Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 1 SES BİLGİSİ. OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 2 SES Kulağımızla duyabildiğimiz, doğadaki titreşimlere ses denir. Kulağımızla duyabildiğimiz,

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 1 SES BİLGİSİ. OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 2 SES Kulağımızla duyabildiğimiz, doğadaki titreşimlere ses denir. Kulağımızla duyabildiğimiz,"— Sunum transkripti:

1 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 1 SES BİLGİSİ

2 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 2 SES Kulağımızla duyabildiğimiz, doğadaki titreşimlere ses denir. Kulağımızla duyabildiğimiz, doğadaki titreşimlere ses denir.

3 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 3 HARF Seslerin yazıdaki karşılığına harf denir. Seslerin yazıdaki karşılığına harf denir.

4 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 4 ABECE (ALFABE) Bir dildeki harflerin belirli bir dizi halinde sıralandığı diziye denir. Bir dildeki harflerin belirli bir dizi halinde sıralandığı diziye denir. Türkçedeki harflerin dizisine Abece denir. Türkçedeki harflerin dizisine Abece denir. Türk Abece’si Latin harfleri esas alınarak oluşturulmuş ve 29 harften oluşan bir alfabedir. Türk Abece’si Latin harfleri esas alınarak oluşturulmuş ve 29 harften oluşan bir alfabedir.

5 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 5 NEDEN ABECE DİYORUZ ? Latin harflerinin dizisine; Latincenin ilk iki harfi olan a: alpha(alfa) ve b: beta birleştirilerek oluşturulmuştur. Latin harflerinin dizisine; Latincenin ilk iki harfi olan a: alpha(alfa) ve b: beta birleştirilerek oluşturulmuştur. Osmanlı döneminde ise Arap harfleri esasına dayalı Elifbe denilen harf dizisi kullanılıyordu ki Elifbe de Arap harflerinin ilk ikisinin adıdır. Biz de bu mantıkla kullandığımız harf dizisine Türk Abece’si diyoruz. Osmanlı döneminde ise Arap harfleri esasına dayalı Elifbe denilen harf dizisi kullanılıyordu ki Elifbe de Arap harflerinin ilk ikisinin adıdır. Biz de bu mantıkla kullandığımız harf dizisine Türk Abece’si diyoruz.

6 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 6 TÜRK ABECE’Sİ “A – B – C – Ç – D – E – F – G – Ğ – H – I İ – J – K – L – M – N – O – Ö – P – R – S Ş – T – U – Ü – V – Y – Z” “A – B – C – Ç – D – E – F – G – Ğ – H – I İ – J – K – L – M – N – O – Ö – P – R – S Ş – T – U – Ü – V – Y – Z”

7 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 7 HARFLERİN ÖZELLİKLERİ Türk Abece’sindeki harfleri ünlüler ve ünsüzler olmak üzere iki gruba ayırırız. Türk Abece’sindeki harfleri ünlüler ve ünsüzler olmak üzere iki gruba ayırırız.

8 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 8 ÜNLÜLER A,E,I,İ,O,Ö,U,Ü A,E,I,İ,O,Ö,U,Ü

9 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 9 ÜNLÜLERİN ÖZELLİKLERİ Ses yolunda herhangi bir engele çarpmadan çıkan seslere ünlü denir. Ses yolunda herhangi bir engele çarpmadan çıkan seslere ünlü denir.

10 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 10 ÜNLÜLERİN NİTELİKLERİ DÜZYUVARLAK GENİŞDARGENİŞDAR KALINAIOU İNCEEİÖÜ

11 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 11 ÜNLÜLER ŞU BİÇİMDE SINIFLANDIRILIR A. ÇIKIŞ YERİ VE DİLİN DURUMUNA GÖRE 1. KALIN ÜNLÜLER: a,ı,o,u 2. İNCE ÜNLÜLER : e,i,ö,ü B. DUDAKLARIN DURUMUNA GÖRE 1. DÜZ ÜNLÜLER: a,e,ı,i 2. YUVARLAK ÜNLÜLER: o,ö,u,ü C. AĞZIN AÇIKLIĞINA GÖRE 1. GENİŞ ÜNLÜLER: a,e,o,ö 2. DAR ÜNLÜLER: ı,i,u,ü

12 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 12 ÜNLÜ UYUMLARI 1. BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU 2. KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU

13 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU 1- BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU Türkçe bir sözcükte kalın ünlüler ile ince ünlüler bir arada bulunmaz. Bulunursa o sözcük büyük ünlü uyumuna uymaz. Türkçe bir sözcükte kalın ünlüler ile ince ünlüler bir arada bulunmaz. Bulunursa o sözcük büyük ünlü uyumuna uymaz. Diğer bir ifade ile; Türkçe bir sözcüğün ilk hecesince kalın bir ünlü varsa sonraki ünlüler de kalın olur; sözcüğün ilk hecesinde ince bir ünlü varsa da sonraki ünlüler ince olur. Aksi halde o sözcük B.Ü.U’na uymuyor denir. Diğer bir ifade ile; Türkçe bir sözcüğün ilk hecesince kalın bir ünlü varsa sonraki ünlüler de kalın olur; sözcüğün ilk hecesinde ince bir ünlü varsa da sonraki ünlüler ince olur. Aksi halde o sözcük B.Ü.U’na uymuyor denir.

14 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 14 ÖRNEKLER "öğrenci, gözlem, diken, değirmen, bilgin, bülten, gemi, girişken " sözcüklerinin bütün ünlüleri ince, "başkanlık, kalabalık, koyu, boyunduruk, somurtkan" sözcüklerinin bütün ünlüleri kalındır. Her sözcük grubu da bu kurala uyar. "meraklı, kitap, dünya, hakim, misal" sözcüklerinde inceyle kalın ünlüler bir arada bulunduğu için kurala uymaz. "öğrenci, gözlem, diken, değirmen, bilgin, bülten, gemi, girişken " sözcüklerinin bütün ünlüleri ince, "başkanlık, kalabalık, koyu, boyunduruk, somurtkan" sözcüklerinin bütün ünlüleri kalındır. Her sözcük grubu da bu kurala uyar. "meraklı, kitap, dünya, hakim, misal" sözcüklerinde inceyle kalın ünlüler bir arada bulunduğu için kurala uymaz.

15 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 15 1 ☻ UYARI ! ! ! Tek heceli sözcüklerde, birleşik sözcüklerde ve özel isimlerde ünlü uyumları aranmaz. Tek heceli sözcüklerde, birleşik sözcüklerde ve özel isimlerde ünlü uyumları aranmaz. “tek, gel, bak, iç, kurt, yurt; bakabilmek, gecekondu, karaciğer “tek, gel, bak, iç, kurt, yurt; bakabilmek, gecekondu, karaciğer bilgisayar, hanımeli…” bilgisayar, hanımeli…”

16 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 16 2 ☻ UYARI ! ! ! Büyük ünlü uyumu Türkçe kelimeler için geçerlidir. Türkçe oldukları halde asılları değişmiş olduğu için bu kurala uymayan bazı sözcükler vardır: Büyük ünlü uyumu Türkçe kelimeler için geçerlidir. Türkçe oldukları halde asılları değişmiş olduğu için bu kurala uymayan bazı sözcükler vardır: elma (alma), anne (ana), kardeş (karındaş), hangi (kangı), ateş (ataş), gibi. elma (alma), anne (ana), kardeş (karındaş), hangi (kangı), ateş (ataş), gibi.

17 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 17 3 ☻ UYARI ! ! ! Türkçede ekler sözcüklerin son hecelerine uyar. Türkçede ekler sözcüklerin son hecelerine uyar. Örneğin; -ler, -lar çokluk eki ince ünlüyle biten sözcüğe eklendiğinde -ler, kalın ünlüyle biten sözcüğe eklendiğinde -lar şeklinde birleşir. Örneğin; -ler, -lar çokluk eki ince ünlüyle biten sözcüğe eklendiğinde -ler, kalın ünlüyle biten sözcüğe eklendiğinde -lar şeklinde birleşir. bilezik-ler, araba-lar… bilezik-ler, araba-lar… -de, -da kalma-bulunma hali ekleri de kendilerini eklendikleri kelimelerin son ünlüsüne uygun olarak kalın ya da ince olarak gelir. -de, -da kalma-bulunma hali ekleri de kendilerini eklendikleri kelimelerin son ünlüsüne uygun olarak kalın ya da ince olarak gelir. okul-da, ev-de, içer-de, dışarı-da… okul-da, ev-de, içer-de, dışarı-da… Bu durum Türkçenin hemen hemen bütün ekleri için geçerlidir. Yani eklerin hem ince hem de kalın ünlülü biçimleri vardır. Bu durum Türkçenin hemen hemen bütün ekleri için geçerlidir. Yani eklerin hem ince hem de kalın ünlülü biçimleri vardır.

18 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 18 4 ☻ UYARI ! ! ! Ancak bazı eklerin hem kalın hem de ince biçimleri yoktur. Bu sebeple bu ekler bazı durumlarda uyuma aykırı duruma düşerler. Ancak bazı eklerin hem kalın hem de ince biçimleri yoktur. Bu sebeple bu ekler bazı durumlarda uyuma aykırı duruma düşerler. Bu ekler şunlardır: - daş (-taş): gönüldaş, meslektaş - daş (-taş): gönüldaş, meslektaş - ken: bakarken, koşarken - gil: dayımgil, halamgil - gil: dayımgil, halamgil - ki: kapıdaki, akşamki - leyin: sabahleyin, akşamleyin - ımtrak: mavimtrak, yeşilimtrak - ımtrak: mavimtrak, yeşilimtrak - yor: geliyor, düşünüyor. - yor: geliyor, düşünüyor.

19 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 19 “-daş” eki “-daş” ekinin ünlüsü kalındır. Bu ek kalın ünlü bulunan sözcüklerde uyuma aykırı değilken, ince ünlü bulunan kelimelerde uyuma aykırı olur. “-daş” ekinin ünlüsü kalındır. Bu ek kalın ünlü bulunan sözcüklerde uyuma aykırı değilken, ince ünlü bulunan kelimelerde uyuma aykırı olur. “meslek-taş, gönül-daş, dert-taş” sözcüklerinde uyuma aykırıdır. “meslek-taş, gönül-daş, dert-taş” sözcüklerinde uyuma aykırıdır. Ancak; Ancak; “yol-daş, sır-daş, arka-daş” sözcüklerinde uyuma aykırı değildir. “yol-daş, sır-daş, arka-daş” sözcüklerinde uyuma aykırı değildir.

20 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 20 “-ken” eki “-ken” ekinin ünlüsü incedir. Bu ek ince ünlü bulunan sözcüklerde uyuma aykırı değilken, kalın ünlü bulunan kelimelerde uyuma aykırı olur. “bakar-ken, alır-ken, satar-ken, yatar-ken” sözcüklerinde uyuma aykırıdır. “bakar-ken, alır-ken, satar-ken, yatar-ken” sözcüklerinde uyuma aykırıdır. Ancak; Ancak; “gelir-ken, sever-ken, güler-ken, verir-ken” sözcüklerinde uyuma aykırı değildir. “gelir-ken, sever-ken, güler-ken, verir-ken” sözcüklerinde uyuma aykırı değildir.

21 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 21 “-gil” eki “-gil” ekinin ünlüsü incedir. Bu ek ince ünlü bulunan sözcüklerde uyuma aykırı değilken, kalın ünlü bulunan kelimelerde uyuma aykırı olur. “dayım-gil, halam-gil, amcam-gil, ” sözcüklerinde uyuma aykırıdır. “dayım-gil, halam-gil, amcam-gil, ” sözcüklerinde uyuma aykırıdır. Ancak; Ancak; “emmim-gil, teyzem-gil, yengem-gil” sözcüklerinde uyuma aykırı değildir. “emmim-gil, teyzem-gil, yengem-gil” sözcüklerinde uyuma aykırı değildir.

22 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 22 “-ki” eki “-ki” ekinin ünlüsü incedir. Bu ek ince ünlü bulunan sözcüklerde uyuma aykırı değilken, kalın ünlü bulunan kelimelerde uyuma aykırı olur. “akşam-ki, sabah-ki, aşağıda-ki” sözcüklerinde uyuma aykırıdır. “akşam-ki, sabah-ki, aşağıda-ki” sözcüklerinde uyuma aykırıdır. Ancak; Ancak; “demin-ki, öğlen-ki, önce-ki” sözcüklerinde uyuma aykırı değildir. “demin-ki, öğlen-ki, önce-ki” sözcüklerinde uyuma aykırı değildir.

23 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 23 “-leyin” eki “-leyin” ekinin ünlüsü incedir. Bu ek ince ünlü bulunan sözcüklerde uyuma aykırı değilken, kalın ünlü bulunan kelimelerde uyuma aykırı olur. “akşam-leyin, sabah-leyin, ” sözcüklerinde uyuma aykırıdır. “akşam-leyin, sabah-leyin, ” sözcüklerinde uyuma aykırıdır. Ancak; Ancak; “öğlen-leyin, gündüz-leyin ” sözcüklerinde uyuma aykırı değildir. “öğlen-leyin, gündüz-leyin ” sözcüklerinde uyuma aykırı değildir.

24 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 24 “-ımtırak” eki “-ımtırak” ekinin ünlüleri kalındır. Bu ek kalın ünlü bulunan sözcüklerde uyuma aykırı değilken, ince ünlü bulunan kelimelerde uyuma aykırı olur. “yeşil-imtırak, ekşi-mtırak” sözcüklerinde uyuma aykırıdır. “yeşil-imtırak, ekşi-mtırak” sözcüklerinde uyuma aykırıdır. Ancak; Ancak; “sarı-mtırak, mor-umtırak, acı-mtırak” sözcüklerinde uyuma aykırı değildir. “sarı-mtırak, mor-umtırak, acı-mtırak” sözcüklerinde uyuma aykırı değildir.

25 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 25 “-yor” eki -yor: ekinin durumu diğer eklere göre daha farklıdır. Türkçede geniş yuvarlak ünlüler “o,ö” sadece birinci hecede bulunur. Dolayısıyla –yor eki hangi sözcüğe gelirse gelsin uyuma aykırı olur. -yor: ekinin durumu diğer eklere göre daha farklıdır. Türkçede geniş yuvarlak ünlüler “o,ö” sadece birinci hecede bulunur. Dolayısıyla –yor eki hangi sözcüğe gelirse gelsin uyuma aykırı olur.

26 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU (DÜZLÜK-YUVARLAKLIK UYUMU) Türkçe sözcüklerdeki ünlülerin düzlük-yuvarlaklık ve genişlik-darlık yönünden uyumuna küçük ünlü uyumu denir.

27 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 27 KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU İKİ YÖNLÜDÜR 1. Türkçe bir sözcüğün ilk hecesinde düz bir ünlü varsa; (a,ı /e,i) sonraki hecelerdeki ünlüler de düz ünlü (a,ı /e,i) olmalıdır. 1. Türkçe bir sözcüğün ilk hecesinde düz bir ünlü varsa; (a,ı /e,i) sonraki hecelerdeki ünlüler de düz ünlü (a,ı /e,i) olmalıdır. örnek: "incelik, sessizlik, arabacı, ılıklaşmak, çiçek" sözcüklerinde olduğu gibi. örnek: "incelik, sessizlik, arabacı, ılıklaşmak, çiçek" sözcüklerinde olduğu gibi.

28 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 28 2.Türkçe bir sözcüğün ilk hecesinde yuvarlak bir ünlü varsa; (O,U /Ö,Ü) sonraki hecelerdeki ünlüler ya dar yuvarlak (u / ü ) ya da geniş düz (a /e ) olur. ÖRNEK: "çocuk, yumurta, bozulmak, ufaklık" sözcüklerinde olduğu gibi.

29 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 29 ☻ UYARI ! ! ! - 1 Bir sözcüğün küçük ünlü uyumuna uyması için önce büyük ünlü uyumuna uyması gerekir. Yani bir sözcük büyük ünlü uyumuna uymuyorsa küçük ünlü uyumuna da uymaz. Bir sözcüğün küçük ünlü uyumuna uyması için önce büyük ünlü uyumuna uyması gerekir. Yani bir sözcük büyük ünlü uyumuna uymuyorsa küçük ünlü uyumuna da uymaz.

30 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 30 ☻ UYARI ! ! ! – 2 Büyük ünlü uyumunda bir sözcükteki ünlüler bir bütün olarak değerlendirilir. Yani bir sözcüğün ilk hecesindeki ince ya da kalın ünlü 2., 3., 4. hecelerdeki ünlüleri de etkiler. Büyük ünlü uyumunda bir sözcükteki ünlüler bir bütün olarak değerlendirilir. Yani bir sözcüğün ilk hecesindeki ince ya da kalın ünlü 2., 3., 4. hecelerdeki ünlüleri de etkiler. Küçük ünlü uyumunda ise hecelere sırayla bakılır. Hep bir önceki heceye bakılarak uyuma aykırı olup olmadığına bakılır. Küçük ünlü uyumunda ise hecelere sırayla bakılır. Hep bir önceki heceye bakılarak uyuma aykırı olup olmadığına bakılır.

31 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 31 ÖRNEK “yumurta” sözcüğünü ele alalım. İlk hecesinde “u” yuvarlak bir ünlü var. Bu heceden sonraki hecede ya dar yuvarlak olan “u” gelmeli ya da geniş düz olan “a” gelmelidir. Ki ikinci hecede zaten “u” gelmiş. İkinci heceden sonra da aynı sisteme göre baktığımızda “a” gelmesi de K.Ü.U.’na aykırı değildir. İkinci heceden sonra da aynı sisteme göre baktığımızda “a” gelmesi de K.Ü.U.’na aykırı değildir.

32 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 32 “yumurta” sözcüğü yukarıda belirtildiği gibi K.Ü.U.’na uymaktadır. Asıl sorun buradan sonra ortaya çıkar. Çünkü “yumurta” sözcüğünün son hecesinde “a” düz ünlüsü var; peki “yumurta” sözcüğü bundan sonra bir ek alırsa hangi ünlü ya da ünlüler gelebilir? U+U+A+? “yumurta” sözcüğü yukarıda belirtildiği gibi K.Ü.U.’na uymaktadır. Asıl sorun buradan sonra ortaya çıkar. Çünkü “yumurta” sözcüğünün son hecesinde “a” düz ünlüsü var; peki “yumurta” sözcüğü bundan sonra bir ek alırsa hangi ünlü ya da ünlüler gelebilir? U+U+A+?

33 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 33 CEVAP: “yumurta” sözcüğü bir ek alırsa küçük ünlü uyumuna göre, hep bir önceki heceye bakılır ve o heceye göre değerlendirilir. Dolayısıyla son hecede düz bir ünlü olduğundan bundan sonra gelebilecek ünlüler de düz “a veya ı” ünlü olmak zorundadır. Yumurta – lık U+U+A+I CEVAP: “yumurta” sözcüğü bir ek alırsa küçük ünlü uyumuna göre, hep bir önceki heceye bakılır ve o heceye göre değerlendirilir. Dolayısıyla son hecede düz bir ünlü olduğundan bundan sonra gelebilecek ünlüler de düz “a veya ı” ünlü olmak zorundadır. Yumurta – lık U+U+A+I

34 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 34 ÖRNEKLER Osmanlılar Ormanlığını Söyleşi Kolaylık Kuklacı Börekçi Korkuluk Sözcüklerinin hepsi de küçük ünlü uyumuna uyar. Sözcüklerinin hepsi de küçük ünlü uyumuna uyar.

35 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 35 ☻ UYARI ! ! ! Geniş yuvarlak ünlüler olan “o,ö” Türkçe sözcüklerde sadece birinci hecede bulunur. Bu ünlüler birinci heceden sonraki hecelerde bulunursa ünlü uyumlarının her ikisine de aykırı olur. Geniş yuvarlak ünlüler olan “o,ö” Türkçe sözcüklerde sadece birinci hecede bulunur. Bu ünlüler birinci heceden sonraki hecelerde bulunursa ünlü uyumlarının her ikisine de aykırı olur. Aşağıdaki sözcükler yukarıda belirtilen sebepten dolayı ünlü uyumlarına aykırıdır. Aşağıdaki sözcükler yukarıda belirtilen sebepten dolayı ünlü uyumlarına aykırıdır. “doktor, horoz, kamyon, kanyon, radyo, oto, psikolog... “doktor, horoz, kamyon, kanyon, radyo, oto, psikolog...

36 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 36 Aşağıdaki cümlelerdeki uyuma aykırı olan sözcükleri bulunuz. bir otel arıyorum. Ucuzca bir otel arıyorum. Başını öne eğdi. Başını hafifçe öne eğdi. Kente yağmur yağıyor ruhumun göklerinden. Kente yağmur yağıyor ruhumun göklerinden. Cankuşum, sel gidiyor bahtımın gözlerinden. Cankuşum, sel gidiyor bahtımın gözlerinden. Kuraklığa karşı alınacak önlemleri sabırla dinliyor. Kuraklığa karşı alınacak önlemleri sabırla dinliyor. Şoför, karşı kaldırıma kamyonu bırakıp gitti. Şoför, karşı kaldırıma kamyonu bırakıp gitti.

37 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 37 Aşağıdaki cümlelerdeki uyuma aykırı olan sözcükleri bulunuz. Umutlarımız bizi daima sonsuzluğa taşır. Umutlarımız bizi daima sonsuzluğa taşır. Çocukların çamurdan yaptıkları pastalar, salatalar, yemekler, onları hayata hazırlıyor. Çocukların çamurdan yaptıkları pastalar, salatalar, yemekler, onları hayata hazırlıyor. Dünkü yağmur sokakları harabeye çevirdi. Dünkü yağmur sokakları harabeye çevirdi. Doktorlar, havucun göze iyi geldiğini söylüyorlar. Doktorlar, havucun göze iyi geldiğini söylüyorlar. Ağaçların kabuklarından elde edilen boyaları kullanıyoruz. Ağaçların kabuklarından elde edilen boyaları kullanıyoruz.

38 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 38 Aşağıdaki cümlelerdeki uyuma aykırı olan sözcükleri bulunuz. bir otel arıyorum. Ucuzca bir otel arıyorum. Başını öne eğdi. Başını hafifçe öne eğdi. Kente yağmur yağıyor ruhumun göklerinden. Kente yağmur yağıyor ruhumun göklerinden. Cankuşum, sel gidiyor bahtımın gözlerinden. Cankuşum, sel gidiyor bahtımın gözlerinden. Kuraklığa karşı alınacak önlemleri sabırla dinliyor. Kuraklığa karşı alınacak önlemleri sabırla dinliyor. Şoför, karşı kaldırıma kamyonu bırakıp gitti. Şoför, karşı kaldırıma kamyonu bırakıp gitti.

39 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 39 Aşağıdaki cümlelerdeki uyuma aykırı olan sözcükleri bulunuz. Umutlarımız bizi daima sonsuzluğa taşır. Umutlarımız bizi daima sonsuzluğa taşır. Çocukların çamurdan yaptıkları pastalar, salatalar, yemekler, onları hayata hazırlıyor. Çocukların çamurdan yaptıkları pastalar, salatalar, yemekler, onları hayata hazırlıyor. Dünkü yağmur sokakları harabeye çevirdi. Dünkü yağmur sokakları harabeye çevirdi. Doktorlar, havucun göze iyi geldiğini söylüyorlar. Doktorlar, havucun göze iyi geldiğini söylüyorlar. Ağaçların kabuklarından elde edilen boyaları kullanıyoruz. Ağaçların kabuklarından elde edilen boyaları kullanıyoruz.

40 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 40 ☻ UYARI ! ! ! İstisnalar dışında Türkçe sözcükler ünlü uyumlarına uyarlar. İstisnalar dışında Türkçe sözcükler ünlü uyumlarına uyarlar. Bir sözcük ünlü uyumlarına uymuyorsa, “Bu sözcük Türkçe kökenli değildir.” deriz. Bir sözcük ünlü uyumlarına uymuyorsa, “Bu sözcük Türkçe kökenli değildir.” deriz. Bir sözcük ünlü uyumlarına uyuyorsa, “Bu sözcük Türkçe kökenli olabilir.” deriz. Bir sözcük ünlü uyumlarına uyuyorsa, “Bu sözcük Türkçe kökenli olabilir.” deriz.

41 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 41 ÜNSÜZLERİN NİTELİKLERİ SÜREKSİZSÜREKLİ SERTP,Ç,T,KF,H,S,Ş YUMUŞAKB,C,D,GĞ,J,L,M,N,R,V,Y,Z

42 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 42 ÜNSÜZLERLE İLGİLİ BAZI KURALLAR Türkçe sözcüklerde ünsüzler ile ilgili çeşitli kurallar vardır. Türkçe sözcükler bu kurallara genellikle uyar. Türkçe sözcüklerde ünsüzler ile ilgili çeşitli kurallar vardır. Türkçe sözcükler bu kurallara genellikle uyar.

43 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 43 Bu Kuralların Bazıları Şunlardır: 1. Türkçe sözcüklerde kelime başında iki ünsüz yan yana gelmez. (kelimenin ortasında ya da sonunda farklı ünsüzler yan yana gelebilir. ÖRNEK: “tren, spor, grup, kroki, kral, fren, gri, klan, star, stres, grev, krom... ÖRNEK: “tren, spor, grup, kroki, kral, fren, gri, klan, star, stres, grev, krom...

44 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 44 2.Türkçe sözcüklerin kökünde aynı ünsüz (ikiz ünsüz) yan yana bulunmaz. ÖRNEK: “miet, kuvvet, şiddet, hiddet, sıhhat, minnet, illet... 2.Türkçe sözcüklerin kökünde aynı ünsüz (ikiz ünsüz) yan yana bulunmaz. ÖRNEK: “millet, kuvvet, şiddet, hiddet, sıhhat, minnet, illet...

45 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ Türkçe sözcüklerin sonunda “b,c,d,g” süreksiz yumuşak ünsüzleri bulunmaz. Dilimize özellikle Arapçadan ve Farsçadan giren bazı sözcüklerin sonundaki bu “b,c,d,g” ünsüzleri süreksiz sert olan “p,ç,t,k” olarak değiştirilmiştir. ÖRNEK: kitab/kitap, amac/amaç Ahmed/Ahmet, Mehmed/Mehmet...

46 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 46 4.Türkçe sözcükler istisnalar dışında “m,ğ,l,c,f,r,v,j,p,ş,h,n,z” ünsüzleriyle başlamaz. Bu harfleri şu şekilde şifreleyebiliriz: “moğol cafer ve jip şehnaz”

47 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 47 ÜNSÜZ UYUMLARI 1- ÜNSÜZ BENZEŞMESİ (ÜNSÜZ SERTLEŞMESİ) (ÜNSÜZ SERTLEŞMESİ) 2- ÜNSÜZ YUMUŞAMASI

48 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ ÜNSÜZ BENZEŞMESİ (ÜNSÜZ SERTLEŞMESİ) Sonu sert ünsüzlerden (F,S,T,K,Ç,Ş,H,P) (FıSTıKÇı ŞaHaP ) biriyle biten bir sözcük (c, d, g) ile başlayan bir ek aldığında c  ç‘ ye d  t‘ ye g  k‘ ye dönüşür. Buna ünsüz sertleşmesi (benzeşmesi) denir. Sonu sert ünsüzlerden (F,S,T,K,Ç,Ş,H,P) (FıSTıKÇı ŞaHaP ) biriyle biten bir sözcük (c, d, g) ile başlayan bir ek aldığında c  ç‘ ye d  t‘ ye g  k‘ ye dönüşür. Buna ünsüz sertleşmesi (benzeşmesi) denir.

49 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 49 ÖRNEK "tabak" sözcüğü sert ünsüzle bitmiştir. Buna "-da" ekini getirirsek ekin başındaki d  t'ye dönüşür. Tabakda değil tabakta olur. "tabak" sözcüğü sert ünsüzle bitmiştir. Buna "-da" ekini getirirsek ekin başındaki d  t'ye dönüşür. Tabakda değil tabakta olur. kitap + cı > kitapçı kitap + cı > kitapçı çalış + gan > çalışkan çalış + gan > çalışkan sokak + dan > sokaktan sokak + dan > sokaktan çiçek + de > çiçekten çiçek + de > çiçekten dost + ca > dostça dost + ca > dostça bas + gın > baskın bas + gın > baskın 1995’ + den > 1995’ ten 1995’ + den > 1995’ ten

50 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 50 ☻ UYARI ! ! ! Birleşik sözcüklerde ünsüz benzeşmesi gerçekleşmez. Birleşik sözcüklerde ünsüz benzeşmesi gerçekleşmez. Ak + deniz > Akdeniz Ak + deniz > Akdeniz dik + dörtgen > dikdörtgen, dik + dörtgen > dikdörtgen, üst + geçit > üstgeçit üst + geçit > üstgeçit

51 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 51  ÖRNEK SORU Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yoktur? Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yoktur? A)Ucuzca bir otel arıyorum. B)Ahbapca bir tutum takındı. C)Kendisinden yaşca hayli küçüktü. D)Başını hafifce öne eğdi.

52 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 52 ☻ ÇÖZÜM B, C, D, seçeneklerindeki altı çizili sözcükler, sert sessizle bittiği halde ek "-ce" olarak gelmiştir. Oysa, ahbap - ça, yaş - ça, hafif - çe, biçiminde olması gerekirdi. B, C, D, seçeneklerindeki altı çizili sözcükler, sert sessizle bittiği halde ek "-ce" olarak gelmiştir. Oysa, ahbap - ça, yaş - ça, hafif - çe, biçiminde olması gerekirdi. A'da "ucuz" sözcüğü sert sessizle bitmediği için, "ucuzca" yazılması doğrudur. A'da "ucuz" sözcüğü sert sessizle bitmediği için, "ucuzca" yazılması doğrudur. ☻ Cevap A ☻ Cevap A

53 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 53 ÜNSÜZ YUMUŞAMASI Sonu (p, ç, t, k) sert ünsüzleri ile biten bir sözcük ünlü ile başlayan bir ek aldığında "p  b'ye, ç  c'ye, t  d'ye, k  g, ğ'ye" dönüşür. Bu kurala ünsüz yumuşaması denir. Sonu (p, ç, t, k) sert ünsüzleri ile biten bir sözcük ünlü ile başlayan bir ek aldığında "p  b'ye, ç  c'ye, t  d'ye, k  g, ğ'ye" dönüşür. Bu kurala ünsüz yumuşaması denir.

54 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 54 ÖRNEK "ekmek" sözcüğüne "-e" hal ekini getirirsek sözcüğün sonundaki "k" sert ünsüzü "ğ"ye dönüşür. "ekmek" sözcüğüne "-e" hal ekini getirirsek sözcüğün sonundaki "k" sert ünsüzü "ğ"ye dönüşür. ekmeke değil, ekmeğe olur. dönemeç + i > dönemeci ceket + e > cekede çorap + ı > çorabı

55 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 55 Tek heceli ve yabancı sözcüklerin bazılarında yumuşama olur, bazılarında ise olmaz. suç>suç – u saç>saç - ı süt>süt – ü kök>kök – ü hukuk>hukuk – u cumhuriyet> cumhuriyet-in ahlak>ahlak – ı ek>ek – in millet>millet – i saat>saat – in devlet>devlet – i üç>üç – üncü Örneklerinde yumuşama gerçekleşmemiştir.

56 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 56 çok>çoğu kap>kabı cep>cebi Sözcükleri tek heceli olmalarına rağmen yumuşama olmuştur. çok>çoğu kap>kabı cep>cebi Sözcükleri tek heceli olmalarına rağmen yumuşama olmuştur.

57 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 57 Özel isimlerin sonunda kesinlikle yumuşama olmaz. Bu sözcükler olduğu gibi yazılır. Kızılırmak'a (Kızılırmağ'a  yanlış) Kızılırmak'a (Kızılırmağ'a  yanlış) Mehmet'e (Mehmed'e  yanlış) Mehmet'e (Mehmed'e  yanlış) Sinop'u (Sinob'u  yanlış) Sinop'u (Sinob'u  yanlış) Zonguldak'ı (Zonguldağ'ı  yanlış) Zonguldak'ı (Zonguldağ'ı  yanlış)

58 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 58 UYARI: “p,ç,t,k” ünsüzleriyle biten özel isimler ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında yazımda yumuşama olmaz; ancak okunuşta yumuşama yapılarak okunur. “p,ç,t,k” ünsüzleriyle biten özel isimler ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında yazımda yumuşama olmaz; ancak okunuşta yumuşama yapılarak okunur.

59 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 59 ÖRNEK Kızılırmak'a (yazılır)  Kızılırmağa (okunur) Kızılırmak'a (yazılır)  Kızılırmağa (okunur) Mehmet'e (yazılır)  Mehmede (okunur) Mehmet'e (yazılır)  Mehmede (okunur) Sinop'u (yazılır)  Sinobu (okunur) Sinop'u (yazılır)  Sinobu (okunur) Zonguldak'ı (yazılır)  Zonguldağı (okunur) Zonguldak'ı (yazılır)  Zonguldağı (okunur) Uşak’ a (yazılır)  Uşağa (okunur) Uşak’ a (yazılır)  Uşağa (okunur) Bilecik’e (yazılır)  Bileciğe (okunur) Bilecik’e (yazılır)  Bileciğe (okunur) Serap’ın (yazılır)  Serabın (okunur) Serap’ın (yazılır)  Serabın (okunur)

60 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 60 SES DÜŞMESİ 1-Ünlü Düşmesi 2-Ünsüz Düşmesi 1-Ünlü Düşmesi 2-Ünsüz Düşmesi

61 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 61 1-ÜNLÜ DÜŞMESİ Son hecelerinde dar “ı,i,u,ü” ünlü bulunan kimi sözcüklere ünlü ile başlayan ek getirildiğinde son hecedeki dar ünlü düşer. Buna ünlü (hece) düşmesi denir. Ünlü düşmesi çeşitli sebeplerle gerçekleşebilir. Son hecelerinde dar “ı,i,u,ü” ünlü bulunan kimi sözcüklere ünlü ile başlayan ek getirildiğinde son hecedeki dar ünlü düşer. Buna ünlü (hece) düşmesi denir. Ünlü düşmesi çeşitli sebeplerle gerçekleşebilir.

62 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 62 a. Bazı organ adları ile akrabalık bildiren sözcüklere ünlü ile başlayan ekler geldiğinde ünlü düşmesi olabilir ağız + ı > ağzı oğul + u > oğlu beyin + i > beyni boyun + u > boynu burun + u > burnu gönül + ü > gönlü akıl + ı > aklı bağır + ım >bağrım devir + i > devri karın + ı > karnı oğul + um >oğlum göğüs +ü > göğsü

63 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 63 b. Bazı sözcükler ünlü ile başlayan yapım eki aldıklarında ünlü düşmesi olabilir. ayırmak  Çocuklar arasında ayrım yapmasın. ayırmak  Çocuklar arasında ayrım yapmasın. savurmak  Sözcükleri çok savruk kullanıyor. savurmak  Sözcükleri çok savruk kullanıyor. sıyırmak  Dizinde küçük bir sıyrık var. sıyırmak  Dizinde küçük bir sıyrık var. oyun  Çocuklar bahçede oynuyor. oyun  Çocuklar bahçede oynuyor.

64 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 64 c. Etmek, olmak yardımcı eylemleriyle oluşturulan birleşik eylemlerde ünlü düşmesi olabilir. sabır + etmek  sabretmek sabır + etmek  sabretmek kahır + olmak  kahrolmak kahır + olmak  kahrolmak emir + etmek  emretmek emir + etmek  emretmek kahır +etmek  kahretmek kahır +etmek  kahretmek devir + etmek  devretmek devir + etmek  devretmek defin + olmak  defnolmak defin + olmak  defnolmak

65 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 65 ç. Sözcüklerin birleşmesi esnasında da ünlü düşmesi olabilir. cuma + ertesi  cumartesi cuma + ertesi  cumartesi pazar +ertesi  pazartesi pazar +ertesi  pazartesi kayın + ana  kaynana kayın + ana  kaynana kahve +altı  kahvaltı kahve +altı  kahvaltı

66 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 66 2-ÜNSÜZ DÜŞMESİ Bazı sözcükler küçültme eki (-cık, -cik, - cek, -cak) veya -l eki aldığında adların sonunda "k" varsa düşer: Bazı sözcükler küçültme eki (-cık, -cik, - cek, -cak) veya -l eki aldığında adların sonunda "k" varsa düşer: yumuşak + cık  yumuşacık yumuşak + cık  yumuşacık alçak + cık  alçacık alçak + cık  alçacık küçük + cük  küçücük küçük + cük  küçücük ufak + l  ufaldı ufak + l  ufaldı yüksek + l  yükseldik yüksek + l  yükseldik küçük + l  küçülmüş küçük + l  küçülmüş

67 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 67  ÖRNEK SORU Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde farklı bir ses olayı vardır? Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde farklı bir ses olayı vardır? A) Çocukluğum dağlık bir yerde geçti. B) Güldüğü zaman yüzünde güller açar. C) Nereye gitsem bir uçarılık yüreğimde. D) Şehri adeta seçilemeyecek bir hale getirmişti.

68 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 68 Çözüm Çözüm A, B, C, seçeneklerindeki altı çizili sözcüklerde ünsüz yumuşaması olmuştur. A, B, C, seçeneklerindeki altı çizili sözcüklerde ünsüz yumuşaması olmuştur. güldük-ü  güldüğü güldük-ü  güldüğü çocukluk+um  çocukluğum çocukluk+um  çocukluğum yürek+im  yüreğim yürek+im  yüreğim Görüldüğü gibi bu sözcükler sert ünsüzle bittiği halde ünlüyle başlayan bir ek aldığında sondaki sert ünsüz yumuşamıştır. Görüldüğü gibi bu sözcükler sert ünsüzle bittiği halde ünlüyle başlayan bir ek aldığında sondaki sert ünsüz yumuşamıştır. D seçeneğindeki kelimede ise ünlü düşmesi görülmektedir. D seçeneğindeki kelimede ise ünlü düşmesi görülmektedir. Şehir + i  şehri Şehir + i  şehri

69 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 69 SES TÜREMESİ 1-Ünlü Türemesi 2-Ünsüz Türemesi

70 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 70 1-ÜNLÜ TÜREMESİ Dilimizde kimi sözcükler küçültme eki aldıklarında veya sözcüklerin pekiştirilmesi sırasında fazladan bir ses ortaya çıkar. Bu ses olayına ünlü türemesi denir. Dilimizde kimi sözcükler küçültme eki aldıklarında veya sözcüklerin pekiştirilmesi sırasında fazladan bir ses ortaya çıkar. Bu ses olayına ünlü türemesi denir. bir + cik  bir i cik bir + cik  bir i cik genç + cik  genc e cik genç + cik  genc e cik dar + cık  dar a cık dar + cık  dar a cık Pekiştirme sırasında ise: Pekiştirme sırasında ise: güp + gündüz  güp e gündüz güp + gündüz  güp e gündüz sap + sağlam  sap a sağlam sap + sağlam  sap a sağlam yap + yalnız  yap a yalnız yap + yalnız  yap a yalnız

71 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 71 2-ÜNSÜZ TÜREMESİ Türkçe kelimelerde kelime kökünde aynı cinsten iki ünsüz yan yana bulunmaz. Ancak bazı yabancı asıllı kelimeler asıllarında ikinci ünsüzleri bulunduğu halde Türkçede tek ünsüz ile yazılır. Bu kelimelere ünlü ile başlayan ekler getirildiğinde ise asıllarındaki ikinci ünsüzler ortaya çıkar. Buna ünsüz türemesi denir. Türkçe kelimelerde kelime kökünde aynı cinsten iki ünsüz yan yana bulunmaz. Ancak bazı yabancı asıllı kelimeler asıllarında ikinci ünsüzleri bulunduğu halde Türkçede tek ünsüz ile yazılır. Bu kelimelere ünlü ile başlayan ekler getirildiğinde ise asıllarındaki ikinci ünsüzler ortaya çıkar. Buna ünsüz türemesi denir. his + i  hissi his + i  hissi red etmek  reddetmek red etmek  reddetmek zan etmek  zannetmek zan etmek  zannetmek af olunmak  affolunmak af olunmak  affolunmak

72 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 72 ÜNLÜ DARLAŞMASI Dilimizde "-yor" eki kendinden önceki "a, e" ünlülerini daraltarak "ı, i, u, ü” ye dönüştürür. Buna ünlü darlaşması denir. Dilimizde "-yor" eki kendinden önceki "a, e" ünlülerini daraltarak "ı, i, u, ü” ye dönüştürür. Buna ünlü darlaşması denir. Topla - yor  topluyor Topla - yor  topluyor başla - yor  başlıyor başla - yor  başlıyor besle - yor  besliyor besle - yor  besliyor çalışma - yor  çalışmıyor çalışma - yor  çalışmıyor Bunların dışında "y" ünsüzünün etkisiyle "ye- ve de-" fiillerinde de darlaşma görülebilir. Bunların dışında "y" ünsüzünün etkisiyle "ye- ve de-" fiillerinde de darlaşma görülebilir. de - y - ecek  diyecek de - y - ecek  diyecek ye - ye - ecek  yiyecek ye - ye - ecek  yiyecek

73 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 73 KAYNAŞTIRMA Türkçede iki ünlü yan yana gelmez. Onun için ünlü ile biten bir sözcük ünlü ile başlayan bir ek aldığında "y, ş, s, n" (YaŞaSıN) ünsüzlerinden biri girer. Buna kaynaştırma denir. Türkçede iki ünlü yan yana gelmez. Onun için ünlü ile biten bir sözcük ünlü ile başlayan bir ek aldığında "y, ş, s, n" (YaŞaSıN) ünsüzlerinden biri girer. Buna kaynaştırma denir. elma - ı  elma - y - ı elma - ı  elma - y - ı iki - er  iki - ş - er iki - er  iki - ş - er kapı - ı  kapı - s - ı kapı - ı  kapı - s - ı dünya - ın  dünya - n - ın dünya - ın  dünya - n - ın Not: Kaynaştırma mutlaka iki ünlü arasında gerçekleştirilir. Not: Kaynaştırma mutlaka iki ünlü arasında gerçekleştirilir.

74 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 74 ULAMA Sonu ünsüzle biten bir sözcüğün son sesini, ünlü ile başlayan bir sözcüğün ilk sesine bağlanmasına denir. Ulama yazıya geçmez, sadece seste gerçekleşen bir olaydır. Sonu ünsüzle biten bir sözcüğün son sesini, ünlü ile başlayan bir sözcüğün ilk sesine bağlanmasına denir. Ulama yazıya geçmez, sadece seste gerçekleşen bir olaydır. Benim memleketim yanar kavrulur şimdi Benim memleketim yanar kavrulur şimdi Bıçak_açmaz_ağızları, her gün_ayrı bir matemdir. Bıçak_açmaz_ağızları, her gün_ayrı bir matemdir. Yağmur değil, alev yağar, ölüm göklerden Yağmur değil, alev yağar, ölüm göklerden Ağustos burda cennet, orda cehennemdir. Ağustos burda cennet, orda cehennemdir.

75 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 75 ☻ UYARI Sözcükler arasında herhangi bir noktalama işareti varsa ulama yapılmaz. Sözcükler arasında herhangi bir noktalama işareti varsa ulama yapılmaz.

76 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 76 ÖRNEKLER Benim memleketim yanar kavrulur şimdi Bıçak açmaz ağızları, her gün ayrı bir matemdir. Yağmur değil, alev yağar, ölüm göklerden Ağustos burada cennet, orda cehennemdir.

77 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 77 ÇÖZÜM Benim memleketim yanar kavrulur şimdi Bıçak açmaz ağızları, her gün ayrı bir matemdir. Yağmur değil, alev yağar, ölüm göklerden Ağustos burada cennet, orda cehennemdir.

78 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 78 SES BİLGİSİ İLE İLGİSİ TEST SORULARI

79 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 79 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır? A)Zonguldak'a giderken Karabük'den geçecek miyiz? B)Otobüs Ankara'dan saat kaçta hareket edecekti? C)İzmit'ten Ankara'ya kaç saatte geldiniz? D)Kars'tan İstanbul'a otobüsle mi döneceksiniz?

80 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 80 CEVAP A)Zonguldak'a giderken Karabük'den geçecek miyiz?

81 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 81 Aşağıdaki dizelerin hangisinde "ulama"ya bir örnek vardır? A)Sabahtan uğradım ben bir fidana B)Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır C)Gönlümüz bağlandı zülfün teline D)Al benim derdimi götür yere ver.

82 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 82 CEVAP A)Sabahtan uğradım ben bir fidana

83 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 83 Aşağıdakilerden hangisinde bir yazım yanlışı vardır? A) Şemsiyesini kaybettiğini eve dönünce anladı. B) Trafik cezasının af edilmesini bekliyormuş. C) Bize, şiirlerinden söz etmek istediğini söyledi. D) Arkadaşımız bu cezayı hak etmemişti.

84 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 84 CEVAP B) Trafik cezasının af edilmesini bekliyormuş.

85 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 85 Türkçede ad tamlamalarında kaynaştırma sesleri n ve s'dir Aşağıdaki sözcüklerden hangisiyle bir ad tamlaması yapılırken bu kurala uyulmaz? A) elmaB) yara C) su D) yazı C) su D) yazı

86 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 86 CEVAP C) Su AÇIKLAMA: “su” kelimesi bir tamlamada diğer sözcüklerden farklı olarak “y” kaynaştırma harfini alır. AÇIKLAMA: “su” kelimesi bir tamlamada diğer sözcüklerden farklı olarak “y” kaynaştırma harfini alır.

87 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 87 Sonunda süreksiz sert ünsüzlerinden (p, ç, t, k) biri bulunan sözcük, ünlü ile başlayan bir ek aldığında sonundaki sert ses yumuşar. Sonunda süreksiz sert ünsüzlerinden (p, ç, t, k) biri bulunan sözcük, ünlü ile başlayan bir ek aldığında sonundaki sert ses yumuşar. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi bu kurala uymaz? A) koç B) araç C) söğüt D) dolap

88 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 88 CEVAP A) koç

89 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 89 Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki altı çizili sözcük ek alırken bu sözcüğün ünsüzlerinden biri düşmüştür? A)Susuzluktan balkondaki tüm çiçekler sararmış. B)Yaşar, bu romanında çok fazla devrik cümle kullanmış. C)Soğuktan burnu kıpkırmızı olmuş. D)Otobüsümüz, adını bilmediğim büyücek bir kasabadan geçti.

90 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 90 CEVAP D) Otobüsümüz, adını bilmediğim büyücek birkasabadan geçti.

91 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 91 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde süreksiz sert ünsüzlerin yumuşamasına bir örnek vardır? A) Gelecek ay yayımlanacak dergimizin kapağı, öğrencilerimiz tarafından hazırlanacak. B) Bu araştırma sonuçları, öğrencilerin görüşlerini yansıtmaktadır. C) Siyasal reklamcılık, Türkiye'nin siyasal kültürüne yeni bir boyut getirmiştir. D) Son yıllarda demokrasi, bir siyasal sistem olarak yeni anlamlar kazanmıştır.

92 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 92 CEVAP A) Gelecek ay yayımlanacak dergimizin kapağı, öğrencilerimiz tarafından hazırlanacak.

93 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 93 “Örttü üstüne yıldızlı yorganını gece, Bir başından bir başına göğün.” Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisi yoktur? “Örttü üstüne yıldızlı yorganını gece, Bir başından bir başına göğün.” Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisi yoktur? A) Ses düşmesi B)Ünsüz yumuşaması C)Kaynaştırma harfi D)Ünsüz benzeşmesi

94 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 94 CEVAP A) Ses düşmesi

95 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 95 "Merve Hanım, odayı temizliyor." cümlesinde altı çizili sözcükteki ses olayı aşağıdakilerin hangisinde vardır? A)Dede, torununa masal anlatıyor. B)Emre, bahçede dolaşıyor. C)Bilal, ödevini hazırlıyor. D)Bu akşam annem geliyor.

96 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 96 CEVAP "Merve Hanım, odayı temizliyor." “temizliyor” sözcüğünde “temizle” sözcüğü “-yor” şimdiki zaman eki almış ve sondaki “e” geniş ünlüsü daralmış ve “i” şekline dönüşmüştür. Bu sebeple “ünlü darlaşması” ses olayı vardır. "Merve Hanım, odayı temizliyor." “temizliyor” sözcüğünde “temizle” sözcüğü “-yor” şimdiki zaman eki almış ve sondaki “e” geniş ünlüsü daralmış ve “i” şekline dönüşmüştür. Bu sebeple “ünlü darlaşması” ses olayı vardır. Aynı ses olayı: Aynı ses olayı: C) Bilal, ödevini hazırlıyor. C) Bilal, ödevini hazırlıyor. seçeneğinde de vardır. seçeneğinde de vardır.

97 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 97 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ünsüz düşmesi"ne uğramış bir sözcük vardır? A)Bir şarkıyı söyler gibi kırlarda böcekler. B)Uçun kuşlar uçun doğduğum yere. C)Ufacık bir gülümsemendir benim ilacım. D)Durdukça bu hasret bağrımı yakar.

98 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 98 CEVAP C) Ufacık bir gülümsemendir benim ilacım.

99 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 99 "Kurnaz olan dilediğini baştan çıkarır." Verilen cümledeki ses olaylarının aynısı aşağıdakilerden hangisinde vardır? A)Kötü patron, doğru söyleyeni işten çıkarır. B)Er olan ekmeğini taştan çıkarır. C)Cesaretten güç alır her başarı. D)Dikenlerin içinde küçücük bir gül vardır.

100 OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 100 CEVAP "Kurnaz olan dilediğini baştan çıkarır." ulama yumuşama benzeşme B)Er olan ekmeğini taştan çıkarır. ulama yumuşama benzeşme ulama yumuşama benzeşme


"OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 1 SES BİLGİSİ. OKYAY DAĞLAR DERSHANESİ 2 SES Kulağımızla duyabildiğimiz, doğadaki titreşimlere ses denir. Kulağımızla duyabildiğimiz," indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları