Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

GURBET DUYMUŞ. YAPI BİLGİSİ TÜRKÇE’NİN KELİME YAPISI: KÖK+YAPIM EKİ+ ÇEKİM EKİ TÜRKÇE’NİN KELİME YAPISI: KÖK+YAPIM EKİ+ ÇEKİM EKİ KÖK: Bir sözcüğün parçalanamayan.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "GURBET DUYMUŞ. YAPI BİLGİSİ TÜRKÇE’NİN KELİME YAPISI: KÖK+YAPIM EKİ+ ÇEKİM EKİ TÜRKÇE’NİN KELİME YAPISI: KÖK+YAPIM EKİ+ ÇEKİM EKİ KÖK: Bir sözcüğün parçalanamayan."— Sunum transkripti:

1 GURBET DUYMUŞ

2 YAPI BİLGİSİ TÜRKÇE’NİN KELİME YAPISI: KÖK+YAPIM EKİ+ ÇEKİM EKİ TÜRKÇE’NİN KELİME YAPISI: KÖK+YAPIM EKİ+ ÇEKİM EKİ KÖK: Bir sözcüğün parçalanamayan anlamlı en küçük parçasıdır. Bütün ekler çıkarıldıktan sonra geriye kalan bölümüdür. KÖK: Bir sözcüğün parçalanamayan anlamlı en küçük parçasıdır. Bütün ekler çıkarıldıktan sonra geriye kalan bölümüdür. Gel- balık Gel- balık Yat- uç- Yat- uç- Kelebek balta… Kelebek balta… Sizinki sözcüğün köküyse benimki de havuç kökü

3 GURBET DUYMUŞ KÖK ÇEŞİTLERİ 1-) FİİL KÖKLERİ 1-) FİİL KÖKLERİ İş,oluş,hareket bildiren köklerdir. Bu köklere “- mek,- mak” mastar eki getirebiliriz. İş,oluş,hareket bildiren köklerdir. Bu köklere “- mek,- mak” mastar eki getirebiliriz. sus(mak) yat(mak) sus(mak) yat(mak) öp(mek) çöz(mek) öp(mek) çöz(mek) bil(mek) bil(mek) Bilgili: Bil(fiil k.) - gi(F.İ.Y.E) - li(İ.İ.Y.E) Duygusal: Duy(F.K) - gu(F.İ.Y.E) - sal(İ.İ.Y.E)

4 GURBET DUYMUŞ 2-) İSİM(AD) KÖKLERİ 2-) İSİM(AD) KÖKLERİ Varlık ve kavramları karşılayan köklerdir. Bu köklere Varlık ve kavramları karşılayan köklerdir. Bu köklere “-mek,-mak” mastar eki getiremeyiz. Yansımaların kökleri de isim köküdür. “-mek,-mak” mastar eki getiremeyiz. Yansımaların kökleri de isim köküdür. hoş su çocuk pat hoş su çocuk pat kömür masa fıs şır kömür masa fıs şır 3-) SESTEŞ KÖK 3-) SESTEŞ KÖK Sesteş sözcüklerle yapılan köklerdir. Bu kökler hem isim hem fiil kökü olarak kullanılabilirler. Sesteş sözcüklerle yapılan köklerdir. Bu kökler hem isim hem fiil kökü olarak kullanılabilirler. Ad Kök Fiil Kök Ad Kök Fiil Kök yağ yağ(mak) yağ yağ(mak) in in(mek) in in(mek) gül gül(mek) gül gül(mek)

5 GURBET DUYMUŞ Burası devamlı gittiğimiz yoldu. Burası devamlı gittiğimiz yoldu. 4-) ORTAK KÖK İş-araç ilgisi Barış-barışılır İş-araç ilgisi Barış-barışılır Savaş-savaşılır Güreş-güreşilir Savaş-savaşılır Güreş-güreşilir Dövüş-dövüşülür Sıva-sıvanır Dövüş-dövüşülür Sıva-sıvanır İsim kökü

6 GURBET DUYMUŞ EKLER EKLER Tek başlarına anlamları olmayan eklendikleri sözcüklerle anlam kazanan parçacıklardır. İkiye ayrılırlar: Tek başlarına anlamları olmayan eklendikleri sözcüklerle anlam kazanan parçacıklardır. İkiye ayrılırlar: A. Çekim ekleri B. Yapım ekleri A. Çekim ekleri B. Yapım ekleri

7 GURBET DUYMUŞ Çekim Ekleri A. İSME GELEN ÇEKİM EKLERİ 1-) Hal ekleri 4-) İyelik ekleri 2-) Çoğul ekleri 5-) İlgi zamiri 3-) Tamlama ekleri B. FİİLE GELEN ÇEKİM EKLERİ 1-) Kip ekleri 3-) Olumsuzluk eki 2-) Şahıs ekleri 4-) Ek fiil ekleri

8 GURBET DUYMUŞ A. 1. Hal ekleri A. 1. Hal ekleri -i belirtme hali: Evi temizledim. -i belirtme hali: Evi temizledim. -e yönelme hali: Eve gitti. -e yönelme hali: Eve gitti. -de bulunma hali: Evde oturdu. -de bulunma hali: Evde oturdu. -den ayrılma hali: Evden ayrıldı. -den ayrılma hali: Evden ayrıldı. Uyarı: Hal ekleri eğer eklendiği sözcüğün anlamını,yapısını ve türünü değiştiriyorsa artık hal eki değil yapım ekidir. Sınıfın en gözde öğrencisidir.

9 GURBET DUYMUŞ 2. Çoğul ekleri 2. Çoğul ekleri çiçekler böcekler çiçekler böcekler güller kitaplar güller kitaplar 3. İyelik ekleri 3. İyelik ekleri Eklendiği ismin kime ait olduğunu bildiren eklerdir. Bir kelimede iyelik eki var diyorsak o kelime kimin,neyin sorusuna cevap vermelidir. Eklendiği ismin kime ait olduğunu bildiren eklerdir. Bir kelimede iyelik eki var diyorsak o kelime kimin,neyin sorusuna cevap vermelidir. Ev-im (ev bana ait) Ev-in (ev sana ait) Ev-i (ev ona ait) Ev-imiz (ev bize ait) Ev-iniz (ev size ait) Ev-leri (ev onlara ait )

10 GURBET DUYMUŞ

11 ONUN Arabası arızalandı. Arabası arızalandı. - Kimin arabası? - Kimin arabası? - Onun arabası. - Onun arabası.ONUN Arabayı yıkadı. Arabayı yıkadı. - Kimin arabayı? - Kimin arabayı? - Onun. - Onun. İyelik eki Hal eki

12 GURBET DUYMUŞ 4.Tamlama eki 4.Tamlama eki Bebeğin maması Bebeğin maması Filmin sonu Filmin sonu Tamlayan eki ( ilgi eki) (çekim eki) Tamlanan eki ( iyelik eki) (çekim eki) Tamlayan Tamlanan Tamlayan eki ( ilgi eki) (çekim eki) Tamlanan eki ( iyelik eki) (çekim eki) Tamlayan Tamlanan

13 GURBET DUYMUŞ 5. İlgi zamiri 5. İlgi zamiri Bir ismin yerini tutan “-ki” eki ilgi zamiridir ve çekim ekidir. Bir ismin yerini tutan “-ki” eki ilgi zamiridir ve çekim ekidir. Çamın yaprağı iğne gibidir, çınarınki Çamın yaprağı iğne gibidir, çınarınki el gibi geniştir. Dün yolda seninkini gördüm. Dün yolda seninkini gördüm. Yaprağı İlgi zamiri Çekim eki İlgi zamiri Çekim eki Gurbet Duymuş

14 GURBET DUYMUŞ 6. Şahıs ekleri 6. Şahıs ekleri Fiillere gelerek işi,oluşu,hareketi kimin yaptığını bildiren eklerdir. Fiillere gelerek işi,oluşu,hareketi kimin yaptığını bildiren eklerdir. Gel- di- Ben Sen O Biz Siz Onlar m n (yok) k niz ler

15 GURBET DUYMUŞ FİİL KİPLERİ HABER KİPLERİ 1. Görülen geçmiş zaman kipi: -dı,-di, -du,-dü,-tı,-tü,-tu 2. Öğrenilen geçmiş zaman: -mış,-miş, -müş,-muş 3. Şimdiki zaman kipi: -yor 4. Gelecek zaman kipi: -ecek,-acak 5. Geniş zaman kipi: -r,-er,-ar DİLEK KİPLERİ 1. Gereklilik kipi: -meli,-malı 2. Dilek-şart kipi: -se,-sa 3. İstek kipi: -e,-a 4. Emir kipi: (-)

16 GURBET DUYMUŞ Araba-m Sev-di-m İsim kök iyelk. e F.K kip e. Şhs eki

17 GURBET DUYMUŞ 7. Olumsuzluk eki 7. Olumsuzluk eki Fiillerin sonuna gelerek işi,oluşun yapılmadığı, yapılmayacağını anlatan “-me,- ma,-mez,-maz” ekleri olumsuzluk ekidir ve çekim ekidir. Fiillerin sonuna gelerek işi,oluşun yapılmadığı, yapılmayacağını anlatan “-me,- ma,-mez,-maz” ekleri olumsuzluk ekidir ve çekim ekidir. gel – me – di gel – me – di Fiil kökü Olumsuzluk e. Kip eki

18 GURBET DUYMUŞ 8. Ek fiil ekleri 8. Ek fiil ekleri İsim ve isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapan basit zamanlı fiillere gelerek onları bileşik zamanlı yapan “-idi,- imiş,-ise” kelimelerine ve bunların ekleşmiş biçimine ek fiil denir. İsim ve isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapan basit zamanlı fiillere gelerek onları bileşik zamanlı yapan “-idi,- imiş,-ise” kelimelerine ve bunların ekleşmiş biçimine ek fiil denir. Dedesi çok hastaydı: hasta – y – dı Dedesi çok hastaydı: hasta – y – dı İsim K.H ek fiil

19 GURBET DUYMUŞ Türkçe’de kelimeler ek aldığında kök değiştirmezler iki kelime hariç. Türkçe’de kelimeler ek aldığında kök değiştirmezler iki kelime hariç. ben+e bana sen+e sana ben+e bana sen+e sana Türkçe’de “-im” ekinin 4 görevi vardır. Bunları karıştırmamalıyız. Türkçe’de “-im” ekinin 4 görevi vardır. Bunları karıştırmamalıyız. sev-iyor-um öl-üm sev-iyor-um öl-üm hasta-y-ım hasta-y-ım öğretmenim öğretmenim Şahıs eki Ek fiil İyelik eki Fiil köküF.İ.Y.E

20 GURBET DUYMUŞ 9. Eşitlik ekleri 9. Eşitlik ekleri İsimlerin sonuna gelerek onlara benzerlik,görelik,gibilik anlamları katan “-ce, İsimlerin sonuna gelerek onlara benzerlik,görelik,gibilik anlamları katan “-ce, -ca,-çe,-ça” ekleridir ve yapım ekidir. -ca,-çe,-ça” ekleridir ve yapım ekidir. Bence sen çok zekisin: Bana göre Bence sen çok zekisin: Bana göre Yıllarca seni bekledi: Çokluk Yıllarca seni bekledi: Çokluk Çocukça davranıyorsun: gibi/benzetme Çocukça davranıyorsun: gibi/benzetme Parayı gönlünce harcadı: gönlüne göre Parayı gönlünce harcadı: gönlüne göre

21 GURBET DUYMUŞ Saatlerce durakta bekledi: Eşitlik eki/çokluk anlamı Büyükçe bir paketi taşımaya çalışıyordu: Küçültme eki

22 GURBET DUYMUŞ Eklendikleri sözcüklerin anlamını,yapısını ve türünü değiştiren eklerdir. Eklendikleri sözcüklerin anlamını,yapısını ve türünü değiştiren eklerdir. Gövde: Gövde: En az bir yapım eki almış sözcük gövdedir. En az bir yapım eki almış sözcük gövdedir. soğu-k-luk soğu-k-luk Fiil kökF.İ.Y.E İ.İ.Y.E GÖVDEDEN TÜREMİŞ

23 GURBET DUYMUŞ

24 Uyarıya örnek: Uyarıya örnek: Anne-m-siz Kural dışı türemiş Anne-m-siz Kural dışı türemiş Ev-de-ki Kural dışı türemiş Ev-de-ki Kural dışı türemiş İsim kökü İ.E. Y.E İ.K Hal ekiY.E.

25 GURBET DUYMUŞ İsimden İsim Yapan Ekler -lık: baş-lık çöp-lük -lık: baş-lık çöp-lük -lı: göz-lü giz-li -lı: göz-lü giz-li -cı: av-cı iz-ci -cı: av-cı iz-ci -ce: Türk-çe düşman-ca -ce: Türk-çe düşman-ca -daş: vatan-daş arka-daş -daş: vatan-daş arka-daş -sız: akıl-sız tuz-suz -sız: akıl-sız tuz-suz -ki: gece-ki akşam-ki -ki: gece-ki akşam-ki -tı: vızır-tı horul-tu -tı: vızır-tı horul-tu

26 GURBET DUYMUŞ İsimden Fiil Yapan Ekler -le: göz-le sızı-la -le: göz-le sızı-la -al,-el: yön-el düz-el -al,-el: yön-el düz-el -l: küçük-l alçak-l -l: küçük-l alçak-l -a: yaş-a oyun-a -a: yaş-a oyun-a -ar: sarı-ar kara-ar -ar: sarı-ar kara-ar -de: fısıl-da horul-da -de: fısıl-da horul-da -sa: garip-se su-sa -sa: garip-se su-sa -len: can-lan haş-lan -len: can-lan haş-lan -leş: yüz-leş -leş: yüz-leş

27 GURBET DUYMUŞ Fiilden İsim Yapan Ekler -mek: çak-mak -mek: çak-mak -me: kaz-ma böl-me -me: kaz-ma böl-me -ış: bak-ış gör-üş -ış: bak-ış gör-üş -ım: al-ım sat-ım çöz-üm -ım: al-ım sat-ım çöz-üm -gı: say-gı ser-gi -gı: say-gı ser-gi -gın: az-gın ol-gun vur-gun -gın: az-gın ol-gun vur-gun -ı: bat-ı gez-i say-ı doğ-u -ı: bat-ı gez-i say-ı doğ-u -ıcı: bak-ıcı kur-ucu -ıcı: bak-ıcı kur-ucu -tı: kızar-tı -tı: kızar-tı -k: iste-k çürü-k büyü-k -k: iste-k çürü-k büyü-k

28 GURBET DUYMUŞ Fiilden Fiil Yapan Ekler -t: ara-t ağla-t -t: ara-t ağla-t -ır: kaç-ır bat-ır -ır: kaç-ır bat-ır dır: sal-dır al-dır dır: sal-dır al-dır -ıl: at-ıl sat-ıl -ıl: at-ıl sat-ıl -ın: soy-un giy-in -ın: soy-un giy-in -ış: at-ış yat-ış -ış: at-ış yat-ış

29 GURBET DUYMUŞ YAPISINA GÖRE SÖZCÜKLER 1-) Basit Yapılı Sözcükler: Kök halinde veya sadece çekim eki almış sözcükler sözcükler basit yapılıdır. Kök halinde veya sadece çekim eki almış sözcükler sözcükler basit yapılıdır. sev-iyor-uz sev-iyor-uz Fiil Kökü Kip eki Şahıs eki

30 GURBET DUYMUŞ 2-) Türemiş Yapılı Sözcükler: İsim ya da fiil, kök veya gövdelerine en az bir yapım eki getirilerek oluşturulan kelimeler türemiş yapılıdır. İsim ya da fiil, kök veya gövdelerine en az bir yapım eki getirilerek oluşturulan kelimeler türemiş yapılıdır. gör-gü-süz-ler gör-gü-süz-ler Fiil köküF.İ.Y.E İ.İ.Y.E Çoğul eki TÜREMİŞ YAPILI

31 GURBET DUYMUŞ 3-) Bileşik Yapılı Kelimeler En az iki kelimenin birleşip kaynaşmasıyla oluşan kelimelerdir. En az iki kelimenin birleşip kaynaşmasıyla oluşan kelimelerdir. biraz hanımeli biraz hanımeli seyretmek aslanağzı seyretmek aslanağzı çekyat karaciğer çekyat karaciğer

32 GURBET DUYMUŞ A- BİLEŞİK SÖZCÜĞÜN YAPISAL OLUŞUMU 1-) Takısız İsim Tamlamasıyla Atatürk Kumkapı Atatürk Kumkapı Galatasaray Galatasaray 2-) Belirtisiz İsim Tamlamasıyla Hanımeli Bülbülyuvası Hanımeli Bülbülyuvası Vezirparmağı Kuşburnu Vezirparmağı Kuşburnu 3-) Sıfat Tamlaması Biçiminde Sivrisinek Akciğer Sivrisinek Akciğer Uludağ Karagöz Uludağ Karagöz

33 GURBET DUYMUŞ 4-) Fiil+İsim Akarsu Yanardağ Akarsu Yanardağ fiil isim fiil isim fiil isim fiil isim 5-) Fiil+Fiil Biçerdöver Tutkal Kapkaç Biçerdöver Tutkal Kapkaç Çekyat Kaptıkaçtı Çekyat Kaptıkaçtı 6-) İsim+Fiil Bilgisayar Cankurtaran Bilgisayar Cankurtaran Kaybetmek resmetmek Kaybetmek resmetmek Gurbet Duymuş

34 GURBET DUYMUŞ 7-) Yansımadan oluşanlar Dırdır Fırfır Dırdır Fırfır Gırgır Şakşak Gırgır Şakşak 8-) Yapısal değişimle oluşanlar ne+için niçin ne+için niçin kahve+altı kahvaltı kahve+altı kahvaltı 9-) Tür değişimiyle oluşanlar imam+bayıldı imambayıldı imam+bayıldı imambayıldı isimfiil İSİM

35 GURBET DUYMUŞ B-BİLEŞİK SÖZCÜĞÜN ANLAMSAL OLUŞUMU 1-) Her iki sözcükte gerçek anlamını korur. biçerdöver bilgisayar ayakkabı biçerdöver bilgisayar ayakkabı 2-) Birinci sözcük gerçek anlamını yitirir. anayasa balkabağı ateşböceği anayasa balkabağı ateşböceği 3-) İkinci sözcük gerçek anlamını yitirir. gözbebeği yayınevi aşçıbaşı gözbebeği yayınevi aşçıbaşı 4-) Her iki sözcük gerçek anlamını yitirir. hanımeli çöpçatan aslanağzı hanımeli çöpçatan aslanağzı

36 GURBET DUYMUŞ


"GURBET DUYMUŞ. YAPI BİLGİSİ TÜRKÇE’NİN KELİME YAPISI: KÖK+YAPIM EKİ+ ÇEKİM EKİ TÜRKÇE’NİN KELİME YAPISI: KÖK+YAPIM EKİ+ ÇEKİM EKİ KÖK: Bir sözcüğün parçalanamayan." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları