Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Afetlerden sonra görülen ruhsal sorunlar Prof. Dr. Cengiz Kılıç Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim dalı.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Afetlerden sonra görülen ruhsal sorunlar Prof. Dr. Cengiz Kılıç Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim dalı."— Sunum transkripti:

1 Afetlerden sonra görülen ruhsal sorunlar Prof. Dr. Cengiz Kılıç Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim dalı

2 Ruhsal travma ve etkileri2 Ruhsal travmanın tanımı

3 Ruhsal travma ve etkileri3 Ruhsal travmanın tanımı Stres, yaşam olayı, travma Stres, yaşam olayı, travma Kayıp-travma farkı Kayıp-travma farkı DSM-IV: 1. ölüm/ağır yaralanma tehdidi DSM-IV: 1. ölüm/ağır yaralanma tehdidi 2. dehşet, çaresizlik 2. dehşet, çaresizlik

4 Ruhsal travma ve etkileri4 Ruhsal Travma: yaygınlık Toplumda travma yaygın (ABD de >%50, Türkiye’de %16) Travma dağılımı rastgele değil: – –Erkek > Kadın – –Saldırı, tecavüz ~ düşük eğitim/SED

5 Ruhsal travma ve etkileri5 Ruhsal travmadan sonra... Travma sonrası ruhsal hastalık artışı evrenseldir. Travmadan sonra en çok görülen hastalıklar Akut stres bozukluğu (ASB), Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) ve depresyondur. Diğer bunaltı bozuklukları (panik ve yaygın bunaltı) da sık görülüyor. İlk haftalarda çoğu kişide ruhsal belirtiler var, bunlar haftalar içinde düzeliyor.

6 Ruhsal travma ve etkileri6 Depresyon isteksizlik, halsizlik, moral bozukluğu, uyku ve iştah bozukluğu hayattan zevk alamama Yeni vaka veya yineleme

7 Ruhsal travma ve etkileri7 Travma Sonrası Stres Bozukluğu uykusuzluk, uykusuzluk, kabuslar, kabuslar, anıların rahatsız edici biçimde sık sık hatırlanması, anıların rahatsız edici biçimde sık sık hatırlanması, olayın tekrarlanacağı korkusu/ diken üstünde hissetme, olayın tekrarlanacağı korkusu/ diken üstünde hissetme, kolay irkilme, kolay irkilme, çabuk sinirlenme, çabuk sinirlenme, gelecekle ilgili plan yapamama, gelecekle ilgili plan yapamama, yabancılaşma (başkaları beni veya yaşadıklarımı anlamıyor hissi), yabancılaşma (başkaları beni veya yaşadıklarımı anlamıyor hissi), hatırlatan durumlarda huzursuz olma ve kaçınma hatırlatan durumlarda huzursuz olma ve kaçınma

8 Travma Sonrası Stres Bozukluğu Belirtiler travmayı izleyen günlerde başlar Birkaç hafta içinde kendiliğinden düzelir, ancak aylarca, hatta yıllarca sürebilir. Belirtiler bazen olay olup bittikten aylarca sonra başlayabilir Ruhsal travma ve etkileri8

9 Ek tanı oranları (%)

10 Ruhsal travma ve etkileri 10 TSSB’de ek tanının önemi Saf TSSB nadirdir (15%). Saf TSSB nadirdir (15%). Depresyon (%35-65) ve diğer anksiyete hastalıkları (%10-30) eşlik eder.* Depresyon (%35-65) ve diğer anksiyete hastalıkları (%10-30) eşlik eder.* Ek tanı hem tedavi için başvuru oranlarını, hem de tedavi biçimini etkiler Ek tanı hem tedavi için başvuru oranlarını, hem de tedavi biçimini etkiler. * Kessler R, Sonnega A, Bromet E, Nelson CB (1995) Posttraumatic stress disorder in national comorbidity survey. Archives of General Psychiatry; 52,

11 Ruhsal travma ve etkileri 11 TSSB-ek tanı ilişkisi Depresyon ve alkol-madde sorunları çoğu kez TSSB’dan sonra, anksiyete hastalıkları ise önce başlıyor. Depresyon ve alkol-madde sorunları çoğu kez TSSB’dan sonra, anksiyete hastalıkları ise önce başlıyor. TSSB olmayanlarda depresyon oranları genel nüfustan farklı değil.* TSSB olmayanlarda depresyon oranları genel nüfustan farklı değil.* * Breslau N (1998) Epidemiology of trauma and PTSD. In “Psychological Trauma”. R. Yehuda (Ed). American Psychiatric Press.

12 Ruhsal travma ve etkileri12 TSSB belirti grupları A. Travma yaşantısı A. Travma yaşantısı B. Yeniden yaşama B. Yeniden yaşama C. Kaçınma-küntleşme C. Kaçınma-küntleşme D. Uyarılmışlıkta artma D. Uyarılmışlıkta artma

13 Ruhsal travma ve etkileri13 A. Travmanın varlığı DSM-IV A ölçütü: 1. ölüm/ağır yaralanma tehdidi 2. dehşet, çaresizlik

14 Ruhsal travma ve etkileri14 B. Yeniden yaşama 1. İstemediği halde olayı hatırlama 2. Olayla ilgili kabuslar/rüyalar görme 3. Olayı yeniden yaşıyormuş gibi hissetme/davranma 4. Olayı hatırlatan durumlarda sıkıntı ve fizyolojik belirtiler

15 Ruhsal travma ve etkileri15 C. Kaçınma -küntleşme 1. Düşünce, duygu ve konuşmalardan kaçınma 2. Etkinlikler ve kişilerden kaçınma. 3. Olayın önemli bir bölümüne ilişkin amnezi 4. İlgi kaybı 5. Uzaklaşma/yabancılaşma 6. Duygusal küntleşme 7. Ömrünün kısaldığı hissi

16 Ruhsal travma ve etkileri16 D. Aşırı uyarılmışlık 1. Uykuya dalma/sürdürme güçlüğü 2. Sürekli tetikte olma hali 3. Kolay irkilme 4. Kolay sinirlenme/ öfke patlamaları 5. Dikkat toplama güçlüğü

17 Ruhsal travma ve etkileri17 Eşlik eden belirtiler 1. Suçluluk, utanç 2. Kişilerarası ilişkilerde bozulma 3. Kendine zarar verme 4. Disosiyatif belirtiler 5. İnançlarda değişme

18 Ruhsal travma ve etkileri18 B. YENİDEN YAŞAMA

19 Ruhsal travma ve etkileri19 1. Hatırlama 1. TSSB’ye özgü belirtilerdir 2. İstenmeyen, tekrar edici düşünceler/hayaller 3. Beklenmedik, rahatsız edici 4. Bastırmaya çalışmaya rağmen gelirler

20 Ruhsal travma ve etkileri20 2. Kabus/rüyalar 1.İlk günlerde/haftalarda sık 2.Travmanın tekrarı veya ilişkili 3.Uyku bölünmesi, tekrar dalamama 4.Uykuya dalmaktan korkma

21 Ruhsal travma ve etkileri21 3. Olayı yeniden yaşama 1.Ağır durumlarda “flashback” 2.Disosiyatif bir belirtidir 3.Dış dünyadan değişen oranda kopma 4.Travma oluyormuş gibi davranır

22 Ruhsal travma ve etkileri22 4. Sıkıntı ve fizyolojik belirtiler 1.Kişiler, durumlar, yerler (gece, saat 3, evin belirli odası, saldırgana benzeyenler, sesler) 2.Sıkıntı, korku, huzursuzluk 3.Otonomik anksiyete belirtileri (çarpıntı, göğüste sıkışma, titreme, terleme..)

23 Ruhsal travma ve etkileri23 C. KAÇINMA - KÜNTLEŞME

24 Ruhsal travma ve etkileri24 1. Düşünce, duygu ve konuşmadan kaçınma 1.Olayı düşünmek, hatırlamak istemez 2.Konuşulmasını istemez 3.Çevre kaçınmayı destekleyebilir (üzüntüye gelemiyor)

25 Ruhsal travma ve etkileri25 2. Etkinlik, durum ve kişilerden kaçınma 1.Olayı hatırlatan yerler/durumlar (gece, evin odası, binalar, belirli tipte kişiler, isimler) 2.Tüm aile salonda uyuyabilir (yatak odasından kaçınma) 3.Depremzedenin saat 3’ten önce uyuyamaması

26 Ruhsal travma ve etkileri26 3. Amnezi 1.Olağan unutkanlıktan farklıdır 2.Genellikle en stresli anlar unutulur 3.Hatırlama çabasına rağmen hatırlamaz 4.Hatırlayamama sıkıntı yaratır

27 Ruhsal travma ve etkileri27 4. İlgi kaybı 1.Önceden ilgi duyduğu etkinliklerden uzaklaşma 2.Eskiden ne tür ilgileri olduğu önemli 3.İmkanlar olmadığı içinse veya korkudan dolayı ise ilgi kaybı sayılmaz

28 Ruhsal travma ve etkileri28 5. Uzaklaşma/ yabancılık 1.Toplumdan kopma, yeni arkadaşlık kuramama 2.“benim yaşadıklarımı yaşamadılar, beni anlayamazlar”, 3.“herkes boş işlerle uğraşıyor” 4.Sadece benzer şeyler yaşamışlara yakınlık

29 Ruhsal travma ve etkileri29 6. Olağan duyguları hissedememe 1.Sadece üzüntü duymama veya tüm duyguların azalması/kaybı 2.“ Duygularımı kaybettim, içim kurudu” 3.“ Şefkat hissini kaybettim ” 4.“ Acımasız oldum ”

30 Ruhsal travma ve etkileri30 7. Geleceğim kalmadı hissi 1.Fazla yaşamayacağı hissi 2.Evlenme, meslek, çocuk sahibi olma, yaşlanmayı hayal edemez 3.Gelecekle ilgili plan yapamaz 4.Bazen kesin bir ölüm yaşı verir

31 Ruhsal travma ve etkileri31 D. AŞIRI UYARILMIŞLIK

32 Ruhsal travma ve etkileri32 1. Uykuya dalma/sürdürme güçlüğü 1.Sık görülen belirtidir 2.Uykuya dalma güçlüğü, sık uyanma ve tekrar uykuya dalamama 3.Kabuslardan korkma nedeniyle uyuyamamayı katmayın 4.Saat 3’e kadar uyuyamamayı katmayın

33 Ruhsal travma ve etkileri33 2. Sürekli tetikte olma hali 1.Her an tehlike beklentisi 2.Travmanın öncül belirtilerine karşı aşırı uyanıklık (sesler, hava durumu..) 3.Aşırı tedbirlilik ve kontroller (kapıya yakın oturma, çatlak kontrolü, haberleri kaçırmama..)

34 Ruhsal travma ve etkileri34 3. Kolay irkilme 1.Sesler ve hareketler başlatır (kapı çarpması, telefonun çalması, kapıdan birinin girmesi...) 2.İrkilmeyi fizyolojik tepkiler izler (çarpıntı, titreme, nefes darlığı..)

35 Ruhsal travma ve etkileri35 4. Kolay sinirlenme/öfke patlamaları 1.Kolay öfkelenme, parlama 2.Kişiyi rahatsız eder ve sosyal uyumu bozar 3.Sabırsızlık, tahamülsüzlükten fiziksel saldırganlığa kadar değişebilir

36 Ruhsal travma ve etkileri36 5. Dikkat toplama güçlüğü 1.Kitap okumak, konuşmayı dinlemek güç 2.Dikkat bozukluğu unutkanlığa yol açar 3.Travma ile her an meşgul olmaya bağlı olabilir

37 Ruhsal travma ve etkileri37 D. EŞLİK EDEN BELİRTİLER

38 Ruhsal travma ve etkileri38 Suçluluk duyguları 1.“Onlar öldüler, ben hayatta kaldım” 2.‘Keşke şunu yapmasaydım/yapsaydım’ 3.‘Gelmesi için ısrar etmeseydim’ 4.Kendine eğlenmeyi, bakmayı hak görmeme

39 Ruhsal travma ve etkileri39 Kişilerarası ilişkilerde bozulma 1.TSSB belirtilerinin dolaylı sonuçlarıdır 2.Evlilikle ilgili çatışmalar, boşanma, işini kaybetme sıktır 3.Öfke, yabancılaşma, ilgi kaybı ile ilişkilidir

40 Ruhsal travma ve etkileri40 Kendine zarar verme 1.Riskli davranışlara girme 2.Kendini yaralama 3.Dürtüsel davranışlar

41 Ruhsal travma ve etkileri41 Disosiyatif belirtiler 1.Çevrenin farkındalığında azalma (dalgınlık, seslenenleri duymaz, gelen arabayı farketmez..) 2.Depersonalizasyon 3.Derealizasyon

42 Ruhsal travma ve etkileri42 İnançlarda/dünyaya bakışta değişme 1.Travma kişinin hayata bakışını değiştirir 2.Kendine, insanlara güvensizlik, daha bireyci-bencil olma 3.Bazen de olumlu değişiklikler olur: olgunlaşma, yardımseverlikte artış

43 Ruhsal travma ve etkileri43 TSSB’nun Seyri

44 Ruhsal travma ve etkileri44 TSSB yaygınlığı: toplumda Hayatboyu toplumda % Hayatboyu toplumda % *Kessler 1995 Ulusal (N=5877) %7.8 *Resnick 1993 Ulusal kadın (N=4008) %12.3 *Perkonigg 2000 Ulusal ergen (N=3021) % 1.3

45 Ruhsal travma ve etkileri45 TSSB yaygınlığı: risk grubu SavaşKazalar Tecavüz, saldırı, işkence Doğal afet (deprem, sel, yangın)

46 Ruhsal travma ve etkileri46

47 Ruhsal travma ve etkileri47

48 Ruhsal travma ve etkileri48 Savaş travması Vietnam, 2. Dünya savaşı, Kore savaşı ve Körfez savaşı gazileri Vietnam, 2. Dünya savaşı, Kore savaşı ve Körfez savaşı gazileri Muharebeyi yaşamış olanlarda %30 civarında TSSB var Muharebeyi yaşamış olanlarda %30 civarında TSSB var Genç yaş, düşük eğitim ve düşük zeka TSSB ile ilişkili Genç yaş, düşük eğitim ve düşük zeka TSSB ile ilişkili

49 Ruhsal travma ve etkileri49

50 Ruhsal travma ve etkileri50 Kazalar Kazalardan sonra TSSB görülme oranı %30 civarında (18-39% arası) Yaralanmanın derecesi TSSB oranlarını etkilemiyor

51 Ruhsal travma ve etkileri51 Tecavüz, saldırı, işkence Cinsel saldırı/ tecavüzler kadınlarda sık Cinsel saldırı/ tecavüzler kadınlarda sık TSSB’ya yol açma oranı en yüksek grup TSSB’ya yol açma oranı en yüksek grup * Valentiner 1996 Kadın-saldırı (N0215) %35 * Resnick 1992 Kadın-saldırı (N=295) %21 * Başoğlu 1994 İşkence (N=55) %30

52 Ruhsal travma ve etkileri52

53 Ruhsal travma ve etkileri53

54 Ruhsal travma ve etkileri54

55 Ruhsal travma ve etkileri55

56 Ruhsal travma ve etkileri56 Doğal afetler

57 Ruhsal travma ve etkileri57

58 Ruhsal travma ve etkileri58

59 Ruhsal travma ve etkileri59 doğal afetler ne kadar “doğal”?

60 Ruhsal travma ve etkileri60 Son yüzyılın büyük depremleri

61 Hacettepe University Department of Psychiatry 61 Eartquakes that killed > 1.000

62

63 SONUÇLAR

64 Ruhsal travma ve etkileri64 Ruhsal patolojinin yaygınlığı ve seyri Afetlerin diğer travma türlerine oranla ruh sağlığını daha az bozduğu doğru değil Afetlerin diğer travma türlerine oranla ruh sağlığını daha az bozduğu doğru değil Zaman her şeyin ilacı değil: yıllar geçse de afetin acısı dinmiyor Zaman her şeyin ilacı değil: yıllar geçse de afetin acısı dinmiyor Afet bölgesinden uzakta yaşamak belirtileri azaltmıyor Afet bölgesinden uzakta yaşamak belirtileri azaltmıyor

65 Ruhsal travma ve etkileri65 Ruh sağlığı politikaları TSSB ve depresyon travmalardan sonra en yaygın olarak görülen ve en fazla yetiyitimine yol açan hastalıklardır TSSB ve depresyon travmalardan sonra en yaygın olarak görülen ve en fazla yetiyitimine yol açan hastalıklardır Riskli bireylerin tanınması, önleme ve erken tedavi büyük önem taşır Riskli bireylerin tanınması, önleme ve erken tedavi büyük önem taşır Afetler sonrası ruh sağlığı hizmeti verecek kurum önemli (1999 depremleri sonrası sağlık hizmetleri varolan sağlık sistemi tarafından sağlanmıştır). Afetler sonrası ruh sağlığı hizmeti verecek kurum önemli (1999 depremleri sonrası sağlık hizmetleri varolan sağlık sistemi tarafından sağlanmıştır). Travmanın ruhsal etkileri konusunda toplum, pratisyen ve uzman hekimler ve diğer sağlık personeli eğitilmelidir Travmanın ruhsal etkileri konusunda toplum, pratisyen ve uzman hekimler ve diğer sağlık personeli eğitilmelidir

66 Ruhsal travma ve etkileri66 Belirleyicilerin evrenselliği Psikiyatrik hastalıklar için risk faktörleri TSSB’nin kronikleşmesini de belirliyor Psikiyatrik hastalıklar için risk faktörleri TSSB’nin kronikleşmesini de belirliyor Travma şiddeti kronikleşmeyi belirliyor Travma şiddeti kronikleşmeyi belirliyor Depresyonun travma ile ilişkisi TSSB’ye oranla çok daha az Depresyonun travma ile ilişkisi TSSB’ye oranla çok daha az

67 Ruhsal travma ve etkileri67 Önleme ve başaçıkma Afetten olumsuz etkilenmiş birçok insan aynı anda olumlu kişilik değişikleri de yaşamıştır Afetten olumsuz etkilenmiş birçok insan aynı anda olumlu kişilik değişikleri de yaşamıştır Ruh sağlığı çalışanlarının kişilerdeki olumlu değişikliklere duyarlı olması, ruhsal sorunların tedavi başarısını arttırabilir Ruh sağlığı çalışanlarının kişilerdeki olumlu değişikliklere duyarlı olması, ruhsal sorunların tedavi başarısını arttırabilir Afetlerin sonuçlarıyla etkili başaçıkma yöntemleri öğretilebilir, özellikle kaçınma davranışının azaltılması yararlı olabilir Afetlerin sonuçlarıyla etkili başaçıkma yöntemleri öğretilebilir, özellikle kaçınma davranışının azaltılması yararlı olabilir

68 Ruhsal travma ve etkileri68

69 Ruhsal Travma Sonrası Olumlu Değişiklikler Prof. Dr. Cengiz Kılıç Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı

70 Ruhsal travma ve etkileri70 Neden bir kısmı düzelmiyor? Yatkınlık? Yatkınlık? Geçmiş ruhsal hastalık? Geçmiş ruhsal hastalık? Tekrarlayan travmalar? Tekrarlayan travmalar? Daha şiddetli travma? Daha şiddetli travma? Sosyal destek azlığı? Sosyal destek azlığı? Düşük eğitim, düşük gelir? Düşük eğitim, düşük gelir? Tedavi alamama? Tedavi alamama?

71 Ruhsal travma ve etkileri71 Başka?? (Soruyu tersinden sorsak) Başa çıkma becerileri? Başa çıkma becerileri? Dayanıklılık? Dayanıklılık? Güçlenerek çıkma? Güçlenerek çıkma?

72 Ruhsal travma ve etkileri72 Deprem bölgesinde bir yöneticinin anlattıkları “Bunu söylemeye de utanıyorum ama birçok insanın aksine depremden sonra kendimi çok daha fazla beğeniyorum” “Bunu söylemeye de utanıyorum ama birçok insanın aksine depremden sonra kendimi çok daha fazla beğeniyorum” “Kendimi çok daha işe yarar hissediyorum” “Kendimi çok daha işe yarar hissediyorum” “İnsanlara eskiden olmadığı kadar yardım edebiliyorum” “İnsanlara eskiden olmadığı kadar yardım edebiliyorum” “Sanki yukarıdakiyle de daha iyi anlaşıyorum” “Sanki yukarıdakiyle de daha iyi anlaşıyorum” “Acaba benim durumum anormal mi?” “Acaba benim durumum anormal mi?”

73 Ruhsal travma ve etkileri73 Depremzedelerde gözlemler Eşinin ölümü sonrasında tersanede çalışmaya başlayan kadın işçilerde görülen kendine güven artışı Eşinin ölümü sonrasında tersanede çalışmaya başlayan kadın işçilerde görülen kendine güven artışı Depremde babanın kaybı sonrasında “evin erkeği” haline gelen erkek çocuklar Depremde babanın kaybı sonrasında “evin erkeği” haline gelen erkek çocuklar

74 Ruhsal travma ve etkileri74 Diğer gözlemler Ailede can kaybı sonrasında kalanlar arasındaki bağların güçlenmesi Ailede can kaybı sonrasında kalanlar arasındaki bağların güçlenmesi Ebeveyn kaybından sonra çocukların daha fazla sorumluluk alması, kendine yeten ve güvenen insanlar haline gelmesi Ebeveyn kaybından sonra çocukların daha fazla sorumluluk alması, kendine yeten ve güvenen insanlar haline gelmesi Büyük kazalar veya kayıplar yaşayanlarda görülen dramatik yaşam tarzı değişiklikleri Büyük kazalar veya kayıplar yaşayanlarda görülen dramatik yaşam tarzı değişiklikleri

75 Ruhsal travma ve etkileri75

76 Ruhsal travma ve etkileri76 Travma Sonrası Büyüme (TSB) Dinlerin çoğunda acı ve eziyet çekmenin yüceltici olduğu vurgulanır Dinlerin çoğunda acı ve eziyet çekmenin yüceltici olduğu vurgulanır Psikolog ve psikiyatrlar yakın zamanlara kadar sağlıklı insanı veya pozitif özellikleri incelemeyi ihmal etmişlerdir Psikolog ve psikiyatrlar yakın zamanlara kadar sağlıklı insanı veya pozitif özellikleri incelemeyi ihmal etmişlerdir Yaşamın güçlüklerine direnebilen, hatta güçlenerek çıkan kişileri incelemek öğretici olabilir Yaşamın güçlüklerine direnebilen, hatta güçlenerek çıkan kişileri incelemek öğretici olabilir

77 Ruhsal travma ve etkileri77 TSB tanımı TSB tanımı Zorlayıcı yaşam olayları ile mücadele sonucu gelişen pozitif yönde ruhsal değişiklikler Zorlayıcı yaşam olayları ile mücadele sonucu gelişen pozitif yönde ruhsal değişiklikler Zorlayıcı olay kişinin dünya ile ilgili temel yargılarını sarsacak niteliktedir Zorlayıcı olay kişinin dünya ile ilgili temel yargılarını sarsacak niteliktedir

78 Ruhsal travma ve etkileri78 TSB: süreç Travmatik olay ~ deprem sarsıntısı Travmatik olay ~ deprem sarsıntısı Bilişsel şemalar sarsılır, zayıflar, dağılır Bilişsel şemalar sarsılır, zayıflar, dağılır Deprem sonrası binaların yeniden ve daha dayanıklı yapılması ~ bilişsel şemalarda revizyon (gelecekteki şoklara daha dayanıklı olunur) Deprem sonrası binaların yeniden ve daha dayanıklı yapılması ~ bilişsel şemalarda revizyon (gelecekteki şoklara daha dayanıklı olunur)

79 Ruhsal travma ve etkileri79 TSB: boyutlar Hayatın değerini anlama Hayatın değerini anlama Kendine güven artışı Kendine güven artışı İnsanlarla ilişkilerde gelişme İnsanlarla ilişkilerde gelişme Kendine yeni bir yol çizme Kendine yeni bir yol çizme Maneviyatın güçlenmesi Maneviyatın güçlenmesi

80 Ruhsal travma ve etkileri80 Travmaya dayanıklılığı anlatan genel kavramlar resilience (Rutter) resilience (Rutter) hardiness (Kobasa) hardiness (Kobasa) optimism (Scheier& Carver) optimism (Scheier& Carver) sense of coherence (Antonovsky) sense of coherence (Antonovsky)

81 Ruhsal travma ve etkileri81 Dayanıklılık (resilience) Birçok çalışma dayanıklılığı “hastalığın olmaması” olarak tanımlar Birçok çalışma dayanıklılığı “hastalığın olmaması” olarak tanımlar Travmadan sonra eski işlev düzeyine kolayca dönme (“kolay atlattı” “çabuk toparlandı”) Travmadan sonra eski işlev düzeyine kolayca dönme (“kolay atlattı” “çabuk toparlandı”) Geçmiş tecrübelerden yararlanarak olayın etkilerinden kurtulma Geçmiş tecrübelerden yararlanarak olayın etkilerinden kurtulma Başarılı başa çıkma yöntemlerinin öğrenilmiş olmasına dayanır Başarılı başa çıkma yöntemlerinin öğrenilmiş olmasına dayanır

82 Ruhsal travma ve etkileri82 TSB-dayanıklılık ilişkisi

83 Ruhsal travma ve etkileri83 TSB Bileşenleri Sosyal destek kaynaklarında artış Sosyal destek kaynaklarında artış Kişisel kaynaklarda artış Kişisel kaynaklarda artış Yeni başa çıkma becerilerinin gelişmesi Yeni başa çıkma becerilerinin gelişmesi

84 Ruhsal travma ve etkileri84 TSB ve Sosyal Destek Sosyal destek gelişmeyi hızlandırır, ancak her tür sosyal destek aynı etkiyi yapmaz Sosyal destek gelişmeyi hızlandırır, ancak her tür sosyal destek aynı etkiyi yapmaz –güvenli ilişkiler kurma, –aile ve arkadaşlarla ilişkinin düzelmesi, –yeni destek ağlarının kurulması Kişinin yaşadıklarını büyümeye yol açabilecek olay olarak görmesini teşvik eden bir sosyal destek çevresi gelişmeyi arttırır. Kişinin yaşadıklarını büyümeye yol açabilecek olay olarak görmesini teşvik eden bir sosyal destek çevresi gelişmeyi arttırır.

85 Ruhsal travma ve etkileri85 TSB ve Kişilik Özellikleri İyimserlik, umut, bağlanma, dindarlık ve dışadönüklük ~ olumlu değişikliklerin daha kolay fark edilmesine yol açıyor. İyimserlik, umut, bağlanma, dindarlık ve dışadönüklük ~ olumlu değişikliklerin daha kolay fark edilmesine yol açıyor. –bilişsel ve entelektüel farklılaşma, –kendine güven ve kendini anlama, –empati, –altruism –olgunlaşma, –temel değerler ve önceliklerde değişme

86 Ruhsal travma ve etkileri86 TSB ve Başa Çıkma Büyüme: kriz sonrasında +başarılı başa çıkma yöntemleri sonucu Büyüme: kriz sonrasında +başarılı başa çıkma yöntemleri sonucu Büyük travmalar =>Başa çıkma imkanı kalmaz => büyüme olmaz Büyük travmalar =>Başa çıkma imkanı kalmaz => büyüme olmaz Hem aktif hem pasif başa çıkma yöntemleri büyümeye yol açabilir Hem aktif hem pasif başa çıkma yöntemleri büyümeye yol açabilir –bilişsel başa çıkma becerileri, –problem çözme ve yardım arama becerileri, –duygu kontrolünü öğrenme

87 Ruhsal travma ve etkileri87 TSB ile İlgili Bilinenler-1 Herkeste görülmez Herkeste görülmez Her stresli olaydan sonra görülmez (kanser, yakın kaybı, HIV,..) Her stresli olaydan sonra görülmez (kanser, yakın kaybı, HIV,..) Stres ~ TSB eğriseldir (düşük şiddet sarsıntı yaratmaz, aşırı şiddet takat bırakmaz) Stres ~ TSB eğriseldir (düşük şiddet sarsıntı yaratmaz, aşırı şiddet takat bırakmaz) TSB için sıkıntı (intrusion) sürmeli, sıkıntının çabuk geçmesi varsayımların sorgulanmadığını (travmayla başa çıkılabildiğini) gösterir TSB için sıkıntı (intrusion) sürmeli, sıkıntının çabuk geçmesi varsayımların sorgulanmadığını (travmayla başa çıkılabildiğini) gösterir

88 Ruhsal travma ve etkileri88 TSB ile İlgili Bilinenler-2 Çocuk Yaşlı Çocuk Yaşlı Dışadönük/yeni deneyime açık olanlarda  Dışadönük/yeni deneyime açık olanlarda  Psikolojik açıdan sağlıklı olanlarda  Psikolojik açıdan sağlıklı olanlarda  TSB gelişimi travmanın iyi bir şey olduğu anlamına gelmez TSB gelişimi travmanın iyi bir şey olduğu anlamına gelmez Kişiler hem acıyı hem de olumlu değişmeyi yaşarlar Kişiler hem acıyı hem de olumlu değişmeyi yaşarlar

89 Ruhsal travma ve etkileri89 TSB ile İlgili Bilinenler-3 TSB gelişimi zaman alabilir (aylar) TSB gelişimi zaman alabilir (aylar) Yakınların ve aynı olayı yaşamışların desteği  Yakınların ve aynı olayı yaşamışların desteği  Kendini açma (disclosure)  Kendini açma (disclosure)  Sosyal destek  Sosyal destek 

90 Ruhsal travma ve etkileri90 TSB ~ TSSB Pozitif ilişki var: (Maercker ve Langner 2001) Pozitif ilişki var: (Maercker ve Langner 2001) İlişki yok: (Powell ve ark. 2003, Maercker ve Herrle 2003, Lehman ve ark. 1993) İlişki yok: (Powell ve ark. 2003, Maercker ve Herrle 2003, Lehman ve ark. 1993) Negatif ilişki var: (Frazier ve ark. 2001, Falsetti ve ark. 2003). Negatif ilişki var: (Frazier ve ark. 2001, Falsetti ve ark. 2003).

91 Ruhsal travma ve etkileri91 Travma sonrası büyüme: gerçekten var mı?

92 Ruhsal travma ve etkileri92 Travma sonrası büyüme: gerçekten var mı? Kendini kandırma (Polyanna’cılık mı)? Kendini kandırma (Polyanna’cılık mı)? Bir başa çıkma yöntemi mi? Bir başa çıkma yöntemi mi? Rasyonalizasyon mu? Rasyonalizasyon mu? Geçici bir adaptasyon çabası mı? Geçici bir adaptasyon çabası mı?

93 Ruhsal travma ve etkileri93 Şüpheleri giderecek adımlar Uzunlamasına çalışmalar (önce- sonra) Uzunlamasına çalışmalar (önce- sonra) Değişimi objektif biçimde ölçme (farklı bilgi kaynakları) Değişimi objektif biçimde ölçme (farklı bilgi kaynakları) Değişimin sonuçlarını, gündelik işlevlerdeki değişimi ölçecek yöntemler Değişimin sonuçlarını, gündelik işlevlerdeki değişimi ölçecek yöntemler

94 Ruhsal travma ve etkileri94 Büyümeyi çalışmanın önemi Bazı kişiler nasıl oluyor da travmaya daha dayanıklı, daha hızlı atlatıyor, hatta güçlenerek çıkıyor? Bunu öğrenirsek risk altındaki kişilere öğretebiliriz. Bazı kişiler nasıl oluyor da travmaya daha dayanıklı, daha hızlı atlatıyor, hatta güçlenerek çıkıyor? Bunu öğrenirsek risk altındaki kişilere öğretebiliriz. Travmanın olumlu sonuçlarını konuşmak travma yaşamış kişilerin psikoterapisinde yararlı olabilir. Travmanın olumlu sonuçlarını konuşmak travma yaşamış kişilerin psikoterapisinde yararlı olabilir.

95 Ruhsal travma ve etkileri95

96 Ruhsal travma ve etkileri96 Ek tanı oranları (%)

97 Ruhsal travma ve etkileri97 Şimdiki TSSB belirleyicileri (başaçıkma ve gelişme hariç)

98 Ruhsal travma ve etkileri98 Şimdiki depresyon belirleyicileri (başaçıkma ve gelişme hariç)


"Afetlerden sonra görülen ruhsal sorunlar Prof. Dr. Cengiz Kılıç Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim dalı." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları