Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

1 Bilgi Erişim: Temel Kavramlar Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/ DOK324/BBY220 Bilgi Erişim İlkeleri.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "1 Bilgi Erişim: Temel Kavramlar Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/ DOK324/BBY220 Bilgi Erişim İlkeleri."— Sunum transkripti:

1 1 Bilgi Erişim: Temel Kavramlar Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/ DOK324/BBY220 Bilgi Erişim İlkeleri

2 2 Plan Bilgi tanımı Belge tanımı Bilgi erişim sistemlerinin mantıksal yapısı Bilgi Yönetimi Bilgi erişim sisteminin bileşenleri (belge, sorgu, derme, değerlendirme) İlgililik

3 3 Felsefede Bilgi (Knowledge) Bilgi –Bilme etkinliği –Bu etkinlik sonucu elde edilen çıktı Bilgi etkinlikleri –algılama –anlama –düşünme –muhakeme etme –yorumlama –açıklama –doğrulama –değerlendirme Kaynak: Kuçuradi, 1995, s. 97

4 4 Bilgi Araştırmalarında Bilgi (Information) Süreç olarak bilgi (information-as- process) Bilgi olarak bilgi (information-as- knowledge) Nesne olarak bilgi (information-as- object) Kaynak: Buckland (1991)

5 5 Bilgiye Farklı Bakış Açıları Kaynak: Buckland, 1991, s. 6

6 6 Belge docere: öğretmek, bilgilendirmek –ment: araçlar “bir fiziksel ya da entellektüel olguyu temsil etmek, yeniden yaratmak ya da ispatlamak için korunan ya da kaydedilen tüm somut ve sembolik dizinsel işaretler” (Suzanne Briet) Belge örnekleri: kil tablet, yontu, papirüs, harita, yazma, kitap, dergi, resim, film, kaset, CD-ROM, DVD, Web sayfası, dijital belgeler, vs.

7 7 Farklı Disiplinlerde Belge Belge: biçim + işaret + ortam Biçim: –Hattatlar, müzik ve sinema yapımcıları, örüntü tanıma uzmanları, kütüphaneciler, arşivciler, müzeciler İşaret: –Dilbilimciler, bilgisayarcılar, yapay zeka uzmanları Ortam: –Arşivciler, tarihçiler, hukukçular, diplomatik bilimciler, yayıncılar, kütüphaneciler, vd.

8 8 Bilgi Yönetimi (Information Management) her türlü örgütün etkin olarak işletilmesiyle ilgili bilginin sağlanması, düzenlenmesi, denetimi, yayımı ve kullanımına yönetim ilkelerinin uygulanması “doğru karar vermek için doğru formda, doğru kişiye, doğru maliyetle, doğru zamanda, doğru yerde, doğru bilgiyi sağlamak” Bkz. “Bilgi Yönetiminin Kavramsal Yapısı” (http://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/yayinlar/BilgiYo netimi.pdf)Bilgi Yönetiminin Kavramsal Yapısıhttp://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/yayinlar/BilgiYo netimi.pdf

9 9 Bilgi Yönetimi (Knowledge Management) bir örgütün misyonunu gerçekleştirmesi için örgütün entellektüel sermayesinin kullanımına dayanan bir yönetim uygulaması Entellektüel sermaye: örgüt çalışanlarının geliştirdiği ya da biriktirdiği deneyim, hizmet ve ürünlerden sağlanan bilgi (knowledge). Bilgi (knowledge): –Belirtik (nesne olarak bilgi) –Örtük (bilgi olarak bilgi)

10 10 Bilgi Yöneticisi Neyi Yönetir? İnsan beyninde saklı örtük bilgileri mi? Üzerinde bilgi taşıdığı varsayılan nesneleri (belgeleri) mi? Yoksa her ikisini de mi? –Kütüphanecilik –Arşivcilik –Dokümantasyon - Belge yönetimi – Kayıt yönetimi - İdari dokümantasyon (records management, document management) –Veri yönetimi, Bilgi kaynakları yönetimi, Bilgi teknolojisi yönetimi –Bilgibilim, bilgi araştırmaları –Bilgi yönetimi (üzerinde bilgi taşıyan belgelerin yönetimi)

11 11 Bilgi Yönetimi (Information Management) Belgelerin sağlanması, düzenlenmesi, yaşatılması, kullanımı, korunması, arşivlenmesi Kullanıcıların bilgi gereksinimlerinin saptanması ve karşılanması Bilgi sistemlerinin tasarlanması, kurulması ve işletilmesi Bilgi teknolojisi yönetimi

12 12 Bilgi Erişim “bilgi toplama, sınıflama, kataloglama, depolama, büyük miktardaki verilerden arama yapma ve bu verilerden istenen bilgiyi üretme (veya gösterme) tekniği ve süreci”

13 13 Bilgi Erişimin Temel İkilemi “Hakkında bilgi bulmak için bilmediğin bir şeyi tanımlama gereği” (Hjerrpe)

14 14 Bilgi Keşfetme, Tanımlama, Düzenleme ve Erişim Erişim Düzenleme Tanımlama Keşfetme Tanımlama Düzenleme Erişim

15 15 Belge Erişim Sisteminin Mantıksal Düzenlemesi Dizin tutanakları Gömü - Sözlük Dizinleme Belgeler Kullanıcılar Sorgu formülasyonu Formel sorgu cümlesi Erişim kuralı Kaynak: Maron, 1984

16 16 İdeal Bilgi Erişim Sistemi İlgili belgelerin tümüne ve salt ilgili belgelere erişim sağlamalı “İlgililik” kavramı – Nesnel ilgililik – Öznel ilgililik Birbirine benzeyen bilgileri bir araya getirmek, benzemeyenleri ayırmak

17 17 Bilgi Erişimde Temel Kavramlar Belgeler Sorgular Dermeler Değerlendirme İlgililik

18 18 Belgeler Belge terimi neyi tanımlıyor? –Tam metin belge? –Belge yerine geçen temsili kayıtlar? –Sayfalar? Buckland, “Information As Thing” (JASIS, 1991) As Thing Buckland “What is a Document” (JASIS, 1997) is a Document Buckland “What is a Digital Document” (Document Numerique) is a Digital Document

19 19 Bilgi Erişim = Belge Erişim? Bilgi Erişim sistemleri Belge Erişim sistemleri midir? Belge bir birim olarak işlem gören bilgi toplamının temsilidir.

20 20 Derme Belgelerin fiziksel ya da mantıksal olarak toplandığı bir derme –Veri tabanı –Kütüphane? –Dizin? –Diğerleri?

21 21 Sorgular Bir kullanıcının bilgi gereksinimlerini tanımlayan bazı ifadeler Sorgular çok çeşitli olabilir. –İhtiyacın doğal dille tanımlanması –Bir sorgu dilinde yazılmış resmi sorgu Sorgular bilgi gereksiniminin doğru ifadeleri olmayabilir. –Bir kimseyle görüşme ile resmi sorgu ifadeleri arasındaki farklar

22 22 Değerlendirme Niçin değerlendirmeli? Neyi değerlendirmeli? Nasıl değerlendirmeli?

23 23 Niçin değerlendirmeli? Sistemin istenip istenmediğine karar verme Karşılıklı değerlendirmeler yapma Diğerleri?

24 24 Neyi değerlendirmeli? Bilgi gereksiniminin ne kadarı karşılandı? Bir konu hakkında ne kadar bilgi edinildi? Rastgele öğrenme: –Derme hakkında ne kadar bilgi edinildi? –Başka konular hakkında ne kadar bilgi edinildi? Sistem ne kadar davetkar

25 25 Neyi değerlendirmeli? Kullanıcıların sistem kullanma yeteneğini yansıtan şeyler ölçülebilir mi? (Cleverdon 66) –Bilgi kapsamı –Sunum türü –Kullanım kolay –Zaman ve mekan etkinliği –Anma: Erişilen ilgili materyallerin oranı –Duyarlık: Erişilen ilgili materyalin oranı effectiveness

26 26 İlgililik Belge ne kadar ilgili –bu kullanıcı, bu bilgi gereksinimi için. Öznel, fakat Bir dereceye kadar ölçülebilir –İnsanlar bir belgenin bir sorguyla ilgili olup olmadığı konusunda aynı fikirdeler mi? Soruyu ne kadar iyi yanıtlıyor? –Tam yanıt? Partial? –Arka plan bilgi? –Daha fazla araştırma için ipucu?

27 27 İlgililik Araştırmaları Saracevic, Doktora tezi, 1975 Kullanıcı odaklı ilgililik, Schamber, Eisenberg ve Nilan, 1990 Çeşitli dergilerin konuyla ilgili özel sayıları (örneğin, JASIS, April 1994, 45(3))

28 28 Saracevic İlgililik, bir iletişim sürecinde kaynakla hedefin ilişkisinin etkinliğinin bir ölçüsü –Sistem görüşü –Hedefler görüşü –Konu literatürü görüşü –Konu bilgisi görüşü –İlgililik (Pertinence) –Pragmatik görüş

29 29 Schamber, Eisenberg ve Nilan “İlgililik, tam metin, çoklu ortam, soru yanıtlama, veri tabanı yönetim ve bilgi tabanlı sistemler de dahil tüm bilgi sistemlerindeki erişim performansının bir ölçüsü” Sistem yönelimli ilgililik: Konusallık Kullanıcı odaklı ilgililik Çok boyutlu bir kavram olarak ilgililik

30 30 Schamber, ve ark. Sonuçlar “İlgililik, anlamı büyük ölçüde kullanıcıların bilgiyi algılamalarına ve kendi bilgi gereksinim durumlarına bağlı olan çok boyutlu bir kavram İlgililik, kullanıcıların belli bir zamanda bilgiyle bilgi gereksinimi arasındaki ilişkinin kalitesi hakkındaki yargılarına dayanan dinamik bir kavram İlgililik, kullanıcının bakış açısından kavramsal ve işletimsel olarak yaklaşıldığında karmaşık ama sistematik ve ölçülebilir bir kavram”

31 31 Janes’in İlgililik Görüşü Konusallık Pertinence İlgililik Yarar Tatmin


"1 Bilgi Erişim: Temel Kavramlar Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/ DOK324/BBY220 Bilgi Erişim İlkeleri." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları