Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

ÇOCUK VE ERGENLERDE ÖFKE KONTROLÜ ve İLETİŞİM Doç. Dr. Mustafa USLU Psikolojik Danışman Selçuk Üniversitesi M.E.F. Eğitim Bilimleri Bölümü Bşk. www.mustafauslu.com.tr.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "ÇOCUK VE ERGENLERDE ÖFKE KONTROLÜ ve İLETİŞİM Doç. Dr. Mustafa USLU Psikolojik Danışman Selçuk Üniversitesi M.E.F. Eğitim Bilimleri Bölümü Bşk. www.mustafauslu.com.tr."— Sunum transkripti:

1 ÇOCUK VE ERGENLERDE ÖFKE KONTROLÜ ve İLETİŞİM Doç. Dr. Mustafa USLU Psikolojik Danışman Selçuk Üniversitesi M.E.F. Eğitim Bilimleri Bölümü Bşk.

2 ÖFKE  Öfke, tıpkı sevinç, heyecan, ya da korku gibi her insanda do ğ u ş tan var olan, normal ve ya ş anması gereken bir duygudur. Ancak önemli olan ve ço ğ u zaman problem olarak görünen, öfkenin dı ş arıya nasıl yansıtıldı ğ ıdır.

3 ÖFKE  Özellikle ergenlik, kolay bir geçi ş dönemi de ğ ildir. -Okul ve e ğ itim düzeni, -Sınav ve ba ş arı kaygısı, -Aile içi problemler, aile baskısı, -Arkada ş çevresi, -Karde ş ili ş kileri ve hormonsal de ğ i ş imler ergenlerin çocukluktan yeti ş kinli ğ e geçi ş ini sorunlu hale getiren etmenlerden sadece birkaçıdır.

4 ÖFKE  Tüm ergenler zaman zaman öfkeli tutumlar sergileyebilirler. Bazı ergenler öfkelerini ifade etmek için daha yapıcı davranı ş lar ve sözler kullanırken, bazıları öfkelerini yıkıcı ş ekillerde dı ş a vururlar.

5 ÖFKE  Öfkelerini yıkıcı ş ekillerde dı ş a vuran ergenler genellikle saldırgan, agresif, kavgacı, inatçı bir tutum sergilerler. A ş ırı durumlarda, kar ş ılarındakileri fiziksel ya da psikolojik olarak acıtma, ve zarar verme yoluna gidebilirler.

6 ÖFKE NEDİR, NE İŞE YARAR?  Öfke, son derece normal ve yaşamın sürdürülmesi için gerekli bir duygudur  Öfke, duygusal bir tepkidir  Öfke, uyarıcı bir işarettir  Öfke, kişiyi tehditlere karşı uyarır ve kendisini korumasına olanak sağlar  Öfke, yeni öğrenmeler için bir motivasyon kaynağıdır  Öfke, sınırlandırılabildiği surece sağlıklıdır ve işe yarar  Öfke, kontrol edilmediğinde kişinin kendisi ve çevresi için zararlı olabilir  Öfkenin sağlıklı ve işe yarar olabilmesi için inkar edilmemesi, bastırılımaması ve öncelikle kabul edilmesi, tanınması ve kontrollü bir biçimde ifade edilebilmesi gerekir

7 ÖFKE NE DEĞİLDİR?  Öfke bir problem çözme aracı değildir  Öfke bir oç alma veya intikam yolu değildir  Öfke başkalarını suçlama biçimi değildir  Öfke şiddet göstermeye veya suç işlemek için bir neden değildir  Öfke başkalarını kontrol etme yolu değildir  Öfke bir haklı olma yolu değildir

8

9 ÖFKENİN NEDENLERİ Kendilerini sözlü olarak do ğ ru ifade edemediklerinde Kar ş ılarındakilerin onlara kar ş ı saldırıda olduklarını hissettiklerinde Haksızlı ğ a u ğ radıklarını dü ş ündüklerinde Engellendiklerini dü ş ündüklerinde Baskı altında kaldıklarında Yetersizlik / ba ş arısızlık duygusu hissettiklerinde Hayal kırıklı ğ ına u ğ radıklarında

10 ÖFKE TANIMLARINDA ORTAK NOKTALAR Öfke doğal, insana özgü, belirli bir düzeyde normal kabul edilir bir duygudur. Öfke bir duygudur, davranış değildir. Öfke kontrol edilebilir bir duygudur. Öfke yaşanması gereken bir duygudur. Öfkenin ifade şekli sağlıklı bir çözüme yönelik olmalıdır.

11 ÖFKE – ŞİDDET, SALDIRGANLIK - DÜŞMANLIK Öfke duygusu; şiddet, saldırganlık ve düşmanlık duygularından farklıdır. Düşmanlık, öfke duygularını içerse de öfkeye göre daha uzun süreli negatif bir duygudur. Saldırganlık ise, öfke ve şiddetin dışa yönelik olarak ifade edilme şekillerinden birisidir.

12 ÖFKE  Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta ise öfke ve saldırganlı ğ ın birbiri ile karı ş tırılmamasıdır.  Öfke normal ve insani bir duygu durumu iken, saldırganlık öfkenin yapıcı olamayan bir ş ekilde dı ş arıya vurumudur.

13 ÖFKE  Genel olarak öfkeli ergenleri iki farklı gruba ayırabiliriz: 1) Saldırgan ergenler: Bu gruptaki ergenler, öfkelerini içlerinde tutamayan, kontrollü ve yapıcı bir ş ekilde dı ş arıya vuramayan, agresif, kavgacı, dü ş manca tavırlar sergilerler.Öfkenin dı ş a vurumu genelde a ş a ğ ıdaki ş ekillerdedir:

14 SALDIRGAN ERGENLER Öfkeyi ba ğ ırarak, haykırarak gösterme Ortalı ğ ı yıkma, devirme / fiziksel yıkıp dökme Büyüklere kar ş ı çıkma, kuralları reddetme Küfür / kötü söz kullanma Kontrolsüz davranı ş lar sergileme Kavga ba ş latma “Hayır” kelimesini kabul etmeme Tehdit edici sözler söyleme

15 2) İÇİNE DÖNÜK ERGENLER  Bu gruptaki ergenler ise di ğ er gruptan farklı olarak, içe kapanık, a ş ırı sessiz, inatçı, dü ş manca ve depresif tavırlar sergilerler.  Öfkenin dı ş a vurumu genelde a ş a ğ ıdaki ş ekillerdedir:

16

17 İÇİNE DÖNÜK ERGENLER Zamanının ço ğ unu yalnız geçirme Öfkeyi içine atma / bazen birdenbire parlama Depresif / mutsuz görünme Duygularını ifadede güçlük çekme Dı ş arıdan bakıldı ğ ında duygusuz görünme İ çine kapanıklık Pasif, güçsüz görünme Kendini nedensiz yere suçlama Kendine ya da duvarlara/kapılara fiziksel zarar verme Sık sık fiziksel problemlerden ş ikayet etme:

18 ÖFKE KONTROLÜ  Öfkesiyle ba ş edemeyen bir çocu ğ a yardım ederken ilk yapılması gereken, niye öfkeli oldu ğ unu anlamak ve onun da anlamasını sa ğ lamaktır. Bu da, dinlemeyi bilmek anlamına gelir.  Öfkeli çocuklar açık, sakin, anlayı ş lı ve kendini anlayacak yeti ş kinlere ihtiyaç duyarlar.

19 ÖFKE KONTROLÜ  Çocu ğ u, öfkelendi ğ i için azarlamak veya ona kızmak, öfkesini nasıl ifade edece ğ i ve nasıl sakin olaca ğ ı konusunda ona fikir vermez. O konu ş urken ona ilgi göstermek, onu dinlemek ve onun söylediklerini dikkatle de ğ erlendirmek yerinde olacaktır.

20 ÖFKE KONTROLÜ  Öfkeli bir çocu ğ un, kırgınlık duygularına ya da ba ş kalarının sata ş malarına verece ğ i tepkilerde her zaman seçim ş ansının oldu ğ unu ona göstermek gerekir.  Ba ğ ırmayı, vurmayı, öfke nöbetleri geçirmeyi de ğ il; öfkelendi ğ i ki ş iye neler hissetti ğ ini söylemeyi tercih edebilir. Bu konuda hangi eylemin iyi sonuç do ğ uraca ğ ını dü ş ünmesi te ş vik edilmelidir.

21 ÖFKE KONTROLÜ  Çocu ğ un öfkeyi ve öfkeyle ili ş kili di ğ er duyguları fark etmesi ve adlandırması için yardımcı olmak önemlidir.  Öfke buzda ğ ının görünen kısmına benzetilir. Gordon, insanın ya ş adı ğ ı öfkenin yalnızca buzda ğ ının görünen kısmı oldu ğ unu, altta kalan büyük bölümde de öfke duygusunun altında yatan ba ş ka gizli duyguların bulundu ğ unu ifade eder.

22 ÖFKE KONTROLÜ  Suyun altında kalan bu gizli duygular birikip, sertle ş ip, katıla ş ınca buzda ğ ının tepesindeki öfkeyi olu ş turur.  Yani, ki ş inin öfkelenmesine neden olan aslında ço ğ u zaman fark etmedi ğ i üzüntü, merak, kıskançlık,suçluluk, yalnızlık, anla ş ılamama, çaresizlik, umursanmama, haksızlı ğ a u ğ rama gibi ba ş ka duygulardır.

23 ÖFKE KONTROLÜ  Çocu ğ a duygularını anlattı ğ ı bir günlük tutması önerilebilir. Yazı yazmak zor geliyorsa resim de yapabilir.  Bu yolla; kendisini öfkelendiren problemi, bu probleme nasıl tepkide bulundu ğ unu, bu tepkinin ne gibi sonuçlar do ğ urdu ğ unu ve problemi halletmek için iyi bir yol olup olmadı ğ ını anlatabilir.

24 ÖFKE KONTROLÜ  Çocuk, öfkeli olmadı ğ ı anlarda ya da az da olsa sakin kalarak zor bir durumla ba ş a çıktı ğ ında takdir edilmelidir.  Sesini yükselten ergene kar ş ılı ğ ında ses yükseltilmemelidir. Ancak, bu ş ekilde konu ş masının uygun olmadı ğ ı kararlı bir ş ekilde ona ifade edilmeli, sorunu çözmek için sakinle ş ene kadar beklenmelidir.

25 ÖFKE KONTROLÜ  Sakinle ş ti ğ i takdirde, alternatif çözüm tekliflerini beraberce gözden geçirilmelidir.  Anne ve babalar birbirlerinin otoritesini ergenin önünde çi ğ nememelidirler. Farklı ş ekilde, çeli ş kili ifadeler kullanılması ergeni olumsuz yönde etkileyecektir.

26 ÖFKE KONTROLÜ  Ergenler verilen sözlere büyük önem verirler. Yerine getirilmeyecek sözler asla verilmemelidir. Dürüstlük ve ş effaflık hususunda ona örnek olunmalıdır.

27 ÖFKE KONTROLÜ  Çocuk ya da ergen ya ş adı ğ ı duyguyla ilgili farkındalık kazandıktan sonra problemi çözmesi ve/ veya olumsuz duygularla ba ş etmesi için rehberlik etmek gerekmektedir.

28 PROBLEM ÇÖZME 1) Öfkeye neden olan sorun nedir? 2) Çocuk ya da ergen ne olmasını istiyor? (amaç) 3) Neler yapılabilir? (çözümler) 4) En uygun çözüm hangisi? 5) Planın uygulanması

29 BAŞ ETME BECERİLERİ  E ğ lenceli bir etkinlik  Rahatlatan bir etkinlik (derin nefes alıp verme, gev ş eme, dikkati da ğ ıtma)  Enerji harcatan bir etkinlik (ko ş mak, bisiklet vb.)  Birileriyle konu ş ma  Dü ş ünce biçimini de ğ i ş tirme

30 ÖFKE KONTROL YÖNTEMLERİ Bilişsel yöntemler Duyuşsal yöntemler İletişim yöntemleri Duygusal yöntemler Davranışsal yöntemler

31 A. Bilişsel Yöntemler Kışkırtmanın tanımlanması: Kışkırtıcı durumlarla yüzleşme ve bunlardan kaçınma verisi sağlar. Alternatif açıklamalar: Kışkırtıcı olaylara değişik açıklama getirmek ve farklı bakış açıları ile düşünmek, kişiyi daha doğru tepkiler vermeye yönlendirebilir. Öfkenin çarpıtmalarıyla savaşma: Öfke, düşünme biçiminin yeniden gözden geçirilmesi için bir uyarı olarak kullanabilir.

32 B. Duyuşsal Yöntemler Biofeedback- Öfke durumunda vücudunun nasıl tepki verdiğini keşfetmek. Alternatif uyarılma oluşturma- Öfke ve fiziksel uyarılmaya alternatif bir uyarılma (gevşeme ve espri) oluşturmak. Uyarılmanın yönünü değiştirme- Öfke durumunda fiziksel uyarılmanın yarattığı enerjiyi, üretime dönüştürmek

33 C. İletişim Atılganlık (kendini ifade etme)- Kişinin gereksinimlerini ve meşru haklarını kabul edilir yollarla ifade etme becerisini öğretir. Dinleme- Kişinin iletişim kaynaklarını açık tutmasını sağlar. Tartışma- Kişiler arasındaki çatışmayı fikir birliğine vararak çözme sürecidir. Eleştirme- Yapıcı eleştiri yapabilme ve alabilme becerisidir. Yansıtma- Kişinin, davranışının kabul edilemez olduğunu algılama sorumluluğunu alma becerisidir. Övme- Diğer kişinin savunmacı davranma ihtimalini azaltır.

34 D. Duygusal Yöntemler Duyguların farkında olma- Duyguları doğru ifade etmek için öncelikle tanınmaları gerekir. Duyguları ifade etme- Duyguları olumlu yollar ile ifade etme becerisidir.

35 E. Davranışsal Boyut Kendi öfke davranışını öğrenme- Kişinin öfkeli olduğunda sergilediği davranışları belirleme. Verimli (üretken) öfke davranışı oluşturma- Kişinin kendini kışkırtıcı ve yıkıcı davranışlardan uzak tutarak, öfkelenmekten koruması Davranış değiştirme- Kişinin öfkelendiğinde gösterdiği olumsuz davranışları daha olumlu olanlarla yer değiştirmesi. Öfkenin ABC’ sini öğrenme- Bu yöntem, öfkelenmeye yol açan sebepleri, davranışları ve davranışların sonuçlarını gözden geçirme ve yeniden değerlendirme fırsatı tanır.

36 ◊Öfke Günlüğü Öfkeyle baş etme yöntemlerinden bir diğeri de “öfke günlüğü” tutmaktır. Öfke günlüğü tutmak, kişinin ne zaman öfkelendiğini, duygularını ve davranışlarını, düşüncelerini ve gösterdiği tepkileri anlamasına yardımcı olur. YAŞANAN OLAY DÜŞÜNCELER (SEBEP) DUYGULAR- DAVRANIŞLAR (SONUÇ)

37

38 20 yılı aşkın bir süredir araştırmacılar şiddet içeren davranışların erken göstergelerini ayrıntılı bir biçimde tanımlamıştır. Bunlar; empati, dürtü kontrolü, sorun çözme ve öfke yönetimi becerilerinin yetersizliği ve eksikliğidir. Öfke kontrolünün yetersiz olması ve sık sık öfke patlamaları yaşamanın, şiddet davranışı için risk faktörü olduğu belirtilmektedir. Çocuklara ve gençlere öfke kontrolünün öğretilebilmesi için, bu yaş gruplarında öfkenin nasıl ortaya çıktığını, okullarda öfkenin nelerden kaynaklandığını bilmek önemlidir.

39 Çocuklar ve Ergenler Öfkelerini Nasıl İfade Ederler? Yetişkinlerde olduğu gibi, çocuklarda da öfke içe ya da dışa yönelebilir.

40 B. Öğretmenlere Kendi Öfkelerini İfade Etmede Öneriler Öfkelendiğinizin farkına varın: Sizi ne öfkelendirir ve bedeniniz öfkelendiğinizde size nasıl işaretler verir? Öfke duygunuzun; korku, utanma, stres gibi asıl duygularınızın yerine geçtiği zamanların farkına varın. Diğer insanların duygularına empati gösterin: Empati kurup, diğer insanların bakış açısından olaylara bakabilir misiniz? Diğer insanların sizin nasıl hissettiğinizi anlamalarına yardımcı olun. “Ben” dilini kullanın.

41 Durumu farklı düşünün : Öfkelendiğinizde ne düşündüğünüzü biliyor musunuz? Unutmayın ki, öfke öfkelendiğimiz şeye ilişkin nasıl düşündüğümüzle ilişkilidir. Karşınızdaki kişinin ne söylediğini duyun : Karşınızdaki kişi/kişilerin sizi öfkelendiren şeyleri neden yaptığını ya da sizi öfkelendirecek ne yaptığı biliyor musunuz? Karşınızdaki kişinin gözlerinden bakmayı ve hareketlerinin size gerçekten ne söylemeye çalıştığını duymayı deneyin.

42 Söylediklerinizi saygı ve sevgi ile bütünleştirin: Nasıl hissetiğinizi konuşmak öfkenizin azalmasına, ortamın da olumlu hale gelmesine ve ilişkinizin kaldığı yerden devam etmesine yardımcı olur. Öfkelendiğinizde bedensel tepkilerinize dikkat edin: Öfkelendiğinizde bedensel tepkilerinizin- artan kalp ritmi, hızlı ve kesik kesik nefes almak, baş ağrısı, mide ağrısı, kaslarda gerginlik- farkına varır mısınız? Dikkatinizi geçmişteki sorunlara değil, içinde bulunduğunuz zamana odaklayın.

43 Öğretmenler bir rol modeli olarak öğrencilere sakin kalmayı ve öfke duygularına saldırgan olmayan tepkiler vermeyi göstermelidir. Bunun anlamı, öncelikli olarak öğretmenlerin öfke duygularını uygun yollarla göstermeyi öğrenmek zorunda olduklarıdır.

44 D. ÖFKE ANINDA İLKYARDIM TEPKİLERİ 1- Eğer Öfke durumundaki kişi sizseniz; öfke anında ne tür tepkiler gösterdiğinizi araştırın.. 2- Normal bir duygu olduğunu kabul edin.. 3- Gereksinmeleri karşılanmamış kişiler saldırmaya hazırdır.. 4- Öfke yaşayan birinin konuşmasına izin verin.. 5- Öfkeli olan bireye “öfkemi kontrol edebilirim!... duygusunu aşılayın. 6- Çatışma ortamından birkaç dakika uzak kalın.

45 7- Öfke anında öfkeli bireyin dikkatini başka yerlere çekin. 8- Kızgın ve öfkeli birey uygun davranamaz.Yanlış anlar, iletişimi güçtür. Böyle durumlarda ; a. Dinleme becerisini kullanın. b. Israrcı olmayın, sakin davranın. c. Sakin olun, “uygunsan dinlemeye hazırım” mesajını verin. d. Az ve öz konuşun.

46 46 Öfke kontrolünde do ğ ru yöntem ki ş iden ki ş iye değişir.

47 Beceri Kazandırılması: ÖFKEYELE BAŞ ETMEDE BİR YÖNTEM 1) Çocuklar için 3D kuralı: 2) Büyükler için 4D kuralı:. DURDÜŞÜNDAVRAN DURDÜŞÜN DAVRAN DUYGULARINI KONTROL ET

48 a. Ben öfkeliyken nasıl yürürüm ? b. Ben öfkeliyken nasıl konuşurum ? c. Ben öfkeliyken nasıl nefes alıp veriyorum ? d. Ben öfkeliyken nasıl görünüyorum ? gibi sorulara vereceğimiz cevaplarla daha iyi iletişim kurmada kendimizi geliştirmemizi sağlayabilir...

49

50 “Herkes öfkelenebilir, bu kolaydır. Ancak; do ğ ru ki ş iye, do ğ ru ölçüde, do ğ ru zamanda, do ğ ru nedenle ve do ğ ru ş ekilde öfkelenmek, i ş te bu zordur.” AR İ STO

51 51 Abdullah bin Mes’ud (r.a.) anlatır: Rasülullah (S.A.V.): “Aranızda pehlivan kime dersiniz?” diye sordu. (Orada bulunanlar,) “Kendisini erkeklerin yenemedi ğ i kimseyi (pehlivan sayarız.)” cevabını verdiler. Hz. Peygamber (s.a.v.): “Hayır, gerçek pehlivan rakibini yere çalan de ğ ildir. Lakin pehlivan kızgınlık anında kendisini tutan (öfkelendi ğ inde nefsine hakim olan) kimsedir.” buyurdular. (1)

52 TEŞEKKÜRLER

53 53

54 54 ÖFKE VE ÖFKE KONTROLÜ ( Doç.Dr. mustafa Usluwww.mustafauslu.com.tr Öfkeniz Sizi Kontrol Etmeden Siz Öfkenizi Kontrol Ediniz Hepimiz öfkenin ne oldu ğ unu biliyoruz ve öfkeyi bir duygu olarak zaman zaman hissediyoruz. Çünkü öfke ço ğ u canlıda belki de ya ş amını sürdürebilmesi için var olan, aslında normal ve sa ğ lıklı bir duygudur. Ama kontrolümüz dı ş ında geli ş ti ğ inde, ço ğ u zaman yıkıcı bir hal alır ve bize ve yakın çevremize; aile, i ş ya da ki ş isel çevremizde olu ş turdu ğ umuz ili ş kilerimize zarar verir. Öfke do ğ al ve sa ğ lıklı bir insani duygu iken öfkenin kontrol dı ş ı duygulanım olarak ortaya çıkıp davranı ş ve tepkilerimizdeki kontrolümüzü de ortadan kaldırması ile bize zarar verir bir duyguya dönü ş tü ğ ünü söyleyebiliriz. Öfke konusunda çalı ş maları ile tanınan psikolog doktor Charles Spielberger Öfkeyi “basit bir sinirlilik veya kızgınlık durumundan yo ğ un hiddet durumuna kadar de ğ i ş en duygusal bir durumdur” ş eklinde tanımlamı ş tır. Di ğ er duygularınızda oldu ğ u gibi, bu duruma e ş lik eden fizyolojik, biyolojik de ğ i ş iklikler ortaya çıkar. Öfkelendi ğ inizde kalp atı ş ınız ve kan basıncınız artar, öfkenizin ş iddetine ba ğ lı olarak hormonlarda, adrenalin de paralel de ğ i ş meler olu ş ur. Sık nefes alıp verme, burnundan soluma, yanak ve kulaklarda kızarma, avuçlarda terleme, a ğ ızda kuruma görülen en sık belirtilerdir. Öfkeniz dı ş sal ya da içsel bir sebeple ortaya çıkabilir. Belirgin birisine; i ş arkada ş ınız, orta ğ ınız, e ş iniz gibi veya bir duruma; trafikteki yo ğ unlu ğ a ya da uçu ş unuza yeti ş emeyip uça ğ ı kaçırmak gibi öfkelenebilirsiniz. İ çsel olarak örnek verirsek de hatıralar, bitmemi ş i ş ler, geçmi ş teki travmatik ya ş antılar gibi içsel duygular öfkemizi ço ğ unlukla tetikler. Öfkenin İ fadesi Öfke içgüdüsel olarak insanın kendisini savunabilmesi ve ya ş amını sürdürebilmesi için var olması gereken bir duygudur. Fakat öfkelendi ğ imizde bizi her rahatsız eden ki ş iye duruma saldırmamızı engelleyen yasalar, normlar, toplumsal de ğ erler, inançlar var ve sınırlarımızın ne oldu ğ unu bize hatırlatır. Öfke duygularımızla ba ş edebilmemizde bilinçli ve bilinç dı ş ı süreçlerin bize yardımcı oldu ğ unu söyleyebiliriz. İ fade etmek, bastırmak ve sakinle ş mek öfkenin ifade edilmesinde üç temel unsurdur. Öfkenizi saldırganca de ğ il etkili bir ş ekilde ifade edilmek, en sa ğ lıklı ifade biçimidir. Bunu yapabilmek için, istediklerimizin ne oldu ğ unun farkına varmalı, bunları açık ve kar ş ımızdakini incitmeyecek bir ş ekilde aktarmalıyız. Bu ş ekilde etkili sözel olarak öfkenin ifade edilmesi size, durumu daha açık, net ve anla ş ılır hale getirmenizi, ihtiyaçlarınızın ne oldu ğ unu ve bunu di ğ erlerini kırmadan, üzmeden nasıl elde edece ğ inizi sa ğ lar. Kendine güvenen, iddialı bir ifade sizin di ğ erlerine baskı kurmanız demek de ğ il aksine kendinize ve di ğ erlerine daha saygılı olmanız anlamına gelmektedir. İ kinci yol, öfkeyi bastırmaktır. Kızgınlı ğ ınızı içinizde tutup, onu dü ş ünmemeye çalı ş ıyor ve dikkatinizi daha olumlu bir ş eylere yönlendiriyorsanız, bu yolu kullanıyorsunuz demektir. Bu bazen i ş e yarasa da sürekli olarak bu yolu kullanmak, çok sa ğ lıklı olmayabilir. E ğ er kızgınlık do ğ ru bir biçimde ifade edilemezse, bir süre sonra bu duygu ki ş inin kendisine döner ve yüksek tansiyon, psikosomatik rahatsızlıklar (ülserler, allerjiler vb.) ya da depresyon gibi sorunlara yol açabilir. Öfke ya ş adı ğ ınızda kendinizi sakinle ş tirmeye çalı ş mak, üçüncü seçene ğ inizdir. Do ğ ru nefes alı ş veri ş iyle kontrolü ele alıp nefes alıp veri ş lerinizi, kalp atı ş hızınızı kontrol ederek, kendinizi fizyolojik olarak sakinle ş tirip, içinizdeki öfke duygusunu hafifletebilirsiniz. E ğ er bu üç durumun dı ş ında tepki ile öfkenizi ifade ediyorsanız kendinize ve çevrenize kar ş ı kırıcı ve yıkıcı olabilece ğ inizden emin olunuz. Kendi kültürümüzde bu durumu anlatan epey atasözleri deyimler var; “Öfkeyle kalkan, zararla oturur.” “Öfke baldan tatlıdır” “Öfke gelir gider, kelle gider gelmez” “Sevinçli anında kimseye vaatte bulunma. Öfkeli anında kimseye cevap verme” (Çin Atasözü) “Öfkesini yenen kimsenin kusurunu Allah örter”.(Hadis-i Ş erif) “Kuvvetli kimse (güne ş te hasmını yenen) pehlivan de ğ ildir. Hakiki kuvvetli, öfkelendi ğ i zaman nefsini yenen kimsedir( Buhari, Hadisi Ş erif). Allah’tan hakkıyla korkanlar, bollukta ve darlıkta Allah için harcarlar, öfkelerini yutarlar, insanları affederler. Allah iyilik edenleri sever.(Ayet,3:134 ) Öfke İ le Ba ş Edilme De, Öfkeyi Kontrol Altına Almanıza Yardım Edebilecek 10 Temel İ pucu: 1. Zaman arası: En bilindik yöntem, kli ş e olarak ta görülse ilk olarak öfkelendi ğ inizde tepkiyi vermeden önce öfkenin ş iddetine göre 1 den 20’ye a kadar saymak, bu zaman aralı ğ ı kendinize tanımak önemlidir. Sinirlerinizi yatı ş tırmanıza yardımcı olabilir. 2. Biraz uzakla ş ıp ara verin(çevreyi de ğ i ş tirmek): Kafanızın karma ş ıklı ğ ı biraz da ğ ılana kadar sinirlendi ğ iniz ki ş inin yanından bir müddet uzakla ş ınız. 3. Önce sakinle ş ip sonra öfkenizi ifade ediniz: Ne tepki verece ğ inizi önce kendiniz dü ş ününüz. Sakinle ş ip sadece duygularınızı ifade ediniz. Hiddet amacınızı a ş manıza yol açabilir. 4. Fiziksel egzersizler yapın: Fiziksel aktivite içteki sıkı ş mı ş duygularınızın dı ş arı çıkmasına ve rahatlamanıza yardımcı olur. Yürüyü ş, ko ş u, basket ya da yüzmek, yapabilirseniz torba yumruklamak iyi gelebilir. 5. Bir ş ey söylemeden dikkatlice dü ş ünmek: Daha sonra reddece ğ iniz bir ş eyleri söylememek için, ne söylemek istedi ğ inizi yazmak, öfkenizi ifade etmenizde konuya ba ğ lı kalmanız konusunda size yardımcı olabilir. 6. Duruma uygun çözümleri tanımlayınız: Sizi öfkelendiren, bu duruma getiren ki ş i ve durum üzerine yo ğ unla ş maktansa bu durumdan sizi nelerin çıkarabilece ğ i üzerine yo ğ unla ş manız daha do ğ ru olacaktır. 7. Problemi tanımlarken “ben” kelimesine vurgu yapın: Bu sizi ele ş tiri ya da ayıplama yapmanızdan alıkoyar ve var olan durumu daha da karma ş ık hale getirmenize yol açmaz. Olayın tansiyonunu dü ş ürür, di ğ er ki ş i yada ki ş ileri daha da sinirlendirmenizi engeller. “ bu i ş i yapmama yardım etmemen beni üzdü” demek varken “ bu i ş i yapmam da bana yardım etmek zorundasın” demek do ğ ru bir öfke ifadesi de ğ ildir. 8. Kin tutmayınız: Kar ş ınızdakini ba ğ ı ş larsanız, bu her ikinize de yardımcı olur. Herkesin sizin istedi ğ iniz gibi davranabilmesini beklemek pek gerçekçi bir beklenti de ğ ildir. 9. Tansiyonu azaltmak için mizahı kullanın: Yerinde mizah tansiyonu dü ş ürür. Fakat alaycı olmaktan kaçının ikisi karı ş tırılmamalı çünkü alaycı tepkiler kar ş ımızdakinin duygularını incitebilir ve durumu daha da berbat hale getirebilir. 10. Rahatlama becerileri geli ş tirin: Derin nefes egzersizleri, güzel bir manzara, an ya da film sahnesini gözünüzde canlandırın. “Rahatla, sakin ol…”gibi sözleri kendi kendinize tekrarlayın. Sakinle ş tirici müzikleri dinleyin, yazın ya da yoga türü aktiviteler yapın. Fakat tüm bunlar sizin öfkenizi kontrol altına alabilmenizde pek de yardımcı olmuyorsa öfke ve sinirlilik, depresyon veya bipolar bozukluk gibi altta yatan bir ruh sa ğ lı ğ ı durumunun, belirtileri olabilir. Güvendi ğ iniz bir aile üyesi büyü ğ ünüz ya da bir arkada ş ınızla konu ş mak ve danı ş mak, uzman bir psikolojik danı ş mandan yardım istemek, ilgili kitaplar okumak size faydalı gelebilir. Ş unu unutmayalım ki öfke yok edilemez, ne yaparsanız yapın sizi öfkelendirecek olaylar olacaktır. Hayatınızda her zaman için engellerle, acılarla, kayıplarla ve di ğ er insanların onlardan beklemedi ğ iniz davranı ş larıyla kar ş ıla ş acaksınız. Bunu de ğ i ş tiremezsiniz ama bu olayların sizi etkileme biçimini de ğ i ş tirebilirsiniz. Kızgınlık ve öfke tepkilerinizi kontrol ederek, uzun vadede onların sizi daha mutsuz kılmasını önleyebilirsiniz. Burada Mevlana’nın 7 ö ğ üdüne yer vermeden geçmek de olmaz sanırım. Mevlana ö ğ ütlerinde bize aslında do ğ ru davranı ş ın ne oldu ğ unu çok güzel anlatmaktadır. 1-Cömertlikte ve yardım etmede akarsu gibi ol.. 2- Ş efkat ve merhamette güne ş gibi ol.. 3-Ba ş kalarının kusurunu örtmede gece gibi ol.. 4-Hiddet ve asabiyette ölü gibi ol.. 5-Tevazu ve alçak gönüllülükte toprak gibi ol.. 6-Ho ş görülülükte deniz gibi ol.. 7-Ya oldu ğ un gibi görün ya göründü ğ ün gibi ol.. Mevlana der ki… “Ne mutlu o ki ş iye ki, kendinin ayıbını görmektedir. Kim ki, birisinin ayıbını görürse, o ayıbı kendisinde bulur. Sende o ayıp yoksa yine emin olma olabilir ki; o ayıbı sende yapabilirsin günün birinde, o ayıp sende de çıkabilir”(mesnevi,1/ ). Tarihten ya ş anmı ş 2 olayla ilgili menkıbe ve beyitleri sizlerle payla ş mak istiyorum. Hz Alinin o ğ lu Hz. Hüseyin, Bir gün yemekte kölesinin üzerine sıcak yemek dökmesine, canının yanmasına hiddetlenir, öfkelenir fakat kölesi ona yukarıdaki ayeti hatırlatır.”Öfkelendi ğ inizde öfkenizi tutun”, tamam tuttum der efendisi, ardından köle ayetin devamını okur, “ardından ba ğ ı ş layın” ba ğ ı ş ladım der efendisi, ardından ayetin devamını okur kölesi “ona bir iyilik yapın” dr kölesi. Hz. Hüseyin azad eder kölesini…(Rumi ve a ş kın terapi,s.81) Ayetin devamı ise” böyle yaparsanız Allah kalbinize emniyet hissi verir ve sukunete eri ş tirir”… Söylemesi kolaaayyy, yapması zor bir durum vesselam…Umarım öfkeli anlarınızda hatırınıza gelir buradan bir kaç cümle, tutabilirsiniz öfkenizi yada kontrol altına alabilirsiniz… Kalın sa ğ lıcakla… Yrd. Doç.Dr. Mustafa Uslu Selçuk Üniversitesi Psikolojik Danı ş man Yararlanılan kaynaklar: Rumi ve A ş kın Terapi Dr.Faik Özdengül, Konya B. Ş.B.Kültür Yayınları 1.http://www.mayoclinic.com/health/anger-management/MH http://www.apa.org/topics/anger/control.aspx 3.http://www.anger-management-techniques.org/http://www.anger-management-techniques.org/


"ÇOCUK VE ERGENLERDE ÖFKE KONTROLÜ ve İLETİŞİM Doç. Dr. Mustafa USLU Psikolojik Danışman Selçuk Üniversitesi M.E.F. Eğitim Bilimleri Bölümü Bşk. www.mustafauslu.com.tr." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları