Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Üretim yöntemi seçiminde ve planlamasında gözönünde bulundurulması gereken detaylar; Üretim yönteminde emniyeti sağlayabilmek için cevher ve yankayacın.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Üretim yöntemi seçiminde ve planlamasında gözönünde bulundurulması gereken detaylar; Üretim yönteminde emniyeti sağlayabilmek için cevher ve yankayacın."— Sunum transkripti:

1 Üretim yöntemi seçiminde ve planlamasında gözönünde bulundurulması gereken detaylar; Üretim yönteminde emniyeti sağlayabilmek için cevher ve yankayacın fiziksel özelliği önemlidir. Maden yatağının eğiminin kazı işine, cevher nakliyesine, tahkimata, malzeme taşınmasına etkileri vardır. Cevherin damar kalınlığı arttıkça kazı giderleri de azalmaktadır. Cevher kütlesi yataklanması içerisinde faydalı olmayan kısımlar olabileceği gibi tektonizma sonucu kırıklar ve süreksizlikler de olabilir. Cevherin mineralojik ve kimyasal bileşiminin üretim yöntemi seçiminde etkisi vardır. Kendi kendine yanabilme özelliği ile sülfürlü cevherin kolaylıkla okside olabilmeleri çok önemlidir. Kazının yapıldığı derinlik arttıkça artan derinlikle birlikte kayaç basıncı ve sıcaklığı arttığı için tavan kontrolü ve havalandırma prosesi zorlaşır. Tavan arızaları ve kazı sonucu yeryüzünde oluşan çökmeleri(sübsidans) önlemek amacıyla göçertmeli yöntemler uygulanmamaktadır. Cevheri alınan yerin tavanı uzun süre kendini tutabiliyorsa yöntem daha serbestlikle seçilebilir. Oda-topuk, arakatlı kazı vb. Değerli cevherlerde cevher kaybı az olan yöntemler tercih edilirken, ucuz cevherlerde ise kazı maliyeti düşük cevher kaybı yüksek olan yöntemler seçilir. Metan gazı içeren damarlarda eğim yükselme yönünde çalışma yapılamaz. Maden yatağı fazla tektonizmaya maruz kalmışsa veya su geliri fazla ise topuk bırakılarak üretim bölgesi tehlikeli bölgeden ayrılmış olur.

2 Yeraltı nakliyat yönteminin seçimini etkileyen en önemli parametreler özellikle üretim kapasitesi ve maksimum işletme derinliğidir. Pek çok küçük ve orta ölçekli işletmeler için kamyonla nakliyat düşük yatırım özelliğiyle en ekonomik yöntem olarak ön plana çıkmaktadır. İşletme derinliği ve kapasite arttıkça, yüksek yatırımına rağmen kuyu nakliyatına geçiş zorunlu hale gelmektedir. Bantlı konveyör ile nakliyat yüksek üretim kapasitelerinde (>5000 ton/gün) ekonomik olmaktadır. Kural olarak kamyonla nakliyat yatırım maliyeti düşük işletme maliyeti yüksek, kuyu nakliyatı ise yatırım maliyeti yüksek işletme maliyeti düşük olarak tanımlanabilir. Pek çok araştırmacı tarafından yapılan çalışmalarda küçük ölçekli maden işletmelerinde kamyonla nakliyatın 500 m derinliğe kadar kârlı olduğu belirtilmektedir. Üretim kapasitesi arttıkça kamyonla nakliyat için ekonomik derinlik azalmaktadır.

3

4 Cevher yatağının özelliklerine göre üretim yöntemi seçimini denetleyen 5 ana faktör vardır. Yatağın şekli Yatağın kalınlığı Ortalama eğim Tenör dağılımı Cevher, tavan ve taban formasyonlarının jeomekanik özellikleri

5 Üretim yöntemi seçiminin sayısal veriler ele alınarak değerlendirilmesi ilk olarak Nicholas (1981) tarafından geliştirilen bir yaklaşımla değerlendirilmiş, ardından Miller-Tait ve diğer., (1995) tarafında geliştirilerek modifiye edilmiştir. Tablo 1.’deki kriterlere göre her bir üretim yöntemine puan verilmekte ve toplamda en fazla puanı alan üretim yöntemi tespit edilmektedir. Seçim kriterlerine göre üretim yöntemlerinin alabileceği puanlar Tablo 2., 3. ve 4.’de verilmiştir.

6 Parametreler Tanımlama 1) Genel geometrik şekil  Eşit boyutlu ( masif) Bütün boyutları yaklaşık olarak aynıdır  Levha ( tabular ) Damar kalınlığı diğer iki boyuta kıyasla oldukça küçüktür  Düzensiz Boyutlar çok kısa mesafelerde değişmektedir 2) Kalınlık  Çok ince < 3 m  İnce 3 – 10 m  Orta 10 – 30 m  Kalın 30 – 100 m  Çok kalın > 100 m 3) Eğim  Yatay < 20º  Orta 20º - 55º  Dik > 55º 4) Derinlik  Sığ 0 – 100 m  Orta 100 – 600 m  Derin > 600 m 5) Tenör dağılımı  Uniform Tenör yatak içinde belirgin şekilde değişmez.  Geçişli Tenör değerlerinin zonal karakteristikleri olup, bir zondan diğer zona tedrici şekilde değişim gösterir.  Düzensiz Çok kısa mesafeler içinde tenör değişimi çok belirgindir ve bu değişimler belirli bir düzen göstermez. 6) Kaya kütle sınıflaması (RMR)  Çok zayıf  Zayıf  Orta 0 – 20 21 – 40 41 – 60  Sağlam 61 – 80  Çok sağlam 81 – 100 7) Kayaç direnç faktörü (RSS)  Çok zayıf < 5  Zayıf 5 – 10  Orta 10 – 15  Sağlam > 15

7 Tablo 2. Farklı üretim yöntemlerinin geometri /tenör dağılımına göre puanlandırılması Üretim yöntemi Geometrik şekil Cevher kalınlığıCevher eğimi Tenör dağılımı Derinlik TOPLAM MTDÇİİOKÇKYODUGDSOD Açık işletme4231234433133240-49 9 Blok göçertme420-49 034324322233 11 Arakatlı kazı341-101343214443342 19 Arakatlı göçertme341-49 044114322322 12 Uzunayak-494 430 40 410223 -42 Oda-topuk042431-49 40 420332 -39 Ambarlamalı kazı042440-49 04322332 13 Cut and fill14434410134234234 18 Travers Ayak12011021420211211 4 Küp tahkimatlı yöntem 01443200232013112 7 M = MasifÇİ = Çok ince (<3m) Y= Yatay (<20 o ) U = UniformS = Sığ (0-100m) O = Orta (100- 600m) D = Derin (>600m) T = Levhaİ = İnce (3-10m) O = Orta (20- 55 o ) G = Geçişli D = DüzensizO = Orta (10-30m)D = Dik (>55 o ) D = Düzensiz K =Kalın (30-100m) ÇK = Çok kalın (>100m)

8 Sınıflandırma parametreleri Değer aralığı Kayaç dayanımı0 - 15 Kayaç kalite göstergesi (RQD)3 - 20 Çatlak aralığı5 - 20 Çatlak durumu0 - 30 Yeraltı suyu durumu0 - 15 Kaya mekaniği verileri RMR (Rock Mass Rating - Kaya kütle sınıflaması) ve RSS (Rock Substance Strength - Kayaç direnç faktörü) olarak iki parametreyle incelenmektedir. RMR değerleri Bieniawski (1984)’nin kaya kütle sınıflamasından elde edilmiştir. Altı parametreden oluşan bu sınıflama ile kayaca 0-100 arasında bir puanlama vermekte, 0 en kötü 100 ise en iyi değer olmaktadır.

9 Tablo 3. Üretim yöntemlerinin kaya kütle sınıflamasına göre puanlandırılması RMR değerleri: çok zayıf (ÇZ) = 0-20, zayıf (Z) = 21-40, orta (O) = 41-60, sağlam (S) = 61-80, çok sağlam (ÇS) = 81-100 Üretim yöntemiCevher zonuTavan taşıTaban taşı TOPLAM ÇZZOSÇSÇZZOSÇSÇZZOSÇS Açık işletme333332344423444 9 Blok göçertme4320-493332233322 8 Arakatlı kazı13444-49034400233 4 Arakatlı göçertme343104432212333 9 Uzunayak6642265433----- 9 Oda-topuk-490356 0356----- 3 Ambarlamalı kazı013330024400233 3 Cut and fill012333543333222 10 Travers Ayak321100023300122 1 Küp tahkimatlı yöntem 441004410031000 6

10 Kayaç direnç faktörü (RSS) değeri ise, kayacın tek eksenli basınç dayanımının arazi (yerçekimsel) basıncına oranıyla elde edilmektedir. Kayaç direnç faktörü (RSS) = Kayacın tek eksenli basınç dayanımı (kg/cm 2 ) = Örtü tabakası ortalama yoğunluğu (ton/m 3 ) H = Derinlik (m)

11 Tablo 4. Üretim yöntemlerinin kayaç direnç faktörüne göre puanlandırılması RSS değerleri: çok zayıf (ÇZ) = 15 Üretim yöntemiCevher zonuTavan taşıTaban taşı TOPLAM ÇZZOS ZOS ZOS Açık işletme433333443344 9 Blok göçertme421043204321 7 Arakatlı kazı024401450133 6 Arakatlı göçertme233243211222 8 Uzunayak65216522---- 7 Oda-topuk00360026---- 3 Ambarlamalı kazı013401340233 6 Cut and fill013335421332 11 Travers Ayak321032222211 5 Küp tahkimatlı yöntem 431042103200 5

12 Yapılan sondaj çalışmaları sonucunda cevherin geometrik ve mekanik özellikleri belirlenmiş, hesaplamalar sonucu rezerv miktarı 2.150.000 ton olarak tespit edilmiştir. Kuvars damarı mostra vermemekte ve topoğrafya kodundan yaklaşık 130 m derinde bulunmaktadır. Yapılan teknik ve ekonomik değerlendirme sonucu açık işletme ile üretimin mümkün olamayacağı tespit edilmiş ve cevher kütlesinin kapalı işletme yöntemi ile kazanılmasına karar verilmiştir.

13 Geometrik şekilTabular (levha) Ortalama cevher kalınlığı15 m Cevher eğimi57 0 Tenör dağılımıGeçişli İşletme derinliği380 m Cevher yoğunluğu (kuvars damarı)2.4 t/m 3 Yankayaç yoğunluğu (granit)2.8 t/m 3 Cevherin tek eksenli basınç dayanımı (MPa)130 Yankayaç tek eksenli basınç dayanımı (MPa)95 Cevherin RMR değeri47 Yankayaç RMR değeri35 Cevherin RSS değeri11.61 Yankayaç RSS değeri8.48

14 Üretim yöntemi Geometrik şekil Cevher kalınlığıCevher eğimi Tenör dağılımı Derinlik TOPLAM MTDÇİİOKÇKYODUGDSOD Açık işletme4231234433133240-49 9 Blok göçertme420-49 034324322233 11 Arakatlı kazı341-101343214443342 19 Arakatlı göçertme341-49 044114322322 12 Uzunayak-494 430 40 410223 -42 Oda-topuk042431-49 40 420332 -39 Ambarlamalı kazı042440-49 04322332 13 Cut and fill14434410134234234 18 Travers Ayak12011021420211211 4 Küp tahkimatlı yöntem 01443200232013112 7 M = MasifÇİ = Çok ince (<3m) Y= Yatay (<20 o ) U = UniformS = Sığ (0-100m) O = Orta (100- 600m) D = Derin (>600m) T = Levhaİ = İnce (3-10m) O = Orta (20- 55 o ) G = Geçişli D = DüzensizO = Orta (10-30m)D = Dik (>55 o )D = Düzensiz K =Kalın (30-100m) ÇK = Çok kalın (>100m) Geometrik şekilTabular (levha) Ortalama cevher kalınlığı15 m Cevher eğimi57 0 Tenör dağılımıGeçişli İşletme derinliği380 m

15 Üretim yöntemiCevher zonuTavan taşıTaban taşı TOPLAM ÇZZOSÇSÇZZOSÇSÇZZOSÇS Açık işletme333332344423444 9 Blok göçertme4320-493332233322 8 Arakatlı kazı13444-49034400233 4 Arakatlı göçertme343104432212333 9 Uzunayak6642265433----- 9 Oda-topuk-490356 0356----- 3 Ambarlamalı kazı013330024400233 3 Cut and fill012333543333222 10 Travers Ayak321100023300122 1 Küp tahkimatlı yöntem 441004410031000 6 RMR değerleri: Cevherin RMR değeri47 Yankayaç RMR değeri35 çok zayıf (ÇZ) = 0-20, zayıf (Z) = 21-40, orta (O) = 41-60, sağlam (S) = 61-80, çok sağlam (ÇS) = 81-100

16 RSS değerleri: çok zayıf (ÇZ) = 15 Cevherin RSS değeri11.61 Yankayaç RSS değeri8.48 Üretim yöntemiCevher zonuTavan taşıTaban taşı TOPLAM ÇZZOS ZOS ZOS Açık işletme433333443344 9 Blok göçertme421043204321 7 Arakatlı kazı024401450133 6 Arakatlı göçertme233243211222 8 Uzunayak65216522---- 7 Oda-topuk00360026---- 3 Ambarlamalı kazı013401340233 6 Cut and fill013335421332 11 Travers Ayak321032222211 5 Küp tahkimatlı yöntem 431042103200 5

17 Üretim Yöntemi Geometri/Tenör Dağılımına Göre Kaya Kütle Sınıflandırmasına Göre Kaya Direnç Sınıflandırmasına Göre TOPLAM Açık işletme 99927 Blok göçertme 118726 Arakatlı kazı 194629 Arakatlı göçertme 129829 Uzunayak -4297-26 Oda-topuk -3933-33 Ambarlamalı kazı 133632 Cut and fill 18101139 Travers Ayak 41510 Küp tahkimatlı yöntem 76518

18 Mekanize dolgulu tavan arınlı ayak (Cut and Fill-Kes Doldur) yöntemi uygulanması planlanan bir altın madeninde üretim galerisinde 2 m ilerleme sağlanabilmesi için kullanılması gereken patlayıcı madde miktarı ve delik sayısının belirlenmesi Galeri faydalı kesiti= 14 m 2 Galeri kazı kesiti= 16 m 2 Patlayıcı yoğunluğu= 800 kg/m 3 Delik çapı (D)= 36 mm Kartuş çapı (d)= 30 mm Özgül şarj miktarı = 0,4375 kg/m 3

19 Atım teorik hacmi, delik boyu ile kazı kesiti çarpılarak belirlenir. Daha sonra bu hacim için gereken patlayıcı madde miktarı hesaplanır. Delik hacminden yararlanarak bir deliğe şarj edilmesi gereken miktar hesaplanarak toplam patlayıcı madde miktarına bölünür ve gerekli delik sayısı bulunur. Çözüm Atımdaki teorik hacim = 16 m 2 x 2 m = 32 m 3 Delik boyu (L) = 2 x 1.1= 2.2m (İlerleme miktarından %10 fazla delinir.) Gerekli patlayıcı madde miktarı: 32 m 3 x 0,4375 kg/m 3 = 14 kg Delik başına düşen patlayıcı madde miktarı : Delik hacmi x 0,40 (% 60 sıkılama payı) V patlayıcı = L x x D 2 /4 x 0,4 2,2 m x 3,14 x (0,03) 2 /4 x 0,4 = 6.21 x 10 -4 m 3 m patlayıcı = 6,21 x 10 -4 m3 x 800 kg/m 3 = 0,5 kg/delik Toplam delik sayısı = 14 kg / 0,5 kg/delik = 28 delik Birim alana delinecek delik sayısı = 28 delik / 16 m 2 = 1,75 delik/m 2

20 Geometrik şekilTabular (levha) Ortalama cevher kalınlığı12 m Cevher eğimi76 0 Tenör dağılımıUniform İşletme derinliği410 m Cevher yoğunluğu4.1 t/m 3 Yankayaç yoğunluğu2.3 t/m 3 Cevherin tek eksenli basınç dayanımı (MPa)180 Yankayaç tek eksenli basınç dayanımı (MPa)150 Cevherin RMR değeri52 Yankayaç RMR değeri67 Cevherin RSS değeri10.7 Yankayaç RSS değeri15.9

21 Üretim Yöntemi Geometri/Ten ör Dağılımına Göre Kaya Kütle Sınıflandırmasın a Göre Kaya Direnç Sınıflandırmasın a Göre TOPLAM Açık işletme 911 31 Blok göçertme 126220 Arakatlı kazı 19111242 Arakatlı göçertme 138627 Uzunayak -3974-28 Oda-topuk -3789-20 Ambarlamalı kazı 1410 34 Cut and fill 177731 Travers Ayak 56415 Küp tahkimatlı yöntem 6118

22

23

24 Delik NoDelik EğimiDelik Boyu(m) 1 ve 7444,7 2 ve 6668,4 3 ve 578,58,1 4907,8


"Üretim yöntemi seçiminde ve planlamasında gözönünde bulundurulması gereken detaylar; Üretim yönteminde emniyeti sağlayabilmek için cevher ve yankayacın." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları