Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Yaşlanma ve Yaşlılıkta Sık Görülen Fizyolojik De ğ işiklikler ve Bakımındaki Özellikler Doç. Dr. Sevgisun Kapucu HÜ. Hemşirelik Fakültesi.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Yaşlanma ve Yaşlılıkta Sık Görülen Fizyolojik De ğ işiklikler ve Bakımındaki Özellikler Doç. Dr. Sevgisun Kapucu HÜ. Hemşirelik Fakültesi."— Sunum transkripti:

1 Yaşlanma ve Yaşlılıkta Sık Görülen Fizyolojik De ğ işiklikler ve Bakımındaki Özellikler Doç. Dr. Sevgisun Kapucu HÜ. Hemşirelik Fakültesi

2 Yaşlanma DSÖ yaşlılı ğ ı çevresel faktörlere uyum sa ğ layabilme yetene ğ inin azalması olarak tanımlamaktadır. Yaşlanma bireysel farlılıklar göstermekle birlikte genetik, çevresel faktörlerden, yaşam tarzından, kronik hastalıklardan ve fizyolojik başa çıkma yollarını kullanma durumlarından etkilenmektedir.

3 Yaşlı birey Kronik sorunları olabilen Homeostazisi kolay bozulabilen Uzun süreli de ğ işikliklere uyum sa ğ laması zaman alan Adaptasyon kapasitesi azalmış Stres durumunda baş etme kapasitesi yetersiz olabilen bireydir.

4 Deri Saç ve tırnaklarda yaşa ba ğ lı deride incelme, kuruluk, kabuklaşma, kırışıklıklar ve renk açılması (beyazlaşma), Güneşe maruz kalan ben ve çillerde sayıca artış ve büyüme görülür (yaşlılık lekeleri), Cilt altı ya ğ dokusu azalır karın ve kalçalardaki ya ğ dokusu ise artar

5 Nedenleri Subkutan yağ dokusunda azalma İnterstisyel sıvıda azalma Kas tonüsünde azalma Salgı bezlerinin aktivitelerinde azalma Duyu reseptörlerinde azalmaya bağlı travmalara, aşırı ısıya ve güneş ışınlarına maruz kalmadan korunmada azalma Terleme ve doğal yağların sekresyonunda azalma

6 Cilt sorunları; Kuruluk Kırışıklık Yatak yarası gelişme riski Isı regülasyon sorunu Basınç ülserleri

7 Sık görülen sorun ve hastalıklar Herpes zoster Cilt kanseri Mantar enfeksiyonları Di ğ er deri enfeksiyonları Nasır Tırnak kalınlaşması Tırnak kıvrılması

8 Hemşirelik bakımı Cilt bütünlü ğ ü korunur Enfeksiyonlardan korunur Dehidratasyon önlenir Ödem varsa cilt bakımı ve ödeme yönelik bakım ele alınır Ayak ve tırnak bakımı İ nkontinans varsa cilt bakımı ve hijyenik bakım verilir

9 Sağlığı destekleyici girişimler Vitamin D için güneş ışınlarına maruz kalmayı günde dakika ile sınırlanması. Isıya uygun giyinme İç ortamın ısısını güvenli seviyede sürdürme Küvet banyo yerine duş şeklinde banyo yapılması Cildi mineral yağı ya da petrolyum içeren losyonlarla nemlendirmesi.

10 Kas iskelet sistemi: Boyda kısalma postürde öne e ğ ilme Kemik kütlesinde azalma ve mineral kaybı

11 Nedenleri Kemik dansite kaybı Kas gücü ve büyüklüğünde kayıp Eklem kıkırdağının dejenere olması

12 Sorunlar Çabuk yorulma Kırık riski Denge, yürüme sorunları Atrofi ve artroz sorunu Osteoartrit Skolyoz Osteopeni Osteoporoz Dejeneratif artrit

13 Hemşirelik bakımı Besinlerle yeterince kalsiyum alımı desteklenir D vitamini alımı, uygun zamanlarda güneşlenme Kazalardan korunur Egzersize yönlendirilir

14 Sağlığı destekleyici girişimler Düzenli egzersiz Yüksek kalsiyumlu diyet Fosfor alımının kısıtlanması Reçete edilirmişse kalsiyum ve vitamin D alımı

15 Kardiyovasküler Sistem: Myokard ve kan damarlarında sertleşmesi, betaadrenoreseptör tepkide azalma ve kalp hızında otonomik refleks kontrolünde bozulma Kalbin pompalama gücünde, kardiyak out- put ve ejeksiyon fraksiyonunda azalma

16 Sorunlar Dolaşım yavaşlaması Oksijen yetersizli ğ i Halsizlik, yorgunluk De ğ işen durumlara uyumda güçlük Ödem e ğ ilimi

17 Sık görülen hastalıklar Ortostatik hipotansiyon Koroner arter hastalı ğ ı Hipertansiyon

18 Hemşirelik bakımı Periferik vasküler hastalıkları kontrol altında tutmak, Hipertansiyonu kontrol altında tutmak, Kalp hastalıklarını kontrol altında tutmak, Yaşam biçimi düzenlenmesi (diyet, egzersiz).

19 Sağlığı destekleyici girişimler Düzenli egzersiz Sigara içmeden kaçınma Düşük yağ-düşük tuzlu diyet Stres azaltma aktivitelerine katılma Düzenli kan basıncı kontrolü İlaç uyumu Kilo kontrolü

20 Solunum Sistemi: Yaşla birlikte akci ğ erlerde, torasik kafesde, solunum kaslarında ve solunum merkezinde de ğ işiklikler ve fonksiyonlarında gerileme Asit- baz regülasyonu bozulabilir, gögüs kafesi esnekli ğ i azalır, postür de ğ işikli ğ i (skolyoz), alveolar membranda kalınlaşma gibi durumlardan dolayı akci ğ er solunum kapasitesinde azalma olabilir.

21 Ayrıca yaşlılarda silial hareketlerde ve öksürük refleksinde azalmaya ba ğ lı akci ğ er enfeksiyon riski artabilir.

22 Sorunlar Enfeksiyon riski-pnömoni Halsizlik, yorgunluk, Solunum sıkıntısı (dispne) Yüzeyel solunum, Aspirasyon

23 Sık görülen hastalıklar Pulmoner tüberküloz KOAH Pnömoni Pulmoner trombo-emboli

24 Hemşirelik bakımı Pnömoni ve influenza aşısı Solunum egzersizi Azar azar sık sık beslenme Aktivite planlaması Enfeksiyonlardan korunma

25 Renal ve Ürolojik Sistem: Yaşlanmayla birlikte nefron kaybı, böbrek kitlesinde ve böbre ğ in idrarı konsantre etme yetisinde azalma görülür. 80’li yaşların sonunda böbrekler %20-30 oranında küçülmekte ve renal kan akımı %50 azalmaktadır Glomerüler filtrasyon hızı azalır ve protein atımı olur.

26 Genito üriner sisteme ilişkin Yaşlanmaya ba ğ lı olarak kadınlarda; vajen epitelinde incelme ve kuruluk, uterusda küçülme, östrojen seviyesinde ve perineal adale tonüsünde azalma görülebilir. Yaşlı erkeklerde ise; testis atrofisi, testeron ve sperm sayısında azalma görülebilir.

27 Sorun ve hastalıklar Akut ya da kronik böbrek yetmezli ğ i Erkeklerde prostat Ödem Hipertansiyon Proteinüri

28 Sağlığı destekleyici girişimler Akşam kafeinli içecekler ve alkol gibi içeceklerin içiminin sınırlandırılması İdrar yapma için uzun süre beklenmemesi Üroloji takibi Kolay manipule edilen kıyafetlerin giyilmesi Yeterli miktarda sıvı içilmesi Mesane iritanlarından kaçınılması Pelvik taban kas egzersizlerinin öğretilmesi

29 Endokrin Sistem: Yaşlanmayla birlikte troid bezinde bir miktar atrofi ve iyot düzeyinde azalma görülmektedir. Bu nedenle yaşlı bireylerde hipotroidizm insidansında artış olmaktadır. Yaşla birlikte pankreas hormonları etkilenmemekle birlikte insülin direnci gelişebilmektedir, özellikle aşırı kilosu olan diyabete genetik yatkınlı ğ ı olan yaşlılarda tip 2 diyabet gelişebilmektedir.

30 Sorun ve hastalıklar Halsizlik, yorgunluk Menapoz, antropoz Glikoz intoleransı İ nsülin direnci Tip 2 diyabet Hipo-hipertiroidzm Hiperparotroidzm

31 Sağlığı destekleyici girişimler Stres ile baş etme Eğitim ve danışmanlık Düzenli sağlık kontrolü

32 Sindirim Sistemi: A ğ ızda kuruluk, tükrük salgısında azalma, tat de ğ işiklikleri, tat ve koku reseptör duyarlılı ğ ında azalma gibi de ğ işimler yaşlılarda iştahsızlı ğ a ve yetersiz beslenme sorunlarına yol açmaktadır.

33 Ayrıca yaşlılarda ösefagus ve mide yapısındaki de ğ işimler reflü ve mide sorunlarının gelişmesine yol açmaktadır. Yaşlılarda mide motilitesi, volümü, bikarbonat ve müküs sekresyonları azalmaktadır ve buna ba ğ lı intrensek faktör salınım sorunu ile birlikte B12 vit. eksikli ğ i yaşanabilmektedir.

34 Mide motilesinin yanı sıra barsak hareketlerinde yavaşlama olmasıyla yaşlılarda emilim sorunları ve konstipasyon sık görülür.

35 Sorun ve hastalıklar İ ştahsızlık Hazımsızlık Kırık diş ve protez lezyonları Yeme alışkanlı ğ ında de ğ işme Emilim güçlü ğ ü Aspirasyon riski Malnütrisyon Atrofik gastrit Diyare ve konstipasyon Anemi

36 Sağlığı destekleyici girişimler Buz parçaları, gargara kullanılması Her gün diş fırçası ve diş ipi ve kullanılması Düzenli diş kontrolü Yemeklerin az az ve sık sık yenilmesi Yemekten sonra ağır aktivitelerden kaçınılması ve dik oturulması Antiasit kullanımının kısıtlanması Yüksek lifli düşük yağlı diyet Laksatifleri kısıtlanması Düzenli tuvalete gidilmesi Yeterli sıvı içilmesi

37 Sinir Sistemi: Yaşa paralel olarak entelletüel kapasitede azalma, bellek zayıflı ğ ı, sempatik ve parasempatik fonksiyonlarda azalma görülebilmektedir. Yaşlanma ile birlikte nöron kayıpları oldu ğ u için merkezi ve periferal sinir iletim sorunları yaşanabilmektedir.

38 Sorun ve hastalıklar Refleks zayıflı ğ ı Kaza, donma ve yanıklara yatkınlık Uyku sorunları Aspirasyon riski Ö ğ renme güçlü ğ ü Disoryantasyon Demans ve Alzheimer Depresyon Bunama Stresle baş etme güçlü ğ ü Deliryum

39 Sağlığı destekleyici girişimler Yürüyüş eğitimi Duyusal uyarıyı arttırmak Ani konfüzyon durumunda nedeninin aranması Dinlenme durumundan yavaş yavaş kalkılması

40 Hematopoetik ve Ba ğ ışıklık Sistemi: Yaşlanmayla birlikte kemik ili ğ i ve lenfoid doku fonksiyonu azaldı ğ ı için anemi ya da pıhtılaşma sorunları yaşanabilmektedir. Bunun yanı sıra yaşlılarda antikor cevabı azalı iken otoantikor cevabı arttı ğ ından dolayı otoimmün hastalıklar bu grupta daha sık görülmektedir.

41 Sorun ve hastalıklar Halsizlik, yorgunluk Anemi Enfeksiyona yatkınlık

42 Sağlığı destekleyici girişimler Aktivite planlaması Dengeli beslenme Koruyucu önlemler

43 Duyu De ğ işiklikleri: Yaşlanma ile birlikte beş duyu organında fonksiyonlarında azalma görülmektedir.

44 Sorun ve hastalıklar Görme sorunları Kaza riski Göz enfeksiyonu İ letişim sorunları Ba ğ ımlılık Karanlık ve fazla ışı ğ a uyum sorunu Oryantasyon sorunu

45 Sağlığı destekleyici girişimler İşitme muayenesi önerilmesi Dış ortamdaki gürültülerin azaltılması, Yüz yüze iletişim Açık bir şekilde ve düşük perdeden konuşulması Sözel olmayan işaretler kullanılması

46 Hemşirenin yaşlı sa ğ lı ğ ına yönelik fonksiyonları Yaşlı bireye ve bakım veren kişilere e ğ itim vermek ve danışmanlık yapmak Sa ğ lı ğ ı korumak Fiziksel de ğ erlendirme yapmak Öz bakım ve kişisel hijyeni ö ğ retmek Ev sa ğ lık hizmetlerini organize etmek Ev ziyaretleri yapmak Kazaya neden olabilecek durumları de ğ erlendirmek Beslenme ve egzersiz konusunda e ğ itim vermek Hastanın fiziksel kapasitesini arttırmak Akut sa ğ lık sorunları, kronik hastalıkların de ğ erlendirmesini yapmak Hemşirelik tanılarına yönelik girişimleri uygulamak

47 Öncelikli bakıma ihtiyacı olan yaşlılar Yalnız yaşayan İ nkontinansı olan Demansı ya da depresyonu olan Sosyal izolasyonda olan Yakınında akrabaları olmayan Birden fazla tıbbi sorunu olan Hareketsiz olan Yakın zamanda kayıp yaşamış Hastaneden yeni taburcu olmuş olan Günlük yaşam aktivitelerini kendileri yerine getiremeyen yaşlıların öncelikli bakıma ihtiyaçları vardır

48 Cilt Bakımı Derinin kuru olması nedeniyle haftada 1-2 kez yumuşak bir sabun kullanılarak banyo yapılması yeterlidir. Periferal dolaşımı arttırmak ve yumuşak bir cilt için cilde nemlendirici losyon sürülmelidir. Banyo sonrası dökülen deri artıkları, giysilerin lifleri ve nemle birleşip özellikle mantar enfeksiyonları için zemin oluşturması nedeniyle meme altı, koltuk altı ve ayak parmak aralarının iyice kurulanması gerekir. Banyodan sonra cildin lanolin ya da vazelin ile ya ğ lanması ve masaj yapılması önerilir.

49 Saç Bakımı Yaşlıların saçları incedir ve kolay kırılırlar. Bu nedenle saçların çok sık şampuanlanmaması, alkol içermeyen sabun/şampuan kullanılması gerekir.

50 Ayak bakımı Yaşlılarda tırnaklar özellikle ayak tırnakları kalın ve serttir. Sert ve kalınlaşmış tırnaklar yetersiz beslenme ve dolaşım yetersizli ğ ine ba ğ lı olarak da gelişebilir. Yaşlıların ayakları her gün yıkanmalı, iyice kurulanmalı ve parmak araları, tırnak kenarları ve ayak tabanı incelenmelidir. Ayak bakımı ılık su ile yapılmalı, nasır ve tırnakların üzerine vazelin sürülerek ılık suda bir süre bekletilmeli, ponza taşı ile ovularak yumuşatılmalı, kesinlikle kesici aletler kullanılmamalıdır.

51 Ayak bakımı Tırnaklar yumuşadıktan sonra düz bir şekilde ve tırnak ucu deri dışında olacak şekilde kesilmelidir. Tırnak makasının bireye özel olması gerekir. Yaşlılar ev içinde çıplak ayakla dolaşmamalı, pamuklu ve sıkmayan çorap giymelidirler. Ev içinde rahat, aya ğ ı kavrayan terlikler kullanılmalı ve ayak yaralanmalarına neden olabilecek batıcı, delici, keskin cisimlerin olmamasına dikkat edilmelidir. Ayakkabıların ise aya ğ a tam uyan düz ya da hafif topuklu olması gerekir

52 Göz bakımı Düzenli göz kontrolü Gözyaşının azalması yaşlı bireylerde sık karşılaşılan ve enfeksiyonlara zemin hazırlayan bir sorundur. Göz kurulu ğ u için yapay gözyaşı önerilebilir.

53 A ğ ız-Diş Bakımı Yaşlanmayla birlikte giderek ihmal edilen temel bir ihtiyaç. Nedeni: Yaşlıların diş kaybını yaşlanmanın do ğ al bir sonucu olarak görmeler Diş bakımının pahalı, a ğ rılı, sık ve uzun kontrolleri gerektirdi ğ ini düşünmeleri Dişleri olmayan yaşlıların ise diş kontrolüne gitme gereksinimi hissetmemeleri.

54 A ğ ız bakımını engelleyen durumlar A ğ ız hijyeninin önemi hakkında yeterli bilgi ve e ğ itimin olmaması A ğ ız bakım ihtiyacını algılamada eksiklik A ğ ır iş yükünün olması Demansı olan kişilerin a ğ ız bakımına direnç göstermesi

55 Kötü a ğ ız hijyeni ve diş sorunları Kötü a ğ ız hijyeni ve diş sorunları Fiziksel ve psikososyal fonksiyonu ve sa ğ lı ğ ını Benlik saygısını Konuşmasını Beslenmesini Sosyalleşmesini Özgüvenini olumsuz etkiler.

56 Kötü a ğ ız hijyeni Sosyal izolasyon ve depresyon Aspirasyon pnömonisi ve kalp hastalıkları gibi sistemik hastalıklar Kalp, böbrek gibi organların etkilenmesi Diabeti olan kişilerde glisemik kontrolü olumsuz etkileyebilecek periodontal hastalıklar Malnütrisyon Vitamin eksiklikleri A ğ rı A ğ ız kokusu Diş kaybı Diş çürükleri Protez stomatit ile sonuçlanabilir.

57 A ğ ız-Diş Bakımı A ğ ız bakımının amacı; A ğ ız içindeki yapıların temizlenmesi, A ğ ız içi enfeksiyonların önlenmesi Temizlik ve rahatlık duygusunun kazandırılmasıdır.

58 A ğ ız Bakımı Uygulamaları Dişlerin/protezlerin fırçalanması Dişlerin diş ipi ile temizlenmesi Diş etlerinin uyarılması A ğ zın bol su ile çalkalanmasını içerir.

59 A ğ ız-Diş Bakımı Do ğ al dişler varsa floridli diş macunu ile fırçalanmalı Fırçalama ile diş etlerindeki kan akımı hızlandırılır ve sa ğ lıklı dokunun korunması sa ğ lanır. Düzenli diş ipi kullanılmalı Dil fırçalanmalı Yaşlanmayla birlikte a ğ ız içindeki organizmaların dil üzerinde beyaz bir tabaka oluşturması ve oluşan bu tabakanın fırçalanarak temizlenmesinin gereklili ğ idir.

60 Protez Bakımı Dişetinde gelişebilecek enfeksiyonların önlenmesi A ğ ız hijyeninin sa ğ lanması için önemlidir. Koku, leke ve plak gelişimini önler Protezin altındaki yemek artıklarının temizlenmesini sa ğ lar.

61 Protez Bakımı Protezin dişetine uygun olup olmadı ğ ı kontrol edilmeli(iritasyon). Protez kişinin uyanık oldu ğ u süre boyunca takılmalı Protez dişetlerine bası olaca ğ ı için yatmadan önce çıkarılmalı, temizlenmeli, uygun bir kaba konmalı ve sabah tekrar takılmalı Dişler çıkarıldıktan sonra yumuşak bir fırçayla dişetleri ve dil üzeri fırçalanmalı ya da a ğ ız solüsyonla çalkalanmalı

62 Protez Bakımı Kişi protezle birlikte uyumayı tercih ediyorsa günde en az 4 saat protezi çıkartmalı ve protezi temizlemeli Protezin tüm yüzeyleri fırçalanmalı, sonrasında bir kabın 1/3 ya da ½ si suyla doldurularak protez içine koyup kapatılmalı Protez dişler hastanın a ğ zına tekrar takılmadan önce hastanın a ğ ız içi mutlaka fırçalanmalı ve su ile iyice durulanmalı Protez dişler a ğ ız içine yerleştirilirken önce üst dişler sonra alt dişler yerleştirilmeli


"Yaşlanma ve Yaşlılıkta Sık Görülen Fizyolojik De ğ işiklikler ve Bakımındaki Özellikler Doç. Dr. Sevgisun Kapucu HÜ. Hemşirelik Fakültesi." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları