Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

AFETZEDE PSİKOLOJİSİ Orta Doğu Teknik Üniversitesi Psikoloji Bölümü Prof.Dr. A. Nuray Karancı.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "AFETZEDE PSİKOLOJİSİ Orta Doğu Teknik Üniversitesi Psikoloji Bölümü Prof.Dr. A. Nuray Karancı."— Sunum transkripti:

1 AFETZEDE PSİKOLOJİSİ Orta Doğu Teknik Üniversitesi Psikoloji Bölümü Prof.Dr. A. Nuray Karancı

2 ERZİNCAN’DAN ÇANKIRI’YA BİREYDEN TOPLUMA Erzincan, 1993 Dinar, 1995 Bursa, 1998: Toplum Katılımı Marmara-Bolu, 1999: Destek Marmara, 2000: Halk eğitimi Çankırı, : Afet halk eğitimi

3 AFET NEDİR ? Belirli bir coğrafi bölgede nispeten aniden ortaya çıkan, kolektif stres yaratan, önemli ölçüde kayıp yaratan ve toplumun yaşantısını sekteye uğratan olaylardır. (Tierney, K)

4 AFETLERE SOSYAL BİLİMLERİN YAKLAŞIMI FİZİKSEL OLAY ÇEVRE Doğal ve yapılandırılmış FİZİKSEL OLAY ÇEVRE Doğal ve yapılandırılmış SOSYAL YAPI AFET AFET

5 ANORMALLİK YANLILIĞI Afetlerin tüm sonuçları olumsuz değildir Bireysel ve toplumsal gelişim/güçlenme olabilir Afetler sonrası topluluklarda kenetlenme, sosyal yardımlaşma ve destek artar Marmara-Düzce depremi sonrası örnekler ?

6 PSİKOLOJİK TEPKİLER: AKUT DÖNEM Fizyolojik uyarılma Mantıklı düşünememe Her şey gerçek dışı Duygularda karmaşa (kaygı, korku, öfke, sinirlilik, çaresizlik, üzüntü) Şok Suçluluk; kaygı, güvensizlik

7 Davranışsal: Yerinde duramama; uyku bozukluğu; iştahta değişim; içki/sigara Bilişsel: bellek ve dikkat sorunları Afet ile ilgili yinelenen düşünce ve hayaller PSİKOLOJİK TEPKİLER: AKUT DÖNEM

8 TEPKİ DÖNEMİ Afeti hatırlatan durum ve uyaranlardan kaçınma Gerginlik, korku Huzursuzluk-depresyon Kendini kopuk ve yalnız hissetme Korkutucu rüya ve kabuslar Suçluluk duyguları

9 İYİLEŞME Tepkilerin şiddeti azalır Günlük yaşama ilgi Gelecekle ilgili planlar Duygusal açıdan toparlanma

10 PSİKOLOJİK TEPKİLER: ERZİNCAN 1993 % 95 duygusal olarak etkilendim Korku/Kaygı; Bedensel yakınmalar; Saldırganlık/sinirlilik Kimlerde ? Kadınlar Evini güvensiz bulanlar

11 PSİKOLOJİK SORUNLAR: DİNAR, 1995 Kimlerde ? Kadınlarda daha çok İlişkili olabilecek değişkenler (demografik;deprem ile ilgili; başa çıkma; sosyal destek; olumsuz yaşam olayları; kontrol algısı) Kadınlar : Tehdit algısı; Çaresiz başa çıkma; - kontrol algısı Erkekler : Çaresiz başa çıkma: olumsuz yaşam olayları; - Problem od. başa çıkma

12 OLAY ETKİ ÖLÇEĞİ: MARMARA, 1999 KADINLAR: (>Erkekler) Depremde algılanan tehdit (+) Çaresiz ve kaderci başa çıkma (+) ERKEKLER Depremde algılanan tehdit (+) Çaresiz başa çıkma (+) Problem Odaklı/İyimser (-)

13 TRAVMAYA BAĞLI GELİŞİM KADINLAR ve ERKEKLERDE Problem odaklı/İyimser başa çıkma

14 RİSK FAKTÖRLERİ Yoğun kayıp yaşamak Kadın olmak Sosyal destek eksikliği Yakın geçmişte kayıp yaşamış olmak Psiko-sosyal sorunları olmak Aile problemleri Başa çıkma yolları Kişilik özellikleri (iyimserlik; yeterlilik; Kontrol; Öz saygı gibi)

15 TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞU (TSSB) Travmatik bir olayla karşılaşmak: Ölüm/ ölüm tehdidi yaşamak ve aşırı korku-çaresizlik ölüm tehdidi yaşamak ve aşırı korku-çaresizlik Olayı çeşitli şekillerde yeniden yaşamak Olay ile ilgili durumlardan kaçınma; tepkisizlik; içe dönme tepkisizlik; içe dönme Aşırı uyarılmışlık belirtileri (öfke/gerginlik; uyku ve dikkat sorunları) (öfke/gerginlik; uyku ve dikkat sorunları) Belirtilerin bir aydan uzun süre görünmesi; % % 10-15

16 PSİKOLOJİK DESTEK NormalleştirmePaylaşım Normal yaşama dönüş Afet sonrası olumsuz olayların azaltılması BilgilendirmeKatılım-kontrol Profesyonel yardım Afet çalışanları

17 AFET YÖNETİMİNDE AŞAMALAR Arama – Kurtarma Geçici iskan İyileştirme Zarar azaltma Hazırlık

18 BAŞA ÇIKMAK Birincil Değerlendirme Tehlike var mı ? İkincil Değerlendirme Tehlike ile başa çıkmak için kaynaklarım yeterli mi ? Neler ? kaynaklarım yeterli mi ? Neler ? (Başa çıkma becerileri; sosyal destek; (Başa çıkma becerileri; sosyal destek; kontrol inancı; öz yeterlilik vb.) kontrol inancı; öz yeterlilik vb.)

19 TEHLİKE VAR MI? Büyük çoğunluk EVET (Erzincan ve Dinar örneklemelerinde)

20 ZARAR AZALTMAK İÇİN BİR ŞEYLER YAPILABİLİR Mİ ? Önlem alınabilir ( Yordayan: Eğitim) Erzincan : % 82 Dinar: % 71 Siz bir şeyler yapabilir misiniz ? Erzincan: % 47 Dinar: % 47

21 ZARAR AZALTMAK İÇİN ÖNLEM ALMAK KİMİN SORUMLULUĞU ? Erzincan,1996 ( % ) ( % ) Dinar, 1996 ( % ) ( % ) Devlet4946 Belediye3139 Vatandaş3326 Valilik23 7 Müteahhit146

22 HAZIRLIK YAPTINIZ MI ? Erzincan, 1993 : % 30 Dinar, 1996: % 13 Çadır; ev taşıma, ev sağlamlaştırma, Çadır; ev taşıma, ev sağlamlaştırma, araba, yiyecek-giysi, sigorta araba, yiyecek-giysi, sigorta Hazırlıklı olma ile ilişkili değişkenler: (Erzincan, 93) Korku/kaygı Korku/kaygı Kontrol algısı Kontrol algısı

23 ETKİN AFET YÖNETİMİ Çok sektörlü-disiplinli Sürdürülebilir Katılımlı (Yerel-Merkezi) Kurumsallaşmış Halk katılımı afet sonrası psikolojik sıkıntıları azaltacaktır

24 MARMARA DEPREMİ SONRASI

25 Zarar azaltma ve hazırlıklı olma bilincini vermek Yerel kapasitenin güçlendirilmesi Bilinçlenme-hazırlık-eylem GENEL AMAÇ

26 DERSLER  Gönüllülük  Zamanlama  Sürdürülebilirlik-Kurumsallaşma  Yaygınlık : Yetişkin –İlk Öğretim/Lise  Eğitimden örgütlenmeye ? Süreçler

27 Afetler sonrası bilinçlenme Afetler sonrası bilinçlenme Zarar Azaltma: Eğitim Zarar Azaltma: Eğitim Hazırlıklı Olma: Hazırlıklı Olma: Korku/Kaygı-Kontrol Algısı Korku/Kaygı-Kontrol Algısı FIRSAT PENCERESİ

28 ÖNERİLER  Yerel sahiplenme, liderlik ve çok sektörlü katılım çok sektörlü katılım  Zarar azaltma ve hazırlıklı olma kültürü ve planları kültürü ve planları  Tüm risklere yaygınlaştırılması  Kurumsallaştırma

29 ÇANKIRI: AFETLERE HAZIR OLMA

30 ÇANKIRI DERSLERİ Yerel sahiplenme

31 GÖNÜLLÜ GÖREVLERİ Yerel katılımcıların ilgisi

32 MOTİVASYON Plaket ve sertifika töreni

33 ÇANKIRI’DA EĞİTİM ALANLARIN İZLENMESİ-EĞİTİMİN DEĞERLENDİRİLMESİ Eğitim alanlarda 400 ve kontrol grubu olarak 400 yetişkin kontrol grubu olarak 400 yetişkin Eğitim Programından bir yıl sonra Değerlendirme amaçlı 800 kişiye anket uygulanması anket uygulanması

34 ÇANKIRI’DA AFET OLMA RİSKİ Önümüzdeki Yıl İçerisinde Çankırı’da Afet Olma Riski Ne Kadardır? OrtalamaT değerip Eğitim almayanlar (N=395) 2,30-3,57*,000 Eğitim alanlar (N=397) 2,45 * p<0.001 düzeyinde anlamlıdır. Afet olma riski 3’lü ölçek üzerinde değerlendirilmiştir. 1) Afet riski hiç yok, 2) Afet riski biraz var, 3) Afet olma riski çok yüksek

35 ÇANKIRI’DA AFET OLMASINDAN DUYULAN ENDİŞE Önümüzdeki Yıl İçerisinde Çankırı’da Afet Olmasından Ne Kadar Endişe Ediyorsunuz? OrtalamaT değerip Eğitim almayanlar (N=398) 2,18-3,80*,000 Eğitim alanlar (N=398) 2,34 * p<0.001 düzeyinde anlamlıdır. Afet olmasından duyulan endişe 3’lü ölçek üzerinde değerlendirilmiştir. 1) Hiç endişe etmiyorum, 2) Biraz endişe ediyorum, 3) Çok endişe ediyorum

36 ÇANKIRI’DA AFET KAYIPLARI BEKLENTİSİ Çankırı’da Afet Olması Durumunda Ne Kayıp Bekliyorsunuz? OrtalamaT değerip Eğitim almayanlar (N=384) 2,19-2,82*,005 Eğitim alanlar (N=386) 2,32 * p<0.001 düzeyinde anlamlıdır. Kayıp beklentileri 3’lü ölçek üzerinde değerlendirilmiştir. 1) Hiç kaybımız olmaz, 2) Biraz kaybımız olur, 3) Çok kaybımız olur

37 AFET ZARARLARINI AZALTABİLME VE ÖNLEM ALMA Afet Zararlarını Azaltabilmek ve Önlem Alabilmek Mümkün müdür? OrtalamaT değerip Eğitim almayanlar (N=399) 2,18-1,86,063 Eğitim alanlar (N=400) 2,27 Önlem alabilme olasılığı 3’lü ölçek üzerinde değerlendirilmiştir. 1)Hiç bir önlem alınamaz, 2) Bazı önlemler alınabilir, 3) Kesinlikle önlem alınabilir

38 AFETLERE HAZIRLIK YAPABİLMEK Afetlere Hazırlıklı Olmak İçin Bir Şeyler Yapılabilir mi? OrtalamaT değerip Eğitim almayanlar (N=397) 2,08-3,03**,003 Eğitim alanlar (N=400) 2,21 ** p<0.01 düzeyinde anlamlıdır. Afetlere hazırlıklı olmak için yapılabilecekler 3’lü ölçek üzerinde değerlendirilmiştir. 1) Hiç bir şey yapılamaz, 2) Bazı hazırlıklar yapılabilir, 3) Kesinlikle hazırlık yapılabilir

39 OLABİLECEK AFETLERE KARŞI HAZIRLIK İleride Olabilecek Afetlere Karşı Hazırlık Yaptınız mı? Eğitim AlanlarEğitim Almayanlar Frekans( % )Frekans( % ) Evet Hayır Toplam

40 AFETLERE KARŞI YAPILAN HAZIRLIKLAR Yapılan Hazırlıklar Eğitim Alanlar (%) Eğitim Almayanlar (%) Deprem çantası 3022 Eşyaların sabitlenmesi 2522 Eğitim1530 Erzak depolama 128 Binamı sağlamlaştırdım 48 Eşyaların düzenlenmesi 42 Buluşma noktası 3- Deprem sigortası 26 Hayat üçgeni 22 Düdük2- Su bulundurma 1- Toplam İleride olabilecek afetlere hazırlıklı olmak için neler yaptınız?

41 EĞİTİME KATILANLAR ÖĞRETİLENLERİ NE KADAR UYGULADI Frekans Frekans ( % ) ( % ) Bazılarını uygulamaya koydum Hiçbirini uygulamaya koymadım Hepsini uygulamaya koydum 164 Toplam398100

42 EĞİTİME KATILANLAR ÖĞRETİLENLERDEN HANGİLERİNİ UYGULADI Frekans ( % ) Ev içi hazırlık (düdük, el feneri, vs, aileiçi eğitim) Evde ve/veya işyerinde tatbikat yapıldı 105 Binamı sağlamlaştırdım 42 Yeni eve taşındım 52 Deprem sigortası 31 Sığınak yaptırdım 11 Toplam209100

43 ÖĞRETİLENLERİ UYGULAMAMA NEDENLERİ Frekans ( % ) Önemsemiyorum, ihmalsizlik 5736 Zamanım yok, işlerim yoğun 4226 Ekonomik durumum yeterli değil 2113 Eğitim yetersiz olduğundan uygulamaya koyamadım 1812 Ev benim değil, değişiklik yapamıyorum 75 Gerek duymadım çünkü evim uygun 75 Bu uygulamaların faydası olmaz 42,5 Ekonomik kriz her şeyi unutturdu 10,5 Toplam

44 SONUÇLAR Eğitim endişeyi, kayıp beklentisini, hazırlıklı olma tutumunu ve risk algısını etkiliyor Ancak, davranış değişikliği daha güç elde ediliyor Eğitim yöntemleri, malzemesi ve sürekliliği İzleme ve değerlendirme

45 AFETLERLE BAŞA ÇIKMAK Bireysel ve toplumsal değişim ve afet aşamaları Risk belirleme –zarar azaltma kültürü Örgütlenme : Bireyden-yerel toplum-merkezi idare Süreklilik


"AFETZEDE PSİKOLOJİSİ Orta Doğu Teknik Üniversitesi Psikoloji Bölümü Prof.Dr. A. Nuray Karancı." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları