Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Temel Kavramlar Ders Notları 1 Yrd. Doç. Dr. İlker Daştan SAĞLIK EKONOMİSİ 1.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Temel Kavramlar Ders Notları 1 Yrd. Doç. Dr. İlker Daştan SAĞLIK EKONOMİSİ 1."— Sunum transkripti:

1 Temel Kavramlar Ders Notları 1 Yrd. Doç. Dr. İlker Daştan SAĞLIK EKONOMİSİ 1

2 Sağlık Ekonomisinin Önemi Üzerine ABD’de her 6 kişiden 1’i sağlık sektöründe istihdam edilmektedir. İşveren tabanlı sağlık hizmet finansmanı ABD’nin uluslararası rekabet gücünü etkilemektedir (vergiden muaf olsa bile) ▫ Yönetim kontrolü dışında yükselen maliyetler ▫ ABD’nin rakiplerinin aksine Maliyet kontrolü ve kullanım kontrolü acil ve karmaşık hale gelmiştir ▫ Müşteri bulamama ▫ Kamu – Özel farklılıkları 2

3 Sağlık Hizmetleri Kişi başına düşen sağlık harcamaları (satın alma gücü paritesine göre) Türkiye’de ($665 USD) AB ortalamasından düşüktür ($3,500 USD). (ABD’de $8,500 !) Toplam sağlık harcamalarının GSYİH yüzdesi 6.5% ile AB ortalamasına (9%) yakındır. (ABD’de 18% !) – Düşük kişi başı harcama Türkiye’deki düşük GSYİH ve yüksek nüfustan kaynaklanmaktadır. Harcamalar çoğunlukla kişisel, bir kısmı araştırma ve yönetim giderleri 3

4 4

5 5

6 Sağlık Hizmetleri Harcamaları Ödev: Dünya Bankası websitesine girin, World Development göstergeleri, Health Sağlıkla ilgili üç istatistik seçin ve gösterin Aggregates (Toplam) kısmından OECD ülkelerini seçin Değişkenleri seçin Raporu biçimlendirin 6

7 Sağlık Ekonomisinde Yeni Yaklaşımlar Maliyet-etkinlilik Oyun Teorisi’nin daha fazla kullanımı Yaşam tarzı seçimlerinin daha derin anlayışı ve sağlık çıktıları üzerindeki etkileri Genetik ve moleküler tıp ▫ Tanı ve tedavi alternatifleri ▫ Genetik mirasın yaşam tarzı seçimlerimizin kontrolünü üzerindeki etkilerin daha iyi anlaşılması  Nikotin bağımlısı olmanın genetik eğilimi ▫ Sağlık sigortasının nasıl yapılacağı ▫ Yeni teknolojilerin sigorta kapsamlarına nasıl dahil edileceği ▫ Yasal ve etik konular 7

8 Sağlık Ekon. Önemli Konular Devlet Müdahalesi Belirsizlik Asimetrik Bilgi Dışsallıklar 8

9 Devlet Müdahalesi Sağlık profesyonellerinin (doktor, hemşire gibi) lisansı, fakat diğer mesleklerden daha sıkı Devlet sigortası (en azından) – Yaşlı, fakir, gaziler için… – Ödeme gücü olmayanlar için ücretsiz bakım Sağlık sektöründe yoğun ve kapsamlı fiyat kontrolleri – ABD’de 1971’den beri – Devlet sigortasıyla hekimlere ödeme 9

10 Devlet Müdahalesi İlaç veya tıbbi cihaz düzenlemeleri Çalışan sağlık sigortasının vergiden muafiyeti – Birçok hastane ve sağlık sigortası şirketine kurumsal vergi dokunulmazlığı, bazen emlak vergisi dokunulmazlığı ABD dışındaki ülkelerde daha fazla devlet katılımı 10

11 Devlet Müdahalesi Piyasa giriş kontrolü – Hastaneler için ihtiyaç belgesi – Pahalı ekipman alımı Piyasadan çıkış kontrolü – Bir hastane kapılarını rahatça ve keyfi kapatabilir mi? Sağlık eğitimi için özel yardım – Tıp öğrencileri (doğrudan mali yardım) Sağlık alanında araştırmalar – NIH 11

12 Belirsizlik Sağlık piyasasında olağanüstü bir belirsizlik mevcut (Arrow, K., 1963, Uncertainty and the Welfare Economics of Medical Care, American Economic Review, 53 (5): pp. 941–973) Sağlık piyasasında eksik bilgi durumu ▫ Talep belirsiz (sağlığa şok). Rastgele olaylar: hastalık, kırık bacak, araba kazası, Şüphe: Kanser miyim? ▫ Arz belirsiz, kalite/sonuç, Tıbbi bakımın sonuçu ne, kimin için ▫ Tedavi yöntemi doktordan doktora ve zamana göre değişebilir  Bademcik ameliyatı: 1920, 1930, 1940’larda çok yaygın, çocuk felcine mi yol açtı?  Yeni ilaçların etkisi (aşırı düzenleme) / cerrahi teknikler (doktora bağlı) ▫ Asimetrik bilgi:  Hasta ve doktor arasında, Hasta ve sigorta şirketi arasında 12

13 Belirsizlik ▫ Sağlık sigortası yapısında ▫ Doktor ve hastalar arasındaki sözleşmeli anlaşmalar ▫ Sigortacılar ve doktorlar/hastaneler Belirsizliğe bağlı olağanüstü düzenlemeler Belirsizlikle ilişkili doğrudan düzenlemeler ▫ Lisans  Kim doktor olabilir? ▫ Yeni ilaç testi Belirsizlikle ilişkili dolaylı düzenlemeler ▫ Kim hastane açabilir? ▫ Geri ödeme yoluyla maliyet kontrolü  Sağlık sigortasının yan etkileri (ahlaki tehlike) 13

14 Belirsizlik Dışsallıklar ▫ Bulaşıcılık, verimlilik Belirsizliğin bir sonucu olarak sigorta ve devlet müdahalesi ortaya çıkmıştır ▫ Kaynakları kontrol ve yönlendirmek için sigorta Belirsizliğe yeni yanıt: Entegre dağıtım sistemleri ▫ Doktorlar, hastaneler ve bazen sigorta şirketleri  İyi bir iş modeli örneğinin olağanüstü piyasada ortaya çıkması Rasyonellik / Ekonomi gerçekten uygulanabilir mi? 14

15 Asimetrik Bilgi Doktor ve hasta arasında ▫ Doktorlar daha fazla bilgi sahibi ▫ Hastalar genelde doktorlara tüm bilgilerini sunarlar (bazen korku gizlemeye yol açabilir) ▫ Doktorlar tüm bunları yapmak istemeyebilir ▫ Etik v Kar (Mesleklerin olmasının bir nedeni !) ▫ Örnek, araba tamiri (çok daha az asimetri, çok daha az hatanın direk sonucu) ▫ Sürekli ilişki bir çözüm olabilir - Yakalanma şansı daha az - Okuma: Company of Strangers, Paul Seabright ▫ Başka bir çözüm: arkadaşların doktor tavsiyesi ▫ Hastalar ve sigorta şirketleri arasında 15

16 Dışsallıklar Başkaları için yarar ya da zarar oluşturan fakat bireye etkisi olmayan eylemler Bulaşıcı hastalıklar Yaymak herkese zarar verir, kaçınmak herkese fayda verir Aşı olmanın sosyal faydası bireyselden daha fazladır, o yüzden kişiler aşı olmayı tercih etmeyebilir Kanalizasyon kontrolü, sivrisinek azaltma Antibiyotik kullanımı dirençli bakteri oluşum ihtimalini arttırır (huzurevi gibi küçük topluluklar için bir problem) Sağlık sistemleri bazı olaylar sonrasında devreye girer ▫ İçkili araç kullanma  ABD’de araç ölümlerinin yarısı bir sarhoş sürücü içermekte (çoğu hastalıklardan daha önemli) – 14bin civarında ölüm 16

17 Önemli Takip Listeleri Dergiler – Journal of Health Economics – Health Economics – Health Affairs Raporlar – Sağlık İstatistikleri Yıllığı (en günceli inceleyin), Türkiye – Sağlık, ABD, en güncel Handbook of Health Economics (1, 2, 7. üniteler) 17

18 Sağlık Hizmetleri ve Sigorta Sağlık hizmetleri veya sağlık sigortası piyasalarını ayrı inceleyemeyiz Diğer sigortalardan farklı olarak, sağlık sigortası tıbbi hizmetlere olan talebi doğrudan etkiler, başka bir piyasadaki fiyatı da ▫ Vadeli işlemler gibi, fakat fiyatı önemli ölçüde değiştirir ▫ Ev yangını, eksper piyasa değeri üzerinden değer biçip ödeme yapar, fakat sağlığın değerini objektif olarak ölçmek zordur Sağlık sigortası tıbbi bakım satın almasını sigortalar ▫ Hastalıklar için ödediğimiz fiyatları değiştirir Sağlık sigorta şirketleri tıbbi bakım seçiminde müdahale eder ▫ Yönetilen bakım 18

19 Sabit Teknoloji Statik bir dünyada olduğumuzu varsayalım: sağlık sigortası ve sigorta, arz ve talep faktörleri ve denge ile nasıl ilişkilidir Rekabetçi bir piyasada, tüketiciler girdi maliyetlerini önemsemez (yalnızca fiyat) ve üreticiler tüketicilerin gelirlerini önemsemez, yalnızca girdi maliyetleri ve teknolojiyi kullanarak fiyat belirlerler Sağlık hizmetlerinde, sigortadan dolayı tüketicilerin verdiği fiyat ile üreticinin eline geçen para farklıdır ▫ Tüketicilerin net hizmet fiyatı sigortasız durumdan daha azdır Figür

20 20

21 Tıbbi Harcamalar ABD’de GSYİH’nın %18’i – Her on yılda 2-4% artış – 2012’de: 3 trilyon dolarlık toplam harcamaların 2.5 trilyonu kişiseldi Yarısı devlet (vergi), yarısı özel Sağlık harcamalarının artış nedenleri: – Enflasyon – Nüfus artışı ve yaşlanma – Teknolojik değişimler (yeni tedaviler) 21

22 Dinamik Konular Genel ekonomide değişiklikler – Gelir artışı Demografik değişiklikler – Yaşlanma Tıbbi bilgide değişiklikler 22

23 Ekonomi, Demografi, ArGe Sağlık normal bir üründür (gelir talep ilişkisi) Tablo I.1 ▫ Gelir sabit değerlerle artıyor Tablo I.2 ▫ Yaşlanma daha fazla tıbbi bakım demektir (sağlık stoğu hızlı bozulur) Tablo I.3 ▫ Yapay kalpler, organ nakilleri ▫ Kompleks kanser tedavileri, genetik manipülasyon ▫ CT ve MRI ▫ Daha hafif alçılar ve daha iyi yara bantları 23

24 24

25 25

26 26

27 Daha Fazla ArGe ▫ Biyomedikal araştırmalar, sağlık sigortası kapsamı tarafından destekli ▫ Özel ve kamusal ▫ Özel: çoğunlukla ilaç endüstrisi, tüm ABD için geçerli değil ▫ Lazer ve bilgisayar gibi diğer sektörlerden (kimya, biyoloji) gelen araştırmalar – ArGe olarak takip etmek zor ▫ Kamu: çoğunlukla ABD (DHHS, NIH) 27

28 Fiyat ve Harcama Kalıpları Gerçek tıbbi harcamalardaki artış önemli devlet düzenlemelerini beraberinde getirdi Tıbbi bakım fiyatlarını ölçmek zor, çünkü hizmetin doğası farklı Tıbbi TÜFE bileşeni (TÜİK, BLS) enflasyon hesaplaması için ▫ Tıbbi bakım hizmetleri  Doktorlar, bakım evleri, sağlık sigortası primleri, vb.  Hastane faturaları ▫ Tıbbi bakım ürünleri  İlaçlar, tıbbi malzemeler  Eczaneler hazırladıkları son 20 ilacı bildirmeli 28

29 TÜFE tıbbi bileşeni Fiyat kalite nedeniyle artabilir ▫ Kaliteye bağlı fiyat artışı tüketici fazlasında (consumer surplus) azalmaya sebebiyet vermeyebilir Hastane oda ve yemek ücretleri (TÜFE için önemli) ▫ Temel oda ile gelen hizmetler değişti  Daha iyi yataklar, iyi hemşireler Figür 1.2 ▫ Tıbbi bakım TÜFE bileşik oranda %6.0 ▫ Genel TÜFE %4.2 ▫ Göreli fiyat 1960’tan bu yana iki kattan fazla arttı 29

30 30

31 Tıbbi Fiyatlar Eleştiri: Yöntem ve süreçle değil, bir hastalığın tedavi maliyetiyle ilgileniyoruz – Kalp krizi ve depresyon tedavisinin kalite bazlı maliyeti düştü (daha az zaman, doktor izlemesi, vb). Tıbbi TÜFE artışı abartmış olabilir 31

32 32

33 Tıbbi TÜFE, devam Hastane hastalarının kombinasyonu değişti ▫ Yatılı hastalar ortalama olarak daha önceye kıyasla daha hastalar (1960 ve 2010 gibi), çünkü ayakta cerrahi daha yaygın hale geldi Reçeteli ilaçlar değişti ▫ Aspirin ve Ibuprofen, acetometaphin (Tylenol) gibi ▫ Yeni şeyler için yeni ilaçlar, peptik ülser sayılmaz bile Tablolar ▫ 1.8 önemli: tıbbi servisin doğası değişti, göreli fiyatlar sabit olamaz 33

34 34

35 35

36 36

37 37

38 38

39 39

40 Tıbbi Harcamalar Yaş ayarlaması ile GSYİH oranı %14’e düşüyor, %18 değil Baby boomers (savaş sonrası doğumlular) ▫ 2050 itibariyle 85+ yaş grubu %5 olacak Artış, çoğunlukla yeni teknolojiye bağlı ▫ Kalp hastalığı, şizofreni, travma bakımı, ortopedik onarım, anjiyo, yeni ilaçlar ▫ CT, MRI, PET ▫ Genom ▫ Kök hücreler – yenileyici tıp 40

41 41

42 42


"Temel Kavramlar Ders Notları 1 Yrd. Doç. Dr. İlker Daştan SAĞLIK EKONOMİSİ 1." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları