Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

AKTİF VE PASİF BAĞIŞIKLIK (Aşılar ve Serumlar) PROF. DR. BEKİR KOCAZEYBEK İ.Ü. CERRAHPAŞA TIP FAKÜLTESİ TIBBİ MİKROBİYOLOJİ ABD.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "AKTİF VE PASİF BAĞIŞIKLIK (Aşılar ve Serumlar) PROF. DR. BEKİR KOCAZEYBEK İ.Ü. CERRAHPAŞA TIP FAKÜLTESİ TIBBİ MİKROBİYOLOJİ ABD."— Sunum transkripti:

1 AKTİF VE PASİF BAĞIŞIKLIK (Aşılar ve Serumlar) PROF. DR. BEKİR KOCAZEYBEK İ.Ü. CERRAHPAŞA TIP FAKÜLTESİ TIBBİ MİKROBİYOLOJİ ABD

2 İMMÜNİTE;  Hastalıklara,özellikle enfeksiyon hastalıklarına karşı dirençtir.  Enfeksiyöz ya da non-enfeksiyöz faktörlere karşı savunma sağlayan sistemdir 2

3

4  KONAK İMMÜNİTESİ;  DOĞAL(İNNATE) İMMÜNİTE  Enfeksiyonlara karşı ilk koruyan engeldir  EDİNSEL(ADAPTİF-ÖZGÜL)İMMÜNİTE:  Daha yavaş olarak devreye giren ancak daha etkili savunmayı oluşturan bağışıklıktır 4

5 IMMUN SİSTEMDE REAKTİF MEKANİZMALAR I.Doğal Immun Yanıt:  EH,Fagositler,NK ve Kompleman sistemi gibi II.Edinsel Immun Yanıt: A)Humoral(sıvısal)IY  B lenfositlerin B)Hücresel IY  T lenfositleriyle III.Immun Sistemde Yanıtsızlık veya DURMA  Normal ImmunoFİZYOLOJİK SÜREÇLERLE;  ÖRN:IMMUNOLOJİK TOLERANS; Merkezi ve periferik toleransta Merkezi ve periferik toleransta ☻Apoptoz ve Tregler mek. gibi

6  Patofizyolojik ya da Eksojen faktörlerle İ.S.’in yanıtsızlığı veya Durması  Örn; Immün sist.hücreleri proliferatif hast. Immün sist.hücreleri proliferatif hast. ☻ Lenfoma,Multiple Myeloma Çeşitli kronik hast. Çeşitli kronik hast. ☻ Sifiliz,TBC,Lepra,Kızamık  Örn; Eksojen yapay baskılayıcı faktörler Eksojen yapay baskılayıcı faktörler ☻Kortikosteroidler ☻Kortikosteroidler ☻Sitotoksik ilaçlar ☻Sitotoksik ilaçlar ☻X ışınları gibi ☻X ışınları gibi

7 EDİNSEL(Spesifik)İMMÜNİTENİN KAZANILMASI: AKTİF PASİF AKTİF PASİF Hümoral ve/veya Hücresel IY Yapay Doğal Yapay Doğal Enfeksiyonlar ▲Im. serum  Plesanta ● (at ve benzer Hayvan) ● (at ve benzer Hayvan) ▲İnsan Ig veya Lenfosit  Kolostrum ▲İnsan Ig veya Lenfosit  Kolostrum Aşılama Klinik Klinik hast oluşur hast oluşmaz hast oluşur hast oluşmaz

8 Edinsel(Spesifik)İmmünitede; İster doğal yoldan,ister aşılama yoluyla sağlanan AKTİF BAĞIŞIKLIKTA İster doğal yoldan,ister aşılama yoluyla sağlanan AKTİF BAĞIŞIKLIKTA  T,B lenfositleriyle  Makrofajların işbirliği önemlidir  Sonuçta NÖTRALİZAN Ab’lerle güçlü bağışıklık sağlanır  HAV Zorunlu ya da fakültatif Hücre içi bakterilerde Zorunlu ya da fakültatif Hücre içi bakterilerde  Makrofaj-T lenfosit işbirliği ile gecikmiş Tip Aşırı Duyarlılık önemlidir  TBC

9 YAPAY AKTİF VE PASİF BAĞIŞIKLIK (AŞILAR VE SERUMLAR)   Günümüzde sağlık hizmetleri;   Tedaviye öncelik tanımaktan öte   Koruyucu ve hastalıkları önleyici temel almaktadır.   Bu anlayışla;   Mikrobik hastalıklardan korunmada;   temizlik, bakım ve beslenmenin düzeltilmesi yanında   BAĞIŞIKLAMA ve KORUNMAYA büyük önem verilmektedir.

10   Son yıl içinde;   Yeni enfeksiyon hastalıkları tanımlanmış   Gastrit, duedenal ülser   AIDS   Hepatit C ve E   Yeniden önem kazanan enfeksiyonlar ortaya çıkmış   Kuş ve Domuz gribi

11   Anti-mikrobik ilaçların bilinçsiz, gelişi güzel kullanımıyla DİRENÇLİ MİKROORGANİZMALAR ortaya çıkmış.   VRSA   Multi-Resistan M. tuberculosis   Anti-mikrobiyal tedavilerde çok gelişme olmasına karşın, zoonatik ve vaktör kaynaklı enfeksiyonlarda bilinen ilaçlar yetersizdir.   Kırım-Kongo Hemorojik Humması   Batı-Nil virüsü

12 TÜM BU NEDENLERDEN DOLAYI;   SAĞLIK HİZMETLERİNDE EN ÖNEMLİ HEDEF   AKTİF BAĞIŞIKLAMA OLARAK AŞILAMADIR   Çünkü mikrobik hastalıklarda En etkin En kolay En ucuz En basit yöntemdir Tedavi edici hizmetler çok pahalıdır

13 ULUSAL VE ULUSLAR ARASI BAĞIŞIKLAMA PROGRAMLARININ HEDEFLERİ   Aşı ile korunabilen hastalıklar halen mevcut olmasına karşın ;   Hepatit B, Kızamıkçık, Poliyomyelit, tbc   Bağışıklama programları   Çok pahalı olduğundan uygulanamamakta ya da Kızamık yılda 2 milyon ölüme neden olmakta   İhmal edilmektedir Kızamık ABD'de salgınlar yapmaktadır

14 1) 1)Toplumun boğmaca, difteri, tetanoz ve kuduzdan korunması 2) 2)Kızamık, kabakulak, kızamıkçık,V-2 virüs, H.inf. tip B, S. pnemoniae yayılımının kontrolü 1) 1)Batı yarım kürede wild tipi poliyomiyelitin, tüm dünyada çiçek hast. ortadan kaldırılması   1980'de doğal çiçek hastalığı ortadan kaldırıldı, ancak biyolojik savaş tehditi için ABD ve Rusyada çiçek virüsü stoklarda tutuluyor.

15 Kızamık

16 Çiçek

17 AŞILAR;   Organizmaya uygun yolla verildiğinde   BAĞIŞIK YANIT oluşturarak,   Kişinin enfeksiyon hastalıklarından korunmasını sağlayan maddelere denir.   Aşı ( vaccine) sözcüğü;   Çiçek hastalığından korunmada kullanılan;   Düşük hastalandırıcı özellikli olan   Poxvirüs grubundan   Vaccine virustan türetilmiştir   Antijen(Ag) yapısındadır   Organizmada Humoral ve/veya hücresel immün yanıt oluşturarak   Enfeksiyon hastalığı geçirmeden sanki geçirmişcesine koruma sağlarlar

18 Bir populasyonun bağışıklanması sonucunda;   Hastalığa duyarlı bireylerin sayısı azalır   ve sonuç olarak enfeksiyonun yayılımı durur

19 AŞI ÇEŞİTLERİ   Hazırlanış şekline göre 3 çeşittir   Cansız (ölü) mikrop aşıları   Canlı mikrop aşıları   Mikrop ürünlerinden hazırlanan aşılar

20   Konakta Immun Yanıtı Uyarma Şekillerine Göre;   Enfeksiyon oluşturarak;   Canlı Virülansı aaltılmış suşlarla, Atenüe   Enfeksiyon oluşturmayarak;   Ölü bakteri veya inaktive virüs   Toksoid   Peptit veya Subünit aşılar   VLP (virüs benzeri protein)

21 Genomik Aşılar;   DNA Aşıları   Belli bir patojenin spesifik Ag’lerini kodlayan genler   Bakteriyal bir plazmite klonlanır   Plazmit DNA’sı konak kas veya derisine verilir   Hem TH1 hem CTL yanıtı oluşturulur

22 A)AŞI GELİŞTİRİLMASİNDE KULLANILACAK UYGUN MİKROP ÖZELLİKLERİ   Enfeksiyonlardan korunmada en iyi yol aşılamadır   Ancak her enfeksiyon etkenine karşı aşı geliştirilememektedir   BUNUN NEDENİ;   Aşı geliştirmek çok pahalı ve zaman alıcıdır   Mikropla ilişkili nedenler   Mikrop net ve belirgin enf hastalığına neden olmalıdır.

23 ÇÜNKÜ; ÇÜNKÜ; 1. Tek bir serotip olmalıdır 2. Antikoru, enfeksiyonu Ya da sistemik yayılımı durdurmalıdır. 3. Kanserojenilk potansiyeli olmamalıdır. 4. Isıya dayanıklı olmalı, farklı ısı koşullarında taşınabilmelidir.

24 Çiçek hastalığı başarılı Vaccinia aşısı uygulaması ile dünyadan yok edilmiştir. Bunun NEDENİ;  ÇİÇEK HASTALIĞI VİRUSU BAŞARILI BİR AŞI HAZIRLANMASINDA UYGUN BİR MİKROPTUR. ŞÖYLEKİ;  Yukardaki 4 maddeyi kapsamaktadır.  Rinovirüs ise aşılamaya uygun bir virüs değildir. ÇÜNKÜ  Ciddi seyirli bir enf. oluşturmaz  Çok fazla serotipi vardır.(100 den fazla )

25 Çiçek Aşısı

26 B) AŞININ KALİTE ÖZELLİKLERİ   Aşının içindeki Ag madde bozulmamış olmalı   Canlı aşıdaki mikrop ölmemiş olmalı veya miktarda azalma olmamalı   Dışarıdan mikroplarla kontamine olmamalı   Aşılar stabil olmalı ve bunun için iyi korunmalı   Soğuk zincir ile transport ve depolama   +4 C'de veya -20 C'de dondurarak saklanmalı veya nakledilmelidir.   Güneş ışığına maruz kalmamalı   Bozulmaması için;   Koruyucu maddeler .  Antibiyotik maddeler konulmaktadır.

27 X 

28   Liyofilize aşılar   Soğukta vakum altında suyu buharlaştırılıp, kuru toz haline getirilir.   En sağlıklı korunabilen ve stabilitesi bozulmayan aşılardır   Her aşının bir kullanım ömrü vardır   Üretim ve son kullanım tarihi olmalıdır   Bayat ve stabilitesi bozulmuş aşılar kullanılmaz   Kullanılır ise doz tekrarlanmalıdır.

29 Liyofilize Aşı

30   Zayıf antijenik aşılara adjuvan konur.   Aliminyum bileşikleri, su emilsiyonları,saponin   Adjuvanın yararları;   Ag'leri ASH’ye yönlendirir   İmmünojeniteyi güçlendirir ▲ T lenfosit aktivasyonunda ASH işbirliğinde   Sitokin sentezi ve eş uyaran ekspresyonunu arttırarak   Amaca uygun immün yanıt oluşturur

31 CANSIZ VE İNAKTİF MİKROP AŞILARI   Bakteri ya da virusların   Formaldehit, fenol, aseton gibi kimyasal maddeler Ya da UV ve ısı gibi fiziksel yöntemlerle   Bu işlemlerde mikrop bütünlüğü veya Ag yapısı bozulmaz   Adjuvan (destek maddesi)   Aliminyum   monofosforid Lipid A   mf59   Lipozom,bakteri hücre duvar yapıları gibi

32   Parenteral yoldan uygulanırlar   İlk uygulamadan 4 gün sonra Ab görülür.   Ancak koruyucu değillerdir.   Bundan dolayı 2., 3. hatta daha fazla kez, yüksek dozlar kullanılır.   Koruyuculuk süreleri diğer aşılardan kısadır.   Bağışıklılık yaşam boyu devam etmez   Antikor yanıtı IgG'dir.   Lokal IgG yanıtı oluşturmazlar.   Nadiren kol ağrısı ve tekrar hastalandırıcılık gelişmez.   Sadece aşı kompenent maddelerine karşı alerji gelişebilir.   Örneğin virüslerin üretildiği yumurta alerjisi

33

34   ÖLÜ BAKTERİ;   Bakterinin tüm hücresinin öldürülmesiyle elde edilir   Boğmaca, Tifo ve Paratifo, Kolera, Veba,Şarbon

35

36   İNAKTİVE VİRÜS AŞILARI;   Tüm viryon inaktive edilir.   Salk Poliyo Aşısı Mamun böbrek hücre kültüründe   Kuduz aşısı; Tavşan nöronları, ördek embriyonlarında İnsan diploid hücre kültür (HDCV)   İnfluenzae (grip) aşısı Yumurtanın amniyotik veya Allontois boşlukta üretilir   Hepatit A aşısı; İnsan diploid hücrelerinde üretilir.

37

38  ÖLÜ PROTOZOON AŞILARI  Plazmodium (sıtma), Leishmania (Şark çıbanı, kala azar)  Toxoplazmaya karşı aşı çalışmaları Şark Çıbanı Sıtma

39 CANLI MİKROP AŞILARI;   Bakteri veya virüs canlı olarak kullanılır   Antijenik niteliği bozulmadan HASTALANDIRICI ÖZELLİĞİ (VİRÜLANSI) AZALTILIR veya ORTADAN KALDIRILIR.   Bu tip aşılara ATENÜE denir.   Hafif seyirli ancak enfeksiyon hastalığına benzer bir bağışıklık oluştururlar   Bazen aşı hastalıkları gelişebilir   BCG Jit gibi   Nadiren yan etki yaparlar ( Kızamık, Kızamıkçık)   Diğer virüs enfeksiyonları nadiren engelleyebilir (İNTERFERANS)

40 BCG

41   Humoral ve daha çok hücresel immün yanıtı uyarırlar   TH1,TH2 ve Bellekli hücreleri devrededir.   Bundan dolayı koruyucu süresi uzundur.   Bunu TEK DOZ ile bile yapabilirler.   IgG ve IgA antikoru sentezlenir   Uygulama yolu ve dozu   Parenteral, oral Ya da solunum yoluyla oral Ya da solunum yolunda IgA oluşur   Genellikle tektir Bazen 6-10 yıl sonra Booster gerekebilir.   Adjuvan ihtiyacı yoktur.

42   Kullanılan virüs sayısı ve fiyatı düşüktür.   ANCAK; Bu aşılarla ilgili 3 sorun vardır.   İmmunsuprese veya gebeler için tehlikeli olabilir.   Aşı içeriği (avirulan) virulana dönüşebilir.   Aşı içeriğinin canlılığı sürdürülmesi gerekir.

43 CANLI (ATENÜE) BAKTERİ AŞILARI  S.typhi için (Tifo hast.)  Ty21a  M. tuberculosis (Tüberküloz)  BCG  B. artracis (Şarbon), F. tuleransis (tulerami) Şarbon Tuleremi

44 Canlı (Atenüe) virüs aşıları   Kızamık, kızamıkçık, kabakulak, Suçiçeği,Sarı humması (parenteral)   Poliyo sabin aşısı (oral)   İnfluenza (Nazal sprey) Sabin Aşlsı Nazal-influenza Parenteral

45 CANLI VİRÜS AŞISI  Vaccina (aşı virüsü) aşısı kullanılarak  Çiçek hastalığı yok edilmiştir  ANCAK; biyoterörizmden korunmada  Vaccina kullanılmaktadır.

46 MİKROP ÜRÜNLERİNDEN HAZIRLANAN AŞILAR TOKSOİD (ANATOKSİN) AŞILAR;   Bakteri toksini saf halde elde edilir.   Formal veya formaldehitle (% oranında) 37C'de 3-4 hafta bekletilerek hazırlanır.   Toksik (zehir) etkisi yok olur.   Ag yapımı bozulmaz.   Daha çok hümoral immün yanıt uyarılır.   Ab'ler toksinlere karşı oluşur.   NÖTRALİZASYON gelişir.   ÖRNEK; Difteri, Botulismus, Tetanoz

47 KAPSÜL SUBNİT BAKTERİ AŞILARI   Kapsül antifagositik özelliğiyle bakteri virülansını arttırır.   Kapsül Ab ile opsonize olursa fagositoz kolaylaşır.   Polisakkaritler zayıf Ag'ler.   T bağımsızdırlar.   Sadece konakta IgM sınıfı Ab üretirler.   Bu Ab'ler çok kısa ömürlü oldukları için;   Protein taşıyıcı molekülle bağlanarak immünojeniteyi arttırırlar (KONJUGE AŞI) C. diphtheriae proteini N. menengitidis OMP Difteri toksini   Böylelikle IgM ve IgG sınıfı Ab'ler üretirler

48  2 yaş ve üzerinde kullanılmaktadır.  ÖRNEK;  H. influenzae B (Hib)  Polisakkarit/ difteri toksini kompleks  S. typhi, S. pneumonae, N. menengitidis  S. pneumoniae'de 23 serotip veya 7 serotip non-toksik difteri toksini ile KONJUGE non-toksik difteri toksini ile KONJUGE  N. menengitidis major 4 tipin ( A,C,Y,W-135 )

49 İNAKTİVE SUBUNİT VİRAL AŞILAR   Viral tutunma üniteleri (kapsit ya da gikoproteinler)   Rekombinasyon yoluyla elde edilir   Hepatit B aşısı   Daha önceleri kronik HBV KİŞİLERİN SERUMLARINDA elde edilen HBsAg kısmıyla   Bugün maya hücrelerin entegre edilmiş HBsAg geninden elde edilir.   Aliminyum ile adsorbe edilir   İnsan Papilloma Virüs (HPV)   HPV'nin L1 elde edilen Ag

50

51 MİKROP ÜRÜNLERİNDEN YENİ YÖNTEMLERLE HAZIRLANAN AŞILAR   Çalışmaları halen devam etmektedir.   Peptid subünit aşıları   DNA aşıları   Anti-idiotip antikorlar   Bu yöntemlerle hazırlanan aşılar;   HIV, P. falciparum, Leishmania enf.   S. mutans (diş çürümelerine karşı) umut olabilir.

52 S. mutans

53 AŞILAMA VE AŞILAR İLE İLGİLİ BAZI KAVRAMLAR   Primovaksinasyon   Belirli bir aşı ile daha önce hiç aşılanmamış bir kişiye aşının ilk uygulanması   RAPEL   Primovaksinasyonla sağlanan bağışıklılığı etkin bir düzeyde devamını sağlayan,   Bağışıklığı pekiştiren,   Belirli zaman aralıklarıyla yapılan,   AŞI TEKRARLARINA denir

54  MONOVALAN AŞI;  İçinde tek bir mikrop Ya da Ag bulunan  POLİVALAN (=Karma/Kombine)  Ölü bakteri yada toksoid aşılar. Birkaç tanesi karıştırılarak elde edilen aşıdır.  Uygulaması daha kolay, pratik ve zaman kazandırıcıdır.  Tek tek uygulamalara göre daha güçlü bağışıklılık kazandırır.

55   AŞININ KORUYUCULUK DEĞERİ;   Aşılanan kişinin, aşılanmayan kişiye göre o enfeksiyona karşı gösterdiği direnç anlaşılır.   Koruyuculuk değerinin araştırılmasında;   Hümoral Ya da hücresel immünite ölçülür.   ÖRNEĞİN; HBV karşı Anti-HBs yanıtı >10 IU/ml   AŞININ KORUYUCULUK SÜRESİ   Koruyuculuk etkilerinin ne kadar devam ettiğini gösterir   Koruma süresi uzun olan aşılar iyidir.   Canlı (atenüe) aşılar

56

57 AŞILARIN UYGULANMASI İLE İLGLİ ÖZELLİKLER;   Aşının tam yarar görebilmesi için   Yeterli dozda   Yeterli sayıda   ve uygun zaman aralıklarıyla   Usulüne uygun teknikle yapılması gerekir.

58 Aşıların uygulanma yolları:   MUKOZAL UYGULAMA   Buruna damlatılarak   Buruna püskürtmek   Ağızdan verilmektedir   Diğer (rektal, genital vb.)   PARENTERAL UYGULAMA (Enjeksiyon);   Deriyi çizerek   Deri içine (Intra dermal)   Deri altına (Subkutan)  )  Kas içine (Intramuskular)

59

60 Aşı enjeksiyon şeklinde uygulanıyorsa   Deri altına veya kas içine uygulanmalıdır   Damar içine uygulanmaz.   Çünkü hem aşının bağışıklanma gücü azalır   Hem yan etki fazla olur Kas içi uygulamalarda iğne uzunluğu yeterli olmalıdır. Çünkü;   Adjuvant madde katkılı olduğu için, yeterli derinliğe yapılmaz, yüzeysel yapılırsa (deri altında) nekroz gelişir.

61 Paranteral uygulamalarda;   En iyi yol deri içidir.   Daha erken ve güçlü immün yanıt gelişir. Ağız ve burun yoluyla verilen aşılar; kolay uygulanırlar,. geniş kitle aşılamalarında seçilen yollardır.

62 Aşının ilk verilmesinden sonra Ab gelişmesine kadar geçen;   LATENT SÜREÇ;   24 saat ve 2 haftadır.   Kişinin immün sisteme   Antijenin yapısına, şekline, dozuna bağlıdır.   Bu dönem sonunda 4 gün ile 4 hafta arasında ARTMA dönemidir   Sonunda azalma DÖNEMİ başlar   İlk önce 3. günden sonra IgM   haftada en yüksek   1-2 ay içerisinde kaybolur.   günlerde IgG sentezlenir.   5. haftada en yüksek .  Ömür boyu kalır.

63   İlk kez verilen bir aşıdan, kısa bir süre sonra ikinci Ag verilirse   İlkinde oluşan Ab'ler, 2. leri etkisiz kılabilir.   Anneye bağlı IgG antikorları, bebeğe geçtikten sonra en az 5, en fazla 9. aya kadar koruma yapabilir.   Bu durumda atenüe aşılar (kızamık, kızamıkçık, kabakulak) uygulamasında bu IgG 'lerin kaybolma süresi dikkate alınır.   Bu aşılar 9. aydan sonra yapılır.   Yeni doğanda Hücresel immün yanıt oldukça gelişmiş olduğundan ;   BCG aşısı hemen doğum sonrası uygulanır.

64 BCG

65   AŞILAMA YAŞI ;   Aşı enfeksiyonun daha sık görüldüğü yaşta uygulanır   Aynı zamanda aşının uygulandığı yaşta yan etkilerinin azlığı veya çokluğudur.   AŞILAMA RİSKİ:   Aşı ile sağlanacak yarar aşının neden olacağı zararla karşılaştırılır.   Hangisi ağır basarsa ona göre karar verilmelidir.

66 AŞILAMANIN SAKINCALI OLDUĞU DURUMLAR;   İmmün yetmezliği veya immünitesi bozulmuş olanlara ve   Lösemi, lenfoma, kanser ve AIDS   Radyasyon ve kortikosteroid gibi immünospresif tedavi olanlara   CANLI AŞI UYGULANMAZ.   Böbrek ve diabet hastalarına;   Tifo-paratifo aşısı yapılmaz.   Yumurta alerjisi olanlara   İnfluenzae, Sarı Humma, Kızamık ve Kabakulak

67   Gebeler;   OPV, çiçek, kızamıkçık uygulanmaz   Yenidoğan ensefolopatisi veya mental sekelleri olanlar;   İlk yıl hiç aşı yapılmaz   HIV seropozitif olgulara   BCG, OPV, İnfluenzae, pnömokok yapılmaz   Gamaglobulin verildikten sonraki 3 ay içinde   Canlı virüs aşısı yapılmaz.

68

69 AŞILARIN BİRLİKTE UYGULANMASI (=KARMA AŞILAR)   Ölü bakteri aşıları ve toksoid aşılar birlikte kullanılabilir   Hem zaman kazandırır, hem pratiktir, kolaydır.   Tek uygulamaya göre daha güçlü koruma sağlar   Difteri+tetanoz+Boğmaca (DTB)   DTB+OPV   Kızamık+Kızamıkçık+Kabakulak (KKK)   İnfluenzae+Tetanoz

70 BAZI AŞILAR EŞ ZAMANLI OLARAK UYGULANIR   DTB+ OPV   DTB+Kızamık   DTB+OPV+Kızamık   DTB+OPV+KKK

71 BAZI AŞILAR BİRLİKTE UYGULANABİLİR   DTB+ Hep. B.   BCG+DTB+OPV   BCG+DTB+Kızamık+Sarı humma   DTB+Kızamık+Sarı humma+OPV BAZI AŞILAR BİRLİKTE UYGULANMAZ   Kolera ve Sarı Humma

72 AŞILAMADA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN DURUMLAR;   AŞILARIN YAN ETKİLERİ;   YEREL (Lokal) AŞI REAKS;   Isı artışı   Kızarıklık   Şişlik   Ağrı   Bazen bölgesel lenf bezlerinde şişlik

73   HAFİF SİSTEMİK;   Aşı içindeki yabancı proteinlerin neden olduğu reaksiyonlar   AĞIR SİSTEMİK;   Nadiren gelişir   ALLERJİK REAKS.;  Anaflaktik tipte gelişir  Aşı şoku denir  Bazen allerjik ensefalit oluşur.

74 GÜNCEL BAZI AŞILAR VE UYGULAMA GRUPLARI;   Pnömokok aşısı   >65 yaş   Astım dahil kronik kardiyovesküler ve allerjik hast.   Splenektomi veya immunsupresif tedavi 2 hafta önce uygulanır   0.5 ml Im/sc tek doz uygulanırlar   Yüksek riskli gruplarda > 6 yıl geçtikten sonra   Nefrotik sendrom, böbrek yetmezliği, transplantasyon olanlarda pnömokok Ab'ler hızla kaybolur 2. doz aşı yapılır.

75

76   İNFLUENZAE AŞISI   65(50) yaş ve üzerindekiler   Kronik kardiyovasküler ve akciğer hastaları   Kronik hastaların ve yüksek riskli kişilerin bakımıyla uğraşan personel ve ev halkı   Diabetes mellitus (DM) ve diğer metabolik hastalıklar, böbrek yetmezliği, immunsupresif ve bağışıklık yetmezliği durumları (HIV pozitifliği, kortikosteroid tedavisi ve immunsupresif ve antineoplastik tedavi görenler)   Bakımevlerinde kalan kronik hastalıklı yatalak kişiler   Uzun süre aspirin tedavisi görmek zorunda olan genç erişkin kişiler   Grip mevsiminde bulunan trimestrideki gebe kadınlar   0.5ml deltoid kasa (IM); heryıl ekim başı, kasım ortası

77

78 HEPATİT B AŞISI   Seksüel olarak aktif, çok eşli kişiler homoseksüeller ve çok eşli heteroseksüeller   Kan ve kan ürünleri ile temas edenler   Mental özürlü, bakımevlerinde kalanlar ve çalışanlar   Hemodiyaliz hastaları   Pıhtılaşma faktör konstantreleri alanlar   HBsAg taşıyıcılarının eşleri ve ev halkı   Anti-HCV pozitif olanlar   Damar içi uyuşturucu kullananlar   Hep.B’nin endemik olduğu yerleri ziyaret edenler   Hemofili hastaları   Çocuk aşılama programına alınmıştır   0,1 ve 6.ayda 3 doz

79

80 GEBELİK   Canlı aşılar kontrendike   Tetanoz-doğum öncesi 2 doz Td verilir   Polio ve Sarı humma riski yüksekse bu aşılar uygulanabilir   İnaktive aşılar risksiz   Annenin ateşlenmesi fetus için riskli olduğundan elden geldiğinde bu aşılardan kaçınılır   Gerektiğinde influenzae (gebeliğin 14. haftası ve sonrasında) ve HBV, HAV ve pnömokok aşıları uygulanabilir   Emziren anneye canlı veya inaktif aşılardan biri uygulanabilir

81 ULUSLAR ARASI SEYAHAT EDENLERDE AŞILAMA   Sarı humma- Seyahat öncesi 1 doz 0.5ml –SC   Kolera-0.5 ml IM/SC,0.2ml ID, 2doz 1hafta/1ay arayla   (Sarı Humma aşısı ile en az 3 hafta ara)   Tifo (Ty21a: 48 saatte bir, 4 doz- rapel 5 yıl sonra, Vi polisakkarit İM-2 yılda bir rapel)   N.menengitidis (A,C,Y,w-135): 1 doz/0.5ml SC   Japon ensefalit aşısı -0., 7. ve 30. günlerde 0,1ml SC, 2 yıl sonra 1 rapel)   Hepatit A: aşı+Ig (3 aydan az kalma-0,02 ml/kg, 4-6 ay kalma:0,06 ml/kg)

82 KAZALAR/TEMASLAR   Yanıklar: Td,TIG   Hayvan ısırıkları: Kuduz-HDCV+RIg, Td   Yılan ve Akrep sokmaları: Özgül antiserumlar   Yaşlılar: Pnömokok, İnfluenzae, Td   Şarbon: Şarbonun yaygın olduğu bölge hayvanlarının der, kürk, yün, kıl, kemik unu vs ile temas eden çalışanlar   Q Ateşi: Koyunlarla teması olanlar ve C. burnetti ile laboratuvarda çalışanlar için inaktif bir aşı vardır   Tularemi: Canlı attenue aşı; tularemin endemik olduğu bölgelerde ilgili hayvan ve vektörle temas riskindekilere uygulanır   Veba: Laboratuvar personeli, Arizona-New Mexico bölgelerine gideceklere uygulanır

83

84 BULAŞMA SONRASINDA BAĞIŞIKLAMA   Hepatit A : Bulaşma sonrasında 2 hafta içinde Ig+aşı   HBV : HBsAg pozitif kişiden bulaş:HBIg+aşı   HCV hepatit bulaşında standart Ig etkisiz; izleme yapılır   Şüpheli hayvan ısırığı : Aşı(HDCV) +RIg   Yaralanma : T veya Td +TIg +SAT   Kızamık-Bulaşma sonrası 6 gün içinde Ig (0.25 ml/kg-max 15 ml+aşı   Kızamıkçık-Ig ile belirtiler silik geçer, viremi ve fetus enfeksiyonu ve konjenital rubella önlenemez

85 Türkiye’de Uygulanan Aşı Programı

86 SERUMLAR (=PASİF BAĞIŞIKLAMA)   Bağışık serumları   İmmunoglobulinler   Pasif bağışıklama için kullanılırlar   Hazır Ab içerikli olduklarından, uygulandıkları anda etki gösterirler.   Ancak kısa sürelidirler.(3-4 hafta)   Aktif bağışıklık oluşma süresine kadar koruyucu ve tedavi edici direnç kazandırır

87 BAĞIŞIK SERUM (=Anti serum)   Bağışıklanmış hayvanlardan elde edilmiş antikor içeren serumlar   Hastalık etkeni mikroplar veya ürünleri Ya da yılan, akrep zehirleri Ag olarak kullanılır   Deney hayvanlarına verilir.   At, sığır, koyun gibi büyük hayvanlar kullanılır   Bu hayvanlarda bol miktarda Ab içeren serum elde edilir.   Ancak; hayvan kaynaklı serumlar, yabancı protein içerdiğinden allerjik reaksiyon oluşturur.   Bundan dolayı, hayvan kaynaklı serumlar yerine insan kaynaklı serum kullanımı artmıştır.

88 İMMÜNOGLOBİNLER (=İnsan Kaynaklı Bağ Serum=Gamaglobulin) İMMÜNOGLOBİNLER (=İnsan Kaynaklı Bağ Serum=Gamaglobulin)  İnsan plazması veya plasentadan elde edilir.  Yan etkileri oldukça az olup, kullanım alanı geniştir.  İki çeşittir.  Standart Ig  Özgül Ig

89 Standart İmmunoglobulin;   Eş anlamları;   Normal immünoglobulin Ya da gamaglobulin   Standart gamaglobulin Ya da polivalan immünoglobulin   1000 kadar donörün plazmasından Immünoglobulin ayırt edilmesiyle hazırlanan üründür.   Bu üründe çeşitli Ab'ler birarada yoğun olarak bulunur   Kullanım alanı;   İmmünite bozukluklarında;   Enfeksiyonlardan korunmada veya  sonrası  Bulaşıcı hastalıklarla temas sonrası

90 Özgül immünoglobulin;   Eş anlamları;   Spesifik IgM, Özgül gamaglobulin, Hiper immünoglobulin gibi   Doğal olarak BİR ENFEKSİYON HAST. gelişenlerden Ya da patojene özgü aktif bağışıklama (aşı) olan gönüllü kişilerin plazmasından elde edilir.   Bu ürün o mikroba veya ürüne karşı yoğun özgül Ab içerirler.   YANİ SPESİFİK Ig'lerdir.   Bu Ig'ler hayvan kaynaklı bağışık serumlara oranla Ab içerikleri kez daha fazladır.

91 BAĞIŞIK SERUM VE İMMÜNOGLOBULİN ÖRNEKLERİ; BAĞIŞIK SERUM VE İMMÜNOGLOBULİN ÖRNEKLERİ;  Anti toksik serumlar ;  Difteri, tetanoz, gazlı gangren, botulismus  Anti-bakteriyal serumlar  Şarbon,N. menengitidis, Boğmaca  Anti-vektör serumlar  Akrep, yılan, örümcek  Anti-viral Ig  Kuduz,Hepatit B, Kabakulak  Bunlardan kuduz, HBV, V2'de hem koruyucu hem tedavi özelliği vardır.  Anti-toksik Ig  Tetanoz anti toksik Ig

92 SIK KULLANILAN IMMÜNGLOBULINLER SIK KULLANILAN IMMÜNGLOBULINLER  HEPATİT B immünglobulin (HBIg )  İnsan donörlerden elde edilen spesifik Ig  ml'sinde 200 IU Anti-HBs bulunur.  Riskli gruplar;  Sağlık peroneli  Özellikle cerrahi ve laboratuvar elemanları

93  UYGULAMA ZAMANLARI;  HBV ile kontamine araç-gereç temasından sonra  Dializ yapılan hastalar  HBV'li kişilerle cinsel temasa girenler  HBV taşıyıcı annelerin yeni doğanlarına  HBV'li kanın verilmesinden hemen sonra  Mümkünse HBV'li kişiyle temas olmadan hemen önce vermek daha önemlidir.

94  Hem aktif hem pasif bağışıklama birlikte yapılmalıdır.  ÖRNEĞİN;  HBsAg pozitif kanla, kaza sonucu perkütan Ya da mukoza teması sonrası  48 saat içinde 800 IU  HBsAg pozitif anneden doğan bebeklere  Doğumdan hemen 12 saat sonra 100 IU 100 IU  Uygulama Dozu  ml/kg (en çok 5 ml) Im

95  Kuduz Immunoglobulini  İnsan donörlerinin plazmasından elde edilen Ig'lerdir  ml'sinde 150 IU Ab bulunur  Hayvan ısırmalarından hemen sonra uygulanır  Hem aktif hem pasif bağışıklık birlikte yapılmaktadır.

96 Tetanoz Anti-Toksoid Ig Tetanoz Anti-Toksoid Ig  İnsan kökenli ml'sinde 250 IU Ab içerir  IM olarak yaralanma sonrası yapılır.  Hem koruyucu hem tedavi edicidir.  Hem aktif hem pasif bağışıklama birlikte yapılamalıdır.

97  Anti-D (Rh) Ig  İnsan donörlerinin kan plazmasından elde edilir  ml'sinde 250 µg Anti-D Ab'leri vardır.  Rh(-) anne, Rh(+) bebeğe hamileyse uygulanır;  Eritroblastis fetalisis Hast.  Rh(-) anne,ikinci Rh(+) bebeğe immünize olmaması için;  Anneye ilk doğumdan hemen sonra(72 saat) Anti-D Ig verilir  Böylelikle anne immün olmadan antijenler nötralize edilir.  Bu durum anneye bilmeden ilk hamilelik öncesi Rh(+) kan verilmişse aynen geçerlidir


"AKTİF VE PASİF BAĞIŞIKLIK (Aşılar ve Serumlar) PROF. DR. BEKİR KOCAZEYBEK İ.Ü. CERRAHPAŞA TIP FAKÜLTESİ TIBBİ MİKROBİYOLOJİ ABD." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları