Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Ege Denizi genel sirkülasyonu ve yoğunluk seviyelerindeki mevsimsel değişim Erdem Sayın Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü, Izmir.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Ege Denizi genel sirkülasyonu ve yoğunluk seviyelerindeki mevsimsel değişim Erdem Sayın Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü, Izmir."— Sunum transkripti:

1 Ege Denizi genel sirkülasyonu ve yoğunluk seviyelerindeki mevsimsel değişim Erdem Sayın Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü, Izmir

2 Çalışma Alanı

3 ►Ege Denizi Dip Suyu Doğu Akdeniz Dip Suyunu (EMDW) oluşturmaya başladı. Bu yeni dip suyunun (Cretan Deep Water, CDW) yoğuluğu 29.4 ve eski EMDW olan Adriyatik Denizi Dip Suyundan daha sıcak, tuzlu ve yoğundu. ►Bu değişim sadece dip suyunda değil aynı zamanda yüzey ve ara tabaka sularının üzerinde etkiliydi. Roether ve diğ., 1996 Malanotte-Rizzoli, P. ve diğ., 1999 Akdeniz termohalin sirkülasyonu CDW EMDW

4 ►Bu oluşan yeni dip suyunun debisi tarihleri arasında yapılan incelemelere göre 1 Sv civarındadır ve bu Adriatik Denizi’ndeki oluşan dip suyun debisinin üç katıdır. Daha sıcak ve tuzlu olan bu yeni su eski dip suyunun % 20 gibi bir hacmini kapladığı gibi ve Doğu Akdeniz’deki yoğunluk seviyelerinin 500 m yukarıya hareketlenmelerine neden olmuştur. Lascaratos ve diğ., 1999

5 Malanotte-Rizzoli et al., 1997 Malanotte-Rizzoli, P. ve diğ., 1999 Özsoy et al., 1993 Surface Water Lavant Yüzey Suyu Lavantine Surface Water (LSW) Girit Yüzey Suyu Cretan Surface Water (CSW) OCT 91 SEP 87 Lavant Yüzey Suyu Lavantine Surface Water (LSW)

6 Ara Tabaka Suyu Lavant Ara Tabaka Suyu Lavantine Intermediate Water (LIW) SEP 87 OCT 91 Güney Lavant baseninde saat yönünde oluşan kuvvetli döngüler sonucunda Rodos civarında oluşan Lavant Ara Tabaka Suyu (LIW, kg / m 3 ) batıya olan olagelen yayılması bloke oldu. Böylece LIW Lavant baseninde tutsaklandı ve bir kısmı Ege Denizi’ne doğru akmaya başladı.

7 Akdeniz sirkülasyonunda olan bu büyük değişimin nedenlerini şöyle sıralayabiliriz: ► Rüzgar kuvvetinin bütün batı Akdeniz’de (WMED) azalmış buna karşın Ege ve Lavantin Havzasında (EMED) artmış olması Bu iklimsel değişiklik; Batı Akdeniz sirkülasyonunun zayıflamasına Atlantik jeti (MMJ) zayıflaması ile Doğu Akdeniz’e gelen Atlantik Suyu (MAW)’nun miktarının azalmasına Lavant basenindeki saat yönünde döngülerin artmasına neden olmuştur.

8 ►Yüzey akısının değişmesi; özellikle Kış mevsiminin (1993 yılında) soğuk geçmesi,  Deniz yüzey suyu sıcaklıklarını değiştirmiş  Buharlaşmanın karakteri değişmiş  Dip ve ara tabaka suları yoğunlukları artmaya başlamıştır. Bir kısım Girit Denizi Aratabaka Suyunun (CIW) Girit Denizi’nde oluşmasına Girit Denizi Dip Suyunun (CDW) dip Lavant basenine doğru akmasına Lavant Yüzey (LSW) ve Ara Tabaka (LIW) sularının akış yönlerinin değişmesine

9 ►Çanakkale Boğazı’ndan Ege Denizi’ne akan Karadeniz Suyu (BSW) rejiminde olan değişiklikler (Zervakis, 2000) →Yankovsky ve diğ. (2004), 1994 yılında Karadeniz Kıyısal akıntısının (KAS) Tuna Nehri etkisiyle arttığını, bu artışa karşın güneye doğru olan hareketliliğinde Bulgaristan kıyısında Kaliakra Burnu’na bile erişemediğini rapor etmiştir. →Karadeniz kuzey kıyılarındaki devletlerde barajların inşaa edilmesi Karadeniz suyunun Kuzey Ege Denizi’ndeki miktarında azalmalara Kuzey Ege Denizi yüzeyinde oluşan ince göreceli daha tatlı Karadeniz suyu katmanının kapladığı alanın küçülmesine. (Bu ince katman, daha dipteki yüzey altı suyunu atmosferik etkilerden izole etmesi bakımından önemlidir. Aynı şekilde yağışlar da aynı etkiyi yaparlar). Ege Denizi karışım süreçlerinin dolayısıyla etkilenmelerine

10 Bu çalışmada Ege Suyu’nun Akdeniz’e akması ile ilişkili olan Ege Denizindeki yoğunluk seviyelerine ve bu seviyelerdeki değişimlere neden olduğunu düşündüğümüz fiziksel olaylara yer verilecektir ve 1993 yıllarında kış mevsiminde ölçülen hava sıcaklıklarının 1980 den butarafa en düşük olmaları (Zervakis et al., 2000, Uçkaç, 2004, Velaoras and Lascaratos, 2005). 2.Ege Denizi doğu kıyılarında oluşan yoğun suların etkileri 3.Bu çalışmadaki model çalışmalarında da izlenen ve literatürde de değinilen yukarıya taşınım süreçleri (upwelling). 4.Yukarıya taşınım bölgelerine Karadeniz suyunun etkisi

11 Saros G. Gökceada Samothraki Limnos Thassos Kassos Kithira Antikithira Karpathos MIRTOAN SEA C R E T A N S E A Kiklades Pl. P e l o p o n i s s o s T h e r m a i k o s G. Kavalos G. Strimonikos G. Skiros C H I O S B A S I N N O R T H A E G E A N T R O U G H Lesvos Chios I O N I A N S E A L E V A N T I N E Andros Euboea MARMARA S Edremit G. Candarli G. Izmir G. Kusadasi G. Güllük G. Samos Kuzey Ege Baseni Kios Baseni Girit Baseni İklim Kas-Mar soğuk ve yağışlı May-Eyl sıcak ve kurak Ekim & Nis ılıman Ortalama hava sıcaklığı o C yağış ~ 500 mm/yr buharlaşma~ 4 mm/d ısınma-25 W/m2 (solar r.-back r.-latent heat-sensible heat) Su bütçesi 1.0 m/yr (P+R+BSW-E) Poulos ve diğ. 1997

12 Büyük Menderes Küçük Menderes Gediz Bakır Ç. Kara Menderes Meriç NestosStrimon Axios Aliakmon Pinios Sperchios Yıllık ortalama debi m 3 /s

13 Power Spectrum of current-meter in January 1997

14 Güney Ege Denizi’nde Girit Denizi bulunur. Bu denizin Akdeniz Lavant Havzasıyla olan bağlantısı Girit Arkı diye tanımlanan adalar ve boğazlar topluluğu yoluyladır. Bu arktaki deniz suyu derinliği 700 metreyi geçmez. Girit Basenini kuzeyden sınırlayan Kiklades Platosudur. Burdaki derinlikler azami 200 metre kadardır.

15 Kithira Antikithira Kassos Karpathos Rhodes Crete Isl. Kithira Str. 160 m 33 km Antikithira Str. 700 m 32 km Kassos Str m 67 km Karpathos Str. 850 m 48 km Rhodes Str. 350 m 17 km Elafonissos Str. 180 m 11 km

16 Ege Denizi’nin Karadeniz ile bağlantısı Çanakkale ve İstanbul boğazlarıyladır. Çanakkale Boğazı. Ortalama Derinlik: 55 m Genişlik: km Uzunluğu: ~ 60 km BSW Black Sea Water < cm/s, ort cm/s (25 m) > cm/s (alt su) Su değişiminin en yüksek olduğu Yaz ve sonbahar başları > 1257 km 3 /yr < 957 km 3 /yr Tuzluluk aralığı psu

17 20 days 5 days Winter Convection Area m 35 cm/s cm/s 64 ~ ~ 2 Sv Sv 20 cm/s cm/s 2.5 Sv W 0.8 Sv S outflow 10 cm/s 40 üst cm/s cm/s alt cm/s

18 20 days 5 days Winter Convection Area m 35 cm/s cm/s 64 ~ ~ 2 Sv Sv 20 cm/s cm/s 2.5 Sv W 0.8 Sv S outflow 10 cm/s 40 upper cm/s cm/s lower cm/s Transitional Mediterranean Water (TMW) - both side of the Crete, 5 cm/s - low S, T, & O 2, high N Modified Atlantic Water (MAW) - both side of the Crete, surface water - less saline, signature is salinity minimum - under LSW, winter at the surface Mid-Mediterranean Jet (MMJ ) - less saline ( psu)

19 20 days 5 days Winter Convection Area m 35 cm/s cm/s 64 ~ ~ 2 Sv Sv 20 cm/s cm/s 2.5 Sv W 0.8 Sv S outflow 10 cm/s 40 üst cm/s cm/s alt cm/s Mirtoan Intermediate Water (MIW) Mirtoan Deep Water (MDW) Cretan Intermediate Water (CIW) -Higher Salinity Cretan Deep Water (CDW) >29.2, 0.8 Sv Apr-Jun 0.3 Sv Oct-Dec ---> EMDW

20 20 days 5 days Winter Convection Area m 35 cm/s cm/s 64 ~ ~ 2 Sv Sv 20 cm/s cm/s 2.5 Sv W 0.8 Sv S 10 cm/s 40 üst cm/s cm/s alt cm/s Levantine Surface Water (LSW) - AMC, 39.5 psu, - late Summer, warm season - product of evaporation Levantine Intermediate Water (LIW) - ( m) psu - Rhodes Gyre - under the influence of dry and continental air masses - under MAW, signature salinity maximum Asia Minor Current (AMC) -2.1 Sv in early Winter, 1.7 Sv in Summer, x10 12 m 3 /yr

21 EMDW(1)Eastern Mediterranean Deep Water Adriatic Origin (0.3 Sv) 1987 EMDW(2)Eastern Mediterranean Deep Water Aegean Origin (1 Sv) 1995 Antikithira and Kithira outflow 2.5 Sv in early Winter and 0.8 Sv in Summer and early Autumn

22 Bu çalışmada Ege Suyu’nun Akdeniz’e akması ile ilişkili olan Ege Denizindeki yoğunluk seviyelerine ve bu seviyelerdeki değişimlere neden olduğunu düşündüğümüz fiziksel olaylara yer verilecektir ve 1993 yıllarında kış mevsiminde ölçülen hava sıcaklıklarının 1980 den butarafa en düşük olmaları (Zervakis et al., 2000, Uçkaç, 2004, Velaoras and Lascaratos, 2005). 2.Ege Denizi doğu kıyılarında oluşan yoğun suların etkileri 3.Bu çalışmadaki model çalışmalarında da izlenen ve literatürde de değinilen yukarıya taşınım süreçleri (upwelling). 4.Yukarıya taşınım bölgelerine Karadeniz suyunun etkisi

23 The sea level air temperatures observed in winters

24 1Marmara 2Saroz 3Çanakkale 4Samothra 5Baba Br. 6Limnos-güney 7Limnos-kuzey 8Edremit 9Midilli 10Çandarlı-off 11Çandar-on 12Kuşadası 13Kios-1 14Kios-2 15Güllük 16Gökova 17Levantine Kış 93 Sıcaklık ( o C), Dikey Kesit Mesafe (km) Derinlik (m)

25 Kış 93 Yoğunluk (kg/m 3 ), Dikey Kesit 29.7kg/m 3 1Marmara 2Saroz 3Çanakkale 4Samothra 5Baba Br. 6Limnos-güney 7Limnos-kuzey 8Edremit 9Midilli 10Çandarlı-off 11Çandar-on 12Kuşadası 13Kios-1 14Kios-2 15Güllük 16Gökova 17Levantine Derinlik (m) Mesafe (km)

26 Yaz 91 Sıcaklık ( o C), Dikey Kesit 1Marmara 2Saroz 3Çanakkale 4Samothra 5Baba Br. 6Limnos-güney 7Limnos-kuzey 8Edremit 9Midilli 10Çandarlı-off 11Çandar-on 12Kuşadası 13Kios-1 14Kios-2 15Güllük 16Gökova 17Levantine Derinlik (m) Mesafe (km)

27 Yaz 91 Derinlik (m) Yoğunluk (kg/m 3 ), Dikey Kesit 1Marmara 2Saroz 3Çanakkale 4Samothra 5Baba Br. 6Limnos-güney 7Limnos-kuzey 8Edremit 9Midilli 10Çandarlı-off 11Çandar-on 12Kuşadası 13Kios-1 14Kios-2 15Güllük 16Gökova 17Levantine Mesafe (km)

28

29

30 Sıcaklık Derinlik (m)

31 Yoğunluk Derinlik (m)

32 EB92 Yoğunluk = 29.1 kg/m 3 Bulunduğu derinlikler

33 EY91 Yoğunluk = 29.1 kg/m 3 Bulunduğu derinlikler

34 EG93 Yoğunluk = 29.1 kg/m 3 Bulunduğu derinlikler

35 Killworth (MOM) Model Primitive Equations 3- boyutlu Deniz yüzeyi bilgisini Bryan and Cox Model, 1994 General Circulation Model CTD ölçümleri DBTE + MEDAR MEDATLAS Rüzgar VerileriQuikScat (NASA) Su seviyesiTOPEX / POSEIDON

36 Theocharis et al., 1999

37 Winter Upwelling Downwelling Longitude Latitude Zodiatis, 1994

38 300 m

39 Spring Upwelling Downwelling Longitude Latitude

40 300 m

41 Summer Upwelling Downwelling Longitude Latitude

42 300 m

43 Fall Upwelling Downwelling Longitude Latitude

44 300 m

45 Sea Surface Temperature from Uçkaç, 2004

46 Sea Surface Temperature from Uçkaç, 2004 Ünlüata, 1986

47 CONCLUSION The abrupt increase of densities of intermediate depths especially in Winter 1993 and also in Winter 1996 in the Aegean Sea depends mainly on the air temperatures. This density increase takes place in the south of the Limnos, southwest of Chios and in the shelf area of eastern Aegean Sea. The upwelling and downwelling processes in certain regions obtained from the model circulation pattern concide with the regions showing obviously abrupt density increase. The cooling effect of Black Sea water on the upwelled water at the south of the Limnos Island needs more evidences. The processes in the Aegean Sea make contribution also for the formation of Cretan Deep Water (CDW) in the Cretan Sea that has started recently to flow into the Levantine Basin after 90s.


"Ege Denizi genel sirkülasyonu ve yoğunluk seviyelerindeki mevsimsel değişim Erdem Sayın Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü, Izmir." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları