Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

TURBO KODLAR CİHAN KAPTAN 08052019 AYŞE KARAÇ 08052003 KÜBRA YILDIZ 09052002 MUHAMMET AYAL 08053032 1.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "TURBO KODLAR CİHAN KAPTAN 08052019 AYŞE KARAÇ 08052003 KÜBRA YILDIZ 09052002 MUHAMMET AYAL 08053032 1."— Sunum transkripti:

1

2 TURBO KODLAR CİHAN KAPTAN AYŞE KARAÇ KÜBRA YILDIZ MUHAMMET AYAL

3 GENEL BİLGİLER Temel olarak bir haberleşme sisteminin amacı, bilgiyi bir yerden başka bir yere iletmektir. İletim sırasında oluşan kaybın en aza indirilmesi gerekir. Sistemin performansı, iletim sırasında meydana gelen bilgi kaybı miktarı ile ölçülür. Sayısal işaret işleme tekniklerinin üstünlüklerinden yararlanmak için sayısal veri iletimine ihtiyaç vardır. Temel olarak verici (kaynak), alıcı (varış yeri) ve haberleşme kanalına ihtiyacımız vardır. Haberleşme kanalı, bükülü tel çifti, dalga kılavuzu ve fiber optik kablo gibi kablolu bir ortam olabileceği gibi hava, boşluk deniz suyu gibi kablosuz bir ortam da olabilmektedir. Haberleşme sistemleri üzerindeki gelişmeler, araştırmacıları daha etkili ve güvenli haberleşme sistemleri üzerine çalışmaya zorlamaktadır. Derin uzay haberleşmesinde ve 3G haberleşmesinde kullanılan Turbo Kodlayıcı ve Turbo Kod çözücü sistemleri kullanılmıştır. Sekil 1.1’de bir haberleşme sistemi yapısı gösterilmektedir. Bir haberleşme sistemi veri kaynağı, verici, kanal, alıcı ve varış noktası olmak üzere beş ana kısımdan oluşur. 2

4 1. Veri kaynağı mesajlar üretir. 2. Üretilen mesajlar verici tarafından kanal üzerinden gönderilmeye uygun hale getirilirler. Vericinin çıkısındaki veri gönderilen veri olarak adlandırılır. 3. Kanal, verinin alıcıya taşındığı ortama denir. Bu bir bakır tel, eşeksenli kablo, atmosfer, fiber kablo vb. olabilir. Genellikle kanal, gönderilen veride bozulmalara yol açarak alınan sinyali esas halinden farklılaştırır. 4. Alıcı, girişindeki alınan veriyi vericinin ters işlemini gerçekleştirerek mesajı geri çevirmeye çalışır. 5. Varış noktasında mesaj, kullanıcıya göre veri, görüntü veya ses olarak algılanır. 3

5 4

6 SERPİŞTİRİCİ Serpiştirici, kanalda oluşabilecek hataları yayar ve düzeltilmesi daha kolay tek bit hatalarına dönüştürür. 5

7 6

8 SHANNON SINIRI 1948’de bilişim kuramı ve hata kontrol kodlamasının temsilcileinden Shannon’un makalesi (Shannon,1948) ayrık AWGN kanalda(bozucu etkisi olmayan ideal kanal) geçerlidir. Shannon- Hartley teoremine göre hatasız bir haberleşme yapmak için bilgi iletim hızının kanal kapasitesinden (C) küçük olması gerekir.Eşitlik (1)’de Shannon-Hartley kapasite denklemi verilmiştir (Shannon,1948). C=log 2 (1+S/N) (1) Burada, B : Bant genişliği (Hz) S : Ortalama alınan sinyal gücü (W) N : Ortalama gürültü gücü (W) C : Kanal kapasitesi (bit/saniye) 7

9 Shannon bu formülden yola çıkarak gürültülü kanal kodlama teoremini ortaya koymuştur. Genetik araştırma için meyve sineği neyse AWGN(toplanır beyaz Gauss gürültüsü), kodlama ve bilgi teorisi için o hale gelmiştir. Bu teoreme göre, C kapasiteli bir AWGN kanalında, veri hızı kapasiteyi aşmadığı sürece düşük bit hata oranlarında çalışan kodlar bulunabilir. Yani, düşük hata olması durumunda, veri hızı asla kapasiteyi aşamaz. Bu kapasiteye Shannon kapasite sınırı denir (Shannon, 1948). İletimde güvenilirlikten veya bilgi oranından ödün vermek gerektiğinin kaçınılmaz olduğu sanılmıştır. Shannon bu varsayımın yanlış olduğunu kanıtlamıştır. 8

10 9

11 10 Şekil 3.1, (1) denklemi kullanılarak elde edilen Shannon sınırını göstermektedir

12 Bu şekilde Shannon kapasite sınırının üst tarafında kalan bölgede veri hızı, R, kapasite C’yi astığından iletişim kurulamaz. Shannon sınırında, veri hızı kapasiteye eşittir ve ideal sistemi gösterir. Shannon sınırının alt tarafındaki bölge ise veri hızı kapasiteden düşük olduğundan iletişim kurulan bölgedir (Sklar, 2001). Bir sistemin başarısı Shannon sınırına olan yakınlığı ile ölçülebilir; Shannon sınırına ne kadar yakınsa başarısı o kadar yüksektir. Bir sistemin Shannon sınırına yaklaştırılmasında kanal kodlaması kullanılabilir. 11

13 Turbo kodlar hata düzelten kod kategorisinden olup Shannon sınırına çok yaklaşırlar. Turbo kodlar üstün başarılarını kod çözücülerine borçludurlar. Turbo kod çözücüsünde genellikle Bahl-Cocke-Jelinek-Raviv (BCJR) algoritmasının (Bahl,1974) değiştirilmiş hâli kullanılır. Değiştirilmiş BCJR algoritmasına en büyük olabilirlik (MAP) algoritması da denir (Berrou, 1993). Turbo kodlar iki RSC kodun bir serpiştirici yardımıyla paralel olarak bağlanmasıyla oluşur ve paralel bağlandıkları için paralel sıralı evrişimli kodlar (PCCC) olarak adlandırılırlar. 12

14 4.Kanal Kodlar (hata kontrol kodlaması) Haberleşme sistemlerindeki kablosuz ortamların bit hata oranı yüksek olduğundan dolayı aktarılan veriler üzerinde hata denetiminin yapılması elzemdir. Bu bağlamda sayısal haberleşme sistemlerinde bit hata oranını azaltmak ve sayısal bilgiyi girişim ve gürültülerden korumak için kanal kodlama kullanılmaktadır. Kanal kodlamada çoğunlukla ileri hata düzeltme tekniklerinden biri olan katlamalı (convolutional) kodlar kullanılmaktadır. Katlamalı kodlar, güçlü matematiksel yapıya sahiptirler ve çoğunlukla gerçek zamanlı hata düzeltme uygulamalarında tercih edilmektedirler. Katlamalı kodlar için ana kod çözme stratejisi Viterbi algoritmasıdır. Katlamalı kodların geniş alanda kullanılması farklı kod çözme stratejilerinin geliştirilmesine neden olmuştur. Bu gelişmeler sayesinde Turbo kod adı verilen yeni bir hata düzeltme yöntemi teşekkül etmiştir. Kanaldaki iletim esnasında gecikme yayılması nedeniyle bir sembolün kendisinden sonra gelen sembollerle karışması olayına semboller arası karışma (ISI) denir. Bu karışma bit hata oranını artırarak sistem başarısını düşürür. 13

15 14 Şekil 4.1 ISI oluşumu

16 Bir kanal kodu, kodlayıcı ve kod çözücüsü olmak üzere iki kısımdan oluşur.Kodlayıcı vericide, kod çözücüsü ise alıcıda bulunur. Vericide kodlanan veri, alıcıda kod çözücüsü ile çözülür. Kodlayıcı veriye sistematik bir biçimde ek veriler ekleyerek verinin kanaldan kaynaklanan bozulmalara karsı daha dayanıklı hale gelmesini sağlar. Bu eklenen verinin miktarını ifade etmek için kod oranı terimi kullanılır. Kod oranı, kodlayıcının girişindeki bit sayısının çıkısındakine oranıdır. 15

17 5. Kanal Kodlama Teknikleri Sayısal iletişim sisteminde kullanılan kanal kodlama teknikleri bilgiyi gürültü ve diğer bozucu etkenlerden korumak ve bit hata oranını düşürmek için kullanılır. Kodlama tekniğinde en büyük kaygı, güvenilir bir iletişim sağlayabilmek için hataların kontrolünün sağlanmasıdır. Kanal kodlama, genellikle gönderilecek bilgiye artık bitler eklenerek gerçekleştirilir. Bu artık bitler oluşan hataların algılanmasına ve düzeltilmesine olanak verir ve daha güvenilir bir bilgi akışı gerçekleştirmeyi sağlar. Bilgiyi korumak amaçlı kullanılan kanal kodlamanın kullanıcıya maliyeti, veri hızında bir azalma veya bant genişliğinde istenmeyen bir artımdır. 16

18 Özyinelemeli Sistematik Katlamalı Kodlayıcı (RSC) Özyinelemeli sistematik katlamalı (RSC) kodlayıcı, NSC kodlayıcının çıkışlarından birinin geri besleme çevrimi oluşturularak tekrar girişine verilmesiyle elde edilir.Özyinelemeli olarak adlandırılmasının nedeni yapılan geri besleme çevrimidir. 17

19 18 Ş ekil 5.1. R=1/2, K=3, G=(1,5/7) 8 ö zyinelemeli sistematik katlamalı kodlayıcı g 0 1, toplama d ü ğ ü m ü nden ö nceki kolu ifade ederken, g 0 2 ise toplama d ü ğ ü m ü ile ilk kaydedici olan D 1 arasında kalan kolu ifade etmektedir. Bu nedenle RSC kodlayıcılarda g 0 1 her zaman “ 1 ” iken, diğer kollar “ 0 ” veya “ 1 ” olabilir.

20 19 Her iki kodlayıcının girişine sekiz bit uzunluğundaki [ ] giriş dizisi uygulanırsa aşağıdaki ç ıkışlar elde edilir:

21 Elde edilen çıkış dizilerinden de görüleceği gibi, girişine kendisini 7 tane sıfır bitinin takip ettiği bir “1” biti uygulanırsa, NSC kodlayıcı çıkısında Hamming ağırlığı 5 olan bir kod kelimesi oluşurken, RSC kodlayıcı çıkısında ise Hamming ağırlığı 7 olan bir kod kelimesi oluşmaktadır. Yukarıda belirtilen özelliklerden dolayı, turbo kodlarda paralel bileşenler olarak RSC kodlayıcılar kullanılmaktadır. 20

22 6. T URBO K ODLAR Turbo Kodlama tekniği, yapısal olarak ardışık kodlama tekniğinin geliştirilmiş bir versiyonu ile kod çözme için kullanılan bir iteratif kod çözme algoritmasından ibarettir. Turbo kodlar yapısal olarak, serpiştirici ve bileşen kodlayıcı olarak kullanılan RSC kodların birleştirilmesi ile oluşturulan ileri yönde hata düzelmeyi sağlayan kodlardır. Turbo kodlar Shannon sınırına çok yaklaşan bir FEC(Göndermede hata düzeltimi) türüdür. Bu kodlar turbo ilkesini kullanmaları ve özyineli özellikleri sayesinde diğer hata düzelten kodlara göre çok daha iyi bir başarıya sahiptir. Turbo kodlamanın temel unsurlarından biri olan ardışık kodlama, ilk olarak Forney tarafından tasarlanmış bir tekniktir. Bu teknik, iki ya da daha fazla basit kodlayıcının, yüksek kod kazancına ulaşabilmek için paralel ya da seri birleştirilmesinden oluşmaktadır. 21

23 Turbo Kodlar Shannon’un bit hata oranı limit değerine yaklaşmıştır. Netice de ortaya çıkan bu konular, çok uzun kodların hata düzeltme kabiliyetlerine sahip olmakla birlikte onlara göre daha makul sayılabilecek karmaşıklıkta bir kod çözme yapısına sahiptirler. Turbo kodlar üstün başarılarını kod çözücülerine borçludurlar.. 22

24 Turbo kodlayıcı iki tane genellikle aynı yapıdaki geri beslemeli sistematik katlamalı (RSC) kodlayıcıdan oluşur. Her iki kodlayıcıda aynı datayı alır. Fakat ikinci encoder giriş datası karıştırıcıdan ge ç tikten sonra oluşan yeni dizilimli datayı alır.Turbo kodlarının rastgele gibi g ö r ü nmesini sağlayan bu karıştırma işlemidir. 23

25 24 Şekil 6.1 Turbo kodlayıcı yapısı

26 Şekil 6.1’de görüldüğü gibi 1. bileşen kodlayıcı veri dizisini aynen alırken, 2. bileşen kodlayıcıya veri dizisi serpiştirilme işleminden sonra gönderilmektedir. Serpiştirici kaynak bitlerinin sırasını belirli bir kurala göre değiştirmektedir. Şekil 2.6’da verilen turbo kodlayıcıda bileşen kodlayıcıların hızları sırası ile R 1 ve R 2 ise turbo kodlayıcının hızı aşağıdaki formül ile hesaplanmaktadır. Turbo kodlayıcıda sistematik kodların kullanılması, sistematik bitlerin kolay iletilmesini sağlamaktadır. Çünkü ikinci kodlayıcıya gelen sistematik bitler birinci kodlayıcıya gelen bitlerin serpiştirilmesiyle elde edildiğinden iletilmesine gerek yoktur. 25

27 Genellikle bir serpiştirici hata patlamalarını düzgün dağıtmak için kullanılmaktadır. Düzgün dağıtmakta amaçlanan, simge bloklarının haberleşme kanalından iletiminde bilgi taşıyan simgeleri bozan kanal gürültüsünün yeniden şekillendirilmesidir. Bu şekillendirme alıcıya varan hatalı olarak alınan ardışık simgelerin birbirinden serpiştirici sayesinde uzaklaştırılmasıyla yapılmaktadır. Kanal içerisinde gruplar halinde hatalar oluşacağı dikkate alınırsa, en mantıklı olanı klasik kodlama tekniklerinde olduğu gibi serpiştiriciyi kanal kodlayıcı ile kanal arasına yerleştirmektir. Fakat turbo kodlarda bu böyle olmamakla birlikte serpiştirici, turbo kodlayıcı içerisinde paralel olarak yerleştirilmiş RSC kodlayıcılar arasına yerleştirilmektedir. Bunun nedenleri kısaca su şekilde özetlenebilir 26

28 27 - Koda düzensizlik kazandırmak: Uzun düzensiz kodların, olabilecek en iyi performansı sağladıkları çok iyi bir şekilde bilinmektedir (Shannon Kapasite Limiti). Fakat bununla birlikte tamamen düzensiz kodlarda kod çözme işlemi gerçeklenemez. Bu nedenle alıcı tarafında kod çözme işlemini kolaylaştıracak bir kod yapısına ihtiyaç vardır. Serpiştirici, turbo kodlarda koda ek bir düzensizlik kazandırmakta ve alıcıda kod çözme işlemine izin verecek yeterli bir yapı oluşturmaktadır. - Kodlayıcı çıkısında elde edilen düşük ağırlıklı (low-weight) kod kelimelerinin sayısını azaltmak: Eğer birinci RSC kodlayıcının girişinde, RSC kodlayıcının çıkısında düşük ağırlıklı kod kelimesi oluşturacak bir yapı varsa serpiştirici yardımıyla girişteki yapı yeniden düzenlenerek (bitlerin sırasını değiştirerek) diğer RSC kodlayıcının çıkısında düşük ağırlıklı kod kelimesinin olumsa olasılığını oldukça azaltmaktadır. Böylelikle, turbo kodlayıcının genelinde kodlayıcının çıkısında düşük ağırlıklı kod kelimelerinin meydana gelme olasılığı en aza indirilmektedir.

29 - Hata patlaması olması durumunda turbo kodlarda performansı artırmak: Hata patlaması kodun performansına zarar veren en büyük etkenlerden biridir. Serpiştirici, RSC kodlayıcı girişindeki veri bitlerini serpiştirerek orijinal veri dizisinde bulunan komşu bitleri birbirinden uzaklaştırmak suretiyle farklı yerlere yerleştirmektedir. Böylelikle, hata patlaması olması durumunda, serpiştirici sayesinde veri bloğu içinde hatalı olarak alınan bitler birbirinden uzaklaştırılarak turbo kodların performansı artırılmaktadır.Turbo kodların başarımını etkileyen en önemli faktörlerden biri kullanılacak olan serpiştiricinin yapısıdır. Bu amaçla literatürde çeşitli serpiştirici oluşturma yöntemleri geliştirilmiştir. Bu serpiştirici yöntemlerinden üç tanesi, turbo kodlarda sıkça kullanılmaktadır: 28

30 29 1. Blok serpiştirici (block interleaver): Turbo kodlarda kullanılan en basit serpiştirici yöntemidir. Bu yöntemde a×b boyutlu bir giriş dizisi, serpiştirme için kullanılan a×b boyutlu bir matrise satır satır yazılıp sütun sütun okunmaktadır. Böylelikle, hata patlaması olması durumunda hatalı gelen bitler serpiştirici vasıtasıyla farklı yerlere serpiştirilmektedir. Şekil 14‘de, grup halinde gelen dört tane hatalı bitin blok serpiştirici yardımı ile nasıl dağıtıldığı gösterilmektedir.

31 30

32 31

33 Şekil 2.8‘den de görüldüğü gibi, rastgele serpiştirici kullanılarak orijinal veri dizisinden rastgele i. sıradaki veri alınarak, serpiştirilmiş veri dizisinde j. sıraya denk düşen yere yerleştirilmektedir. 3. Yarı-rastgele serpiştirici (semi-random interleaver). 32

34 Şimdi turbo kodların çalışma ilkelerini bir nümune üzerinden izah edelim; 33

35 34

36 35

37 36 Avantaj ve Dezavantajları Turbo kodların sağladığı iki önemli avantaj vardır. Birincisi sınırlı bant genişliğine sahip, gürültü oranı yüksek olan iletişim sistemlerinde maksimum bilgi transferini sağlamak için turbo kodlar çok kullanışlıdır. kinci avantaj ise belirli bir veri hızında iletim için diğer kodlara göre daha az güç gerektirmeleridir. Turbo kodların dezavantajları ise kod çözücü algoritması karmaşık olması,gecikme süresinin yüksek olması ve iyi sonuç vermesi için yüksek veri hızlarında çalışması gerekliliği olarak sıralanabilir.

38 Yapılan çalışmalar sonucunda, turbo kodlar için rastgele serpiştiricilerin blok serpiştiricilere oranla daha iyi bir performans sergilediği gözlenmiştir. Turbo kod çözücüde sıfır-bir kararı değil yumuşak karar kullanılır. Bir kod çözücünün çıkışından alınan yumuşak kararlı çıktı başka bir kod çözücünün girişine verilmektedir. Bu döngü birkaç kez yinelendiğinde bit hatalarının önemli ölçüde azaltılması sağlanmaktadır. Aşağıda turbo kodlamanın kullanıldığı alanlardan bazıları verilmiştir (http://www.vocal.com/white_paper/cf-036.pdf) : Uzak uzay iletişimi: Turbo kodlar i ç in en uygun kullanım alanı ırak uzayla iletişimdir. Gecikmenin ç ok ö nemli olmadığı bu iletişim sistemlerinde ç ok b ü y ü k serpiştiriciler kullanılarak turbo kod basarımı artırılır. Uydular arası iletişim: Uydular arası iletişimde arada ç ok b ü y ü k bir mesafe olduğu i ç in sinyal g ü c ü ç ok ö nemlidir. Ö rnek olarak Inmarsat's multimedia service uydular arası haberleşme i ç in turbo kodları kullanır (Burr, 2001). 37

39 Sayısal video yayınları (DVB-S ve DVB-T): Avrupa uydudan ve karasal sayısal video yayınlarında turbo kodlar kullanılır. Evrensel telsiz haberleşme sistemi (UMTS): Uluslararası Haberleşme Birliği (International Telecommunications Union - ITU) üçü nc ü nesil (3G) haberleşme sistemleri hakkında IMT-2000 adlı bir standart ç ıkarmıştır. Evrensel gezgin telsiz haberleşme sistemi (Universal Mobile Telecommunications System – UMTS) adlı Avrupalı 3G sistemi, IMT ‘ in ö nerdiği tavsiyelere uygun olarak tasarlanmıştır. Üçü nc ü nesil ortaklık projesi (Third Generation Partnership Project - 3GPP), UMTS i ç in standartlar yazan ve bu standartların Avrupa Deneme Standartları Enstit ü s ü (European Test Standards Institute - ETSI) tarafından uygulanmasını sağlayan bir Avrupalı end ü stri grubudur. Bu standartlara 3GPP standartları denmektedir. 3GPP standardı turbo kodlayıcı yapısını ayrıntılı olarak anlatmıştır ve kod çö z ü c ü tasarımını tasarımcıya bırakmıştır. 38


"TURBO KODLAR CİHAN KAPTAN 08052019 AYŞE KARAÇ 08052003 KÜBRA YILDIZ 09052002 MUHAMMET AYAL 08053032 1." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları