Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

ALERJİK ACİLLER Olgularla Prof. Dr. Aytül Z. Sin Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Alerji ve İmmünoloji BD.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "ALERJİK ACİLLER Olgularla Prof. Dr. Aytül Z. Sin Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Alerji ve İmmünoloji BD."— Sunum transkripti:

1 ALERJİK ACİLLER Olgularla Prof. Dr. Aytül Z. Sin Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Alerji ve İmmünoloji BD

2 2 Olgu-1  26 yaşındaki arkeolog, erkek  Arazide çalışırken ensesinde yanma ve batma hissediyor. yüzünde kızarıklık  5-10 dk sonra el ve ayaklarda kaşınma ile fenalık hissi oluyor. Arkadaşları hastanın yüzünde kızarıklık olmaya başladığını söylüyorlar. ses kısıklığı, dudakta şişme  Takiben hastada ses kısıklığı, dudakta şişme oluyor. Hasta konuşmakta zorlanıyor boğazda şişme tarifliyor.  Çarpıntı, gözlerde kararma  Çarpıntı, gözlerde kararma ile hasta yere düşüyor.  Hemen acil servise getiriliyor.

3 Olgu-1  TA : 80/50 mmHg, Nb: 140/dk ritmik  Gövdede yaygın kızarıklık, ürtiker plakları var. Ensede “böcek sokması”nı düşündüren papüler lezyon.  Dudaklar ve göz çevresinde anjioödem, uvulada ödem saptandı.  İlk müdahalenin ardından alınan öyküsünde, bilinen bir alerjisi yok. Çocukken birkaç kez arı sokmuş, sorun olmamış. Ancak 3 ay önce parmağından soktuğunda tüm vücudunda kaşıntı, kızarıklık olmuş. 3

4 Olgu 1 TANI VENOMA BAĞLI ANAFLAKSİ

5 5 Olgu-2  32 yaşında kadın, hemşire  Akşam 21 sıralarında evde kestane yerken boğazda, genizde kaşıntı, boğazda şişlik hissi başlıyor. 10 dk içinde avuç içleri ve ayak tabanlarında kaşıntı oluyor.  Öksürük, hırıltı, gözlerde kaşıntı ve sulanma gelişmesi üzerine ambulans çağrılıyor.  Yolda şiddetli kramp tarzı karın ağrısı ve kusması oluyor.

6 6 Olgu-2  Acil serviste TA normal, Nb: 110/dk ritmik.  Vücudunda yaygın kızarıklık, uvulada ödem, konjonktivalar kızarık ve gözlerde sulanma var.  Dispneik, yaygın ronküsler duyuluyor. O2 sat. normal.  Kusmaya devam ediyor.  Müdahale ile düzelen hasta ertesi gün alerji plk başvuruyor.  10 yıldan beri alerjik rinit ve astımı var. Testlerde hem polenlere ve latekse duyarlılığı saptanıyor.  Daha önce de kestane yediğinde boğazda kaşıntı, şişlik hissi, öksürük olmuş.

7 TANI POLEN VE LATEKS ALERJİSİ (ALERJİK RİNİT VE ASTIM) LATEKS İLE ÇAPRAZ REAKSİYON VEREN GIDANIN NEDEN OLDUĞU ANAFLAKSİ Olgu 2

8 Olgu 3  67 yaşındaki ev hanımı hasta oğlu tarafından “anaflaksi geçirdiği” düşünülerek alerji plk’ne getiriliyor  OLAY: Hasta saat civarında diş ağrısı nedeni ile başvurduğu “Diş Hastanesinde” sıra beklerken yüzde ve gövdede kızarıklık ile fenalık hissi, baygınlık geçiriyor. Bilinç kaybı ile düşüyor, kafasını yere çarpıyor. Tansiyon düşük bulunuyor. 112 ile hastaneye kaldırılıyor. Tedavi ??  Acil serviste akut kardiyak olay ?, hipoglisemi atak ?, nörolojik olay ?? açısından değerlendiriliyor. Serum veriliyor (ilaç ??). Kafa travması açısından da 12saat izlenip taburcu ediliyor. Herhangi bir yönlendirme yapılmıyor !!!  Diş ağrısı için ertesi gün 500 mg aspirin alıyor ve sorun yaşamıyor. 8 Hastanın oğlu internette araştırıyor, annesinin “anaflaksi” geçirmiş olduğunu düşünerek getiriyor. Hastanın oğlu internette araştırıyor, annesinin “anaflaksi” geçirmiş olduğunu düşünerek getiriyor.

9 Olgu 3 ACİL SERVİSTE ALINMAYAN ÖYKÜ  Hasta öğlen saat 12 civarında diş ağrısı nedeni ile bir tablet diklofenak grubu NSAİİ içiyor. (“her zaman içiyorum, sorun yapacağını düşünmüyorum”)  Saat 14.00’de diş hastanesinde sıra beklerken aniden avuç içlerinde kaşıntı başlıyor tüm vücuduna yayılıyor.  Ardından kramp tarzında şiddetli karın ağrısı oluyor. Birkaç dakika sonra nefes darlığı gelişiyor.  Baş dönmesi ve bilinç bulanıklığı oluyor. Oturduğu yerden yere düşüyor. Kafasını çarpıyor. Tansiyonu düşük saptanıyor. Ambulans ile hastaneye kaldırılıyor. 9

10 Olgu 3 TANI İLAÇ (NSAİİ) ALIMI İLE ANAFLAKSİ (IgE aracılı)

11 Olgu 4  45 yaşında kadın ev hanımı  Sabah 06. civarında vücudunda kaşıntı, yaygın ürtikeryal döküntüler, göz ve dudaklarda şişlik ve nefes alma güçlüğü ile uyanıyor.  Baş dönmesi veya bilinç değişikliği olmuyor.  Eşi tarafından acil servise getiriyor. 11

12 Olgu 4  Acil serviste TA 150 /80 mmHg, Nb: 95 /dk bulunuyor.  Göz ve dudaklardaki AÖ dışında orofaringeal bakısı normal. Vücudunda yaygın ürtiker plakları bulunuyor. Hafifi dispnesi olan hastanın oskültasyonda ekspiryum uzaması ve bilateral ronküsleri saptanıyor.  Öyküsünde, yatmadan önce indometazin grubundan bir NSAİİ aldığını söylüyor.  Daha önce 3 kez solunum bulgusu ve baş dönmesi olmadan ürtiker ve AÖ ile acil servise başvurmuş. (naproksen, ibubrufen ve adını bilmediği ağrı kesici ile) 12

13 Olgu 4 TANI İLAÇ (NSAİİ) ALIMI İLE ÜRTİKER VE ANJİOÖDEM (IgE’den bağımsız)

14 Lateks Alerjisi Ürtiker/ Anjioödem İlaç Alerjisi İnsekt Alerjisi ANAFİLAKSİ Gıda Alerjisi

15 15 Tanım  Her yaşta olabilir  Ani başlangıçlı ve hızlı seyirlidir.  Tüm sistemleri etkileyebilir.  Şiddeti : hafif ve kendini sınırlayıcı olabildiği gibi hızla ölüme yol açabilir.

16 ANAFİLAKSİANAFİLAKSİ 16  Ciddi ve ölümcül anafilakside risk faktörleri  Mekanizma nedir – tetikleyiciler nelerdir ?  Semptomlar nedir – nasıl tanı konur ?  Nasıl tedavi edilir – sonrası için ne yapılır ? TÜM SAĞLIK ÇALIŞANLARINI İLGİLENDİRİR TÜM SAĞLIK ÇALIŞANLARINI İLGİLENDİRİR

17 17 Risk Faktörleri

18 18 Anafilakside Tanı Akut olay öncesinde, olası bir etkenle karşılaşmış olmak ve bunu takiben eden dakikalar veya saatler sonrasında ortaya çıkan klinik tabloya dayanır. “Anamnezin” çok iyi alınması Mekanizmaların bilinmesi Olası tetikleyici etkenlerin bilinmesi Semptom ve bulguların çok iyi bilinmesi “Anamnezin” çok iyi alınması Mekanizmaların bilinmesi Olası tetikleyici etkenlerin bilinmesi Semptom ve bulguların çok iyi bilinmesi

19 Çoğu hastalık için hekimin düşünme, tahlil isteme, sonuçlarını görme ve karar verme şansı bulunurken; anafilaksi söz konusu ise bunlar önemini yitirir. Anaflaksinin hızla tanınması son derece önemlidir, aksi durum hayati risk taşır. Anaflaksinin hızla tanınması son derece önemlidir, aksi durum hayati risk taşır. Anafilakside hayatını kaybetmesine Anafilakside hızlı ve doğru müdahale hayat kurtarıcı olurken; gecikmiş, hatalı ya da eksik müdahale hastanın hayatını kaybetmesine neden olur.

20 Genellikle tetikleyici etkenle karşılaştıktan sonra 5-30 dk içinde gelişir. Ağız yolu ile alınan bir etken ise bu süre 2 saate kadar uzayabilir. Semptomlar ; Sebep olan etkenle karşılaştıktan sonra ne kadar kısa süre gelişiyorsa o kadar ciddidir. Semptomlar ; Sebep olan etkenle karşılaştıktan sonra ne kadar kısa süre gelişiyorsa o kadar ciddidir. Anafilaksi - Semptomlar

21 IM/ IV uygulamalar anaflaksi açısından yüksek risk taşır. Saniyeler içinde klinik belirtiler ortaya çıkabilir. Anafilaksi - Semptomlar

22 Baş Dönmesi, Baygınlık hissi, Bilinç Kaybı Yoğun anksiyete Ölecekmiş hissi Burun tıkanıklığı, akıntı, hapşırma, burunda kaşıntı Bayılma, Taşikardi, Aritmi, Hipotansiyon, Anjina, M.infarktüsü Kaşıntı, Ürtiker, Yaygın kızarıklık, Anjioödem Dil-dudak şişliği, anjioödem (solunum güçlüğü yutma güçlüğü) Larinks /farinks ödemi (stridor, ses kısıklığı, boğazda şişlik, kaşıntı, takılma hissi) Alt solunum yolu obstrüksiyonu (Öksürük, nefes darlığı, wheezing, tıkanma hissi, göğüste sıkışma) Bulantı, kusma, karın ağrısı, diyare, gaita inkontinansı Uterus krampları, kanama, idrar inkontinansı El ve ayakta uyuşma, karıncalanma, kaşıntı Anafilakside Semptomlar

23 23 Anafilakside Klinik  Cilt ve mukozaya ait %80-90  Alt ve/veya üst solunum yolu %  Kardiyovasküler sistem %  Gastrointestinal sistem %30-45  Santral sinir sistemi %10-15 J Allergy Clin Immunol 2008;121S402 Semptomların rastlanma sıklığı (erişkinde)

24 24 Klinik tanı hızla konulmalı… Temel tedavi hızla uygun şekilde yapılmalı... Tekrar oluşması önlenmeli……

25 25 Anafilaksi Tanı Kriterleri J Allergy Clin Immunol 2006; 117:391 Aşağıda tanımlanan 3 klinik durumdan herhangi birisinin varlığında “anafilaksi” tanısı konur. Aşağıda tanımlanan 3 klinik durumdan herhangi birisinin varlığında “anafilaksi” tanısı konur.

26 26

27 27

28 28

29 Neden Anafilaksi Olur ? Mekanizmalar nedir ? Anafilaksi “anahtar hücrelerin” İmmünolojik ve non-immünolojik mekanizmalarla aktivasyonları----degranülasyonları sonucu oluşur. Mast hücre Bazofil

30 30  Tip 1 Aşırı Duyarlılık Reaksiyonu (Ig E)  İmmün kompleksler ve kompleman  Anormal araşidonik asit metabolizması  Mast hücrelerinin doğrudan aktivasyonu  Birden fazla mekanizmanın birlikteliği Mast Hücre- Bazofil Aktivasyon Mekanizmaları

31 ANAFİLAKSİ MEKANİZMALARI-1  Tekrarlayan alerjen maruziyeti ile alerjen spesifik IgE oluşması  Alerjen spesifik IgE Ab’larının vücuttaki mast hücreleri ve dolaşımdaki bazofillere bağlanması  Alerjen ile tekrar karşılaşmada mast hücre ve bazofillerin uyarılarak degranüle olmaları 31 IgE aracılı Tip 1 Aşırı Duyarlılık İlaçlar (Antibiyotikler ve NSAİİ başta olmak üzere tüm ilaçlar, heterolog serumlar, protamin, biyolojik ajanlar v.b) Yabancı proteinler (lateks, arı venomu,) Besinler (kabuklu deniz ürünleri, balık, çerezler, tohumlu bitkiler, baklagiller, v.b ) İlaçlar (Antibiyotikler ve NSAİİ başta olmak üzere tüm ilaçlar, heterolog serumlar, protamin, biyolojik ajanlar v.b) Yabancı proteinler (lateks, arı venomu,) Besinler (kabuklu deniz ürünleri, balık, çerezler, tohumlu bitkiler, baklagiller, v.b )

32 IgE Aracılı Anafilaksi

33 ANAFİLAKSİ MEKANİZMALARI-2  Ig içeren agregatlar ile kompleman aktivasyonu ve mast hücre uyarısı,  Direkt olarak mast hücrelerin uyarılması, (ilaçlar, egzersiz, soğuk, gıda katkıları, idyopatik) İlk karşılaşmada 33 IgE aracılığı olmadan mast hücreleri uyarılabilir Anaflaktoid Reaksiyon

34 34

35 ASA ve NSAİİ’lar, alerjik veya pseudoalerjik mekanizma ile akut alerjik reaksiyonlara neden olurlar. İlaca karşı oluşan IgE antikoru aracılığı ile sorumlu hücrelerinin uyarılması ve akut alerjik belirtilerin ortaya çıkması. NSAİİ’ın farmakolojik etkileri ile artan araşidonik asit metabolizması ürünleri mast hücreleri uyararak akut alerjik belirtilerin ortaya çıkmasına neden olur.

36 Membran fosfolipidleri PLA2 Arakidonik Asit COX-1 5-LO PGG 2 PGH 2 Prostanoidler TxA2PGE2PGF2aPGD2 5-HPETE LTA4 LTB4 LTC4 Sisteinil lökotrienler LTC4LTD4LTE4 ASA ve NSAİİ’lar X

37 Araşidonik asit metabolizması aracılı mekanizma Nükleus COX-1 COX-2 (-) PGH 2 PGE 2 FLAP 5-LO LTA 4 LTB 4 LTC4 sentetaz LTC 4 LTC 4, LTD 4, LTE 4 Deri belirtisi Mukus bezler Mast hücre aktivasyonu Bronkospazm (-) ECP Histamin (-)

38 38

39 39

40 40 Anafilaksi Tanısında Laboratuvar “Anafilaksi kliniğiyle eş zamanlı, tanının konulmasına yardımcı olacak rutin bir laboratuvar yöntemi bulunmamaktadır.”

41 LABORATUVARLABORATUVARHistamin  5 5 5 5-10 dakikada pik yapar, 30 – 60 dakika yüksek kalır. Triptaz  3 3 3 dakikada pik yapar, 2-6 saat devam eder.  P P P Post-mortem ölçüm 15 saat içinde yapılmalı Anafilaksi kuşkusu varsa bakılmalıdır. Mast hücre kaynaklı mediyatörlerin ölçümü esasına dayanır Mast hücre kaynaklı mediyatörlerin ölçümü esasına dayanır

42 TRİPTAZ  Reaksiyonun ilk 4-5 saati içerisinde düz tüp veya EDTA/heparinli tüpe venöz kan örneği alınabilir.  Oda ısısında 48 saat  2-8  C’de 7 güne kadar bekleyebilir

43 AYIRICI TANI Vazovagal senkop (bulantı, soğuk terleme, solukluk, bradikardi) Hipoglisemi Endokrin nedenler (karsinoid sendrom, feokromasitoma, tiroid medüller karsinom) Panik atak Diğer şok nedenleri (hipovolemik, kardiyojenik v.d şok) Herediter angioödem Yabancı cisim aspirasyonu, larinks spazmı Post menapoz Sistemik mastositozis

44 Vazovagal Senkop Solukluk Normotansiyon Terleme Bulantı-kusma Bilinçkaybı Bradikardi

45 TEDAVİTEDAVİ Tedavi, anafilaksinin bulgularına ve şiddetine göre belirlenir. Tedavi, anafilaksinin bulgularına ve şiddetine göre belirlenir. Gerekli ilaçlar ve malzemeler her sağlık kurumunda olmalıdır. Airway, entübasyon set, trakeostomi ? Derhal yapılması gerekenler : Hava yolu, solunum ve dolaşımın kontrol edilmesi. Vital bulgular, solunum ve bilinç durumu değerlendirilir. Turnike (İV/İM ilaç uygulaması, arı sokması varsa) Trandelenburg pozisyonu Oksijen (6-8 L/dak)

46 46

47 47 -2

48 48 Anafilakside Tedavi Epinefrin  Periferal vazokonstrüksiyon  Vasküler geçirgenlikte azalma  Kalp üzerine pozitif inotropik ve kronotrop etki  Bronkodilatasyon  Efektör hücrelerden mediatör salınımında inhibisyon Anafilakside ilk tercih! EN ÖNEMLİ PRENSİP Tanıyı erken koyup ve tedaviyi derhal uygulama

49 49 EpinefrinEpinefrin  IM yol >SC yol- daha hızlı pik plazma seviyesi  Vastus lateralise  Hasta değerlendirilirken eş zamanlı uygulanır  Erişkin dozu 1: 1000 m g’den (1 mg/ml) ml, çocuklarda 0.01 mg/kg  Başlangıç dozu dakika aralıklarla 2-3 defa uygulanabilir

50 50 EpinefrinEpinefrin  Şiddetli ve dirençli hipotansiyon varsa İV uygulanabilir: –1:1000’den 0.1 mL adrenalin + 10 mL SF içinde İV yavaş enjeksiyon (5-10 dakikada) –1 ml adrenalin/ ml %5 dekstroz içinde 1-4 mikrogm/dak. İV yavaş infüzyon –İV epinefrin sadece zor durumlar için saklanmalı, hasta aritmi açısından monitorize edilmeli !!!!  İV yol sağlanamazsa –İM doz sublingual alanın 1/3 arka kısmına –İV doz endotrakeal tüp içine uygulanabilir

51 51 Epinefrin Yan Etkiler  Aritmi  Koroner arter spazmı  Myokard infarktüsü  Hipertansif atak  Serebral hemoraji  Ölüm Yüksek doz epinefrin hızlı bir şekilde IV verildiğinde; KVS ve serebrovasküler hastalığı olanlarda Yüksek doz epinefrin hızlı bir şekilde IV verildiğinde; KVS ve serebrovasküler hastalığı olanlarda

52 52 AntihistaminiklerAntihistaminikler  Cilt semptomlarında etkili: ürtiker, kaşıntı  Kardiyovasküler ve respiratuar semptomlarda etkileri oldukça az; –Bu gibi durumların tedavisinde tek başlarına kullanılmamalıdır!  H1 ve H2 antagonistlerin birlikte kullanılması, tek başına H1 antagonistlerden daha etkili –Difenhidramin 25-50mg (Benison ampul 20 mg) veya Feniramin (Avil amp 45.5 mg) + Ranitidin IV

53 53 KortikosteroidlerKortikosteroidler  Ciddi anafilaksisi olanlarda dozu 1-2 mg/kg, 6 saat ara ile tekrar.  Daha hafif olgularda mg prednisone  Etkileri 4-6 saat sonra ortaya çıkar: persistan-bifazik anafilaksiyi önleyebilir.  Anafilaksi tedavisinde tek başına kullanılmamalıdır. - Prostaglandin salınımını, - Vazoaktif kinin sentezini, - Mast hücre /bazofillerden IgE aracılı mediatör salınmasını inhibe eder. - Endojen ve ekzojen katekolaminlerin etkinliklerini artırır

54 Bronkodilatatörler Epinefrine yanıt vermeyen dirençli bronkospazmın varlığında, astım atağındaki dozlarda  2agonist albuterol (salbutamol) inhalasyonu kullanılır mg ventolin ml SF içinde 6 saat ara ile tekrarlanabilir. 54

55 55 Hipotansiyon  İntravasküler volüm düzeltilmeli  Ringer laktat veya SF kan basıncına göre –Erişkinlerde 5-10mL/kg ilk 5-10 dakika içinde –Çocuklarda 30 mL/kg ilk 1 saatte  Beta bloker alanlarda 5-7 litre sıvı gerekebilir. –Bu durumda yoğun bakıma alınmalı  Sıvı ve epinefrin yeterli değilse –Dopamin 2-20 mg/kg/dk infüzyon (Giludop 400 mg+%5 dekstroz 500 cc içinde)

56 56 Beta bloker alan hastalar ‼ Refrakter hipotansiyon ‼ Bradikardi ‼ Semptomlarda tekrarlama ‼ Bronkospazmda beta2- agonistlere yanıtsızlık olur ‼ Bu hastalarda kalbin inotropik ve kronotropik özellikleri azalmıştır  Atropin mg IV her 10 dakikada 1 mg toplam 2 mg (bradikardi için)  Glukagon (GlukaGen HypoKit 1 mg flakon) 1-5 mg IV bolus, 5-15  g/dk infüzyon

57 57 Taburcu olurken  Düzeldikten sonra hafif olgularda en az 4 saat; ağır olgularda 24 saatlik gözlem  Taburcu olurken eğitim ve öneriler,  Anafilaksi yaşayan her olgu risk, değerlendirilmesi, tanı ve ileri tedavi yaklaşımları açısından alerji uzmanına yönlendirilmeli!

58 58 Epinefrin Otoenjektörü (EpiPen) Tek kullanımlıktır. Erişkinler için 0.3 mg çocuklar için 0.15 mg epinefrin içerir.

59 TEŞEKKÜRLER


"ALERJİK ACİLLER Olgularla Prof. Dr. Aytül Z. Sin Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Alerji ve İmmünoloji BD." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları