Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Doç. Dr. Mahmut BİLEN HETEREDOKS İKTİSAT. Heterodoks İktisat Nedir?  Heterodoks okul, iktisatta ortodoksiyi oluşturan neoklasik iktisadın dışında farklı.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Doç. Dr. Mahmut BİLEN HETEREDOKS İKTİSAT. Heterodoks İktisat Nedir?  Heterodoks okul, iktisatta ortodoksiyi oluşturan neoklasik iktisadın dışında farklı."— Sunum transkripti:

1 Doç. Dr. Mahmut BİLEN HETEREDOKS İKTİSAT

2 Heterodoks İktisat Nedir?  Heterodoks okul, iktisatta ortodoksiyi oluşturan neoklasik iktisadın dışında farklı paradigmalara ve sosyolojik anlamda bir okul olmanın unsurlarına sahip oluşumları kast eder.  Heterodoks okulların en temel ortak noktası neo-klasik iktisada olan muhalefetleridir.  BU MUALEFET OKULLARI:  Tarihçi Okul  Kurumsal iktisat  Kurumsal iktisat  Post-Keynesci iktisat  Post-Keynesci iktisat  Marksist Okul  Marksist Okul  Avusturya iktisat Okulu  Avusturya iktisat Okulu  Kamu Tercihi (Public Choice) Okulu  Kamu Tercihi (Public Choice) Okulu  İslam İktisadı ve Finans Okulu olarak sayılabilir. 2

3 Tarihçi Okul  Neoklasik iktisadın doğuş ve kendini kabul ettirme yıllarında AImanya'da ortaya çıkan, daha sonra İngiltere ve ABD'de de etkili olan bir okuldur; metodolojik açıdan neoklasik apriori (deneyle kanıtlanmamış durum kabul) yönteme karşı empirik tarihselci bir tutumu savunmakta ve tamamen empirik çalışmadan ve tarihsel verileri değerlendirmeden yanaydılar. Kökeni Alman tarihselci felsefi geleneğe dayanmaktadır. 3

4 Tarihçi Okul  Serbest piyasa ekonomisinin her ülke ve her durumda en yüksek refahı sağlayacağını iddia ediyor. Bu doğru olmadığını tarihçi okul ileri sürmekteydi.  Ücret fonu kavramına eleştiri var.  Her arz kendi talebini oluşturur genel prensibine eleştiri..  Tüketicinin her zaman fayda maksimizasyonu amaçladığı eleştiri 4

5 Tarihçi Okul  Tarih yorumları farklı lineer veya helezonik tarih yorumu  Tarih yorumları farklı lineer veya helezonik tarih yorumu  Bu, tümden gelinci neoklasisizm ile tümevarımcı tarihçi okul arasındaki bir anlamda hakimiyet kavgası olmuştur.  Zaman içinde tarihçi okulun ivme kaybetmiştir. Fakat tarihçi okulun tesiri daha sonra Amerika'da kurumsalcı iktisatçılar üzerinde görülmüştür.  Zaman içinde tarihçi okulun ivme kaybetmiştir. Fakat tarihçi okulun tesiri daha sonra Amerika'da kurumsalcı iktisatçılar üzerinde görülmüştür. 5

6 ALMAN TARİHÇİ OKULU  XIX uncu yüzyılın ortalarında  Wilhelm Roscher,  Bruno Hildebrand ve  Karl Knies'in yayınları ile kurulan Alman Tarihçi Okulu klasik düşünceye bir tepki olarak ortaya çıkmıştır.

7 Wilhelm Roscher

8 Bruno Hildebrand

9 Karl Knies

10  Aynı yüzyılın sonlarına doğru  Gustav Schmoller,  Lujo Brentano,  Karl Bücher,  Wilhelm Lexis,  Werner Sombart gibi ünlü profesörlerin yayınları ile doruk noktasına ulaşmıştır.

11 Lujo Brentano

12 Gustav Schmoller

13 Karl Bücher

14  Tarihçi Okul'a mensup ekonomistler Klasik Okul'un  i) ekonomik yaşamı zaman ve yerden soyutlayarak incelemesini;  ii) insanları birer homo-economicus olarak ele almasını;  iii) her yerde, her zaman geçerli ekonomik ilkelerin bulunduğu yolundaki düşüncesini eleştirerek, iktisadi yaşamın içinde cereyan ettiği sosyal ortamdan soyutlanarak incelenemeyeceğini,

15  homo-economicus her zaman her yerde geçerli Değil  sosyal ortamın tarihi gelişmeye bağlı olarak ülkeden ülkeye değiştiğini, ekonominin hukuk, doğa, toplumun sosyal, kültürel ve politik yapısı ile yakından ilgili bulunduğunu ileri sürmüşler; insanların birer homo- economicus olduğu varsayılarak her zaman her yerde geçerli mutlak ilkelere varılmasının doğru olmayacağını;

16  KİŞİSEL ÇIKAR TEK MOTİVASYON DEĞİL  insanların iktisadi faaliyetlerde  kişisel çıkar ve kâr motifi yanında  şan ve şeref kazanma,  görev hissi, acıma duygusu, yardım etme arzusu, başkalarını sevme ve alışkanlıklar.... gibi motiflerle hareket edebileceklerini; bu nedenle ekonomik ilkelerin mutlak değil, nisbi (relatif) olduğunu ileri sürmüşlerdir.

17  SOYUTTAN SOMUT OLANA YÖNELME  Gerçekten, J. B. Say, D. Ricardo'dan sonra ekonomi ilmi giderek artan biçimde soyut bir bilim haline gelmiş, gerçek hayatın her zaman teoriye uymaması Alman Tarihçi Okulu'na mensup ekonomistleri ekonomi biliminin konusunun soyut teoriler yerine, gerçek yaşamın açıklanması olduğunu iddia etmelerine yol açmıştır.

18  Bununla beraber, bu konuda Alman Tarihçi Okulu'na mensup ekonomistler arasında tam bir görüş birliği olduğu ileri sürülemez.  Yeni tarihçiler eskilerin aksine deterministtir; ekonomik ilkelerin varlığını kabul etmişlerdir. Ancak bu kanunların ortaya konulmasında klasik metodu eleştirmişlerdir.  Ekonomi biliminin tarihi incelemelerden yararlanmasını, tümdengelim metodu yerine tümevarım metodunun kullanılmasını ileri sürmüşlerdir. Onlara göre ekonomik yaşam içinde cereyan ettiği ortamın, doğanın, coğrafi, sosyal ve politik koşulların etkisi altındadır.

19  Ekonomik yaşamı incelerken, bunları dikkate almak, ekonomi ile sosyal yaşamın ilişkilerini göz önünde bulundurmak zorunludur. Bu ise tarihi inceleme ile mümkündür.  İnsanların bugünkü durumunu anlamak için bugünkü duruma nasıl geldiğini anlamak, toplumun geçirdiği gelişme merhalelerini incelemek zorunludur. Bu ise tümevarım metodu ile mümkün olabilir.

20  Klasik ekonomistler buna karşı, bazı değişkenler sabit varsayılarak, bir veya bir kaç değişkenin etkilerinin incelenmesi, sabit varsayılan değişkenlerin etkisinin olmadığını ifade etmez şeklinde cevap vermişlerdir.

21  Günümüzde ekonomik olaylar arasındaki muntazam ilişkiler izah edilirken, her iki metoddan yararlanılmaktadır. Bilimin amacı olaylar arasında muntazam ilişkileri ortaya koymaktır. Bu ilişkiler bu metodlardan biri veya her ikisi birlikte kullanılarak tespit edilebilir.

22  İktisat ilmi Alman Tarihçi Okulu'nun elinde adeta ekonomik kurumları, iktisadi yaşamın tarihini inceleyen bir bilim dalı haline gelmiş, özellikle 1860 dan sonra giderek artan biçimde teorik meseleler yerine, pratik meselelerin tartışılması ön plana alınmıştır.

23  Tarihçi Okula mensup ekonomistler çoğunlukla ekonomiye devletin müdahale etmesinden yanadırlar.  Onlara göre, liberalizmi yaratan koşullar her zaman, her yerde mevcut değildir. Liberalizm her ülkenin çıkarlarına uygun değildir. Bu yüzden modern devlete ekonomik ve sosyal yaşamda milli üreticilerin korunması, sosyal sigortaların kurulması, sosyal adaletin sağlanması gibi bir çok görevler düşmektedir.

24 Kurumsal İktisat Kurumsal İktisat  Amerikan kökenli olan okul, metodolojik düzeyde Alman tarihçi okulundan etkilenmiştir. Tarihi 19. yy.'m sonu ve 20. yy.'ın başların­da T. Veblen'in çalışmalarına gider. Okul uzun bir suskunluktan sonra 1960’lı yılların sonlarıyla birlikte tekrar canlanmış, 80’li yıllarda ise ivme kazanmıştır.  Amerikan kökenli olan okul, metodolojik düzeyde Alman tarihçi okulundan etkilenmiştir. Tarihi 19. yy.'m sonu ve 20. yy.'ın başların­da T. Veblen'in çalışmalarına gider. Okul uzun bir suskunluktan sonra 1960’lı yılların sonlarıyla birlikte tekrar canlanmış, 80’li yıllarda ise ivme kazanmıştır. 24

25 Kurumsal İktisat Kurumsal İktisat  Neo-klasik iktisadın metodolojik bireyciliğine karşı, holistik (bütünsellik, her şeyin birbiriyle irtibatlı olduğu yaklaşım) bir yaklaşımı savunmaktadırlar. Analizlerinin temeli neo- klasiklerin yaptığı gibi birey değil, kurumlardır. Bu yüzden kurumsalcı iktisat adını alır. Kurumun temel analiz aleti haline getirilmesi beraberinde birçok sosyolojik unsurun paradigma içine dahil edilmesi yol açar. 25

26  İktidar ilişkileri iktisadi dünyada oldukça belirleyici rol oynamaktadır. Diğer bir araştırılma alanı kültürdür. Neo-klasiklere göre hayli relativist ve tarihselci bir tutumları olduğu için, kültürel ve tarihsel farklılıkların iktisadi ilişkiler üzerindeki rolüne dikkat çekerler. Bu yüzden evrensel teoriler, apriori yöntemler yerine, daha relativistik bir tutum ve empirik yöntem peşindedirler.  İktidar ilişkileri iktisadi dünyada oldukça belirleyici rol oynamaktadır. Diğer bir araştırılma alanı kültürdür. Neo-klasiklere göre hayli relativist ve tarihselci bir tutumları olduğu için, kültürel ve tarihsel farklılıkların iktisadi ilişkiler üzerindeki rolüne dikkat çekerler. Bu yüzden evrensel teoriler, apriori yöntemler yerine, daha relativistik bir tutum ve empirik yöntem peşindedirler.  Tarihsel sürecin determinist olmayan ama evrimci bir seyir izlediğini varsaymaktadırlar. Yani neo-klasiklerin mekanistik fizik evren tasavvurlarına karşı, organistik biyoloji temelli bir yaklaşımları vardır.  Tarihsel sürecin determinist olmayan ama evrimci bir seyir izlediğini varsaymaktadırlar. Yani neo-klasiklerin mekanistik fizik evren tasavvurlarına karşı, organistik biyoloji temelli bir yaklaşımları vardır. 26

27 KURUMSAL İKTİSAT  Kurumsal iktisat Amerikan menşeli bir iktisadi düşüncedir. Kurucusu olarak Thorstein B. Veblen kabul edilir. Diğer önemli temsilcileri ise istatistiksel yöntemlerin kullanılmasına önem veren Wesley Mitchell ve yasama yoluyla pek çok ekonomik ve sosyal reformların gerçekleştirileceğini savunan John R. Commons’tur.

28 Thorstein B. Veblen

29  Neo-klasik ve Marksist iktisadın görüşlerine alternatif fikirler üretme üzerinde yoğunlaşmıştır. İktisat bilimini interdisipliner olarak kabul eder. İktisat, sosyoloji, psikoloji, siyaset, maliye, yönetim gibi bilimleri birlikte değerlendirmektedir. İktisadi olay ve faaliyetlerin gelişiminde kurumların önemi büyüktür. Ekonomide istikrar için devletin ekonomiyi sürekli olarak izlemesi ve yönlendirmesi gerekmektedir. Devlet gelir dağılımında adaleti sağlayıcı olmalıdır.

30  Kurumsal İktisat her iki görüşün (neoklasik ve marksist) dışında, karma bir ekonomi modeli öngörmektedir. Kurumsal iktisada göre sosyal politikaların ana amacı topyekün insan refahının yükseltilmesine yönelmiştir. Devlet bireyin durumunu iyileştirmek için onun önündeki engelleri kaldırmalıdır.

31  Onlara göre insanlar mülk sahipliği ve paylaşımı konusunda sürekli çatışma içerisindeler. Bu çatışmanın herkesin yararına disiplin altına almak için kolektif kurumlara ihtiyaç vardır. Ekonomik düzenin kendiliğinden meydana geleceğini beklemek yerine ekonomik sistemi yönetmek ve yönlendirmek gerekmektedir.

32  Kurumsalcılar sistemli teoriler kurmak yerine gelenekleri, kurumları ve davranışları incelerler. Tümevarım metodu kullanarak sonuca varmaya çalışırlar. Ekonominin sadece piyasadan ibaret olmadığı mantığı çerçevesinde ekonomiyi tüm yönleriyle inceleyerek gelişmenin temel dinamiklerini belirlemeye çalışırlar.  Kurumsalcılar ekonomiyi ve evreni yönlendirmektense varolan kurum ve kuralları inceleyerek bir sonuç çıkarmaya çalışırlar. Kapitalizmin ve sanayi toplumunun ortaya çıkardığı sorunların nasıl çözümleneceği üzerinde araştırma yapmaktadırlar.

33 Temel Görüşleri  *Ekonomiyi parçalar halinde değil, bir bütün olarak dikkate almak gerekir. Çünkü ayrı ayrı değerlendirmek yanıltıcıdır. Ekonomi diğer bilimlerle ilişkili bir bütündür ve bütün parçaların toplamından daha büyüktür.

34  *Kurumların rolüne büyük önem verirler. Onlara göre kurumlar sadece mevcut yapılanmayı değil, daha ileriye doğru inşa edilecek insan davranışlarının organize edilmiş yapılanmalarını da kapsar.  *İstikrarın tek yolu devletin ekonomiyi sürekli gözetmesi ve yönlendirmesidir.

35  *Kurumcular gelir ve servetin daha adil dağılımını sağlamak için liberal ve demokratik reformları desteklerler. Ancak piyasa kurallarıyla kaynakların etkili dağılımı ve gelirin bölüşümünün sağlanamayacağını ileri sürerler.  * Kurumcular geleneksel teorinin ekonomik yaklaşımda bir uyum olduğuna dair görüşlerine karşı çıkarlar. Onlara göre ekonomide uyum değil kurumlar arası çatışma vardır. Başka bir deyişle ekonomik birimler uyum içinde değil, çatışma halindedir.

36  * Ekonomik olaylar neden-sonuç etkileriyle birlikte bütünsel olarak ele alınmalıdır.  * Devletin ekonomide gözetim, denetim ve müdahalesi kaçınılmazdır.  * Bireylerin davranış güdülerinde sadece kişisel çıkarlar yoktur,  * İktisadi olaylar değişkendir,  *Hem kapitalizmi hem de Marksizm’i eleştirirler,

37  * Paranın rolü sadece mübadele değil, spekülasyon ve ihtiyat saiki rolü de vardır. Bunu Keynes’ten önce söylemişlerdir.  *Konjonktür modelini kurmuşlardır. Belli dönemler ve uzun dönemli iktisadi hareketleri inceleyerek toplumsal bir denetim kurulabileceğine inanmışlardır.  * Kamu harcamaları dengeleyici bir araç olarak kullanılabilir.

38  * Depresyonla mücadelede ücret indirimlerine karşı çıkmışlardır.  * İktisat bilimine “güç”, “toplumsal denge” gibi kavramları getirmişlerdir. Onlara göre güç kamusal müdahalenin temelinde yatar. Kapitalizmin ileri safhalarında piyasalar oligopolleştikçe firmalar güç sahibi olurlar. Buna karşılık alıcıları koruyan sendikalar vardır. Fakat bu güçler dengeyi sağlayamazlar. Devletin müdahalesine ihtiyaç vardır.

39  Toplumsal denge ise, özel ve kamu girişiminin arz ettiği mal ve hizmetler arasında dengesizlik vardır. Toplum üretim sorununu çözse de bölüşüm sorununu çözemez. Bu sebepten toplumsal dengenin sağlanabilmesi için kamu hizmetlerinin artırılması gerekir. Ücret-fiyat kontrollerine ihtiyaç vardır. Bunun için kamu müdahalesi ve bu müdahalenin devamına ihtiyaç vardır.

40  Kurumsal iktisatçılara göre iktisat biliminin temelini bireyler değil kurumlar oluşturur. Bireyler bu kurumların etkisi altındadır. Bireysel tercih, istek ve seçimleri veri kabul etmek yanıltıcıdır. Ayrıca iktisadi sistem de sosyo kültürel sistemin bir alt dalıdır.  Kurumsal iktisatçılar toplumsal değişme üzerinde de dururlar. Toplumun devamlı değiştiğini dolayısıyla toplumla ilgili kesin bir şeyin söylenemeyeceğini ileri sürerler.

41  Kurumsal iktisat deneyciliğe önem verirler. Yani metafizik olguları kabul etmezler.  Kurumsal iktisatçılar statik yerine dinamik, duygular yerine faaliyetler, bireysel davranış yerine grup davranışı, denge yerine yönetim, bırakınız yapsınlar yerine denetim terimlerini kullanmışlardır.

42 Kurumsal İktisadın Eleştirisi  Bu eleştiriler dört grupta toplanabilir.  1- Kurumsal iktisat diye bir teori yoktur. Çünkü kurumsal iktisadın fikir babaları bile kurumsal iktisadın ne olduğu hususunda bir uzlaşmaya varamamışlardır.

43  2- Kurumsal iktisatçılar iktisattan ziyade sosyal bilimler üzerinde dururlar ki bu durum ilgili kişilerin iktisatçı olduğu hususunu tartışmalı hale getirir. Mesela iktisat için çok önemli olan fiyat mekanizması üzerinde bile durmamışlardır. Bağımsız bir teori geliştirememişlerdir.  3-Kurumsal iktisatçılar daha çok iktisadi politikaların gelişimi ve iktisadi değişme konularıyla ilgilenmektedirler.

44  4- Kurumsal iktisatçılar sürekli eleştirdikleri neo-klasik iktisatçılara karşı da bir alternatif teori geliştirememişlerdir. Yani topladıkları bilgi ve deneyler bir teori ortaya koyamamaktadır. Kurumsal iktisatçılar bir eleştiri iktisadı olarak ortaya çıkmaktan ileri gitmediği kurumsal iktisatçılara yönelen eleştirilerin temelini oluşturur.

45 Post-Keynesci iktisat Post-Keynesci iktisat  Post Keynescilerin en köklü itirazı neoklasik denge fikrinedir.  Onlara göre Keynes'in asıl ayırıcı vasfı belirsizliğe yaptığı vurgu ve buradan kullanarak denge fikrini reddetmesidir.  İkinci önemli itirazları, neo-klasiklerin gerçek zamanı hesaba katmayan analizlerinedir. 45

46 Post-Keynesci iktisat Post-Keynesci iktisat  Post Keynescilerin en köklü itirazı neoklasik denge fikrinedir.  Onlara göre Keynes'in asıl ayırıcı vasfı belirsizliğe yaptığı vurgu ve buradan kullanarak denge fikrini reddetmesidir.  İkinci önemli itirazları, neo-klasiklerin gerçek zamanı hesaba katmayan analizlerinedir. 46

47 Avusturya iktisat Okulu Avusturya iktisat Okulu  Avusturya İktisat okulu birçok açıdan her zaman neoklasik ortodoksinin içinde addedilmiştir.  Pozitivizm karşısında her zaman hassas olan Hayek metodolojik düalizmden yanadır. Yani sosal bilimler ve fizik bilimleri farklı yöntemlere sahiptir. Bu açıdan iktisadın mekanistik fiziğe benzetilip, matematikselleştirilmesine sıcak bakmazlar.  Pozitivizm karşısında her zaman hassas olan Hayek metodolojik düalizmden yanadır. Yani sosal bilimler ve fizik bilimleri farklı yöntemlere sahiptir. Bu açıdan iktisadın mekanistik fiziğe benzetilip, matematikselleştirilmesine sıcak bakmazlar.  Metodolojik bireycidirler ve güçlü bir apriori yöntem taraftarıdırlar.  Metodolojik bireycidirler ve güçlü bir apriori yöntem taraftarıdırlar. 47


"Doç. Dr. Mahmut BİLEN HETEREDOKS İKTİSAT. Heterodoks İktisat Nedir?  Heterodoks okul, iktisatta ortodoksiyi oluşturan neoklasik iktisadın dışında farklı." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları