Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

OTİZM-YAYGIN GELİŞİMSEL BOZUKLUKLAR OTİZM-YAYGIN GELİŞİMSEL BOZUKLUKLAR Prof. Dr. Dilşad TÜRKDOĞAN Prof. Dr. Dilşad TÜRKDOĞAN Marmara Üniversitesi Marmara.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "OTİZM-YAYGIN GELİŞİMSEL BOZUKLUKLAR OTİZM-YAYGIN GELİŞİMSEL BOZUKLUKLAR Prof. Dr. Dilşad TÜRKDOĞAN Prof. Dr. Dilşad TÜRKDOĞAN Marmara Üniversitesi Marmara."— Sunum transkripti:

1 OTİZM-YAYGIN GELİŞİMSEL BOZUKLUKLAR OTİZM-YAYGIN GELİŞİMSEL BOZUKLUKLAR Prof. Dr. Dilşad TÜRKDOĞAN Prof. Dr. Dilşad TÜRKDOĞAN Marmara Üniversitesi Marmara Üniversitesi Nörolojik Bilimler Enstitüsü Nörolojik Bilimler Enstitüsü Çocuk Nörolojisi Uzmanı Çocuk Nörolojisi Uzmanı

2 Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Yaşamın ilk yıllarında; Yaşamın ilk yıllarında; sosyal gelişim, iletişim ve bilişsel gelişimde özgün gecikme ve sapmaların olduğu nöropsikiyatrik bozukluklardır.

3 Özellikleri… Tek bir hastalık değil Tek bir hastalık değil Pek çok nedeni olan bilişsel ve davranışsal sendromlardır Pek çok nedeni olan bilişsel ve davranışsal sendromlardır Ortak fizyopatolojik kaynak olasılığı var Ortak fizyopatolojik kaynak olasılığı var

4 Özellikleri… Spektrum içinde değişkenlik gösteren tek bir durum? Spektrum içinde değişkenlik gösteren tek bir durum? Aynı özelliği gösteren farklı tablolar? Aynı özelliği gösteren farklı tablolar? Bozukluk mu? Semptom mu? Bozukluk mu? Semptom mu? Tanı mı? Tanımlama mı? Tanı mı? Tanımlama mı?

5 Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Otistik Spektrum Bozuklukları Otistik Spektrum Bozuklukları Asperger bozukluğu Asperger bozukluğu Rett bozukluğu Rett bozukluğu Disintegratif bozukluk Disintegratif bozukluk Atipik olgular Atipik olgular

6 Geçmiş DeSanctis (1906): Prekok demans DeSanctis (1906): Prekok demans Heller (1908): İnfantil demans Heller (1908): İnfantil demans Kanner (1943): Erken infantil otizm Kanner (1943): Erken infantil otizm Asperger (1944): Otistisik psikopati Asperger (1944): Otistisik psikopati Rank (1949): Atipik kişilik gelişimi Rank (1949): Atipik kişilik gelişimi Rett (1966): Rett sendromu Rett (1966): Rett sendromu

7 Otistik Spektrum Bozuklukları Otistik Spektrum Bozuklukları Gelişimsel bozukluk: Gelişimsel bozukluk: Sosyal-duygusal gelişim İletişim Bilişsel işlevlerde sorunlar Yaşam boyu süren güçlükler Yaşam boyu süren güçlükler İşlevsellik düzeyinde değişkenlik : İşlevsellik düzeyinde değişkenlik : Kişiden kişiye Kişiden kişiye Aynı kişide Aynı kişide

8 Tanı Ölçütleri- DSM-IV 1994 A-1-Karşılıklı sosyal ilişkilerde güçlükler 2-İletişimde güçlükler 2-İletişimde güçlükler 3-Sınırlı, tekrarlanan basmakalıp davranışlar, ilgi alanları ve aktiviteler 3-Sınırlı, tekrarlanan basmakalıp davranışlar, ilgi alanları ve aktiviteler B- 3 yaşından önce başlamış olan; -sosyal ilişki, -sosyal ilişki, -dilin iletişim amaçlı kullanımı -sembolik/hayal gücüne dayalı oyun kurma becerilerinden en az 1 alanda gecikme ya da anormal işlevler -sembolik/hayal gücüne dayalı oyun kurma becerilerinden en az 1 alanda gecikme ya da anormal işlevler C- Rett S., Çocukluk Çağı Dizintegratif Bozukluk dışlanır

9 Karşılıklı Sosyal İlişkilerde Güçlükler Sözsüz sosyal davranışların ( göz-göze bakış, yüz ifadesi, vücut postürü ve sosyal iletişimi düzenleyen) gösterilmesinde belirgin bozulma Sözsüz sosyal davranışların ( göz-göze bakış, yüz ifadesi, vücut postürü ve sosyal iletişimi düzenleyen) gösterilmesinde belirgin bozulma Gelişimsel düzeye uygun ilişkilerin gelişiminde yetersizlik Gelişimsel düzeye uygun ilişkilerin gelişiminde yetersizlik Diğer insanlarla neşe, ilgi paylaşımı ile ilgili davranışların yokluğu Diğer insanlarla neşe, ilgi paylaşımı ile ilgili davranışların yokluğu Sosyal-duygusal karşılıklılığın yokluğu Sosyal-duygusal karşılıklılığın yokluğu

10 Sınırlı İlgi Alanları- Davranışlar Bir konuda sınırlı ve aşırı artmış ilgi Bir konuda sınırlı ve aşırı artmış ilgi Özgün işlevsel olmayan rutin ya da ritüellere tutku tarzında bağlılık Özgün işlevsel olmayan rutin ya da ritüellere tutku tarzında bağlılık Tek tip tekrarlayıcı hareketler Tek tip tekrarlayıcı hareketler Cisimlerin işlevsiz parçalarına yönelik aşırı ilgi Cisimlerin işlevsiz parçalarına yönelik aşırı ilgi

11 Konuşan dilin hiç olmaması (%50) ya da geriliği (ekolali, monoton, zamir tersliği, işaret dilinin yokluğu) Konuşan dilin hiç olmaması (%50) ya da geriliği (ekolali, monoton, zamir tersliği, işaret dilinin yokluğu) Yeterli konuşanlarda diğerleriyle sohbeti başlatıp sürdürmeme, ve semantik- pragmatik güçlükler Yeterli konuşanlarda diğerleriyle sohbeti başlatıp sürdürmeme, ve semantik- pragmatik güçlükler Stereotipik tekrarlayıcı kelimeler- idiyosenkratik dil Stereotipik tekrarlayıcı kelimeler- idiyosenkratik dil Yaşa uygun kandırmaca –sosyal taklit oyunlarının yokluğu Yaşa uygun kandırmaca –sosyal taklit oyunlarının yokluğu İletişimde Güçlükler

12 Gelişimle Gerçekleşen Değişiklikler yılda başlangıç yılda başlangıç Okul öncesi: Klasik bulgular + çevreyle aşırı ilgisizlik ve iletişimsizlik-bilişsel gerilik Okul öncesi: Klasik bulgular + çevreyle aşırı ilgisizlik ve iletişimsizlik-bilişsel gerilik Okul yaşı: Ebeveyine sınırlı bağlanma Okul yaşı: Ebeveyine sınırlı bağlanma sosyal ilişkide sapkın tutumlar-davranış sorunları sosyal ilişkide sapkın tutumlar-davranış sorunları Ergenlik: Sıklıkla davranışlarda bozulma Ergenlik: Sıklıkla davranışlarda bozulma Erişkin: Sıklıkla ağır gerilik- bilişsel-sosyal alanda ciddi güçlükler Erişkin: Sıklıkla ağır gerilik- bilişsel-sosyal alanda ciddi güçlükler

13 Sosyal Bilişsellik Akıl (akıl teorisi, empati): başkalarını tanıma, bilme, inanma Akıl (akıl teorisi, empati): başkalarını tanıma, bilme, inanma Yürütücü işlevler: çevreye cevap oluşturma, sürdürme, yeni bir duruma geçiş yapabilme Yürütücü işlevler: çevreye cevap oluşturma, sürdürme, yeni bir duruma geçiş yapabilme Merkezi uyumu sürdürme: ‘resmi okuyabilme’ Merkezi uyumu sürdürme: ‘resmi okuyabilme’

14 Diğer Sorun Alanları Zeka geriliği (%75): Zeka geriliği (%75): -Sözel olmayan yetiler daha iyi: motor -Sözel olmayan yetiler daha iyi: motor -Belli alanlarda beklenenden yüksek yetiler -Belli alanlarda beklenenden yüksek yetiler (küplerle desen gibi) (küplerle desen gibi) -Soyut düşünce, sıralama ve bilgi (sembolik) işlemlenmesinde zorluklar -Soyut düşünce, sıralama ve bilgi (sembolik) işlemlenmesinde zorluklar Epilepsi (%25) : Zeka düzeyi ile ilişkili Epilepsi (%25) : Zeka düzeyi ile ilişkili EEG anomalisi (%50) EEG anomalisi (%50)

15 Diğer Sorun Alanları Psikiyatrik sorunlar (depresyon, kaygı bozukluğu gibi) Psikiyatrik sorunlar (depresyon, kaygı bozukluğu gibi) Tier / Tourette sendromu Tikler / Tourette sendromu Davranış sorunları (yıkıcı davranışlar, affekt sorunları, dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu gibi) Davranış sorunları (yıkıcı davranışlar, affekt sorunları, dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu gibi)

16 Demografik Özellikleri Sıklığı: 2-10/ Sıklığı: 2-10/ Erkeklerde daha sıktır (4:1-5:1) Erkeklerde daha sıktır (4:1-5:1) Kızlar daha ağır etkilenir Kızlar daha ağır etkilenir Tüm ülkelerde ve kültürlerde görülür. Tüm ülkelerde ve kültürlerde görülür.

17 Etyoloji-Patogenez Biyolojik Etkenler: Genetik –yapısal anomaliler-epilepsiye yatkınlık-diğer nöroloji hastalıklarla birliktelik Biyolojik Etkenler: Genetik –yapısal anomaliler-epilepsiye yatkınlık-diğer nöroloji hastalıklarla birliktelik Biyolojik belirleyiciler:  Serotonin Biyolojik belirleyiciler:  Serotonin

18 Kalıtım ile İlgili Kanıtlar derece akrabalarında (anne-baba-kardeş) otizm görülme olasılığı kat artar: Kardeşinde otizm varsa diğer çocukta otizm olma oranı %2, başka bir YGB oranı %3.6 ve toplam risk (herhangi bir YGB tablosu için) %5 Kardeşinde otizm varsa diğer çocukta otizm olma oranı %2, başka bir YGB oranı %3.6 ve toplam risk (herhangi bir YGB tablosu için) %5 2-Tek yumurta ikizlerinde kardeşte otizm varsa eşinde oran %36 olarak bildirilmiştir. 2. ve 3. derece akrabalarda ise risk % 0.1’e iner. 3-Ailede sosyal iletişim güçlüğü, bilişsel, iletişim, dil, öğrenme ve yürütücü işlevlerde güçlük, kaygı, duygu durum bozuklukları olan birey sayısı genel toplumdan daha fazladır.

19 Çevresel Etkenlerin Yeri Anne ve baba tutumu??? Anne ve baba tutumu??? Gebelik, doğum ile ilgili etkenler  özgün olmayan beyin hasarı ? Gebelik, doğum ile ilgili etkenler  özgün olmayan beyin hasarı ? Çevresel kirlenme: Cıva, kurşun gibi ağır metal zehirlenmeleri ?? Çevresel kirlenme: Cıva, kurşun gibi ağır metal zehirlenmeleri ?? İletişim-sosyal uyaran eksikliği İletişim-sosyal uyaran eksikliği

20 Ne Zaman Hekime Başvurulmalı? 12 aylık bebekte heceleme, parmak ile gösterme ya da hiçbir mimik ifadesi (baş-baş yapma gibi) yoksa, 12 aylık bebekte heceleme, parmak ile gösterme ya da hiçbir mimik ifadesi (baş-baş yapma gibi) yoksa, 16 aylık bebek hedefe yönelik anlamlı tek bir kelime söylemiyorsa, 16 aylık bebek hedefe yönelik anlamlı tek bir kelime söylemiyorsa, 24 aylık bebek kendiliğinden (tekrar şeklinde olmadan) 2 kelimelik cümle söylemiyorsa, 24 aylık bebek kendiliğinden (tekrar şeklinde olmadan) 2 kelimelik cümle söylemiyorsa, Hangi yaşta olursa olsun kazanılmış dil ya da sosyal becerilerde kayıp varsa Hangi yaşta olursa olsun kazanılmış dil ya da sosyal becerilerde kayıp varsa

21 Tanı En Erken Ne Zaman Konur? Tanı tamamen çocuğun davranışları izlenerek konur. Tanı tamamen çocuğun davranışları izlenerek konur. Ortalama 18 aydan itibaren göz teması, taklit oyunları, sözel ve sözel olmayan iletişim becerilerinde gerilik saptanabilir. Ortalama 18 aydan itibaren göz teması, taklit oyunları, sözel ve sözel olmayan iletişim becerilerinde gerilik saptanabilir. Zeka ve dil sorunları olmayan hafif olgularda (yüksek işlevli otizm ve Asperger sendromu gibi) ise tanı ergenlik hatta genç erişkinliğe dek konulamayabilir. Zeka ve dil sorunları olmayan hafif olgularda (yüksek işlevli otizm ve Asperger sendromu gibi) ise tanı ergenlik hatta genç erişkinliğe dek konulamayabilir.

22 Başka Nörolojik Hastalıklarla Birliktelik Epileptik ensefalopatiler Epileptik ensefalopatiler Tuberoskleroz, Angelman sendromu, Frajil X sendromu, Down s. gibi bazı kromozom bozuklukları Tuberoskleroz, Angelman sendromu, Frajil X sendromu, Down s. gibi bazı kromozom bozuklukları Nadir metabolik hastalıklar Nadir metabolik hastalıklar Konjenital enfeksiyon hastalıkları Konjenital enfeksiyon hastalıkları

23 Tanıya Yaklaşım Nöropsikiyatrik öykü-değerlendirme Nöropsikiyatrik öykü-değerlendirme Davranış ölçüt değerlendirmesi (CHAT, M-CHAT vs) Davranış ölçüt değerlendirmesi (CHAT, M-CHAT vs) Zeka-gelişimin değerlendirilmesi Zeka-gelişimin değerlendirilmesi EEG (uyku) EEG (uyku) İşitme İşitme MR Görüntüleme MR Görüntüleme Metabolik inceleme Metabolik inceleme Genetik inceleme Genetik inceleme

24 BÖLÜM A: Anne babaya sorular 9 soru BÖLÜM B: Gözlem 5 soru Erken Çocukluk Dönemi Otizm Tarama Ölçeği (CHAT)

25 Ayırıcı Tanı Dil bozukluğu Dil bozukluğu Zeka geriliği Zeka geriliği Sağırlık Sağırlık Duysal bozukluklar Duysal bozukluklar Nörodejeneratif hastalıklar Nörodejeneratif hastalıklar Diğer YGB’lar Diğer YGB’lar

26 Tedavideki Temel Hedefler Çeşitli psikolojik ve davranışsal yöntemleri kullanarak kişinin güçlü olduğu alanları en yükseğe çıkarıp eksikliklerini en aza indirgemektir. Çeşitli psikolojik ve davranışsal yöntemleri kullanarak kişinin güçlü olduğu alanları en yükseğe çıkarıp eksikliklerini en aza indirgemektir. Erken başlanmalı ve sürekli olmalıdır Erken başlanmalı ve sürekli olmalıdır Seçeneklerinin çocuk ve ailenin ihtiyaçlarına göre düzenlenmesi başlıca koşuldur. Seçeneklerinin çocuk ve ailenin ihtiyaçlarına göre düzenlenmesi başlıca koşuldur.

27 Tedavideki Temel Hedefler Sosyal Sosyal İletişim İletişim Bilişsel ve Bilişsel ve Uyum işlevlerinin güçlendirilmesi Uyum işlevlerinin güçlendirilmesi

28 Tedavi Seçenekleri İlaç tedavisi İlaç tedavisi Diyet-vitaminler? Diyet-vitaminler? Davranışsal tedaviler: Sosyal uyaranları algılama, taklit, oyun kurma becerileri Davranışsal tedaviler: Sosyal uyaranları algılama, taklit, oyun kurma becerileri Psikolojik: Yaşamdaki olaylar ve çevresel güçlüklere karşı danışmanlık ve destek Psikolojik: Yaşamdaki olaylar ve çevresel güçlüklere karşı danışmanlık ve destek Konuşma ve dil eğitimi: Konuşmanın sözel ve sözel olmayan yönleri eğitimle geliştirilebilir. Konuşma ve dil eğitimi: Konuşmanın sözel ve sözel olmayan yönleri eğitimle geliştirilebilir. Fizik tedavi: Motor becerileri ve koordinasyonu iyileştirmeye yöneliktir. Fizik tedavi: Motor becerileri ve koordinasyonu iyileştirmeye yöneliktir.

29 Hiçbir eğitim yöntemi tek başına yeterli olmayıp eğitimsel ve davranışsal teknikler düzenli ve devamlı olarak sürdürülmelidir. Hiçbir eğitim yöntemi tek başına yeterli olmayıp eğitimsel ve davranışsal teknikler düzenli ve devamlı olarak sürdürülmelidir.

30 Ergenlikle Değişiklikler Epilepsi riskinde artış ve davranışta bozulma Epilepsi riskinde artış ve davranışta bozulma Z.B. ile ilgili Z.B. ile ilgili Düzelme: Tam / Çekirdek bulgular kalır Düzelme: Tam / Çekirdek bulgular kalır -5 yaşında iletişim dili gelişmişse -5 yaşında iletişim dili gelişmişse -3 ay içinde erken tedaviye cevap -3 ay içinde erken tedaviye cevap -epilepsi yoksa -epilepsi yoksa Bilişsel ve dil yetileri gelişir. Bilişsel ve dil yetileri gelişir. DEHB: Ortalama 7 yaşta DEHB: Ortalama 7 yaşta TS Gelişimi TS Gelişimi OKB OKB Disleksi Disleksi

31 Beklentiler …. %70 olgu kurum-aile bakımına bağlı %70 olgu kurum-aile bakımına bağlı %30 bireysel ve meslek yaşamında kısmen bağımsız %30 bireysel ve meslek yaşamında kısmen bağımsız %1-2 tam bağımsız yaşam %1-2 tam bağımsız yaşam

32 Beklenti Düzeyini Belirleyiciler Zeka düzeyi ve iletişim becerilerinin düzeyi, - Z.B. <50 Zeka düzeyi ve iletişim becerilerinin düzeyi, - Z.B. <50 - Dil becerisi 5 yaşa dek oluşmaması - Dil becerisi 5 yaşa dek oluşmaması Epilepsi ve psikiyatrik bozuklukların varlığı ile doğrudan ilişkilidir Epilepsi ve psikiyatrik bozuklukların varlığı ile doğrudan ilişkilidir


"OTİZM-YAYGIN GELİŞİMSEL BOZUKLUKLAR OTİZM-YAYGIN GELİŞİMSEL BOZUKLUKLAR Prof. Dr. Dilşad TÜRKDOĞAN Prof. Dr. Dilşad TÜRKDOĞAN Marmara Üniversitesi Marmara." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları