Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 1 Kılavuz A Koku Emisyonu Ölçüm Kılavuzu.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 1 Kılavuz A Koku Emisyonu Ölçüm Kılavuzu."— Sunum transkripti:

1 Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 1 Kılavuz A Koku Emisyonu Ölçüm Kılavuzu HAZIRLAYANLAR: Prof. Dr. Aysel Atımtay Çevre Yük. Müh. Meltem Güvener

2 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 2 Kılavuzun İçeriği Kapsam Terimler, tanımlar ve semboller Ölçüm prosedürü Kullanılacak ekipmanlar Örnekleme Panelistlerin belirlenmesi Kokunun panelistlere sunumu Koku konsantrasyonunun hesaplanması Ölçüm sonuçlarının değerlendirilmesi Verinin kaydedilmesi ve raporlama

3 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 3 Kapsam Koku kaynağından çıkan gazların KB/m 3 cinsinden konsantrasyonunun “Olfaktometri” yöntemi ile tayin edilmesi

4 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 4 OLFAKTOMETRE Kelime anlamı: Olfaktori: Koklama Olfaktometre: Koku ölçüm cihazı Prensip: İnsan burnunun sensör olarak kullanılması Amaç: Koku konsantrasyonunun KB/m 3 cinsinden tayin edilmesi

5 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 5 Olfaktometre – Genel İlkeler Olfaktometre ile kokunun insan üzerinde yarattığı etki laboratuvar ortamında simule edilmektedir. Kokunun içerdiği bileşenlere bağlı olarak bu etki karmaşık olabilmektedir Fiziksel veya kimyasal sensörler ile bu karmaşık etkinin ölçümü zordur. Bu nedenle olfaktometre kullanılmaktadır.

6 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 6 Olfaktometre TO7

7 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 7 1 3 4 5 6 7 2 3 1.Kokulu gaz örneği 2.Nötr hava 3.Pompa 4.Aktif karbon 5.Akış ölçer 6.Karıştırıcı 7.Koku maskesi Olfaktometre Çalışma Prensibi

8 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 8

9 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 9

10 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 10 Oturma Düzeni

11 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 11 Ölçüm Nasıl Yapılır? Ölçümü yapacak ekip 4 panelist ve bir ölçüm liderinden oluşur. Ölçüm lideri panelistlere verilecek kokulu gazın seyreltme kademesini belirler. Lider, her paneliste ait koku maskesine farklı zamanlarda seyreltilmiş gazdan gönderir. Panelistler kokuyu aldıkları anda bir düğmeye basarak lidere cevap verirler. Ölçme işlemi bilgisayar kontrollü olarak gerçekleştirilir. Panelistlerin algılama düzeylerine göre koku seviyeleri belirlenir.

12 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 12 Kokulu Gazı Seyreltme Oranları Seyreltme Oranı = Kokulu Hava Kokulu + Nötr Hava 1:640 1:320 1:160 1:80 1:40 1:20 1:10 1:5 1:2,5 Artan Koku Konsantrasyonu Z K = 1 Seyreltme Oranı Seyreltme Faktörü,

13 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 13 Kokulu gaz çok yoğun ise: Toplam Seyreltme Oranı = Seyreltme Oranı Ön Seyreltme Oranı x Ön seyreltme oranları : 1:100, 1:50, 1:25 Örnek:(1/640)  (1/100) = 1/64000 Olfaktometre ile gerçekleştirilebilen maksimum seyreltme oranı 1 : 64000 dir.

14 Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 14 Olfaktometrik Sonuçların Değerlendirilmesi

15 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 15 Örnek 1 (iyi örnek) Zk= 25 x 160 = 4000 = 25 x 80 = 2000 = 25 x 40 = 1000

16 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 16 Örnek 2 (kötü örnek) Zk= 1 x 320 = 320 = 1 x 160 = 160 = 1 x 80 = 80

17 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 17 Örnek 1 Başlagıç seyreltme oranı: Ön S.O. x Seyreltme Oranı = Toplam S.O. 1 / 25 x 1 / 160 = 1 / 4000 Başlagıç seyreltme faktörü: 1 / Toplam Seyreltme Oranı= 1 / (1/4000) = 4000 Seyreltme kademeleri: 4000 – 2000 – 1000 – 500 – 250 -...... Panelistlerin tamamı ardışık iki kokulu hava için “evet” cevabı verdiklerinde ölçüm sona erer.

18 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 18 Panelist Cevapları TolgaUmayOnurÇınar 1. Ölçüm 200010002000 2. Ölçüm 200010002000 3. Ölçüm 1000 Bu durumda, Tolga 1.ölçümde; seyreltme faktörü 4000 iken “hayır” cevabı vermiş, seyreltme faktörü 2000 iken “evet” cevabı vermiş, seyreltme faktörü 1000 iken “evet” cevabı vermiş ve ardışık iki seyreltme faktöründe doğru yanıt vererek kendi ölçümünü sonlandırmıştır.

19 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 19 Z 50 Değerinin Hesaplanması Panelistlerin evet ve hayır cevaplarına göre Z 50 değeri hesaplanır ve bu değer örneğin koku konsantrasyonunu belirler. Her panelistin, son “hayır” cevabındaki S.F. ve ilk “evet” cevabındaki S.F.’nün logaritması alınarak bir tablo oluşturulur. S.F.: seyreltme faktörü

20 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 20 Logaritmik Tablo TolgaUmayOnurÇınar 1. Ölçüm “hayır” Log 4000 = 3,6Log 2000 = 3,3Log 4000 = 3,6 2. Ölçüm “hayır” Log 4000 = 3,6Log 2000 = 3,3Log 4000 = 3,6 3. Ölçüm “hayır” Log 2000 = 3,3 1. Ölçüm “evet” Log 2000 = 3,3Log 1000 = 3,0Log 2000 = 3,3 2. Ölçüm “evet” Log 2000 = 3,3Log 1000 = 3,0Log 2000 = 3,3 3. Ölçüm “evet” Log 1000 = 3,0 Toplam / 6 20.11 / 6 = 3,3520.11 / 6 = 3,1520.11 / 6 = 3,35 Eşik Değerleri 10 3,35 = 224410 3,15 = 141410 3,35 = 2244  Bu logaritmik değerlerin aritmetik ortalaması alınır ve “M” panelist tepkilerinin geometrik ortalaması bulunmuş olur.  M değerinin ters logaritması Z 50, koku konsantrasyonunu verir. M = 3,3 ve Z 50 = 10 3,3 = 2000 KB/m 3

21 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 21 Z 16 ve Z 84 Değerlerinin Hesaplanması Z 16 100 kişiden 16 kişinin alabildiği koku konsantrasyonunu, Z 84 100 kişiden 84 kişinin alabildiği koku konsantrasyonunu temsil eder. Bu değerler şu şekilde sıralanır; Z 84 < Z 50 < Z 16 Standart sapma (s) hesabı sonrası bulunur; Z 50 = 10 M Z 16 = 10 M+s Z 84 = 10 M-s

22 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 22 Z ll ve Z ul Değerlerinin Hesaplanması Z al (alt limit) ve Z ül (üst limit) ölçümün % 95 güvenilirlik aralığını belirler. Şu şekilde hesaplanır; Z al = 10 log Zal Z ül = 10 log Zül (N: panelist sayısı, t: öğrenci faktörü)

23 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 23 L KB Değerinin Hesaplanması Eşikteki koku konsantrasyonu tanım olarak 1KB/m 3 ’ tür. L KB değeri kokunun seviyesini belirtir. L KB = 10 x log (2000 / 1) = 33,0 dB

24 Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 24 Örnekleme Teknikleri

25 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 25 Koku Kaynakları Atıksu arıtma tesisleri Kimyasal Tesisler Rafineriler Mezbahalar Yağ Eritme Merkezleri Boya-Vernik Sanayileri Yem Fabrikaları (Kemik Unu vb.)

26 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 26 Örnekleme Tekniklerinin Uygulanması Örnek alma ve örnek hazırlama, ölçüm sisteminin en önemli öğesidir. Ölçüm sonucunun kalitesini ve güvenilirliğini etkiler. Örneklemelerde hata payları bulunmaktadır. Dikkatli örnek alma hata paylarını azaltır.

27 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 27 Örnekleme Tekniklerinin Uygulanması Örnek alma ve örnek hazırlama, ölçüm sisteminin en önemli öğesidir. Ölçüm sonucunun kalitesini ve güvenilirliğini etkiler. Örneklemelerde hata payları bulunmaktadır. Dikkatli örnek alma hata paylarını azaltır.

28 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 28 Örnekleme Teknikleri Olfaktometre sistemine göre ölçüm yapmak için 2 çeşit örnekleme uygulanmaktadır: Aktif Örnekleme Sürekli Pasif Örnekleme Kesikli  Gaz ortam  Sıvı Yüzeyi  Katı Yüzeyi

29 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 29 Aktif Örnekleme (Sürekli) 1.Örnek alma probu 4.Örnek fazlasının çıkışı 2.Toz filtresi 5.Olfaktometreye giriş 3.Ön seyreltme havası 3 1 2 4 5

30 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 30 Aktif Örnekleme (Sürekli) İncelenecek örneğin kaynaktan sürekli olarak kısmi akışı sağlanır. Olfaktometre örnekleme hattına bağlanır. Kaynaktan alınan örnekler sürekli olarak olfaktometreye aktarılır. Böylece olfaktometreye yeterli hacimde kokulu gaz örneği sağlanmış olur.

31 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 31 Pasif Örnekleme (Kesikli) Kokulu gaz örneği vakumlu örnek alma cihazı ile örnekleme torbalarına alınır. Örnek analiz edilmek üzere laboratuvara getirilir ve torba olfaktometreye bağlanarak koku analizleri yapılır.

32 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 32 Pasif Örnekleme a) BACA GAZI Örnekleme probu Örnekleme torbası Vakum ünitesi Vakum pompası Örnekleme cihazı

33 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 33 Pasif Örnekleme b) SIVI YÜZEYİ Örnekleme cihazı Örnek alma noktası

34 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 34 Pasif Örnekleme c) KATI YÜZEYİ Çöp alanı Örnek alma noktası Örnekleme cihazı

35 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 35 Örnek Hacmi Pasif örnekleme sırasında alınacak örnek hacmi aşağıda belirtilen faktörlere bağlıdır: Koku konsantrasyonu Tekrarlanan ölçüm sayısı (ard arda en az üç ölçüm) Yaklaşık örnek hacmi ~ 20 L

36 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 36 Ölçüm Alınan örneğin 24 saat içinde olfaktometre ile ölçümü yapılmalıdır. Ölçüm yapılacak ortamın koku içermemesi sonuç açısından çok önemlidir.

37 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 37 Aktif ve Pasif Örneklemelerin Karşılaştırılması AKTİF ÖRNEKLEME Sabit koku kaynakları emisyonlarının ölçümünde ; Örnekleme ve ölçüm işlemi arasındaki zaman az olduğu için kokunun kimyasal reaksiyona girme veya soğurulma riski minimumdur. oDeğişken koku emisyonlarının ölçümünde ;  Koku örneği zamana göre değişken olduğu için elde edilen sonuçlar güvenillir değildir.

38 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 38 Değişken koku emisyonlarının ölçümünde ; Farklı konsantrasyondaki koku emisyonlarının tayini için daha uygundur. Örnekleme gazının sabit akışlı olması yeterlidir. Tek kademeli ölçümlerde; Homojen koku örneklemesinin yapılabilmesi için örnekleme torbasının yeteri kadar büyük olması gerektir. Aktif Ve Pasif Örneklemelerin Karşılaştırılması PASİF ÖRNEKLEME

39 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 39 Örnekleme Sırasında Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar: Örnekleme sistemi koku içermemelidir. Soğurmalar önlenmelidir. Yoğunlaşma oluşumu önlenmelidir. Ölçümü yapılacak örneğin  Temas ettiği yüzey  Transfer mesafesi  Tranfer süresi minimum olmalıdır.

40 Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 40 Ankara Emisyon Ölçüm Sonuçları

41 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 41 Boya Fabrikası EndüstriÜniteKB/m 3 dB ± std. Boya Fabrikası1 Boya Havalandırma Kanalı 2000 1900 33,0 ± 1,0 32,8 ± 1,3 Boya Havalandırma Kanalı 13000 11000 41,3 ± 1,5 40,5 ± 1,2 Vernik Havalandırma Kanalı 1600 1900 32,0 ± 1,2 32,8 ± 1,0 Boya Fabrikası2 Boya Havalandırma Kanalı 910 1700 29,6 ± 1,3 32,3 ± 1,2

42 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 42 Cam ve Kaya Yünü Üretimi EndüstriÜniteKB/m 3 dB ± std. Cam Yünü Üretimi Baca 6700 6300 38,3 ± 1,5 38,0 ± 1,4 Baca 3200 2000 35,0 ± 1,2 33,0 ± 1,0 Kaya Yünü Üretimi Baca5700047,6 ± 1,3 Baca 18000 27000 42,5 ± 2,0 44,3 ± 1,7

43 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 43 Katı Atık Depolama Sahası EndüstriÜniteKB/m 3 dB ± std. Katı Atık Depolama Sahası Örnekleme Bacası 630 890 28,0 ± 1,4 29,5 ± 1,3 Örnekleme Bacası 1300 1400 31,0 ± 1,4 31,5 ± 1,5 Örnekleme Bacası 43000 29000 46,3 ± 1,6 44,5 ± 1,3 Örnekleme Bacası 8500 39,3 ± 1,3 39,3 ± 1,0

44 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 44 Katı Atık Depolama Sahası

45 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 45 Besi Ahırları ve Tavuk Çiftliği EndüstriÜniteKB/m 3 dB ± std. Besi Ahırı (dana) Ortam Havası 3800 3000 35,8 ± 1,8 34,8 ± 1,3 Besi Ahırı (koyun) Ortam Havası 38 27 15,8 ± 1,0 14,3 ± 0,6 Tavuk Çiftliği Ortam Havası 160 210 22,0 ± 1,4 23,3 ± 1,3 Ortam Havası 45 53 16,5 ± 1,3 17,3 ± 1,3

46 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 46 Restoranlar EndüstriÜniteKB/m 3 dB ± std Restoran 1 Ortam Havası 1500041,8 ± 1,0 Restoran 2 Ortam Havası 20023,0 ± 1,7

47 Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 47 İzmir Emisyon Ölçüm Sonuçları

48 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 48 Emisyon ölçüm sonuçları Et ve et işleme (rendering) Filtre çıkışı5100018.10.2002 Filtre çıkışı1600030.01.2003 Zeytinyağı üretimi Soğutma kulesi 3800 2700 27.11.2002 Su yüzeyi1400 Pirina Ortam havası320 30.12.2002 Yağsız pirina1700 Kuru pirina480 Depo alanı3400

49 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 49 Emisyon ölçüm sonuçları Balık yemi üretimi Filtre girişi 16000 13000 14000 14.04.2004 Filtre çıkışı 1900 2000 1800 Ortam havası 1700 750 Kedi-köpek maması üretimi Scrubber girişi 13000 11000 08.05.2004 Scrubber çıkışı 13000 14000 Ortam havası 7100

50 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 50 Emisyon ölçüm sonuçları Maya endüstrisi (yeast) Fermentasyon ünitesi (#1) 230000 260000 27.05.2004 Fermentasyon bacası 180000 240000 Hammadde hazırlama tankı 910000 Dış hava510 Atıksu arıtma tesisi360 Fermentasyon ünitesi (#7) 570 Alüminyum şekillendirme (aluminum foundry) Ortam havası150 02.06.2004 Maça üretimi 200 240 Üretim hattı 190 250 290

51 LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 51 Emisyon ölçüm sonuçları Arıtma çamuru (sludge) Örnekleme bacası ile (eski çamur-2003) (old sludge) 16000 10000 03.11.2004 Örnekleme bacası ile (yeni çamur-2004) (new sludge) 40000 Çöp depolama alanı (sanitary landfill) Örnekleme bacası ile (endüstriyel çöp alanı) 72000 03.11.2004 Örnekleme bacası ile (İşlenmemiş çöp) (untreated) 24000 Örnekleme bacası ile (İşlenmiş çöp) (treated) 24000 18000


"Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü LIFE Projesi – III.Çalıştay 9-10 Aralık 2004 ODTÜ, Ankara 1 Kılavuz A Koku Emisyonu Ölçüm Kılavuzu." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları