Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

İçme Sütü ve Konsantre Süt Ürünleri 1. ÇİĞ SÜT (2) Hayvandan düzenli aralıklarla sağılan ve ardından soğutulan, içerisinden herhangi bir bileşeni alınmayan.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "İçme Sütü ve Konsantre Süt Ürünleri 1. ÇİĞ SÜT (2) Hayvandan düzenli aralıklarla sağılan ve ardından soğutulan, içerisinden herhangi bir bileşeni alınmayan."— Sunum transkripti:

1 İçme Sütü ve Konsantre Süt Ürünleri 1

2 ÇİĞ SÜT (2) Hayvandan düzenli aralıklarla sağılan ve ardından soğutulan, içerisinden herhangi bir bileşeni alınmayan veya içerisine başka bir madde ilave edilmeyen, önceden herhangi bir işleme tabii tutulmayan (ısıtma gibi) ve işlenmek üzere fabrikaya gönderilen süttür. SERTİFİYE SÜT Hijyenik yönden doğrudan tüketime uygun olan sütlere sertifiye süt denir. KAZEİNLİ SÜT Bileşimindeki toplam proteinin en az 2/3 si kazeinden oluşmuş sütlere denir. İnek, koyun, keçi sütleri bu gruba girer Yüksek ısıya dayanıklıdır Asitler, mide salgıları, maya ile iri taneli pıhtı verir Hazmı zordur 2

3 ALBUMİNLİ SÜTLER Bileşiminde kazeine yakın oranda albumin ve globulin bulunduran sütlere denir. İnsan, at, eşek, köpek ve domuz sütleri bu gruptadır. Isıya duyarlıdırlar. Asitler, mide salgıları, maya ile ufak taneli ve yumuşak pıhtı verir. Hazmı kolaydır KOLOSTRUM Doğumdan hemen sonra 5-7 gün içerisinde salgılanan, sarımsı renkte, acımsı tatda, koyu kıvamlı olan yavrunun mutlak alması gerekli süttür. “Ağız sütü” de denir. İmmunoglobülinler nedeniyle bağışıklık sistemini kuvvetlendirip yavrunun dış etkilere ve hastalıklara karşı direnç kazanmasını sağlarlar. Bileşimi normal süte göre oldukça farklıdır. Magnezyum tuzları ve enzimlerce zengin (katalaz, peroksidaz, amilaz ve lipaz) Yağ miktarı düşüktür. 3

4 İçme sütü teknolojisi ürünleri Sütü sıvı halde direkt olarak tüketicilerin kullanımına sunmak amacıyla kontrollü koşullarda ısı uygulamasıyla üretilen ürünlerdir. Ürünün Sınıflandırılması 1- Yağ Oranına Göre Türk Gıda Kodeksi -Çiğ Süt ve Isıl İşlem Görmüş İçme Sütleri Tebliği’ne göre içme sütleri yağ miktarına göre tam yağlı, yağlı, yarım yağlı ve yağsız olarak adlandırılmaktadır. Buna göre sütlerin içermesi gereken yağ oranları Tablo’da verilmiştir. 4

5 2- Süt Tozundan Elde Edilme Yöntemine Göre a. Rekonstitüe süt: Süt tozunun su içerisinde çözündürülmesiyle elde edilen süttür. Karıştırılacak miktarlar, son ürün normal süt bileşiminde olacak şekilde ayarlanmalıdır. b. Rekombine süt: Saf süt yağı, rekonstitüe yağsız süte eklenerek tam yağlı süt elde edilebilir. Bu süte rekombine süt denir. Bu amaçla önce yağsız rekonstitüe süt elde edilir. İlave edilecek süt yağı ise taze krema, tereyağı veya susuz süt yağı şeklinde olabilir. c. Toned süt: Genellikle çiğ süt oranı yüksek ve ön görülen yağ derecesine göre standardize edilen bir üründür. Sütün az olduğu dönemlerde kremanın alınması yerine çiğ süte bir miktar rekonstitüe süt ilave edilebilir. Başka bir yöntem ise manda ve koyun sütü gibi yağ oranı yüksek sütlerin yağsız süt tozu ve su ilave edilmek suretiyle normal bileşime getirilmesidir. Yağsız süttozu, protein açısından çok zengin olduğu için bazı ülkelerde normal çiğ süt içerisine yağsız rekonstitüe süt ilave edilerek de bir içme sütü üretilir ki (yağ oranı % 2 civarında ve yağsız kuru madde oranı en az % 10 olacak şekilde) bu süte çifte toned süt denilir. d. Filled Süt: Yağsız süt tozu, su ve bitkisel yağ kullanmak suretiyle hazırlanan sütlere filled süt denilmektedir. Bazı kaynaklarda bu süt, bitkisel yağlı rekombine süt olarak adlandırılmaktadır. 5

6 3- Eklenen Lezzet Maddelerine Göre (Aromalı Sütler) Aromalı sütler; Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği’nin gıda aroma maddeleri bölümünde yer alan aromalar ve renklendiriciler ilave edilerek UHT yöntemiyle üretilmektedir.Bu sütler ilave edilen aroma maddesiyle birlikte anılmaktadır (örneğin çilekli süt, muzlu süt gibi). Yağ içeriği düşük, yağsız kuru madde içeriği yüksek sütler aromalı olarak üretilmektedir. Bunların dışında ticari olarak değerlendirdiğimizde, içme sütlerini Pastörize süt ve UHT sterilize süt adı altında iki grupta toplayabiliriz. 6

7 İçme Sütü Üretiminde Kullanılacak Çiğ Sütte Aranan Nitelikler Pastörize İçme Sütün Üretiminde Kullanılacak Çiğ Sütte Aranan Nitelikler Çiğ sütün kalitesiyle pastörize sütün kalitesi arasında yakın bir ilişki vardır. Pastörize süt üretiminde kaliteli çiğ süt denildiğinde herhangi bir hile yapılmamış, duyusal, teknolojik ve hijyenik nitelikleri kusursuz süt anlaşılmaktadır. Çeşitli hileler yapılmış, yapısı ve bileşimi değiştirilmiş, besin ögesi değeri azaltılmış sütten kaliteli pastörize süt üretmek imkânsızdır. Çünkü pastörizasyon, kötü kaliteli bir sütü iyileştiren sihirli bir işlem değildir. Pastörize içme sütü üretimi için kullanılacak ham madde de aranılan özellikler şunlardır; 7

8 · Duyusal özellikleri kusursuz olmalı: Çiğ sütün duyusal kalitesinin yani renk, koku, tat ve görünümünün pastörize sütün kalitesi üzerindeki payı büyüktür. İşletmenin teknolojik altyapısı ne kadar ileri olursa olsun görünümü, tadı ve kokusu bozuk çiğ sütten işlenen pastörize sütün aynı kusurları taşıyacağı unutulmamalıdır. Pastörizasyonun temel amaçlarından biri çiğ sütün doğal duyusal kalitesini korumak olduğundan ham maddenin duyusal kalitesi pastörize süte de büyük ölçüde yansımaktadır. Pastörizasyon işlemi ile ham maddedeki kötü koku, tat ve rengin giderilmesi söz konusu değildir. Örneğin; soğan ve sarımsak içeren, küflenmiş, bayat ve kokuşmuş silo yemleri ile beslenen hayvanların sütleri kötü duyusal özellikler göstermektedir ve pastörize süt üretimi için uygun değildir. Bu nedenle pastörize süt üretiminde kullanılacak çiğ sütün yazın taze ve aromatik yemlerle, kışın ise kaliteli yemlerle beslenmiş hayvanlardan sağlanmış olması gerekmektedir. 8

9 · Kimyasal bileşimi normal olmalı: Süt doğal bileşiminde olmalı, içerisine herhangi bir madde katılmamış veya süt yağı alınmamış olmalıdır. Ham madde olarak kullanılan sütler içerisinde kimyasal bileşimi çok farklı olan ağız sütü (kolostrum) ve mastitisli süt bulunmamalıdır. Zaten ağız sütü karışmış sütlerin sıcaklığa karşı stabilitesi yoktur ve duyusal özellikleri de pastörize süt olarak tüketilmeye uygun değildir. 9

10 · Bakteriyolojik kalitesi yüksek olmalı: Pastörize edilecek sütün en önemli kalite ölçülerinden biri de hijyenik niteliğidir. Bu durumda bakteri sayısı, bakteri türü, toksinler ve özellikle de sıcağa dirençli enterotoksinler dikkate alınmalıdır. Bakteri sayısı çok yüksek sütler, pastörize süt üretimi için uygun değildir. Çünkü pastörizasyon işleminde sütte uygulanan sıcaklık süre normunda yaklaşık % 99 düzeyinde bakteri redüksiyonu sağlanabilmekte, yani sütteki bakterilerin % 1’i canlı kalmaktadır. Bu yüzden çiğ süt içerisinde bulunan bakteri sayısı kadar bakterinin cinsi de önemlidir. Eğer sıcağı seven (termofilik) ve sıcağa karşı dirençli olan (termodurik) bakteri sayısı fazla ise, bunların pastörizasyon normunda redüksiyonları oldukça zordur. Bu gibi sütlerin pastörize süt üretiminde kullanılmaması gerekir. Zaten çiğ inek sütünde toplam bakteri sayısı Türk Gıda Kodeksine göre en çok ad/ml şeklinde sınırlandırılmıştır. 10

11 · Asitliği yüksek olmamalı: Sütün bayatlaması sonucu asitliği artmaktadır. Bunun sonucunda kolloidal hâldeki ‘kalsiyum fosfat/ kalsiyum kazeinat’ dengesi bozulmakta ve süt sıcaklığa karşı stabilitesini kaybetmektedir. Böyle sütler ısıtıldığı takdirde çözünmeyen asit kazeinat oluşturarak sütün pıhtılaşmasına neden olmaktadır. Sütün sıcaklığa gösterdiği stabilitede kalsiyum ve magnezyum gibi katyonlar ile sitrat ve fosfat gibi anyonlar arasındaki dengeninde büyük önemi vardır. Ancak asitliğin artmasıyla bu denge bozulduğunda pastörizasyon sırasında süt pıhtılaşmaktadır. 11

12 · Yabancı madde içermemeli: Pastörize süte işlenecek ham madde antibiyotik, pestisit, deterjan, dezenfektan ve radyoaktif madde kalıntısı içermemelidir. · Daha önce kaynatılmamış olmalı: Çiğ sütün bozulmasına engel olmak amacıyla üreticiler veya aracılar tarafından sütün daha önce kaynatılmış olması, bu sütlerin pastörize süt üretiminde kullanılmasını engellemektedir. Çünkü kaynatılan sütün duyusal özellikleri bozulmakta, vitaminleri, proteinleri ve mineralleri zarar görmektedir. Böyle bir ham madde ile amaca uygun pastörize süt üretimi olanaksız olmaktadır. 12

13 Sterilize İçme Sütü Üretiminde Kullanılacak Sütte Aranan Nitelikler Sterilize süt üretiminde kullanılacak çiğ sütün iyi kaliteli olması, pastörize süt için aranan tüm özelliklere sahip olmasının yanı sıra, özellikle içeriğindeki proteinlerin stabilitesinin yüksek olması gerekmektedir. pH değeri 6.65’in altında olan, kusurlu, süt tuzları dengesi bozuk (kolostrom için tipik) ve çok fazla serum proteini içeren sütler üretimde kullanılamaz. Sterilizasyon teknolojisinde uygulanan yüksek sıcaklık karşısında sütün stabilitesini koruması, yani pıhtılaşmaması büyük önem taşımaktadır. Sütün stabilitesine etki eden faktörler fizikokimyasal ve bakteriyolojik faktörler olmak üzere iki grupta toplanmaktadır. 13

14 · Fiziko-kimyasal faktörler: Süte uygulanan sıcaklık normları, belirli bir düzeyden sonra sütteki pek çok dengenin bozulmasına neden olmaktadır. Bu değişimlerin en önemlileri, mineral maddeler ve başta laktalbumin olmak üzere bazı proteinlerde meydana gelmektedir. Sıcaklığın etkisi ile fizikokimyasal stabilitenin bozulmasıyla laktalbumin 70ºC’den sonra çözünemez hâle gelmektedir. Eğer ortamda mineral tuzlar bulunursa bunlar laktalbuminin hemen çökmesine neden olmaktadır (kolostrumlu, mastitisli ve albumini fazla olan sütlerde görüldüğü gibi). Böyle sütler sterilizasyon için uygun değildir. 14

15 · Bakteriyolojik faktörler: Sağım sırasında hayvan yataklarından, yemden ve hayvan pisliğinden başta sporlar olmak üzere sıcağa dayanıklı pek çok mikroorganizmanın bulaşma olasılığı oldukça yüksektir. Gereği gibi temizlenmeyen ve dezenfekte edilmeyen sağım ekipmanları ve taşıma kapları da bulaşmada rol oynamaktadır. Sterilize süt üretiminde en fazla sorun yaratan Bacillus cinsine ait sporlardır. Sıcağa en dayanıklı B.stearothermophilus ile B.subtilis, B.licheniformis, B.cereus ve bazı durumlarda B.circulans ile B.coagulans sporlarına sterilize sütte rastlanabilir. Bu mikroorganizmaların varlığı sterilize süt üretiminde önemli sorunlara neden olacağından bunların ham maddede bulunmaması gerekmektedir. Bunun için ahırda başlayan ve işletmede devam eden hijyenik denetimler aksatılmamalıdır. 15

16 SÜTÜN FABRİKAYA KABULÜ Sütün İşletmeye Kabulünde Kalite Kriterleri asitliğinin fazla gelişmemiş olması, temiz olması, sağlıklı hayvandan elde edilmiş olması, mikrobiyolojik kalitesinin iyi olması, tat ve kokusunun normal olması, antibiyotik, nötralizan madde, deterjan kalıntıları, bakteriyofaj vb. içermemesi, bileşiminin normal olması gerekmektedir. 16

17 Süt Temininde Yapılması Gereken İşlemler Kaliteli bir ürünün ancak kaliteli ham maddeden üretileceğini bilen modern büyük işletmeler; kontrol ederek aldıklan sütleri köylerde veya belirli merkezlerde kurdukları toplama merkezlerinde 4°C’ye soğutarak, izolasyonlu tankerlerle soğuk zincir altında işletmeye ulaştırılmasını sağlarlar. Ve işletme laboratuvarında yeniden analiz ederek, uygun görülen üretim birimine dağıtımını yapmakta ve standart tipte kaliteli ürün üretmektedirler. Küçük işletmeler sütü yakın çevreden temin edebilirler. Bu durumda günlük ihtiyaç kadar süt alınacağından üretici sütünü güğümler içerisinde ve sabah sağımdan hemen sonra soğutmadan işletmeye getirebilir. Bu durumda soğutma işletmede yapılır. Gerekli kalite kontrolleri yapıldıktan sonta uygunsa işletmeye kabul edilir. 17

18 Süt Kalite Kontrolü İşletmenin sütü kabulü sırasında yapacağı kalite kontrol analizleri şu şekildedir; 1- Platform testleri Sıcaklık Yoğunluk pH Temizlik (sediment testi) Protein stabilitesi (alkol testi: pastörize süt için %68, sterilize süt için %72’lik alkole direnç) Duyusal (renk, görünüş vb..) 18

19 2- Laboratuvar testleri Titrasyon asitliği Yağ/kurumadde oranı Toplam bakteri sayısı Boya indirgeme testi (resazurin) Donma noktası testi Peroksidaz testi Karbonat, soda vb. testi Antibiyotik, deterjan testi 19

20 Duyusal Testler Duyusal testler ile sütün genel özellikleri ve bu arada üretimi ile saklanması hakkın da fikir edinilebilir. a-Renk: Sütün rengi canlının türüne, ırkına, cinsiyetine ve beslenme durumuna göre bazı değişmeler gösterirse de esas olarak beyazdır. Sütün normal rengi dışında fizyolojik etkiler, bazı organizmaların faaliyetleri, mastisit ve süte katılan su ve boyaların etkisiyle değişik renkte olabilir. b-Koku-Tat: Yeni sağılan taze normal bir sütün kendine has hoş tat ve kokusu vardır. Sütün normal tat ve kokusu birçok faktörlerin etkisi altında değişir. En önemlileri hayvana verilen yem ve ilaçlar, hastalıklar, sütte mikroorganizma ve enzim faaliyetleri, ışık ve oksijenle bakır, demir gibi metallerin katalitik etkileridir. c-Kıvam ve Görünüş: Normal sütün belirli bir kıvam ve görünüşü vardır. Çok koyu bir kıvam ile ip gibi uzama veya su gibi akma hileli ve bozuk sütlerde görülür. Sütün görünüşünde kumlu, çakıllı ve topraklı bir yapı ve anormallik görülebilir. Bunlar da bayat ve hatalı sütlerde görülür. 20

21 Asitlik Tayini Asitlik düzeyi ile sütün hijyenik kalitesi hakkında, onun taze olup olmadığı konusunda bir fikir verir. Asitlik düzeyinin belirlenmesinde kullanılan en basit yöntemler; alkol testi, turnusol kâğıdı testi ve pH metre ile ölçümdür. Normal yeni sağılmış bir sütün asitlik derecesi 7-8 SH ve pH’tır. Hastalıklı hayvanlardan elde edilen sütlerde asitlik düşer. Yani asitliğin 5 SH' nın altında olması yani pH’nın alkali değerlere doğru yükselmesi normal kabul edilmez. Asitliğin yüksek olması ise (11-12 SH) mikroorganizma yükünün fazla olduğu anlamanı gelir ve böyle sütler ısıl işleme dayanamazlar, ısıtıldıklarında pıhtılaşırlar. 21

22 Yoğunluk Testi Sütün yağının alınıp alınmadığını belirlemek, süte su katılıp katılmadığı tespit etmek, sütün bileşimi hakkında bilgi sahibi olarak gıda kodeksi, gıda tüzüğü ve standartlarına uygun olup olmadığını belirlemek amaçları ile yapılmaktadır. İnek sütünün ortalama yoğunluğu 1,032 g/ml olup, özgül ağırlık olarak sadece 1,032 şeklinde ifade edilir. Yağı alınmış sütlerin yoğunluğu daha yüksektir. Su katılması ise özgül ağırlığı düşürür. Mastitis Testi Normal bir sütün pH’sı 6,4–6,7 civarındadır. Mastitisli hayvanların sütlerinde ise PH değeri 7’nin üzerine çıkmakta ve hatta akut mastitis olaylarında 9,5’e kadar ulaşmaktadır. 22

23 Antibiyotik Testi Eskiden antibiyotik testini yapmak zaman alırdı. Günümüzde geliştirilen test kitleri ile kısa sürede sonuç alınabilmektedir. Bu amaçla 200 μl(0,2 ml) süt numunesi reaktif kaplarına alınır (Resim 1) ve 3 dk 50°C’de bekletilir. Renk yoğunluğuna bakılarak sonuç değerlendirilir (Resim 4). Eğer kontrol çizgisine göre test çizgileri görülürse sonuç negatif, ancak test çizgileri görünmezse sonuç pozitif yani antibiyotik var demektir. 23


"İçme Sütü ve Konsantre Süt Ürünleri 1. ÇİĞ SÜT (2) Hayvandan düzenli aralıklarla sağılan ve ardından soğutulan, içerisinden herhangi bir bileşeni alınmayan." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları