Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Kriz öncesi ve kriz verileri Gelişen ülke ekonomileri Yıl başı – 27 Ekim arasında YTL’deki dolara karşı düşüş %46.5 oldu 1.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Kriz öncesi ve kriz verileri Gelişen ülke ekonomileri Yıl başı – 27 Ekim arasında YTL’deki dolara karşı düşüş %46.5 oldu 1."— Sunum transkripti:

1 Kriz öncesi ve kriz verileri Gelişen ülke ekonomileri Yıl başı – 27 Ekim arasında YTL’deki dolara karşı düşüş %46.5 oldu 1

2 2©Vefa Tarhan2

3 3 ABD Finansal Sektörü

4 4©Vefa Tarhan4

5 5 5

6 6 6

7 7 Yakın Geçmişin Türkiye Ekonomisi

8 Dönemininin Ekonomik Başarı Listesi On senelerdir yüzde 80’lerde seyreden enflasyon tek haneli rakamlara düşürüldü 2001’de -%9.5 olan büyüme hızı döneminde ortalama olarak %7.5 olarak gerçekleşti (kümulatif büyüme hızı %34 oldu) özelleştirmeden elde edilen gelirler 2006 sonu itibarıyle 18 milyar doları aştı 2001’de çok cüzü bir rakamı temsil eden doğrudan yatırımlar 2005’de 10 milyar dolar, 2006’da 20 milyar dolardı. (2007’de 22 milyar) 2001 sonunda 19 milyar dolar olan Merkez Bankası döviz reservleri 2008’de 80 Milyar dolara yükseldi Bankacılık sektöründe önemli yapısal reformlar yapıldı 8©Vefa Tarhan

9 9 Başarıların Temel Nedenleri Politik İstikrar Dünyada Son 15 Yılda “Ekonomik Lâle Devri” –ve Düşük enflasyon volatilite –Düşük faiz ve özsermaye maliyeti –Yüksek büyüme hızı 2001 Reformlarının Meyvesi Mali Disiplin 9©Vefa Tarhan

10 10 Başarıların Başarısızlıkları Enflasyon haricindeki makro başarılar yeteri kadar mikro seviyeye indirilemedi Yüksek büyüme hızı işsizlik oranını indirmedi –Resmi Oran 1995: %7.6, 2000: %6.5 –Son 3 yılda %10’larda kemikleşti İhracat yerine ithalât boyutlu büyüme Büyüme finansmanı: Tasarruf? Cari Açık? Doğrudan yatırımların tanımı 10©Vefa Tarhan

11 11 Çözüm Bekliyen Kronik ve Yeni Problemler İşsizlik vergi reformu ihtiyacı kayıt-dışı ekonomi Cari açık Sermaye piyasalarında sıcak paranın hakim durumu Özel sektörün döviz borcu Aşırı değerli YTL 11©Vefa Tarhan

12 12 Ekonomik Politika Ekonomik politikalar statik olamaz, dinamik olmak zorunda Üstelik 2001 yapısal reformlarının mirası tükendi Belirli bir süre sonra faydasını yitiren politikaların yeniden design edilmesi gerekir Yapısal reformlar bir duraklama devrine girdi Uzun soluklu yeni ekonomik politikaya ihtiyaç var Türkiyenin notu doğrudan yatırımları çekici seviyede değil 12©Vefa Tarhan

13 13 Ekonominin “yumuşak karnı” İkiz cari açık ve açığın finansmanı problemleri Yeterince gelişmemiş sermaye piyasaları Sıcak paranın hakimliği (hisselerin %70’i, tahvillerin %34’u) ve ürkekliği Gerçek doğrudan yatırımlara ihtiyaç Özel sektörün döviz borcu Aşırı değerli YTL Tasarruf düşüklüğü, yüksek tüketici kredisi Bu problemler birbirinden tamamen bağımsız değil 13©Vefa Tarhan

14 14 Cari Açık 2001 $3.760 Milyar (GSYH’ya oranı: %1.9) $7.515 (%2.5) $ (%3.7) $ (%6.1) $ (%5.7) 2008 yıl sonu tahmini; $50 ile $60 Milyar arası Cari açığının en önemli nedeni Dış Ticaret dengesi ( ihracat – ithalat) 2001 ile 2007 arası Dış Ticaret dengesi: -$3.363, , -13,489, , , , -$ Milyar. 14©Vefa Tarhan

15 15 Ekonominin Niçin Cari Açık Problemi Var? İthalata bağlı ihracat –Ithalatın %76’sı ara mallar (hammadde), %10’u tüketim –İhracat rekor kırıyor ama ithalat da rekor kırıyor. %Ihracat artışı = %ithalat artışı →cari açık sabit mi kalıyor? (Ekimde ihracat 32 aydan sonra ilk kez geriledi dövizdeki yükselişe rağmen. Neden? 2007 Ocak Mayıs-2008 Ocak Mayıs: –İthalat: $ $ (%32.4) –İhracat: $ $ (%38) –Dış Ticicaret Açığı:$ $ (%55.6) –İhracat/ithalat:%74.6 % ©Vefa Tarhan

16 16 Cari Açığın Nedenleri YTL’nin yüksek değeri ihracatı cezalandırıp ithalatı teşvik ediyor Dövizin ucuz olması ithalatın üretim girdilerine bağlılığını artırıyor Emtia-enerji-gıda fiyatları Türkiye son 5 yılın gıda malı ithalatı: $22B Niçin Türkiye ABD’nin orta-batısı gibi dünyanın gıda anbarı olamasın? 16©Vefa Tarhan

17 17 Cari Açık Nasıl Finanse Edilir? Doğrudan Yatırımlar Portföy yatırımları (“sıcak para”) Özel sektörün döviz kredisi Bankacılık sektörünün döviz kredisi Reserv varlıklarlarda değişmeler (resmi reservler ve IMF kredileri) Ödemeler dengesinde bir de “net hata ve noksan” kalemi var 17©Vefa Tarhan

18 18 Ocak-Haziran 2007: $ Milyarlık Cari Açığın Finansmanı Net Doğrudan Yatırımlar : $ Milyar Banka Kredileri: -$5.987 (ödeme) Reel sektör Kredisi: $ Net Port. Yat. (sıcak para)$5.993 TCMB ödemeleri: -$0.518 Devlet ödemeleri: -$0.296 Hata/Noksan: $3808 Net Denge (reserv. ek) $ ©Vefa Tarhan

19 19 Ocak-Haziran 2008:$ Milyarlık Cari Açığın Finansmanı Net Doğrudan Yatırımlar : $5.852 (-%46.6) Banka Kredileri: $1.656 (-5.987) Reel sektör Kredisi $21.295(%47.3) Net Portfoy Yatırımları: $1.646(-%72.5) TCMB ödemeleri: -$0.657 Devlet ödemeleri: -$0.888 Hata/Noksan: $3853 Net Denge (res. kullanım) -$ ©Vefa Tarhan

20 20 Ocak-Haziran ( ) Özet Cari açık %42 artış Dış Tic. Açık %41 artış Reel kesim kredi %47 artış Sıcak para %72 düşüş Doğru. Yat. %47 düşüş Bankalar borç ödemeden kredi almaya dönmüş Tehlike çanları: Cari açık gittikçe büyüyor Tehlike çanları: Cari açık doğr. Yat. ve port. Yat. Yerine gittikçe krediyle finanse ediliyor 20©Vefa Tarhan

21 21 Cari Açık Problemi (Genel Yaklaşım) Kur politikası: Kısırlaştırılmış kur müdaheleleri? İthalat azaltıcı ihracat çoğaltıcı tedbirler İthalat bağlantısı yüksek ihracat politikası Montaj sanayii? - Işçilik maliyeti:emek-yoğun ihracat sektörlerinde problem: girdi maliyeti – Düşük? Yüksek? Değer katkısı yüksek ihracat politikası-Örnek:Tekstil-Tasarım, Ar-Ge –(Hindistan: Ilaç Ar-ge, jenerik ilaç imalatı, IT) Ekonominin mukayeseli avantaji nerede? Rekabet gücünü, ve ekonomik istikrarı artırıcı politikalar Uzun vadede: Eğitim kalitesi 21©Vefa Tarhan

22 22 Cari Açığın Finansmanı Problemi (Genel Yaklaşım) Gittikçe artan cari açığın finansmanı sürdürülemez Bilhassa kredi ile finanse edilmesi sürdürülemez Doğrudan yatırımlar: Ama politik ve ekonomik istikrar şart Sıcak Para ürkek Sermaye piyasalarının geliştirilmesi Tasarruf artıran politikalar- finansal ürünler 22©Vefa Tarhan

23 Geçmişte kullanılan cari açık finansman kaynakları Bunlar ilerde kullanılabilecekmi? ©Vefa Tarhan23

24 24 Özel sektörün Döviz Borcu 2008 ilk çeyreği itibariyle reel kesim döviz borcu: –Kısa vade: $24.8 Milyar –Orta-Uzun vade: $ 87.1 –2001: 7.6(kisa) = $30 Milyar Finansal Kesim (2008 ilk çeyrek): –Kısa Vade: $15.2 Milyar –Orta-Uzun vade:$45 Toplam özel kesim:$172 ($40 Kısa) son rakam $191B Kamu: $74.3 TCMB: $16.7 ÜlkeToplam $ borcu:$263 Milyar 172/263 =özel %65 24©Vefa Tarhan

25 25 Reel Kesimin Döviz Borcu TCMB bu konuda endişe duymaya başladı İlk kez “Finansal Kesim Dışındaki Firmaların Döviz Varlık ve Yükümlülükleri” tablosunu yayınlıyor İlk çeyrek sonu firmaların –Uzun vadeli varlıkları: $ Milyar –Yükümlülükleri: $ Açık: $ Mil. –2007 son çeyrek açığı: $ ilk çeyrek : $ Yani kur riski bir yılda %73 arttı Bu borç karşılığı ne gibi teminat veriliyor? Şirket özsermayesi (Hisse senetleri)? AB bazlı kriz geliyor: Bu nedenle bilhassa şimdi tüm firmalar doviz pozisyonlarını düzgün tutmak zorunda 25©Vefa Tarhan

26 26©Vefa Tarhan26

27 27 Döviz Borcunun Yurtiçi-Yurtdışı Kaynakları $154.5 Milyarlık yükümlülüklerin –$ 139’u nakdi krediler $15.6’si ithalat borcu –$139 nakdi kredinin $52’si yurtiçi $87’si yurtdışı kredisi –$52 yurtiçi kredisinin $39’u bankalardan ($24 döviz, $15’i dövize endeksli kredi). $39’un $16’sı kısa vadeli –Yurtdışından $87 Milyar kredi ($64’un vadesi 1 yıldan fazla, $22’si 1 yıldan az) Şirket Kur riski 2003’den bu yana 4’e katlandı Döviz fiyat artışının firma, banka, sıcak para kaçışına etkisi? Ek risk:LIBOR-Fed-funds farkı 8/2008’de 11 şimdi 88 baz 27©Vefa Tarhan

28 28 Hazine/Tüketici Borcu / Ek Konu Borç stoku Temmuz sonunda Milyar YTL –241.5 YTL cinsinden, 103 Milyar YTL döviz bazlı, Tüketicinin Banka Borcu 111 Milyar YTL –Tüketici kredisi 93.2 Milyar YTL –Konut kredisi 37 Milyar –Kredi Kartı 31.4 Milyar Bir-iki diğer konu: –G ı da: G7 ekonomilerinde aile bütçesinin %15%’i –Geli ş en ü lkelerde %30-40 (Hindistan: 60%) –G ı da+enerji tabii daha da y ü ksek 28©Vefa Tarhan

29 29 Sermaye Piyasasının Geliştirilmesi Tasarruf oranı%17, gelişmiş ülke ortalama %30 Üstelik bu tasarrufun tümü mali sektöre girmiyor Pazarların derinleşmesi ve yaygınlasması Sermaye piyasası sıvı: yük bankaların sırtına biniyor –Mali sektörün %80’nini bankalar oluşturuyor Özel sektörün tahvil piyasalarından dışlanması Arz:Yeni finansal ürünler - opsiyonlu tahviller? Talep: vergi teşvikli emeklilik ve sağlık fonları? Fayda hem piyasalara hem de devletin emeklilik yükümlüğüne 29©Vefa Tarhan

30 30 Aşırı Değerli YTL Big Mac, IPOD, FEER endeksleri, PPP –YTL %15-%45 aşırı değerli? –Bazı özel tahminler daha da yüksek Yüksek (reel) Faiz-Düşük kur Döviz bazlı hazine ihalelerinde artış? Carry Trade Emtia/enerji fiyat düşüş,ekonomik durgunluk enflasyon hedeflerindeki revize, faiz indirimlerini tetiklemeli Kısırlaştırılmış kur müdahalesi? YTL problemleri: cari açık, özel sektör $ borcu 30©Vefa Tarhan

31 31 Problemler Bağlantılı Ucuz döviz,ithal. boyutlu ihrc. → Cari Açık Ucuz döviz,serm. Piy. → özel kesim $ borcu Gelişmemis Serm. Piyas. → düşük tasarruf Yüksek faiz, carry trade → ucuz döviz Ekonomik - Politik istikrarsızlık → kredi ile finanse edilen cari açık Ucuz döviz, sıcak para, özel kesim $ borç → kur risk kırılganlığı 31©Vefa Tarhan

32 32 Problemlerin Birbiriyle Bağlantılı olması… Bir bakıma çözümü kompleksleştiriyor Ama bir başka açıdan kolaylaştırıyor Bir konunun çözümü – örneğin aşırı değerli TL Birden fazla problemi çözecek: cari açık, sıcak para riski, özel kesim $ borcu Politikalar hem kısa-orta vadeyi hedeflemeli –Kur politikası, tasarruf oranı, katma-değerli ihracat Hem de uzun vadeyi: Eğitim, AR-Ge, mukayeseli avantajlı ürün-servislerin belirlenmesi 32©Vefa Tarhan

33 33 Küresel kriz ekonomiyi etkilemeye başladı 2. Çeyrekte GSMIH sadece %1.9 arttı (ilk çeyrekte bu rakam %6.7 idi) 2005’de %19.7 büyüyen inşaat sektörü 2007’de sadece %5 büyüyebildi. Yıllardır ihracatta payı %56-57 seviyesinde olan AB ülkelerin bu yılın ilk yarısındaki payı %50’ye düştü. AB reel sektörü sıkıntı içinde olmaya devam edeceğinden (AB’nin 2008 büyüme hızının %1 olacağı tahmin ediliyor) bu bölgeye yapılan ihracatların daha da azalacağı muhakkak ©Vefa Tarhan33

34 34 Krizin hissedilmekte olan etkileri Yılın ilk 8 ayında doğrudan vergilerin %9.7 artmasına karşılık KDV vergisinin %2.3 gerilemesi iç talepteki durgunluğun bir göstergesi Nitekim tüketim harcamaları 2. çeyrekte sadece %2.8 arttı Anketler üretim ve siparişlerin azaldığını, stokların arttığını gösteriyor Yılın ilk 8 ayında şirket kuruluşları sadece %0.43 artarken, kapanışlar 2007’nin ilk 8 ayına oranla %63’lük bir artış gösterdi 2. Çeyrekte özel sektör yatırım harcamaları sadece %0.6 arttı, makine ve teçhizat harcamaları ise %2.7 küçüldü ©Vefa Tarhan34

35 35 Son veriler… Ocak 2008 – 23 Ekim İMKB getirisi -%54 TL bazında -%67 dolar bazında ©Vefa Tarhan35

36 36©Vefa Tarhan36

37 37 Küresel krizin ekonomiyi etkileme kanalları Ekonomimizin 2001’e oranla çok daha sağlam bir temelde olduğu bir gerçek Ancak buna rağmen yepyeni ve olumsuz gelişmelerin de ortaya çıkmış olduğunu da kabul etmek zorundayız. Benim görüşümce bu küresel kriz bu yeni problemler kanalıyla ekonomiyi etkileyecek. Bu kanalları şu sekilde sıralamak mümkün: Cari açık problemi, cari açığın finansmanı problemi, ve Özel sektörün dış borç problemi, kredi konusunda global güvensizlik problemi ©Vefa Tarhan37

38 Kriz etki kanalları Bitmeyen Kısır Döngüler: Tüketimdeki düşüş ve kredi musluğunun kapanması / maliyetinin artması → yatırımlarda düşüş→işsizlikte artış→tüketim, yatırım azalması Döviz borçlarının servisinde yaşanacak zorluk→bankacılık sistemine etkisi→Kredilere etkisi→Yatırım, tüketimde düşüş, işsizlikte artış Cari açığın finansmanını problemi→yatırım, tüketim düşüşü, işsizlik artışı ©Vefa Tarhan38

39 39 Döviz son günlerde neden değer kazanıyor? YTL yıllarca yerçekimi kanunlarını ihlal etti Bu durumun ilelebet devam etmesi beklenemezdi Sıcak paranın kaçışı? Özel sektörün döviz borcu konusunda endişe duyup döviz toplaması? Her iki neden? ©Vefa Tarhan39

40 40 Döviz değerlerindeki gelişmeler cari açığı hangi yönde etkiler? Zor bir soru Fiyatlar açısından ihracatı çoğaltıp ithalatı azaltması, cari açığı olumlu yönde etkilemesi gerekir Ancak, fiyata rağmen ihracat daralabilir – ihracatımızın %50’si AB ülkelerine AB ükeleri ekonomileri durgun olacak belki de daralacak ihracatımız ithalat kaynaklı ihracatımız girdi maliyetlerini karşılamıyor ihracat artarsa ithalat da artabilir Girdi maliyetleri – enerji fiyatları düştü ancak dolar pahalandı Dolayısıyla son gelişmelerin cari açığa net etkisi belirsiz ©Vefa Tarhan40

41 41 Döviz değerlerindeki gelişmeler cari açığın finansmanına etkisi? Malesef bu konuda iyi haber yok Doğrudan yatırımlar – Olumsuz Sıcak para – olumsuz Özel sektorun döviz kredisi bulabilmesi – olumsuz Bankaların döviz kredisi bulması – olumsuz Ükenin cari açığını finanse edebilmesi icin büyük bir tehlike kaynağı Ayrıca, YTL kredilerinde de zorluk (faiz, yenilememe, geri cağırma) basladı Tüm bu faktörler reel sektörü çok zor günlerin beklediğini gösteriyor ©Vefa Tarhan41

42 42 Özel sektörün döviz borcu – Finansal kesim Bankaların sermaye oranları sağlıklı olmasına rağmen finansal sector için büyük bir tehlike kaynağı $191 Milyar dolar döviz borcu $60 Milyarı kısa vadeli Faiz ödeme güçlüğü Ana para ödeme güçlüğü Bu şirketlerin YTL kredileri de var Dövizkredisini ödemekteki güçlükler YTL kredilerine de taşacak Finansal sector için bir tehlike kaynağı ©Vefa Tarhan42

43 43 Özel sektörün döviz borcu – Reel kesim Kredinin servisinde yaşanacak güçlükler Kredi fiyatlarındaki artış İç ve dış kaynaklı kredilerin donması Reel sector için çok olumsuz Kredinin servisinde yaşanacak güçlükler Kredi fiyatlarındaki artış İç ve dış kaynaklı kredilerin donması Reel sector için çok olumsuz İşşizlik, İşsizliğin tüketime ikincil etkisi vs. aşılması zor bir kısır devre ©Vefa Tarhan43

44 44 Küresel kriz… Bu nedenlerle ve bu kanallarla –Cari açık, cari açığın finansmanı, döviz bazlı kredi, kredi maliyetlerindeki artış, kredinin donması Sanıyorum finansal sektörü Daha da önemlisi reel sektörü olumsuz olarak etkileyecek Bu gerçeği kabul etmek ve krizin etkisini asgari seviyede tutatacak tedbirler alınmalı Teşhiz edilmeyen hastalık tedavi edilemez ©Vefa Tarhan44

45 Krizden Korunma Yolları: Kısa Vade IMF ilişkisi Mevduat sigortası Para politikası Reel sektör problemleri birinci planda olmalı Faiz indirimleri, enflasyon korkusu? Sermaye piyasasının geliştirilmesi Bir Kriz önleyici bir fonunun kurulması ©Vefa Tarhan45

46 Krizden Korunma Yolları: Uzun Vade İlerde krizlerin daha sık olacak Uzun vadede çözüm “yumuşak karnın” adeleye dönüşmesi ihracat politikası – mukayeseli avantajımız olan ürün ve hizmetlerin belirlenmesi Gıda fiyatları artmaya devam edecek– Tarım büyük fırsat Tarımda büyük altyapı yatırımları yapılmalı Eğitim politikası – genç ve eğitilmiş bir nüfusumuz mu var yoksa genç ve diplomalı bir nufusa sahibiz? Dünya çapında üniversiteler – araştırma kavramı nedir? Tüm üniversitelerin YÖK’ün denetimine ihtiyacı var mı? ©Vefa Tarhan46

47 47©Vefa Tarhan47

48 48©Vefa Tarhan48

49 49 ABD Reel Sektörü

50 50©Vefa Tarhan50

51 51©Vefa Tarhan51

52 52©Vefa Tarhan52

53 53©Vefa Tarhan53


"Kriz öncesi ve kriz verileri Gelişen ülke ekonomileri Yıl başı – 27 Ekim arasında YTL’deki dolara karşı düşüş %46.5 oldu 1." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları