Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Gelişimsel Bozukluklarda Tanılama Gerekli mi? Neden? Kriterler? Yrd. Doç. Dr.Şaziye Senem Başgül Çocuk ve Ergen Psikiyatristi Hasan Kalyoncu Üniversitesi.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Gelişimsel Bozukluklarda Tanılama Gerekli mi? Neden? Kriterler? Yrd. Doç. Dr.Şaziye Senem Başgül Çocuk ve Ergen Psikiyatristi Hasan Kalyoncu Üniversitesi."— Sunum transkripti:

1 Gelişimsel Bozukluklarda Tanılama Gerekli mi? Neden? Kriterler? Yrd. Doç. Dr.Şaziye Senem Başgül Çocuk ve Ergen Psikiyatristi Hasan Kalyoncu Üniversitesi Psikoloji ICECI 2014, Nisan 2014, Antalya

2 Çocukları eri ş kinden ayıran en önemli özellik sürekli büyüme ve geli ş me içinde olmalarıdır. Büyümevücut boyutlarının artması Geli ş mebiyolojik fonksiyonların de ğ i ş imi ve olgunla ş ması

3 BÜYÜME: Nicelik olarak artı ş tır. Boy uzunlu ğ u ve vücut a ğ ırlı ğ ı yönünden ölçülebilen artı ş dır.

4 GEL İŞ ME: Organizmanın bedensel, zihinsel, duygusal, sosyal ve dil geli ş imi yönünden son a ş amaya ula ş ıncaya kadar sürekli de ğ i ş mesidir.

5 Büyüme ve geli ş me süreçleri, Çe ş itli ça ğ larda hızlanma ve yava ş lama gösterir ancak sürekli bir olaydır. Belirli bir sıra izler.

6 Merkezi sinir sisteminin büyüme ve geli ş me süreci fetal ya ş amda ve do ğ umdan sonraki ilk aylarda çok hızlıdır. Beyin geli ş imi döllenmeden kısa süre sonra ba ş lamakta ve adolesan ça ğ ı boyunca da devam etmektedir. Ancak, Beyin geli ş imi en hızlı ya ş amın ilk birkaç yılında olmaktadır.

7 Tüm bu geli ş im genetik yapı ve çevrenin etkisi ve etkile ş imi ile gerçekle ş ir. (National Research Council and Institute of Medicine. From Neurons to Neighborhoods: The Science of Early Childhood Development. National Academy Pres, 2000).

8 Bebeklik Dönemi Geli ş im Özellikleri Do ğ u ş tan sonraki en hızlı geli ş im bu dönemde olur. Sonrasında geli ş im hızı dü ş meye ba ş lar. Bu dönemde anne babasına tümüyle ba ğ ımlı iken, bu dönemin sonuna do ğ ru ba ğ ımsızla ş maya ba ş lar.

9 Erken Çocukluk Dönemi Geli ş im Özellikleri Büyüme ve fizyolojik süreçler kararlılı ğ a kavu ş ur. Çocuk kendi ba ş ına oynayabilir, kimi i ş leri görebilir, günlük ya ş amını önemli ölçüde düzene sokabilir.

10 Geli ş im Alanları: 1.Motor geli ş im: Yu ̈ ru ̈ rken, otururken veya pozisyon de ğ il ş tirirken bu ̈ yu ̈ k kas gruplarının kullanılması ve ince motor kabiliyetler. C ̧ ocuklar bu geli ş im basamaklarında sırasıyla du ̈ zenli olarak ilerler. Emekleme…….Yürüme…….

11 2. Dil geli ş imi: Artiku ̈ lasyon, dil yetenekleri, so ̈ zel olmayan sembol kullanımı

12 3. Bili ş sel geli ş im: Ö ğ renme, anlama ve edinilen bilgileri kullanabilme yetene ğ idir. Bilinç, algı, dikkat, bellek Yürütücü i ş levler

13 4. Ki ş isel veya sosyal geli ş im: Beslenme, giyinme, tuvalet gibi o ̈ z bakım yeteneklerini ve gu ̈ nlu ̈ k hayattaki c ̧ e ş itli aktiviteleri yerine getirebilme, sosyal uyum, ya ş ına uygun toplumsal ili ş ki kurabilme.

14 Do ğ um Öncesi ve Sonrası Gelişimi Etkileyen Faktörler Kalıtım Gelis ̧ imi etkileyen en o ̈ nemli fakto ̈ rlerden birisi kalıtımdır. C ̧ evre Canlının dog ̆ um o ̈ ncesinde, dog ̆ um sırasında ve dog ̆ um sonrasında kars ̧ ılas ̧ tıg ̆ ı tu ̈ m etkiler, onun ic ̧ inde bulundug ̆ u c ̧ evresel kos ̧ ullardır ve gelişimi etkiler.

15 NORMALDEN SAPMA Fiziksel geli ş imde İ nce ve kaba motor becerilerin geli ş iminde Sosyal olarak ileti ş imde Ruhsal ve duygusal geli ş imde Dil geli ş iminde Dikkatin sürdürebilirli ğ inde beklenen ilerlemenin olmaması

16 Nasıl De ğ erlendiririz? Anamnez – Prenatal – Doğum hikayesi – Postnatal sorunlar – Özgeçmiş, aşılama, beslenme – Gelişim basamaklarının sorgulanması Bilişsel Motor (kaba-ince) Dil – Aile öyküsü Nöropsikiyatrik muayene Nöropsikolojik Testler

17 1.Prenatal Nedenler 2. Perinatal Nedenler 3. Postnatal Nedenler

18 1. Prenatal Nedenler Genetiknedenler FrajilXsendromu, Trisomiler X’eba ğ lı geçen hastalıklar Kongenital metabolikhastalıklar Neurokütan hastalıklar Di ğ er genetik geçi ş li hastalıklar Genetik Olmayan Nedenler TORCH, ilaçlar, X-ray Maternalhastalıklar Toksemi Maternalsistemikhastalıklar İ ntrauterinhipoksi İ UBG

19 2. Perinatal Nedenler Prematurite Do ğ umtravması Perinatalhipoksi İ ntrakranialkanama RDS Hipoglisemi Hiperbilirubinemi Meningitis

20 3. Postnatal Nedenler As fi ksi Travma MSSinfeksiyonları İ ntoksikasyon Akutmetabolikhastalıklar Serebrovaskularhastalıklar

21 Riskli Durumlar Akraba evlili ğ i Anne ya ş ı Aile öyküsü İ ntrauterinbüyümegerili ğ i Anne karnında toksik bir etkenlekar ş ıla ş ma Do ğ umtravması Hipoksi-iskemi Dü ş ük do ğ um a ğ ırlı ğ ı Prematürite İ ntrakranyal kanama, enfeksiyon Sepsis, hipoglisemi, konvülsiyon Postpartum depresyon Dü ş ük sosyoekonomik düzey İ li ş ki sorunları Travmalar

22 Gelişimsel gerilikler çocukluk döneminde en sık rastlanan süreğen sorunlardır. Çocukluk Döneminde %12-16 Rydz D, et al. Pediatrics2006 United Nations International Children’s Emergency Fund - UNICEF verilerine go ̈ re; Tu ̈ rkiye’de 5 yas ̧ altı c ̧ ocukların %16 Kapci E.G, 2010

23 Dünya Sa ğ lık Örgütü, 2020 yılında çocuklarda nöropsikiyatrik bozuklukların morbidite, mortalite ve sakatlı ğ ın önde gelen be ş nedeninden birisi olaca ğ ını tahmin etmektedir.

24 Nasıl Farkedilir? Muhtemel geli ş me gerili ğ i belirtilerini fark edebilecek ilk basamak ailelerdir. Birinci basamakta okul o ̈ ncesi do ̈ nemde c ̧ ocuk sa ğ lı ğ ı uzmanı ya da aile hekiminin rutin takibinde c ̧ ocukların geli ş imi ile ilgili sorunların saptanması ve erken tanısı çok önemlidir. Alınan anamnez ile çocu ğ un geli ş imini etkileyebilecek herhangi bir ailesel (aile stresi, ş iddet, istismar, bo ş anma) risk fakto ̈ ru ̈ nu ̈ n de ğ erlendirebilir. Tarama testleri

25 De ğ erlendirme Araçları U ̈ lkemizde gelis ̧ imi deg ̆ erlendirmede kullanılan ve standardizasyonları yapılmıs ̧ arac ̧ lardan bazıları: Denver-II, Gazi Erken C ̧ ocukluk Gelis ̧ imi Deg ̆ erlendirme Aracı (GEC ̧ DA), Ankara Gelis ̧ im Tarama Envanteri (AGTE), Erken Gelis ̧ im Evreleri Envanteri (EGE), Gelis ̧ imi I ̇ zleme ve Destekleme Rehberi (GI ̇ DR)

26 Yapılan c ̧ alıs ̧ malar sonucunda; Klinik yargılama ile gelis ̧ me gerilig ̆ i olan c ̧ ocukların saptanma oranı %30 Arac ̧ kullanılarak %70-80 (Sand N, Pediatrics2005)

27 Geli ş me Gerilikleri Motor Geli ş imde Gerilik Konu ş ma ve Dil Geli ş iminde Gerilik Sosyal ve Bili ş sel Geli ş imde Gerilikler – Mental Retardasyon – Yaygın Geli ş imsel Bozukluk – Dikkat Eksikli ğ i – Ö ğ renme Güçlükleri Di ğ er – Görme, i ş itme engelleri

28 NÖROGEL İ Ş İ MSEL BOZUKLUKLAR DSM-V Anlıksal (Entellektüel) Yetiyitimleri İ leti ş im Bozuklukları Otizm Açılımı Kapsamında Bozukluk Dikkat Eksikli ğ i/A ş ırı Hareketlilik Bozuklu ğ u Özgül Ö ğ renme Bozuklu ğ u Devinsel (motor) Bozukluklar Di ğ er Nörogeli ş imsel Bozukluklar

29 Bebeklik ve Erken Çocukluk Döneminde Ruh Sa ğ lı ğ ı ve Gelişimsel Sorunların Tanı Sınıflaması (DC:0-3R) Eksen III Bedensel ya da geli ş imsel sorunların sınıflandırılması

30 Motor Geli ş imde Gerilikler Serebral Palsi İ nce Motor alanda gerilikler Kaba Motor alanda gerilikler Nöromuskuler Hastalıklar Nöropatiler Kas Hastalıkları Miyopatiler

31 Motor Beceriler Kaba Motor Beceriler * Dönme, ba ş ını kaldırma,emekleme * Denge, yürüme, ko ş ma, atlama İ nce Motor Beceriler * Uzanma, yakalama, nesneleri tutma * Farklı nesneleri kontrol etme

32 Motor Geli ş im Kas geli ş imi genelden özele do ğ ru olur. OmuzEl Parmak El göz kordinasyonu önemli Her çocu ğ un geli ş imi farklı

33 Motor Gecikme Bas ̧ ka alanlarda gerilik omadan yalnızca motor kabiliyetlerde anlamlı bir gecikmedir.

34 Serebral Palsi Beynin erken geli ş im dönemi ilk 18 ay olmakla birlikte 6 ya ş a kadar olu ş an ve ilerleyici olmayan beyin lezyonlarının tümü SP olarak adlandırılır. Bu motor bozuklu ğ a duysal, bili ş sel, ileti ş im, algılama, epilepsi, davranı ş bozuklukları ve ikincil kas iskelet sorunları e ş lik edebilir. Rosenbaum P, et al. Dev Med Child Neurol 2007

35 Sıklık, Tanı, Komorbidite Türkiye’de sıkılık 4.4/1000 % vakada prenatal faktörler rol alır. %23-44 mental redardasyon %35-40 epilepsi %42-81 konu ş ma problemleri Uyku bozuklukları Di ğ er sistem problemleri e ş lik edebilir. Odding E, et al. Disabil Rehabil. 2006

36 SP tanısında anamnez, nörolojik muayene, kas iskelet sistemi muayenesi, laboratuar teknikleri ve radyolojik tetkiklerden yararlanılır.

37 Konu ş ma ve Dil Geli ş iminde Gerilik Yalnızca dil veya konus ̧ mada gecikme, dil gelis ̧ im bozuklug ̆ u, gelis ̧ imsel disfazi veya o ̈ zgu ̈ n dil bozuklug ̆ u olarak tanımlanır.

38 Dil ve Konu ş ma Gecikmesi: İş itme Kaybı Motivasyon Azlı ğ ı Otizm Global Geli ş me Gerilikleri MR Sendromlar

39 Okul Öncesi Dönemde Kar ş ıla ş ılan Dil ve Konu ş ma Sorunları: Artikülasyon Sorunları ve Fonolojik Sorunlar Gecikmi ş Dil ve Konu ş ma Fonasyon Bozuklukları Kekemelik

40 İ leti ş im Bozuklukları (DSM-V) Dil Bzk. Konu ş ma Sesi Bzk. Çocukta Ba ş layan Akıcılık Bzk (Kekeleme) Toplumsal İ leti ş im Bzk Tanımlanmamı ş İ leti ş im Bzk

41 Dil Bozuklu ğ u A.A ş a ğ ıdakilerle belirli dili kavrama ve kullanma yetersizliklerine ba ğ lı, de ğ i ş ik biçimleriyle (konu ş ma dili, yazı dili, i ş aret dili ya da di ğ er) dili ö ğ renme ve kullanma ile ilgili süregiden güçlükler: 1.Sözcük da ğ arcı ğ ının azlı ğ ı 2.Cümle yapılarının sınırlılı ğ ı 3.Söylem bozuklukları B.Dil yeterlili ğ i ya ş ına göre beklenenden dü ş ük ve i ş lev kaybı var. C.Belirtiler erken geli ş im evresinde ba ş lamı ş. D.Bu güçlükler ba ş ka bir bozuklukla (duyma, mtor i ş lev veya nörolojik) açıklanamaz.

42 Toplumsal İ leti ş im Bozuklu ğ u A.A ş a ğ ıdakilerden tümü ile kendini gösteren, sözel ve sözel olmayan ileti ş imin toplumsal kullanımında süregiden güçlükler: 1. Selamla ş ma gibi toplumsal amaçlı ileti ş imde eksiklikler 2. İ çinde bulunulan durumla ya da dinleyenin gereksinimleriyle e ş le ş ecek biçimde ileti ş im biçimini de ğ i ş tirme yeterlili ğ inde bozukluk 3. Konu ş manın ve anlatımın kurallarına uymakta güçlük (sırayla konu ş ma, anla ş ılmadı ğ ında tekrarlama, simgelerin kullanımı gibi) 4. Çıkarımda bulunmada güçlükler B. İ leti ş imde i ş levsel bozulmanın olması C. Erken geli ş im evresinde ba ş lamı ş tır. D. Ba ş ka bir sa ğ lık durumu veya nörolojik bozukluklarla açıklanamaz.

43 Sosyal ve Bili ş sel Geli ş imde Gerilikler Mental Retardasyon Yaygın Geli ş imsel Bozukluk Dikkat Eksikli ğ i Hiepraktivite Bozuklu ğ u Ö ğ renme Güçlükleri

44 Zeka, Akıl yürütme, Plan yapma, Problem çözme, Soyut dü ş ünme, Karma ş ık dü ş ünceleri kavrama, Çabuk ö ğ renme ve Deneyimlerden ö ğ renme yeteneklerini içeren zihinsel kapasitedir. 1.Soyut ve potansiyel enerji olarak var olan ölçülemeyen 1.Bu enerjinin davranı ş a dönü ş ümü olarak ölçülebilen ve gözlenebilen

45 Zeka Geri ğ i geli ş im döneminde meydana gelen, uyumsal davranı ş taki bozuklukların e ş lik etti ğ i ortalamanın altındaki zeka i ş levidir (Amerikan Zeka Yetersizli ğ i Birli ğ i). Ortalamanın altındaki zeka i ş levi ile birlikte; İ leti ş imde Kendine bakımda Evdeki ya ş amda Sosyal becerilerde Toplumsal yararlılıkt Kendini yönlendirmede Sa ğ lı ğ ı korumada Akademik i ş levsellikte Çalı ş ma alanında

46 Mental Retardasyon (DSM-IV) Eksen 2’de kodlanır 1. Ortalamanın önemli derecede altında zeka i ş levselli ğ i: Bireysel olarak uygulanan zeka testinde yakla ş ık 70 ya da altında bir zeka bölümünün olması. 2. A ş a ğ ıdaki alanlardan en az ikisinde o sıradaki uyum e ş zamanlı yetersizliklerin ya da bozuklukların olması: İ leti ş im, kendine bakım, ev ya ş amı, toplumsal/ki ş iler arası beceriler, toplumun sa ğ ladı ğ ı olanakları kullanma, kendi kendini yönetip yönlendirme, okulla ilgili i ş levsel beceriler, i ş, bo ş zamanlar, sa ğ lık ve güvenlik. 3. Ba ş langıcının 18 ya ş ından önce olması.

47 ICD-10 F70-F79 Hafif, orta, a ğ ır, çok a ğ ır, di ğ er, tanımlanmamı ş.

48 DSM-V Eksen 1’de kodlanır NÖROGEL İ Ş İ MSEL BOZUKLUKLAR Anlıksal (Entellektüel) Yetiyitimleri 1. Anlıksal Yetiyitimi 2. Genel Geli ş imsel Gecikme 3. Tanımlanmamı ş Anlıksal Yetiyitimi

49 1. Anlıksal Yetiyitimi Kavramsal, toplumsal ve uygulamalı alanlarda i ş lev eksiklikleri ile giden bir bozukluktur. A.Klinik ile uyumlu, bireye uygun zeka ölçümü ile do ğ rulanan akıl yürütme, sorun çözme, tasarlama, soyut dü ş ünme, yargılama, okulda ö ğ renme ve deneyimlerinden ö ğ renme gibi anlıksal i ş levlerde eksiklikler vardır. B.Ki ş isel ba ğ ımsızlık ve toplumsal sorumluluk için gerekli geli ş imsel ve toplumsal, kültürel ölçüleri kar ş ılayamama ile sonuçlanır. C.Geli ş imsel evre sırasında ba ş lar. A ğ ır olmayan, orta derecede, a ğ ır ve çok a ğ ır diye sınıflanır

50 2. Genel Geli ş imsel Gecikme Ki ş i, beklenen geli ş imsel dönüm a ş amalarına gelemeyince ve çocu ğ un ya ş ı de ğ erlendirme yapılamayacak kadar küçük oldu ğ unda bu tanı konulur. Belirli bir süre geçtikten sonra yeniden de ğ erlendirme yapılır.

51 DEHB Dikkatin ve davranı ş kontrolünün bozuldu ğ u bir durumdur. Çocukluk ça ğ ının en önemli ve en sık rastlanan psikiyatrik hastalıklarından biridir. Çocu ğ u, ailesini ve toplumu ilgilendiren bir halk sa ğ lı ğ ı sorunudur. Nöropsikiyatrik geli ş imsel bir bozukluktur.

52 The Story of the Fidgety Philip Phil stop acting like a worm The table is no place to squirm Thus speaks the father to his son Severely say it, not in fun. Mother frowns and looks around Although she does not make a sound. But Phillip will not take advice He'll have his way at any price. He turns and churns He wriggles and jiggles Here and there on the chair. Phil these twists I cannot bear. Heinrich Hoffman

53 DEHB/Etiyoloji: Genetik etkenler (Kalıtımın etkisi %70, birinci derece akrabalarda sıklık 4-5 kat fazla, MZ konkordans % 50, DZ konkordans %30) Nörokimyasal ve nörofizyolojik etkenler (Dopaminerjik ve Adrenerjik sistem disfonksiyonu, Frontal lob işlevlerinde bozukluk) Çevresel etkenler (Gebelikte sigara-alkol kullanımı, perinatal hipoksi, kafa travması, toksinler, psikososyal stresörler)

54 Yapılan takip çalışmaları İ lk belirtileri erken çocukluk döneminde ba ş layan DEHB li çocukların; 1/4'ünün genç eri ş kinlikte de DEHB tanı ölçütlerini kar ş ıladı ğ ını, 2/3'ünün ise tanı ölçütlerini kar ş ılamasa da 3 temel belirtiden en az birini gösterdi ğ ini ve bu devam eden belirtiye ba ğ lı olarak da genel i ş levsellikte bozulmanın oldu ğ unu göstermi ş tir.

55 DEHB’nin Tarihçesi 55

56 56

57 Temel sorun ne? Bir şey yapmadan önce düşünmeleri için gerekli süre boyunca durmalarını sağlayan sistem iyi çalışmaz (Frontal Lob-Prefrontal kortex).

58 Tanı Koyma A ş amaları: 1-Aile ve çocukla görü ş me, bilgi alma, ailenin doldurması gereken ölçekler 2-Çocu ğ un de ğ erlendirilmesi (muayene ve testler) 3-Okul ve ö ğ retmenden alınan bilgiler ve ö ğ retmenin doldurdu ğ u ölçekler 4-Laboratuar testleri

59 DSM-IV Tanı Kriterleri: DEHB tanısı için Amerikan Psikiyatri Birliği’nin belirlediği 18 belirti vardır. 9’u dikkat eksikliği, 9’u hiperaktivite/ dürtüsellikle ilgilidir. Alınan tüm bilgilerde dikkat eksikliğini karşılayan en az 6, hiperaktivite ve dürtüselliği karşılayan en az 6 belirtinin varolduğu saptanmalıdır. Belirtiler 7 yaşından önce başlamalı Kalıcı ve sürekli olmalı Birden fazla ortamda (hem evde hem okulda) görülmeli

60 DSM-5’ te DEHB İlgili Değişiklikler 1.Dört yeni dürtüsellik (impulsivite) ölçütü eklendi. 2.Yaş ile ilgili değişiklik (7 yerine 12 yaş) 3.Ölçütlerin daha iyi anlaşılması ve netleştirilmesi için örnek durum betimlemeleri eklendi. 4.Ölçütlerde ergen ve erişkinler için örnekler konuldu. 5.Dışlama ölçütünde değişiklik (YGB ölçütten çıkartıldı.) 60

61 ICD-10 F90.1Hiperkinetik davranım bzk F90.8Di ğ er hiperkinetik bzk F91.0Aile ile sınırlı davranım bzk F91.1Toplumsalla ş mamı ş tipte davranım bzk F91.2Toplumsalla ş mı ş tipte davranım bzk F91.3Kar ş ı çıkma-ba ş kaldırma bzk F91.8Di ğ er davranı ş bzk F91.9 Davranım bzk, tanımlanmamı ş

62 DEHB/BEBEKL İ K DÖNEM İ Huzursuzluk Kolay a ğ lama Zor sakinle ş tirme A ş ırı hareketlilik Dı ş uyaranlara a ş ırı tepki verme Uyku sorunları İ nfantil Kolik Motor geli ş im, koordinasyon ve dil geli ş iminde sorunlar

63 DEHB/1-3 Ya ş Devamlı hareket halinde olma (atlama, zıplama, bir yerlere tırmanma) İ steklerini erteleyememe, tutturma Sürekli ilgi oda ğ ı olma, bunu sa ğ layacak bir ş eyler yapma Sık sık bir oyundan di ğ erine geçme Belirli bir ş eyle çok kısa süre ilgilenme Çok konu ş ma Sürekli soru sorma ve ço ğ u kez yanıtını dinlememe Sakarlık, sık sık yaralanma Az uyuma

64 DEHB/Kre ş te Faaliyetleri sürdürememe, yarım bırakma Kurallara uymama, sırasını bekleyememe Sakince yerinde oturamama, Ba ş ka çocukları itip kakma, Ba ğ ırıp ça ğ ırma, Çok konu ş ma

65 DEHB sadece semptom de ğ ildir 18 semptomdan 12’sinin olması + birden çok alanda i ş levsel bozulmanın olması

66 DEHB KOKGB Davranım Bozuklu ğ u

67 Özgül Ö ğ renme Bozuklu ğ u

68 Tanım: 1990’da ABD Ulusal Öğrenme Bozukluğu Komitesi; “Dinleme, konuşma, okuma-yazma, akıl yürütme, matematik yeteneklerinin kazanılması ve kullanılmasında önemli güçlüklerle kendini gösteren heterojen bir bozukluk grubudur”. Genel olarak artık dünyada Özel Öğrenme Güçlüğü için Disleksi ifadesi kullanılmaktadır.

69 1917’de Hinsselwood…...Konjenital Word Blindnes (Doğumsal Kelime Körlüğü) 1941’de Strauss&Warner……Minimal Brain Damage (Küçük Beyin Hasarı) 1962’de Kirk…….Learning Disability (Öğrenme Bozukluğu)

70 Yapısaldır, Beynin işleyiş bozukluğundan kaynaklanır. Ömür boyu sürer. Sosyal etkileşim sorunları da eşlik eder. Zekada sorun yoktur, Okumada, yazmada ve aritmetikte sorun vardır. Farklı düşünme yolları vardır. Özgüvenleri düşüktür. Dahi yönlerini fark etmezler.

71 Mental Retardasyon-Zeka Geriliği Sağ ve Sol Beyinde yapısal bozukluklar vardır. Sağ ve sol beyin kapasitesi azdır. Corpus Kallosum incedir ya da yoktur. SOL BEY İ N SA Ğ BEY İ N CORPUS KALLOSUM

72 Öğrenme Güçlüğü Olan Bireylerin Zihin Yapısı SA Ğ BEY İ N CORPUS KALLOSUM SOL BEY İ N

73

74 DSM-V A.Gerekli giri ş imlerde bulunulmu ş olmasına kar ş ın, en az altı aydır süren, a ş a ğ ıdaki belirtilerden en az birinin varlı ğ ı ile belirli, ö ğ renme ve okul becerilerini kullanma güçlükleri 1.Sözcük okumanın yanlı ş, yava ş ya da çok çaba gerektiriyor olması 2.Okunanın anlamını anlama güçlü ğ ü 3. Harf harf söyleme yazma güçlükleri 4. Yazılı anlatım güçlükleri 5. Sayı algısı, sayı gerçekleri ya da hesaplama güçlükleri 6. Sayısal akıl yürütme güçlükleri B. Okul becerilerinin etkilendi ğ inin, geçerli ba ş arı ölçümleri ile ölçülmü ş olması ve i ş levselli ğ inin bozulmu ş olması gerekir. 17 ya ş üstünde, öyküsünde ba ş arısızlı ğ ının belgelenmi ş olması gerekir.

75 C. Okul yıllarında ba ş lar ama etkilenen okul becerileri tam olarak kendini göstermeyebilir (zamanla sınırlı sınavlar, az zamanda uzun karma ş ık raporları okuma, okulda a ş ırı yüklenme durumlarında ortaya çıkar. D. Di ğ er ruhsal bozukluklar, okulda kullanılan dili tam bilememe ile daha iyi açıklanamaz. Ki ş inin öyküsü (geli ş im, sa ğ lık, aile, e ğ itim) Okuldan edinilen bilgiler Ruhsal e ğ itsel de ğ erlendirme Klinik de ğ erlendirme

76 Okuma bozuklu ğ u ile giden Yazılı anlatım bozuklu ğ pu ile giden Sayısal(matematik) bozukluk ile giden -A ğ ır olmayan -Orta derecede -A ğ ır

77 Yaygın Geli ş imsel Bozukluklar (YGB) Toplumsal etkileşim ve iletişimde problemlere neden olan nörobiyolojik bir bozukluktur. Tarihçe: Leo Kanner, 1943 Asperger, 1944 Tanılama, 1980

78 Sıklık: Yaklaşık 5/1000 Giderek artan bir hastalık. Kız/erkek; 1/5

79 Çekirdek Özellikleri 1.Toplumsal karşılılıkta ve etkileşimde bozulma 2. Sözel ve sözel olmayan iletişimde bozulma 3. Sınırlı ilgi alanı ve tekrarlayıcı davranışlar

80 80 Otizm bir spektrum bozuklu ğ udur Otistik bozuk Rett CDD BTA-Otism Otistik Spekturum Bozuklu ğ u = Yaygın Gelişimsel Bozukluk Asperger

81 81 Otistik Bozukluk Spektrumu Yüksek Fonk Orta Fonk Dü ş ük Fonk

82 GELİŞİMİN HANGİ NOKTASINDA YOLLAR AYRILIYOR? Her çocuk gibi bakan, işiten, dokunan otistik çocuğun bu deneyimlerden aldığı ve anladığı ne zaman farklılaşıyor?

83 “Sinyal” Otistik olan Otistik olmayan Algı farkı; Nerede? Ne zaman?

84 84 Genetik !!! %90 nedeni  kompleks kalıtsal nedenler Polijenik kalıtım %5-9 kromozom bozuk 10 kromozom (2,7,16,17*) 20 ana gen 20 Şubat, :12:00

85 85 Otizmin görüldü ğ ü genetik hastalıklar Frajil X sendromu (FMR-1) Tuberokleroz (chr. 16) Fenilketonüri (otozomal resesif) Down Sendromu Williams sendromu Cornelia de Lange sendromu Joubert sendromu Moebius sendromu Smitt-Lemli-Opitz sendromu Nörofibromatozis (chr. 17) Sotos sendromu Hipomelanozis Ito Aarskog sendromu

86 Yüze Bakma Yeni doğan bir bebek annesinin yüzünün daha ziyade şekline bakar. Belli bir yere bakmaz, rastgele göz gezdirir. 4 aylıkken bebeğin annesinin gözlerine ve ağzına bakıyor olması gerekir (Yüzün “hareket” merkezleri) Otistik bebeklerde de gelişim böyle mi?

87 OTİZMDE yüz ve yüz ifadesi algısı NASILDIR? Yüzdeki duyguları tanımada zorluklar yaşarlar. Gözlere daha az dikkat ederken, ağza daha çok odaklanırlar. nötral yüz gösterildiğindeNormalde nötral yüz gösterildiğinde fusiform girus aktivasyonu olurken otistiklerde aktivasyon olmaz.

88 Toddler at risk of having autism Typically-developing toddler

89

90 Ne zaman şüphelenilmeli? 12 aylık ama henüz gerçekleşmedi !!! isme bakmak «uygun» göz teması ilgisini çeken şeyleri göstermek ya da işaret etmek 36 aylık ama henüz gerçekle ş medi ortakla ş a dikkat mahsusçuktan oyun ve taklit sözel ve sözel olmayan ileti ş im

91 Dikkat!!! 12.ay: dıgıldama yok 16.ay: tek kelime yok 24.ay: 2 kelimelik tamlama yok sosyal ve dil becerilerinin herhangi bir biçimde durması/gerilemesi

92

93 Atipik Gelişim!!! “Birincil eksiklikler” ve bunlarla ilişkili “atipik biyolojik gelişim sırası” oluyor….

94 Altta yatan problem aynı; Dili algılamama Konuşulana dikkat etmeme ama; Her çocukta “eksiklik farklı şekillerde ortaya çıkıyor.…

95 Otizmde saf bir dil bozukluğu yok… Dil ve konuşma ile ilgili birincil eksikliklere eşlik eden; “Sosyal beceri eksikliği” “insan sesine önem vermeme”

96 Birincil eksiklikler İkincil Eksiklikler Üçüncül Eksiklikler Başka faktörler İrritabilite, öfke patlaması (adaptasyon mekanizması sonucu, reaktif etki) İşlemleme eksikliği Konuşmama, anlaşılmaz sesler çıkarma

97 Otizm Açılımı Kapsamında Bozukluk DSM-5 A. O sırada ya da öyküden alınan bilgilere ( ayrıntılamaktan çok örnekleyen) göre, a ş a ğ ıdakilerle kendini gösteren, de ğ i ş ik biçimleriyle toplumsal ileti ş im ve toplumsal etkile ş imde süregiden eksiklikler: 1. Sözgelimi, ola ğ andı ş ı toplumsal yakla ş ım ve kar ş ılıklı konu ş amamadan, ilgilerini, duygularını ya da duygulanımı payla ş amamaya, toplumsal etkile ş imi ba ş latamamaya ya da toplumsal etkile ş ime girememeye dek de ğ i ş en aralıkta, toplumsal-duygusal kar ş ılılık eksikli ğ i. 2. Sözgelimi, sözel ve sözel olmayan tümle ş ik ileti ş im yetersizli ğ inden, göz ileti ş imi ve beden dilinde ola ğ andı ş ılıklara ya da el-kol devinimlerini anlama ve kullanma eksikliklerine, yüz ifadesinin ve sözel olmayan ileti ş imin hiç olmamasına dek de ğ i ş en aralıkta, toplumsal etkile ş im için kullanılan sözel olmayan ileti ş im davranı ş larında eksiklikler. 3. Sözgelimi, de ğ i ş ik toplumsal ortamlara göre davranı ş larını ayarlama güçlüklerinden, imgesel oyunu payla ş ma ya da arkada ş edinme güçlüklerine, ya ş ıtlarına ilgi göstermemeye dek de ğ i ş en aralıkta, ili ş kiler kurma, ili ş kilerini sürdürme ve ili ş kileri anlama eksiklikleri. A ğ ırlık düzeyi, toplumsal ileti ş im bozukluklarına ve kısıtlı, yineleyici davranı ş örüntülerine göre de ğ i ş ir

98 B. O sırada ya da öyküden alınan bilgilere (ayrıntılamaktan çok örnekleyen) göre, a ş a ğ ıdakilerden en az ikisi ile kendini gösteren, sınırlı, yineleyici davranı ş örüntüleri, ilgiler ya da etkinlikler: 1.Basmakalıp ya da yineleyici devinsel (motor) eylemler, nesne kullanımları ya da konu ş ma (örn. Yalın devinsel basmakalıp davranı ş örnekleri, oyuncakları ya da oynar nesneleri sıraya dizme, yankılama [ekolali], kendine özgü deyi ş ler). 2.Aynılık konusunda direnme, sıradanlık dı ş ına esneklik gösterememe ya da törensel sözel ya da sözel olmayan davranı ş lar (örn. Küçük de ğ i ş iklikler kar ş ısında a ş ırı sıkıntı duyma, geçi ş lerde güçlükler ya ş ama, katı dü ş ünce örüntüleri, törensel selamlama davranı ş ları, her gün aynı yoldan gitmek ve aynı yeme ğ i yemek isteme). 3.Yo ğ unlu ğ u ve oda ğ ı ola ğ andı ş ı olan, ileri derecede kısıtlı, de ğ i ş kenlik göstermeyen ilgi alanları (örn. alı ş ılmadık nesnelere a ş ırı ba ğ lanma ya da bunlarla u ğ ra ş ıp durma, ileri derecede sınırlı ya da saplantılı ilgi alanları). 4.Duyusal girdilere kar ş ı çok yüksek ya da dü ş ük düzeyde tepki gösterme ya da çevrenin duyusal yanlarına ola ğ andı ş ı bir ilgi gösterme (örn. a ğ rı/ısıya kar ş ı aldırı ş sızlık, özgül birtakım seslere ya da dokulara kar ş ı ters tepki gösterme, nesneleri a ş ırı koklama ya da nesnelere a ş ırı dokunma, ı ş ıklardan ya da devinimlerden görsel büyülenme). A ğ ırlık düzeyi, toplumsal ileti ş im bozukluklarına ve kısıtlı, yineleyici davranı ş örüntülerine göre de ğ i ş ir

99 C. Belirtiler erken geli ş im evresinde ba ş lamı ş olmalıdır (toplumsal gerekler sınırlı yeterli ğ in üzerine çıkana dek tam olarak kendini göstermeyebilir ya da daha sonraki yıllarda, ö ğ renilen yöntemlerle maskelenebilir). D. Belirtiler, toplumsal, i ş le ilgili alanlarda ya da önemli di ğ er i ş levsellik alanlarında klinik açıdan belirgin bir bozulmaya neden olur. E. Bu bozukluklar, anlıksal yetiyitimi (anlık geli ş imsel bozukluk) ya da genel geli ş imsel gecikme ile daha iyi açıklanamaz. Anlıksal yetiyitimi ve otizm açılımı kapsamında bozukluk sıklıkla bir arada ortaya çıkar. Otizm açılımı kapsamında bozukluk ve anlıksal yetiyitimi e ş tanısı koymak için, toplumsak ileti ş im, genel geli ş im düzeyine göre beklenenin altında olmalıdır.

100 Tanılama: Aileler 18. ay civarı bir şeylerin yolunda gitmediğini fark ediyorlar. Genelde 2 yaşında yardım aramaya başlıyorlar. Klinik muayene Tarama testleri Gelişim testleri

101 İLETİŞİM İsmine tepki vermemeİsmine tepki vermeme İstediklerini söyleyememeİstediklerini söyleyememe Konuşma gecikmesiKonuşma gecikmesi Komutları yapmama Bazen duyuyor gibi görünse de duymuyor gibi davranma İşaret etmeme, bay bay yapmama Kelimelerinde gerileme

102 TOPLUMSALLAŞMA: Anlamlı gülmesi yok Tek başına oynamayı tercih eder Çok bağımsız Erken yaptığı şeyler var Göz teması zayıf Kendi dünyasında bizi umursamaz Diğer çocuklarla ilgilenmez

103 DAVRANIŞLAR: Yoğun tutturmalar Aşrı hareketli/işbirliği kurmaz veya karşıt davranır Oyuncaklarla oynamayı bilmez Gittikçe eşyalarla daha çok zaman geçiriyor Oyuncaklara bağlanır; devamlı yanında taşımak ister Eşyaları sıralar Belirli ses ve dokulara aşırı duyarlı Riskli hareketleri var

104 İlave Sorunlar Hiperaktivite Uyku Probemleri Anormal duygusal tepkiler Kendine zarar verici davranışlar Ajitasyon Duygudurum değişkenliği Depresyon

105 Tedavi=“yeni yollar inşa etme” Her çocuk için bireysel farklı bir yaklaşım… –Aksaklık nerede? –Yolu nereye yapalım? –Hangi malzeme ve yöntemi kullanalım?

106 Vaka : AO 8 yaş 2 ay erkek çocuk (ilk başvuru: 2 yaş 11 ay) Getirilme nedenleri; Hiç durmuyor Kural tanımıyor Hiç kimseyi dinlemiyor Konuşmuyor (birkaç kelime dışında) Oyunlarda sıkılıyor, hiçbir şey ilgisini çekmiyor Diğer çocukları umursamıyor Bazen bizi duymuyor, sesleniyoruz bakmıyor Çok sık düşüyor, bu düşüşlerde kafasını sık vuruyor, kaza geçirmesinden korkuyorlar

107 Gelişim ve Hastalık Öyküsü; Sectio ile, 25 gün erken ve 3750 kg doğum 17 günlük iken sarılık geçirmiş ve 1 hafta hastanede yatmış yaşında yürümüş. 2,5 yaşında 2-3 kelime. Anne de postpartum depresyon öyküsü var, tedavi olmamış Daha öncesinde başka bir çocuk psikiyatrisi uzmanı görmüş, özel eğitime yönlendirmiş. Aile Öyküsü; Ailede ruhsal hastalık öyküsü yok.

108 Değerlendirme; İlk başvuruda çocukla neredeyse hiç iletişim kurulamadı, odada sürekli dolandı, koridorda koşturdu, seslenince nadiren baktı, çok kısa süreli bir ilişki anında masa başında eline kalem verince daire şeklinde karalama yaptı. Ancak; koltuk arkasına saklanıp çıkma oyununa katıldı ve çok eğlendi. Oyunu o yönlendirmek istedi, katılmazsam sinirlendi. Beni oyun sırasında taklit etti. Kapıyı açmamı istediğinde parmağı ile işaret etti. Talepleri sırasında göz teması kurdu. DEHB düşünüldü. İlk hekimin eğitim önerisi desteklendi.

109 Takipte; 3 ay sonra, Klinik gözlemde, hareketliliği çok az azalmıştı. Bireysel eğitimde daha uyumlu iken grup aktivitelerine katılımının olmadığı öğrenildi. İletişi artmıştı, kurallara daha uyumlu olarak tanımlandı. 6 aylık aralarla takibi devam etti. Kreşe devam etti, öğretmen geribildirimleri değerlendirildi. 5 yaşında anasınıfına başladı, yaşıtlarından daha hareketli olduğu ve faliyetlere tam katılmadığı bildirildi. Konuşması yaşıtlarını yakaladı. Özel eğitime devam etti. İlkokul 1. sınıfta, derste dolaşması, akran sorunları ve akademik geriliği olunca stimülan tedavi başlandı. Şu anda 3. sınıfa gidiyor, ilaç tedavisi devam ediyor, okul uyumu ve dersleri iyi.

110 Bender- Gestald Görsel Motor Algı Testi

111 Öğretmen Geri Bildirimi;

112 DEHB Değerlendirme Formu

113

114


"Gelişimsel Bozukluklarda Tanılama Gerekli mi? Neden? Kriterler? Yrd. Doç. Dr.Şaziye Senem Başgül Çocuk ve Ergen Psikiyatristi Hasan Kalyoncu Üniversitesi." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları