Kanser Biyolojisine Genel Bakış

Slides:



Advertisements
Benzer bir sunumlar
Mitokondri ve Kanser.
Advertisements

İÇ RADYASYONDAN KORUNMA
GELİŞİME ETKİ EDEN FAKTÖRLER
BİY 315 BİYOSİNYAL İLETİMİ
ADAPTASYON Bugün dünyada yaşayan tüm canlılar yaşadıkları çevreye uyum göstermişlerdir. Canlıların sahip oldukları kalıtsal özelliklerden dolayı bir çevrede.
Hücre Döngüsü Hücre Döngüsü:
HER-2 Pozitif Metastatik Meme Kanserinde Optimal Tedavi Dr. Kadri Altundağ Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü 28 Kasım 2013, Ankara.
Kalıtım ve Çevre.
KANSER NEDİR? Sağlık Slayt Arşivi:
Sinyal Transdüksiyonun I
Proteinler.
MİTOKONDRİ VE YAŞLANMA
GENETİK.
Böbrek İşlevleri Böbrekler metabolizma sonucu oluşan atık ürünlerin vücuttan uzaklaştırılmasını sağlayan sistemdir. En önemli işlevi homeostazı korumaktır.Kan.
HÜCRE SİKLUSU.
HÜCRE BÖLÜNMESİ Organizmayı oluşturan hücreler bölünerek sayılarını artırırlar.Her dokudaki hücrelerin bölünme potansiyelleri birbirinden farklıdır.Kemik.
ADAPTASYON, EVRİM, VARYASYON, DOĞAL SEÇİLİM
İnsanda üreme,büyüme,gelişme
Sistemleri Anatomisi ve fizyolojisi
MİTOZ BÖLÜNME HAZIRLAYANIN ADI SOYADI : ALİ KESKİN SINIFI : 3.SINIF
MİTOKONDRİ VE APOPTOZİS
HAZIRLAYAN : ARKIN KURT Fen ve Teknoloji/Fen Bilgisi Öğretmeni
8.SINIF PROJE GÖREVİ ÜREME VE ÇEŞİTLERİ SEMA NUR HACI 8/F 849.
FEN VE TEKNOLOJİ 8.SINIF DNA VE GENETİK KOD.
ÇEVRENİN KALITIMA ETKİLERİ
Normal fonksiyonları hücre bölünmesini teşfik etmek olan genler proto-onkogenler olarak tanımlanır. Eğer proto-onkogenler sürekli çalışır hale gelirse.
HÜCRE BÖLÜNMESİ Organizmayı oluşturan hücreler bölünerek sayılarını artırırlar.Her dokudaki hücrelerin bölünme potansiyelleri birbirinden farklıdır.Kemik.
E N D O K R İ N S İ S T E M İ ( HORMONLAR ) A.Ç.
Eukaryotik Hücre Döngüsü
İNSANDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME
KALITIM.
Radyasyonun Biyolojik Etkileri
Yrd.Doç.Dr. Önder AYTEKİN
Gülşah YARAN Hyaluronan: a constitutive regulator of chemoresistance and malignancy in cancer cells Bryan P. Toole and Mark G. Slomiany.
BAĞIŞIKLIK.
FEN VE TEKNOLOJİ 8.SINIF DNA VE GENETİK KOD.
Hücre Vücudumuz hücrelerden oluşmuştur.
GENETİK ve ÇEVRESEL TEMELLER
SİNDİRİM SİSTEMİ ETKİNLİKLER.
HÜCRE NEDİR?.
EKSTRASELÜLER MATRİKS (ECM)= HÜCRELER ARASI MATRİKS
BAKTERİ VE VİRÜSLER F.CANAN TAŞERİMEZ MİMAR SİNAN ANADOLU LİSESİ.
Alkol Metabolizması.
Biyo-teknoloji nedir? Biyo-teknoloji uygulama alanları nelerdir? Biyo-teknoloji olumlu ve olumsuz yönleri? Biyo-teknoloji tarihçesi? Biyo-teknoloji alanında.
GASTROİNTESTİNAL STROMAL TÜMÖRLER
DÜNDEN BUGÜNE KANSER KÖK HÜCRESİ
AKTİF OL RADYOAKTİF OLMA!
HAZIRLAYANLAR : BEGÜM TUŞGUL TUĞBA ÜCE
Her sistemin kendine özgü görevleri olmasına karşın bu görevleri diğer sistemlerden bağımsız olarak gerçekleştiremez. Egzersizle yukarıdaki açıklamanın.
YENİ NESİL SİZİN ESERİNİZ OLACAKTIR.
HAYVANSAL DOKULAR.
İYONİZE RADYASYONUN BİYOLOJİK ETKİLERİ
Hippo sinyal iletim sistemi üyesi Yes Associated Protein 1’in
A Persistent Rash on the Back, Chest, and Abdomen
A.Ç. Vücudumuzun kontrol ve bütünlüğünü sağlayan yani,canlı vücudundaki yapılar arasında koordinasyonu sağlayan sistemler vardır. BU SİSTEMLER; 1. SİNİR.
Radyobiyoloji’nin R ‘leri
BITKI VE HAYVANLARDA KLONLAMA. GEN KLONLAMA Seçilmiş bir genin bir vektör (plazmit veya virüs) içerisine eklenerek bir bakteriye aktarılması ve sonra.
P53 ve Apoptoz.
ANJİYOGENEZİN BİYOLOJİSİ
GENOMDA GEN Yakın akraba bakteri türlerinde genom dizilerinin çok benzer olduğunun belirlenmesi ile birlikte, bakteriyal genomlara bakış açımız kökten.
Notch, Hippo & GPCR Sinyal Yolakları
Ovarium’un Lokal ve Hormonal düzenleyicileri Damarlaşma Faktörleri
BİTKİ BÜYÜME MADDELERİ
DNA 2 Hücrelerdeki yönetici molekül DNA’dır. Hücrelerdeki yönetici molekül DNA’dır. Bir canlıya ait tüm özellikler DNA’da saklanır. Bir canlıya ait tüm.
Biyosinyalleşme Biyoteknoloji ve Biyokimya Ders Notları
Apoptoz 1.
Hücre Çevrimi ve Kanser Biyoteknoloji ve Biyokimya Ders Notları
Kanserde Enerji Metabolizması
Sunum transkripti:

Kanser Biyolojisine Genel Bakış

Organizma oluştuktan sonra bile bazı hücreler bölünme yeteneklerini kaybetmezler. Bu bölünme kabiliyeti hücrelerin morfogenezde rol almalarını ve organların hayat boyu idamesini sağlar. Bu yetenek yara iyileşmesine ya da görevini tamamlayan hücrelerin yeni hücreler ile değişmesine imkan sağlar Bu beceri tehklikeye de dönüşebilir ve kontrolsüz hücre büyümesine gidebilir. Morfogenez: Embryonik gelişme sırasında şekilsel gelişimin oluşması

Tümör normal hücrelerden doğar 19. yy’ın ortalarında ve sonlarına doğru iki önemli gelişim bilgisi edinilmiştir; En kompleks organizmalar bile döllenmiş yumurtadan meydana gelir. Dokular hücrelerden oluşmuştur ve hücreler var olan hücrelerin bölünmesi ile meydana gelir.

Tümör normal hücrelerden doğar Bu önemli bilgiler tümör gelişimini anlamanın temelini oluşturur. Eskiden tümörlerin hasta insandan gelen yabancı hücreler olduğu düşünülürdü. Histoloji sayesinde hücreleri ve dokuları mikroskop altında incelemek mümkün oldu ve tümörün de hücre grupları olduğu anlaşıldı. Kanıtlar gösterdi ki tümör hücreleri aslında normal hücrelerden gelişmektedir. 20. yy, tümör hücrelerinin bir araya gelme ve doğru mimariyi oluşturma yeteneğini kaybetmiş normal hücreler olduğunu kanıtlamakla geçti.

İnce barsağın ileum tabakasında meydana gelen adenokarsinom gelişimi Süt kanalının ve normal epitel hücrelerin normal görüntüsü ve bu düzenin kaybolduğu IDC hücrelerinin görüntüsü

Tümör normal hücrelerden doğar Ancak tümör hücreleri seyahat edebilir. Orijinlerinden uzaklarda bulunabilir (Metastaz). Hücreyi takip edip primer kökeni bulmak mümkün: her ne kadar hücre morfolojisi değişse de köken aldıkları hücrelere halen benziyorlar. Histoloji bilimi sayesinde hangi dokudan köken aldığını bulmak mümkün. Metastatik tümör: ikincil tümör

Farede gelişen melanoma. Kolay bulunuyor çünkü koyu renkli Kolon kanseri olan bir hastanın karaciğere metastaz yapmış tümörü. Portal vein sayesinde seyahat edebilen tümör hücreleri. Beyine metastaz yapmış meme tümörü hücreleri

Tümör normal hücrelerden doğar Tümörler histopatoloji bilimi sayesinde çok geniş iki kategoriye ayrılmıştır: Benign: lokal büyüyen ve çevre hücreleri istila etmeyen tümörler Malin: çevre hücreleri istila eden ve metastatik özellik gösteren tümörler.

Tümör normal hücrelerden doğar Benign: Pek çok tümör bu şekilde başlar ve genellikle eğer vital bir organa baskı yapmıyorsa sessiz ve zararsız beklerler. Ancak bazı benign tümörler hücre tipine göre fazla hormon salgılayarak vücutta hormonel dengesizliklere sebep olabilirler. Tiroid adenomaları: fazla tiroid salgılayarak hipertiroidiye sebep olabilirler ya da pituitary adenomalar sonucu fazla büyüme hormonu salgılanması sonucu akromegaliye kadar gidebilir. Kanserden ölümlerin büyük bir kısmı metastatik tümörler sebebiyle gerçekleşmektedir (%90).

Tümörler özelleşmiş hücre tiplerinden meydana gelir Epitel hücreler pek çok kanser türünün kökenini oluşturan hücrelerdir. Karsinoma: epitel kökenli kanserlere verilen ad. Kanserden ölümlerin %80’inden sorumlu olan kanser türü Gastrointestinal sistem: ağız, özafagus, mide, barsaklar Deri, meme, pankreas, akciğer, karaciğer, yumurtalık, rahim, prostat, mesane.

Karsinomalar da ikiye ayrılmaktadır Karsinomalar da ikiye ayrılmaktadır. Koruyucu hücre katmanları oluşturanlar; squamous hücre kanseri (deriyi ve ağız boşluğunu saran epitel hücreler gibi..) ve salgı yapan epitel hücreler: adenokarsinomlar (kolon, meme...)

Epitel kökenli olmayan kanserler Bağ doku kanserleri: sarkomalar Kan kanserleri

Tümörler monoklonal mıdır polyklonal mıdır? Bir tümör hücresi tek bir anormalleşmiş normal hücreden mi birden fazla farklı normal hücreden mi çoğalır? Genetik olarak aynı yapıya sahip ise (somatik mutasyon ile oluşmuşsa) monoklonal. Genetik olarak farklı subpopulasyonlardan oluşuyorsa polyklonal.

Klonalite ile ilgili epigenetik bulgular

G6PD X kromozomu üzerinde taşınan bir gendir G6PD X kromozomu üzerinde taşınan bir gendir. X inaktivasyon durumuna göre dokularda bu geni iafde eden hücreler heterozigtluk gösterirler. G6PD geninin iki farklı allelik formu ısı inaktivasyonuna karşı farklı hassasiyetler gösterir. Heterozigot bir dokuda gerçekleştirlen hafif ısıtma rasistant olan ve olmayan hücreleri birbirinden kolayca ayırabilir. Burada ince bağırsak dokusu ile yapılan deney gözlenmektedir.

Tümörlerin hep monoklonal olduğu görülmektedir.

Kanser hücrelerinin değişen enerji metabolizmaları Kanser hücrelerinin enerji metabolizmalarının farklılaştığı ilk olarak 1924 yılında Otto Warburg tarafından öne sürülmüştür. Normal hücreler aerobik koşullarda glikozu glikoliz ile pirüvata yıkarlar ve bu pirüvat mitokondride Krebs döngüsünde karbondioksite yıkılır. Ancak hipoksi durumda, oksijen olmayan durumda, normal hücreler glikolizi kullanır ve piruvatı laktat’a çevirir ve hücre dışına verir. Kanser hücrelerinde de durum hep böyle seyreder.

Kanser hücrelerinin değişen enerji metabolizmaları Kanser hücreleri glikozu verimli kullanmaz ve çok miktarda glikoza ihtiyaç duyarlar.

Aerobik glikoliz ya da Warburg effect M2 isoformu sadece hızlı bölünen hücrelerde, Embryonik kök hücrelerde ve kanser hücrelerinde bulunuyor GLUT1 ya da M2 engellendiğinde kanser hücrelerinin büyümelerinin yavaşladığı gözlenmiştir. PK: Pyruvate kinase

Kanser hücreleri glikozu verimli kullanmaz ve çok miktarda glikoza ihtiyaç duyarlar. Bu biyolojik süreç radyologlar tarafından görüntüleme amaçlı kullanılan bir hedef haline gelmiştir. Hastaya radyoaktif işaretli glikoz vererek tümörü tayin etmek için kullanılır.

Kanserin Epidemiyolojisi

Kalıtım Çevre Hangisi daha belirleyici??

Japonya’da mide kanseri çok sık görülse de Amerika’da yaşayan Japonlar ikinci nesilden itibaren yaşadıkları ortama uyum sağlayarak benzer oranlarda kansere yakalanıyorlar. Çevresel faktörler önemli.

Kimyasal karsinojen kullanarak indüklenen ilk tümör dokusu: 1915 yılında Katsusaburo Yamagiwa tarafından tavşanın kulaklarına kimyasal karsinojen uygulayarak oluşturulan ilk tümör (katran kullanılarak).

Katranın içindeki karsinojen etkin maddelerin analizi gerçekleştirildi ve bu maddelerden bazılarının sigaranın içinde de olduğu bulundu.

Hallmarks of Cancer from Molecular Point of View Kanserin Moleküler Özellikleri

Anjiyogenezin teşvik edilmesi Hücre ölümüne direnç Anjiyogenezin teşvik edilmesi Hücre bölünmesine sebep olan sinyallerin sürdürülmesi Büyüme baskılayıcılardan kaçış Invazyonun ve metastazın aktifleşmesi Bölünme temelli ölümsüzlüğün sağlanması Figure 1. The Hallmarks of CancerThis illustration encompasses the six hallmark capabilities originally proposed in our 2000 perspective. The past decade has witnessed remarkable progress toward understanding the mechanistic underpinnings of each hallmark. Douglas Hanahan, Robert A. Weinberg; Hallmarks of Cancer: The Next Generation: Volume 144, Issue 5, 2011, 646–674 http://dx.doi.org/10.1016/j.cell.2011.02.013

Douglas Hanahan, Robert A Douglas Hanahan, Robert A. Weinberg; Hallmarks of Cancer: The Next Generation: Volume 144, Issue 5, 2011, 646–674 http://dx.doi.org/10.1016/j.cell.2011.02.013

Hücre bölünmesine sebep olan sinyallerin sürdürülmesi Kanser hücresinin en önemli özelliği: kronik bölünme ve çoğalma. Normal hücreler belirli ölçüde bölünür ve çoğalır. Hücre mimarisine zarar vermezler. Kanser hücreleri çoğalma özelliklerini nasıl devam ettirirler Büyüme faktörü ligandları üretirler ve reseptör ifadesini arttırırlar ve otokrin prolifertif stimulasyon sağlarlar Etraftaki normal hücreleri büyüme faktörleri salgılamaları için uyarırlar (mikroçevre) Büyüme faktörü reseptörlerinin ifadesini arttırırlar ya da ligand bağımsız GFR aktivasyonu özelliği kazanırlar. Bu özelliği reseptörün yapısını değiştirerek sağlarlar.

Hücre bölünmesine sebep olan sinyallerin sürdürülmesi Somatik mutasyonlar yeni downstream yolakları aktive eder Yüksek işlem kapasiteli teknikler tüm genom sekanslamalarını mümkün kılmış ve kanserde var olan somatik mutasyonları ortaya çıkartmıştır. Melanomaların %40’ında B-Raf aktifleştirici mutasyon olduğu ve Map-K yolağının sürekli açık olduğu bildirilmiştir. Pek çok kanserde PI3-Kinase’ın katalitik domaininde meydana gelen mutasyon sebebiyle aktif Akt/PKB yolağı Proliferasyonu durduran negatif feedback mekanizmalarının bozulması PTEN mutasyonları ile fonksiyon kaybı olur ve PI3K aktif hale gelir ve tümörigenesis olur Ras mutasyonları Ras-GTPase’lerin aktivitesini bozar ve normalde durması gereken sinyal yolağı devamlı aktif olarak çalışır. mTOR kinaz yolağı hücre büyümesi ve metabolizmasının koordinatörüdür. mTOR aktif ise PI3K susar.

Hücre bölünmesine sebep olan sinyallerin sürdürülmesi Proliferatif sinyallerin fazlalığı hücresel senesens mekanizmasını tetikleyebilir. RAS, MYC ve RAF gibi onkogenlerin hücrede aşırı ifadesi hücrenin savunmaya geçip apoptoza ya da senesense girmesine sebep olur. Oysa daha az miktarda onkogen ifadesi hücreyi senesensten çıkartır ve çoğalmaya götürür. İfadenin miktarı önemli!!!

Douglas Hanahan, Robert A Douglas Hanahan, Robert A. Weinberg; Hallmarks of Cancer: The Next Generation: Volume 144, Issue 5, 2011, 646–674 http://dx.doi.org/10.1016/j.cell.2011.02.013

Büyüme baskılayıcılardan kaçış Kanser hücrelerinin hücre çoğalmasını baskılayan sistemlerden yani tümör baskılayıcı (tumor suppressors) proteinlerin etkisinden kurtulması gerek. RB ve p53 çok önemli iki protein: hücre çoğalacak mı, senesense/apoptoza mı girecek kararını veren karar noktaları. (2. haftanın konusu) RB: hücre içi ya da dışı sinyalleri alarak hücrenin bölünüp bölünmeyeceğine karar verir p53 stres durumunda, DNA hasarı gibi, hücre normale dönene kadar bölünmeyi durdurur.

Büyüme baskılayıcılardan kaçış Hücreler arası kontakt hücre büyümesini baskılayan bir süreçtir ve bu duruma kontakt inhibisyonu denir. TGF-Beta hücre büyümesinde önemli rolü olan bir protein. İleri derece tümörlerde hücre büyümesini baskılama görevi yön değiştirip EMT (epitelden mezenkimale geçiş) sürecine geçişe sebep oluyor

Douglas Hanahan, Robert A Douglas Hanahan, Robert A. Weinberg; Hallmarks of Cancer: The Next Generation: Volume 144, Issue 5, 2011, 646–674 http://dx.doi.org/10.1016/j.cell.2011.02.013

Hücre ölümüne direnç Hücrenin kanserden doğal kaçış yöntemi: apoptoz. Apoptoz iki ayrı devreden oluşur: extrinsic ve intrinsic Kaspazlar sayesinde proteolitik bir süreç başlar ve hücre ölümü gerçekleşir. Tümör hücreleri apoptozdan kaçmak için farklı stratejiler geliştirir: En bilineni p53’ün etkisiz hale getirilmesidir Ya da anti-apoptotik düzenleyicilerin ifadesini arttırılar (Bcl-2, Bcl-XL, proapoptotik genlerin ifadesini azaltırlar

Douglas Hanahan, Robert A Douglas Hanahan, Robert A. Weinberg; Hallmarks of Cancer: The Next Generation: Volume 144, Issue 5, 2011, 646–674 http://dx.doi.org/10.1016/j.cell.2011.02.013

Bölünme temelli ölümsüzlüğün sağlanması Normal hücrelerde hücre çoğalmasının önünde duran iki bariyer vardır: Senesens: Hücrenin bölünmeyi durdurduğu ama yaşamına devam ettiği durum Hücre ölümünün gerçekleştiği kriz durumu Telomerlerin kısalması mortal hücreler Telomerler kısalmazsa immortal hücreler

Douglas Hanahan, Robert A Douglas Hanahan, Robert A. Weinberg; Hallmarks of Cancer: The Next Generation: Volume 144, Issue 5, 2011, 646–674 http://dx.doi.org/10.1016/j.cell.2011.02.013

Anjiyogenez Kanser hücreleri de normal hücreler gibi besine ve enerjiye ihtiyaç duyarlar ve metabolik atık ve karbondiyoksit üretirler. Tümöre bağlı damarlaşma süreci bu gereksinimleri karşılamak için geliştirilmiştir. Normal hücrelerde damarlaşma süreci, vascularization, sessiz konumdadır ve yara veya mensturasyon gibi süreçlerde geçici olarak aktifleşir. Kanser hücrelerinde bu süreç hep aktif. Vascular endothelial growth factor (VEGF-A), inducer Thrombospondin-1 (TSP-1), inhibtör

Douglas Hanahan, Robert A Douglas Hanahan, Robert A. Weinberg; Hallmarks of Cancer: The Next Generation: Volume 144, Issue 5, 2011, 646–674 http://dx.doi.org/10.1016/j.cell.2011.02.013

İnvazyonun ve metastazın aktifleşmesi Kanser hücrelerinde hücre-hücre bağlılığını sağlayan molekül E-Cadherin’in ortadan kaybolması E-cadherin’in ifadesinin fazla olması hücrelerin birarada durmasını ve invazyon ya da metastazın oluşmamasını sağlar. EMT invazyon ve metastazda çok önemli bir süreç. Epitel hücrelerin transforme olup farklı karaktere bürünmeleri, invazyon kabiliyeti kazanmaları ve apoptoza direnç kazanmaları

Figure 2. Intracellular Signaling Networks Regulate the Operations of the Cancer CellAn elaborate integrated circuit operates within normal cells and is reprogrammed to regulate hallmark capabilities within cancer cells. Separate subcircuits, depicted here in ... Douglas Hanahan, Robert A. Weinberg; Hallmarks of Cancer: The Next Generation: Volume 144, Issue 5, 2011, 646–674 http://dx.doi.org/10.1016/j.cell.2011.02.013

Figure 3. Emerging Hallmarks and Enabling CharacteristicsAn increasing body of research suggests that two additional hallmarks of cancer are involved in the pathogenesis of some and perhaps all cancers. One involves the capability to modify, or reprogram, cell... Douglas Hanahan, Robert A. Weinberg; Hallmarks of Cancer: The Next Generation: Volume 144, Issue 5, 2011, 646–674 http://dx.doi.org/10.1016/j.cell.2011.02.013

Figure 6. Therapeutic Targeting of the Hallmarks of CancerDrugs that interfere with each of the acquired capabilities necessary for tumor growth and progression have been developed and are in clinical trials or in some cases approved for clinical use in treati... Douglas Hanahan, Robert A. Weinberg; Hallmarks of Cancer: The Next Generation: Volume 144, Issue 5, 2011, 646–674 http://dx.doi.org/10.1016/j.cell.2011.02.013