Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

* Uranyum gibi tabii olarak radyoaktif olan maddelerin dı ş ında çe ş itli i ş lemlerle sun’i olarak radyoaktif hale getirilen Co 60 ve Cs 137 gibi maddeler.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "* Uranyum gibi tabii olarak radyoaktif olan maddelerin dı ş ında çe ş itli i ş lemlerle sun’i olarak radyoaktif hale getirilen Co 60 ve Cs 137 gibi maddeler."— Sunum transkripti:

1

2 * Uranyum gibi tabii olarak radyoaktif olan maddelerin dı ş ında çe ş itli i ş lemlerle sun’i olarak radyoaktif hale getirilen Co 60 ve Cs 137 gibi maddeler de vardır. * Co 60 do ğ al olarak bulunan Co 59’ un nötron ı ş ınlarına maruz bırakılması sonucu olu ş ur.

3 * Radyoaktif izotoplar zamanla aktivitelerini yarı yarıya kaybederler. * Her radyoizotop için spesifik olan bu yarılanma ömrü Co 60 için 5,3 yıl Cs 137 için de 30 yıldır.

4 1. Gıda muhafazasında en yaygın olarak kullanılır 2. Co 60 ve Cs 137 ışın kaynağı olarak kullanılır 3. Gıdalara radyoaktif özellik vermezler 4. Nüfuz etme kabiliyetleri yüksektir. 5. Işınlamada radyasyonun madde tarafından absorbe edilen miktarı, yani ışınlama dozu; * Ulaşılmak istenen amaç * Işınlanan gıdanın kalitesi * İnsan sağlığı açısından önemlidir.

5 * I ş ınlama dozu ı ş ınlama i ş lemi sırasında gıdanın absorbladı ğ ı radyasyon enerjisinin miktarı olup gıdanın kalitesi ve insan sa ğ lı ğ ı açısından önem ta ş ır. * Radyasyon enerjisi rad birimi ile ölçülür; 1 rad, 1 g maddede absorblanan 100 erg’lik bir enerjiye e ş ittir. Rad yerine Gray (Gy) birim olarak kullanılmaktadır. * 1 Gy: iyonize radyasyon etkisinde kalan homojen bir maddenin 1 kg’ına verilen 1 joule enerji miktarı olarak tanımlanır. * 1krad=1 000 rad * 1mrad= rad * 1Gy=100 rad * 1kGy= rad olarak ifade edilmektedir.

6 * I ş ın kayna ğ ının gücü aktivitesi ile ifade edilir. Aktivite birimi Becquerel (Bq) olup daha önceleri bu maksatla Curie (Ci) kullanılmaktaydı. * 1 Bq=1 parçalanma/s * 1 Ci=3,7 x Bq’ dir.

7 * Gıdalar dahil çevremizdeki her ş ey iz miktarda radyoaktivite ihtiva eder. * Nitekim potasyum gibi elementlerden kaynaklanan tabii radyoaktivitenin günlük diyetle Bq düzeyinde alınması da zararlı görülmemektedir.

8 * Elektron hızlandırıcı cihazlarda yüksek enerji düzeyine çıkarılmış elektronlardır (Katot ışınları). * Radyoaktif maddeler tarafından da üretilir. * Enerji birimi MeV’tur (Milyon elektron volt). * Gıdalara nüfuzu uygulanan enerji seviyesi ile ilgilidir. * En fazla 10 MeV enerji seviyesindeki ışınlardan faydalanılır. * Maksimum nüfuz derinliği 5 cm’dir. * Yüzey ışınlamasında kullanılır.

9 * X-ı ş ınları da hızlandırılmı ş yüksek enerjili elektronlardır. * A ğ ır metallerin yüksek enerjili katot ı ş ınlarıyla bombardımanı sonucu elde edilir. * Temelde gamma ı ş ınlarına benzerler. * Enerji seviyeleri fazladır. Dolayısıyla nüfuz kabiliyetleri yüksektir. * Gıda sanayiinde kullanılan X-ı ş ını jeneratörleri tıpta kullanılan Röntgen cihazına benzer.

10 * I ş ın üreten düzenler sadece cihaz çalı ş tırıldı ğ ında ı ş ın üretirler. Burada korunmak daha kolaydır. * Radyonüklidler kullanılıyorsa, kaynak ı ş ınlamadan sonra su havuzuna daldırılarak personelin korunması sa ğ lanır. * I ş ınlanan gıdaların etiketlerinde ı ş ınlandıklarını gösteren ye ş il beyaz etiket bulunmak zorundadır.

11 * I ş ın kayna ğ ı olarak radyonüklid kayna ğ ı veya ı ş ın üreten makinalar kullanılır. * Kesikli veya sürekli sistemler vardır. * Bu düzenlerde en önemli ş art, personelin ı ş ın etkisinden korunmasıdır.

12

13

14 * İ yonla ş tırıcı radyasyon mikroorganizmaların hücre zarına, hücre içi membranlara zarar verir. * Hücre membranının yapısında yer alan fosfolipid tabakasına, lipoproteinlere, glukoproteinlere, membran por ve kanallara, membranın iyon dengesine hasar verdi ğ i için membranın kendine özgü geçirgenli ğ ini (permeabilitesini) bozmakta, istenmeyen moleküller, hücre içerisindeki farklı kompartımanlardan geçerken kritik hedef bölgelerin konfigürasyonunun de ğ i ş imine neden olmaktadır.

15 * E ğ er bir mikroorganizma iyonla ş tırıcı ı ş ınlara maruz kalır ve bunu tolere edemez ise ya ölür, ya da radyasyona direnç geli ş tirerek varyasyonlarının ortaya çıkmasına neden olur. * Bu ş ekilde genetik birimlerde meydana gelen de ğ i ş ikliklere mutasyon denir. * Hem prokaryotlar (bakteriler, bazı algler) hem de ökaryotlar (maya ve küf) ortaya çıkan kırılmaları tamir etme yetene ğ ine sahiptirler.

16 * Mikroorganizma populasyonu dü ş ük dozda ı ş ınlandı ğ ında hücrelerin sadece çok azı zarar görür. Bakterilerin hayatta kalma sayıları artan radyasyon dozuna ba ğ lı olarak logaritmik bir ş ekilde azalır. * Farklı türlerde veya aynı türün farklı su ş unda radyasyona olan duyarlılıkları farklı oldu ğ undan, inaktivasyonu sa ğ lamada farklı dozlara ihtiyaç duyulur.

17 * Radyasyon hassasiyetinin ölçümünde yaygın olarak kullanılan D10 dozu, bir populasyonun %90’ının öldürülmesini sa ğ layan dozdur. * Örnek olarak; inaktivasyon kurvesinde sı ğ ır etindeki S. Typhimurium’un D 10 de ğ eri 0,55 kGy’ dir.

18 * Radyasyonla sterilizasyon: İ yonize radyasyon ile gıdadaki mikroorganizmaların tümünü yok etmek. * Radyasyonla pastörizasyon: Halk sa ğ lı ğ ı için önemli mikroorganizma gruplarının eliminasyonunu, gıdalardaki bozulmayı geciktirerek sadece mikrobiyal popülasyonun bir kısmını yok etmek amacıyla uygulanmı ş tır.

19 * Bu terimler terminolojide sadece birkaç durum için kullanıldı ğ ında yetersiz oldu ğ u kabul edilmi ş tir ve Pastörizasyon teriminin kullanımı karı ş tırılmı ş tır. Uluslararası uzmanlardan olu ş an gruplar 1967’de 3 yeni terimi terminolojiye kazandırmı ş lardır. * 1-Radappertizasyon: Gıdada bulunan mikroorganizmaların çok azını ya ş ayabilir durumda kılan ve tamamen yok etmek için gerekli olan dozun gıdaya uygulanması i ş lemidir. İ htiyaç duyulan doz kGy’dir.

20 * 2-Radisitasyon: Gıdalarda bulunan mikroorganizmaların spor olu ş turmayan patojenlerinin (virüsler hariç) ve parazitlerin sayılarının azaltılması, böylece kaliteyi, hijyenik kaliteyi sa ğ lamak amacıyla yeterli miktarda iyonla ş tırıcı radyasyon dozunun gıdalara uygulanması i ş lemidir. İ htiyaç duyulan doz aralı ğ ı 2-8 kGy’dir. Uygulanan doz oranları 0,1-1 kGy arasında olursa ette bulunan tri ş in veya tenya gibi parazitlerin yok edilmesi için uygun olabilir. * 3-Radurizasyon: Gıdalarda bozulmaya neden olan mikroorganizmaları uygun sayılarda azaltan ve gıdanın kalite ve raf ömrünü artırmak için tatbik edilen radyasyon dozunun gıdalara uygulanmasıdır. İ htiyaç duyulan doz aralı ğ ı 0,4-10 kGy’dir.

21

22 * UV ı ş ınları cm’nin altında dalga boyuna sahip oldukça dü ş ük enerjili elektromanyetik ı ş ınlardır. * Nüfuz etme kabiliyetleri zayıftır, dolayısıyla yüzeyde bulunan mikroorganizmalara etkilidir. * Sütte 1-2 cm derinli ğ e nüfuz edebilir. * Berrak suda 5 cm derinlikte enerjisinin %50’sini kaybeder. * Enerji birimi, W/cm 2 ’dir ve 1 cm 2 yüzey alanı tarafından absorbe edilen enerji (Watt) olarak ifade edilir. * Ürün tarafından belli bir zamanda absorbe edilen ı ş ın dozu  W/san/cm 2 ’dir.

23 * UV ı ş ınları mikroorganizmalar üzerine mutajenik ve öldürücü etkiye sahiptir. * Öldürücü etki; * UV ışınlarının dalga boyuna, şiddetine * Mikroorganizmaların ışına maruz kalma süresine bağlıdır. * UV ı ş ınlarının mikroorganizmalar üzerine en etkili dalga boyu 253,7 (254) nm’dir. * Mikroorganizmanın DNA’sı üzerine etkilidir. * Bakteri ve küf sporları vejetatif formlarına göre daha dayanıklıdır. * Bazı viruslar bakteriler kadar, bazıları daha dirençlidir.

24 1. Et depolarında et yüzeyi ve havadaki mikroorganizmaları öldürmek 2. Paketleme materyalinin sterilizasyonu 3. Fırın ürünlerinin yüzeyinde küf geli ş mesini önlemek 4. Havadaki mikroorganizmaları öldürmek 5. Alet ve ekipmanların sanitasyonunu sa ğ lamak maksadıyla kullanılır.

25 * Elektromanyetik ı ş ınlar; radyo dalgaları, mikro dalgalar, kızıl ötesi ı ş ınlar, görünür ı ş ık, mor ötesi ı ş ın, X-ı ş ınları ve gamma ı ş ınlarından olu ş ur. * Gıda muhafazasında kullanılan mikrodalga ı ş ın da bu geni ş spektrumun bir parçasıdır. * Elektromanyetik bir alana yerle ş tirilen gıdanın moleküllerinin hareketi sonucu aralarında meydana gelen sürtünme ile bir ısı açı ğ a çıkar. Bu olay mikrodalga olarak bilinir.

26 * Gıda endüstrisinde; * Yapısını bozmadan gıdaları ısıtmak * Gıdaların kurutulması * Mikroorganizmaların öldürülmesi * Gıda endüstrisinde MHz olan mikrodalga ışınları kullanılır. * (Ülkemizde 6 Kasım 1999’da Resmi Gazete’de Gıda I ş ınlama Yönetmeli ğ i yayımlanmı ş tır)

27 * İnsanoğlu çoğunlukla yaşadığı mevsime ve o mevsimin iklim şartlarına uygun gıdalara ihtiyaç duyar. * Yazın canımızın karpuz ve şeftali çekmesi, kışın ise portakal ve mandalinayı daha çok tercih etmemiz, metabolizmamızın ihtiyacına uygun isteklerdir. * Ancak zaman zaman -hem yokluk zamanlarında sıkıntı çekmemek için, hem de mevsimsiz bile olsa- insanların canı çekince bunlardan istifade etmek istemesi karşısında gıdaların muhafazası gündeme gelmiştir.

28 * Gıdaların özelliklerini değiştirmeden muhafaza etmek, güvenilir ve sağlıklı olarak yenmesini sağlamak çok önemlidir. * Bunun için çok eski zamanlarda bile insanlar, gıdalara çeşitli işlemler yapmış veya onları değişik şartlarda bekletmişlerdir. * Örnek olarak, taze gıdaları kurutarak, taze yoğurdu süzme yoğurt haline getirerek -gıda değerlerinde azalmalar olsa bile- dayanma sürelerini uzatmaya çalışmışlardır.

29 * Domatesin olmadığı mevsimde salça kullanmak, bazı gıdaları turşu ve salamura şeklinde saklamak, konserve yapmak, incir, üzüm gibi meyveleri kurutmak, pestil yapmak, kuru yufka ve makarna yapmak gibi birçok metot beslenme kültürümüzün temellerindendir. * Ancak bu tekniklerin hepsinde de gıda değerinde azalmalar olduğu ve hiçbir zaman taze gıdalar gibi olmadığı unutulmamalıdır.

30 * İlkel şartlarda insanoğlunun uyguladığı bu usullerin, bugün değişik maksatlarla gıdalara uygulanan modern teknolojilerin temellerini oluşturdukları görülmektedir. * Bugün gıdalara uygulanan modern teknolojiler, bahsedilen bu eski yöntemlerin geliştirilmiş ve modernize edilmiş şekilleridir, denebilir.

31 * Işınlama işlemi dünyada 41 ülkede 60'tan fazla gıda ve gıda ürününe uygulanmaktadır. * Radyasyonla ışınlama bütün gıdalar için uygun değildir. * Özellikle yağlı gıdalar, ransidite olarak bilinen acılaşma olayını hızlandırdığı için ışınlamaya uygun değildir. * Yüksek proteinli gıdalarda da, radyasyon uygulamasından sonra kötü tat ve kokunun meydana gelmesi, görünümünde de değişiklikler olması sebebiyle ışınlama yapılmaz.

32 * Tahılların muhafazasında böceklerin öldürülmesi maksadıyla. * Soğan ve patates gibi gıda maddelerinin filizlenmesini ve çürümesini önlemek maksadıyla. * Tütsülenmiş ve taze etlerde ve baharatlarda mikroorganizma sayılarını azaltmak için. * Isıl işleme duyarlı gıdalarda Salmonella gibi mikroorganizmalara karşı tedbir için (kurutulmuş yumurta, dondurulmuş et, tavuk ve av hayvanlarının etleri vs).

33 * Taze sebzelerde ve meyvelerde mikroorganizma sayısını azaltmak için, ışınlama uygulanır. * Ancak bu gıdalara uygulanan doz miktarları farklı farklıdır. Uygulanan doz, gıdanın cinsine göre 1,0 ile 10 kGray (kilo Gray) arasında değişmektedir. * Yüksek doz (24 kGray’den fazla), astronotların tükettiği gıdalara uygulanmaktadır. * 45 kGray civarında radyasyon dozu Güney Afrika'daki ticarî bazı et ve et ürününe uygulanmaktadır.

34 * Bu konuda yapılan araştırmalarda, ışınlanmış gıdalara tüketicilerin soğuk baktığı görülmüştür. * Tüketiciler, bu tür gıdaların radyoaktif olduklarını düşünmektedirler. * Birçok ülkede tüketicileri bu konuda aydınlatmak maksadıyla bazı kurum ve kuruluşlar tarafından çalışmalar yapılmaktadır. * Gıda sanayiinde birçok sektör bu teknolojiden yanadır. * Yine de bazı ülkelerde konuya şüpheli yaklaşım söz konusudur.

35 * Birçok ürüne radyasyonla ışınlama yapma izni verildiği halde -tüketicilerin taleplerini ve tercihlerini yerine getirmelerini sağlamak için yılında gıda mevzuatında ışınlanmış gıdalar etiketlerinde bunu belirtme mecburiyeti getirilmiştir. * Işınlanmış gıdalar için etiketlerinde, ışınlanmış veya iyonize radyasyona tâbi tutulmuş ifadelerinin bulunması zorunludur.

36 * Işınlanmış gıdaların güvenilirliği konusunda birtakım iddialar mevcuttur. * Gıdaların ışınlanmasına izin veren ABD Gıda ve İlâç İdaresi (FDA)'nin bazı olumsuz etkileri görmezlikten geldiği iddia edilmektedir. * Bu iddialardan birisi, canlıların üreme sistemlerinde problemlere yol açtığı ve memelilerde kanser oluşturma riskini artırdığıdır. * Diğer bir iddia ise, ışınlama neticesi bilhassa yağlı gıdalarda toksik maddelerin meydana gelmesidir (Bunlar 2-alkilsiklobütanon grubu bileşiklerdir).

37 * Bunların ışınlanmamış gıdalarda hiç bulunmadığı, ışınlama sonucu meydana geldiği belirtilmektedir. * Bu maddelerin insan ve fare hücrelerinin yapısında ve genlerinde hasara yol açtığı belirtilmektedir. * Bazı bilim adamları bu bileşiklerle ilgili iddialar netleşinceye kadar en azından yeni gıda ürünlerine ışınlama izni verilmemesi gerektiğini ve bu toksik bileşiklerle ilgili detaylı çalışmalara ihtiyaç bulunduğunu belirtmektedir.

38 * Radyasyonla ışınlanma faaliyeti gıdaları muhafaza için uygulanan fiziksel işleme metotlarından biridir. * Bununla hem gıda zehirlenmesi riski azaltılmakta, hem de besin kalitesi mümkün olduğunca korunarak sağlıklı bir şekilde daha uzun süre saklanması hedeflenmektedir. * Ancak bu gıdaların emniyetle tüketilebileceği hususunda tartışmalar bulunmaktadır.

39 * En önemli etik problem, ışınlanmış gıdaların, zorunlu olduğu halde etiketlenmemesidir. Yani ışınlandığının belirtilmemesidir. * Işınlama dozunun aşılması diğer bir etik problemdir. Işınlama dozunun aşılmasında radyoaktivite kalıntısı riski çok düşük (veya yok) ise de, yüksek doz uygulamasına bağlı olarak toksik (zararlı) maddelerin oluşma ihtimali bulunmaktadır.

40 Irradiation underused to fight… Latest E. coli outbreak has experts asking if food irradiation needs.

41

42

43

44

45 Manavgat, Temmuz 2010


"* Uranyum gibi tabii olarak radyoaktif olan maddelerin dı ş ında çe ş itli i ş lemlerle sun’i olarak radyoaktif hale getirilen Co 60 ve Cs 137 gibi maddeler." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları