Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

SES BİLGİSİ Akciğerlerden çıkan havanın nefes borusu aracılığıyla yukarı çıkarak, gırtlaktaki ses tellerine çarpmasıyla oluşan titreşimlere ses denir.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "SES BİLGİSİ Akciğerlerden çıkan havanın nefes borusu aracılığıyla yukarı çıkarak, gırtlaktaki ses tellerine çarpmasıyla oluşan titreşimlere ses denir."— Sunum transkripti:

1

2

3 SES BİLGİSİ Akciğerlerden çıkan havanın nefes borusu aracılığıyla yukarı çıkarak, gırtlaktaki ses tellerine çarpmasıyla oluşan titreşimlere ses denir Seslerin yazıdaki karşılıklarına “ harf” denir. Bir dildeki harflerin tümünü birden gösteren harfler topluluğuna “ alfabe” denir. Bir dilin sesten sonraki en küçük birimi hecedir. Heceler bir veya birden fazla sesten oluşabilir. Ağzımızın bir hareketiyle çıkan tek veya birleşik sese hece denir.

4 SESLER ÜNLÜLER A E I İ O Ö U Ü ÜNSÜZLER B C Ç D F G Ğ H J K L M N P R S Ş T V Y Z HARFLER VE ÖZELLİKLERİ

5 SESLİ (ÜNLÜ) HARFLER VE ÖZELLİKLERİ DÜZYUVARLAK GENİŞDARGENİŞDAR KALINaıou İNCEeiöü

6

7 ÜNLÜ(HECE,SES) DÜŞMESİ ÜNLÜ DARALMASI ÜNLÜ TÜREMELERİ

8 a ğ ız + ı a ğ zı boyun + u boynu o ğ ul + u o ğ lu karın + ı karnı burun + u burnu ba ğ ır + ı ba ğ rı

9 Hece düşmesi şu durumlarda gerçekleşir: * Organ adlarında veya ikinci hecesi dar olan sözcüklerde ağız-ı ağzı gönül-ü gönlü *Sözcük türemesi esnasında *Sözcük türemesi esnasında Ayırım-ayrım sıyırık-sıyrık *Yardımcı fiilli birleşik fiillerde *Yardımcı fiilli birleşik fiillerde Sabır et- sabret hapis ol- hapsol *Bazı isimlerde (aşınma) *Bazı isimlerde (aşınma) ı Kayın ana – kaynana kahve altı – kahvaltı *Bazı sorularda *Bazı sorularda Ne için - niçin

10

11 iste – yoristiyor ba ş la - yorba ş lıyor bekle – yorbekliyor anla - yoranlıyor dinle – yordinliyor

12 “ de” ve “ ye” fiillerine gelen “ y” kaynaştırma ünsüzü “ a, e” ünlülerini daraltır. de – y – en di – y – en ye – y – en yi – y – en U yarı gelme – y - enGelmeyengelmiyen anlama – y – ananlamayananlamıyan sorma – y - acaksormayacaksormuyacak oyna – y - alımoynayalımoynıyalım söyle – y - ensöyleyensöyliyen bilme – y - enbilmeyenbilmiyen Do ğ ruYanlı ş

13

14 sa ğ lam sapsa ğ lam sapasa ğ lam yalnız yapyalnız yapayalnız gündüz güpgündüz güpegündüz çevre çepçevre çepeçevre düz düpdüz düpedüz

15 SESSİZ (ÜNSÜZ) HARFLER VE ÖZELLİKLERİ Tek başına söylenemeyen ancak bir ünlünün yardımıyla söylenebilen seslere “ ünsüz” denir. Dilimizde 21 ünsüz ( sessiz ) harf vardır : b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z Türkçede sözcüklerin başında iki ünsüz yan yana gelmez. Bu türdeki sözcükler yabancı kökenlidir. Türkçe bir sözcüğün sonunda “ b, c, d, g ” ünsüzleri bulunmaz. Bu ünsüzlerin sertleri olan “ p, ç, t, k ” bulunur. Türkçe sözcük kökünde aynı iki ünsüz yan yana bulunmaz. Böyle sözcükler de yabancı kökenlidir.

16  Süreksiz Ünsüz b, c, d, g / p, ç, t, k  Sürekli Ünsüz f, h, s, ş, ğ, j, m, n, r, v, y, z  Süreksiz  Sürekli Ünsüz p, ç, t, k f, h, s, ş b, c, d, g ğ, j, m, n, r, v, y, z Sert ünsüz Yumuşak ünsüz SESSİZ (ÜNSÜZ) HARFLER VE ÖZELLİKLERİ

17

18

19 “ p, ç, t, k” süreksiz sert ünsüzle biten sözcükler ünlü ile başlayan bir ek alırsa ; p b’ ye dönüşür : kitap kitabı ç c’ ye dönüşür : ağaç ağacı / ağaca t d’ ye dönüşür : kanat kanadı k g / ğ’ ye dönüşür : renk --- rengi / sokak-- sokağı

20 U yarılar Özel isimlerde sözcüğün sonundaki sert ünsüz yazım sırasında yumuşamaz : Atatürk’ü / Ahmet’ e / Gaziantep’ e / Zonguldak’ a  Çift ünsüzle biten tek heceli sözcüklerin çoğunda yumuşama olmaz : üst üstü çark çarkı halk halka  Tek heceli sözcüklerin çoğunda yumuşama olmaz : süt sütü top topu ot otu  Yabancı sözcüklerin birçoğunda ünsüz yumuşaması olmaz : hukuk hukuku bank bankı start startı

21 Örnek Soru :

22

23

24 Sert ünsüzle ( ç, f, h, k, p, s, ş, t ) biten bir sözcük “c, d, g” ünsüzleriyle başlayan bir ek alırsa ; c --- ç’ ye dönüşür :taş - taşçı / simit - simitçi d --- t’ ye dönüşür :sokak – sokakta g --- k’ ye dönüşür : seç – seçkin / çalış - çalışkan

25 U yarılar ‘’de, da ” bağlacı, sert ünsüzlerin benzeşmesi kuralından etkilenmez : Ahmet te aramızda olacak. Yanlış Ahmet de aramızda olacak. Doğru  Ek olan “ – de / - da”, kendisinden önce gelen sözcükten etkilenerek “ – te / - ta” olur: : de 1983’te 1983’de de 1954’te 1954’de ses + den sesten sesden süt + cü sütçü sütcü a ğ aç + da a ğ açta a ğ açda DO Ğ RU YANLI Ş

26 Örnek Soru :

27

28  Sonu “ k ” ile biten bazı sözcükler küçültme eki ( - cik, - cek ) aldıklarında “ k” sesi düşer. küçük + cükküçücük ufak + cıkufacık sıcak + cıksıcacık alçak + cıkalçacık çabuk + cakçabucak Ünsüz Düşmesi

29  Aynı durum “ – l, – el ” ekiyle fiil oluştururken de görülür : alçak + lalçalmak yüksek + lyükselmek ufak + lufalmak küçük + lküçülmek

30

31  Yabancı dillerden dilimize girmiş bazı sözcükler “ etmek, olmak” yardımcı fiilleriyle birleşik fiil oluşturduklarında bu sözcüklerin sonundaki ünsüzler ikiz ünsüze dönüşür. Bu ses olayına “ ikizleşme” adı da verilir. af ---- af etmek affetmek hal ---- hal etmek halletmek zan zan etmek zannetmek

32 Türkçe sözcüklerde iki ünlü yan yana gelmez. Ünlü ile biten bir sözcük ünlüyle başlayan bir ek alırsa (iki ünlü yan yana gelemeyeceğinden) iki ünlü arasına “n,s,ş,y” ünsüzlerinden biri girer. Bu dört ünsüze “ kaynaştırma ünsüzü” ( yardımcı ses ) denir. Bu olaya da “ kaynaşma, kaynaştırma” adı verilir. Kaynaştırma

33 n Ayşe – n – in / ev – i – n – i o – n - a / bu – n – u s teyze – s – i / anne – s – i boya – s – ı / kapı – s – ı ş iki – ş – er / altı – ş – ar yedi – ş – er y Ebru – y – a / kapı – y – ı oda – y – a / oku – y – an  Kaynaştırma Harfleri (Yardımcı Sesler)

34 Örnek Soru :

35  Hece : Ağzımızın bir hareketiyle çıkan ses ya da ses topluluğuna “ hece” denir.  Cümlenin küçük birimi sözcük, sözcüğün küçük birimi ise hecedir.  Her hecede bir ünlü bulunur. Ünlü olmadan hece olmaz.  Dilimizde altı ( 6 ) çeşit hece vardır : Hece

36 ünlüa - ğaç ünsüz + ünlüka – lem / de – mir ünlü + ünsüzaç, al, ev, iş, öz ünsüz + ünlü + ünsüz göz – lük / sız – lan - mak ünlü + ünsüz + ünlü üst / ilk / ört ünsüz +ünlü +ünsüz + ünlü Türk / kırk / kork / dört

37 Genel Uyarı Ses bilgisi konusunda öğrendiklerimizi ‘’Yazım Kuralları’’ yönüyle dikkate alalım! HOŞÇA KALIN!


"SES BİLGİSİ Akciğerlerden çıkan havanın nefes borusu aracılığıyla yukarı çıkarak, gırtlaktaki ses tellerine çarpmasıyla oluşan titreşimlere ses denir." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları