Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

1. Çok heceli kelimelerde ünlüler hep kalın ya da hep ince olmalıdır.Buna kalınlık incelik uyumu da denir. Ismarladım→ Hepsi kalın ünlülerden oluşmuştur.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "1. Çok heceli kelimelerde ünlüler hep kalın ya da hep ince olmalıdır.Buna kalınlık incelik uyumu da denir. Ismarladım→ Hepsi kalın ünlülerden oluşmuştur."— Sunum transkripti:

1 1

2 Çok heceli kelimelerde ünlüler hep kalın ya da hep ince olmalıdır.Buna kalınlık incelik uyumu da denir. Ismarladım→ Hepsi kalın ünlülerden oluşmuştur. İnceledim → Hepsi ince ünlülerden oluşmuştur. Tek heceli sözcüklerde uyum aranmaz. Yabancı kökenli sözcükler uyumsuzdur. Ahenk,kalem,miktar,hane,doküman… Birleşik sözcüklerde uyum aranmaz. Akciğer, Beşiktaş, kuzeybatı, Uzunköprü… 2

3 Türkçe oldukları hâlde zamanla ses değişikliğine uğramış kelimeler büyük ünlü uyumuna uymazlar.Aslı Değişmiş hâli AlmaElma AnaAnne Hankıhangi Karındaş/KardaşKardeş HalvaHelva 3

4  Türkçede bazı ekler( -yor, -ken, -ki, leyin imtrak, -daş -gil) kimi kelimelerde uyumu bozar.  Geliyor,Koşarken, Sabahki,akşamleyin, yeşilimtırak,meslektaş, turunçgil…  Son ünlüleri kalın olmasına karşın incelik özelliği gösteren bazı alıntı kelimeler ince ünlü içeren ekler alır:  alkol / alkolü  kabul / kabulü  kontrol / kontrolü  protokol /protokolü, 4

5 Bir kelimenin ilk hecesinde düz sesli harf (a,e,ı,i) varsa, diğer hecelerinde de düz sesli harf olması gerekir. Kelimenin ilk hecesinde yuvarlak sesli harf (o,ö,u,ü) varsa, diğer hecelerinde ya düz-geniş (a,e), ya da dar-yuvarlak (u,ü) sesli harf bulunması gerekir. Buna küçük ünlü uyumu kuralı denir. Düz ( a-e-ı-i) → Düz(a-e-ı-i) Yuvarlak(o-ö-u-ü) → Düz-geniş(a-e) Dar-yuvarlak(u-ü) 5

6 İkinci hecesinde dar ünlü bulunan kimi sözcüklerin ikinci hecelerinin başındaki “b,m,v” ünsüzleri düz ünlüyü yuvarlaklaştırır ve küçük ünlü uyumu bozulur. Çamır →Çamur Yağmır →Yağmur Tabır → Tabur Tavık → Tavuk Yavız → Yavuz 6

7 Türkçe sözcük köklerinin sadece ilk hecesinde “o,ö” ünlüleri yer alabilir. Salon Japon Türkçe değildirler. Jeton Kupon Balkon Beton 7

8 Şimdiki zaman kip eki olan “-yor”,içinde “o” ünlüsü bulunduğu için hiçbir zaman küçük ünlü uyumuna uymaz. Örnek: Alıyoruz, gidiyoruz… 8

9 Öğretmen ö: Yuvarlak e: Düz-Geniş e:Düz Kolonya o: Yuvarlak o: Geniş-Yuvarlak Arkadaşlık a:Düz ı:Düz 9

10 KOMİTE KOMEDİ PARADOKS BOYALI KALORİ VAPUR KOLEJ ODACI KOLERA REJİSÖR SÖMÜRGECİ KOLON KOMBİ CİNAYET 10

11 1.Türkçe kelimelerde hece başında farklı dahi olsa iki sessiz yan yana bulunamaz. Spor, san-tral, kon-trol, Pro-fe-sör, Star UYARI: Hece sonunda bulunabilir. İlk, örs, Türk 2.Türkçe kelimelerin kökünde aynı sessizler yan yana bulunmaz Millet, kuvvet, şiddet 11

12 3.Türkçe kelimelerin sonunda yumuşak sessizler (b, c, d, g) bulunmaz. Lig, jeolog, 4.Türkçe sözcükler “m,r,l,v,ğ harfleriyle başlamaz: Mana, refakat,vâris, limon 5.Türkçe sözcüklerde “j” bulunmaz: Abajur 6.Türkçede uzun ünlü yoktur: Âlem 7. Türkçede iki ünlü yan yana bulunmaz. Şiir,ait,Suare vb. 8.Türkçede ekler köklere uyar.(ki,yor, ken, gil, leyin, imtırak, daş ve bazı yabancı sözcükler hariç) Saati, geliyor

13 İki heceli kimi kelimeler ünlüyle başlayan bir ek alınca, kelimenin son hecesindeki dar ünlü düşer. Buna hece düşmesi denir. Omuz-u → omzu ağız-ı → ağzı  Yapım eki almış bazı kelimelerde Sarı-ar-mak → Sararmak Devir-ik →Devrik Yanıl-ış →Yanlış  Kavur-uk →Kavruk Yalın-ız →Yalnız  Kuru-ak → Kurak Savur-uk →Savruk  Beniz-e(mek) →Benzemek Ayır-ı → Ayrı  Buyur-uk → Buyruk Ayır-ıntı →Ayrıntı 13

14 “Koku, sızı,yumurta” gibi sözcükler _la yapım ekiyle türetilirken; bura,şura,ora, içeri,dışarı,ileri gibi sözcükler –de,-den hal ekleriyle çekimlenirken ünlü düşmeleri görülür. Koku-la(mak) → Koklamak Sızı-la(mak) → Sızlamak Yumurta-la(mak) → Yumurtlamak İçeri-de → İçerde Ora-dan →Ordan 14

15 Bazı Türkçe kelimeler sonlarına –cik/-cık ekini aldıklarında bir ünlü türemesi olur. bir-cik → biricik dar-cık →daracık genç-cik → gencecik Öp-cük → öpücük Az-cık → azıcık gel-yor→geliyor çöz-yor → çözüyor al-yor → alıyor 15

16 Ön ek yöntemi: Pekiştirilecek sözcüğün ilk hecesine kadar olan kısım “m,p,r,s” ünsüzlerinden yakışanı ile kapatılır ve bir ön ek olarak sözcüğün başına getirilir. Ancak bazı pekiştirmelerde bu kuralın dışına çıkılıp ünlü hatta ünlü ve ünsüz türemeleri görülür. Yeşil → Ye-m-yeşil Sağlam →Sa-p-a-sağlam Yalnız → Ya-p-a-yalnız 16

17 Gündüz →Gü-p-e-gündüz Dağınık →Da-r-ma-dağınık Çıplak → Çı-r-ıl-çıplak 17

18 “a” “e” ünlüleriyle biten fiillerden sonra –yor eki gelirse fiilin son ünlüsünde daralma olur. Başla-yor → Başlıyor Gelme-yor → Gelmiyor Bekle-yor →Bekliyor İzle-yor →izliyor Ağla-yor →Ağlıyor 18

19 Sonu -e, -a ünlüsü bulunan eylem soylu sözcüklere -e, -a ile başlayan ek getirildiğinde ünlü daralması olur ;ancak bu darlaşma konuşma dilinde belirtilir, yazıda gösterilmez. YAZIMI SÖYLENİŞİ Başla-y-an Başlıyan Sakla-y-alı Saklıyalı Söyle-y-erek Söyliyerek Katla-y-acak Katlıyacak 19

20 Demek ve yemek ayrıcalıklıdır.Konuşma ve yazıda darlaşma olur. De-y-e → Diye De -y -ecek → Diyecek Ye-y-ecek → Yiyecek Ye-y-en → Yiyen 20

21 Birleşik sözcük oluşturulurken ünlü düşmeleri görülür. kahve-altı → kahvaltı cuma -ertesi → Cumartesi ne-asıl →nasıl kayın-ana →kaynana sütlü-aş →sütlaç güllü-aş →güllaç 21

22 Ben-e →Bana Sen-e →Sana 22

23  Sessizle biten sözcükten sonra sesliyle başlayan sözcük geldiğinde iki sözcüğün birleştirilerek okunmasına ULAMA denir. Bakkaldan üç ekmek aldım. Seni bir gün çekip aldılar benden. Benzedin köksüz bir ağaca Önce öğrettiler sona uygun adımı Mehmet Akif Ersoy  Noktalama işaretleri ulamayı bozar. Erik, elma,patates almış 23

24 24 Türkçede iki ünlü yan yana gelmez. Ünlüyle biten bir kelimeden sonra ünlüyle başlayan bir ek gelirse, araya y,ş,s,n seslerinden biri girer. Bu olaya kaynaştırma denir. YAŞASIN( Y,Ş,S,N) elma-y-ı, aklı-n-ı, altı-ş-ar Uyarı: İki ünlü arasına girmeyen bu sesler kaynaştırma değil, yardımcı ünsüzdür. Dağları-n-da ( Yardımcı ünsüz )

25  Su sözcüğü sadece “y” kaynaştırma harfini alır.  Derenin suyu  Suyun rengi 25

26 SERTYUMUŞAKSÜREKLİf,h,s,şğ,j,l,m,n,v,y,z SÜREKSİZ p, ç,t,k b,c,d,g 26 Türkçedeki ünsüzlerin özellikleri: Ünsüzlerle ilgili başlıca ses olayları şunlardır :

27 Dilimizde sert ünsüzle(f,s,t,k,ç,ş,h,p)biten kelimelere c,d,g ile başlayan bir ek getirildiğinde c,d,g ünsüzleri sertleşir, ç,t,k’ ye dönüşür. Bu olaya sertleşme denir. p,ç,t,k,f,h,s,ş + c,d,g → ç,t,k hafif-ce →hafifçe balık-cı →balıkçı piş-gin → pişkin çalış-gan →çalışkan sınıf-da →sınıfta bit-gi → bitki git-dikçe →gittikçe 27

28 Rakamlara getirilen eklere dikkat edilmelidir. 1923’te, 1960’ta Kısaltmalara getirilen eklere dikkat edilmelidir. TEK’de (yanlış) -- TEK’te (doğru) Saatlere gelen eklere dikkat edilmelidir. 8.35’de (yanlış) ’te (doğru) 28

29 P,ç,t,k seslerinden biriyle biten bir kelime ünlü ile başlayan bir ek aldığında sözcüğün sonundaki ünsüz yumuşar; b,c,d,g(ğ)’ye dönüşür. P,ç,t,k +sesli ek → b,c,d,g,ğ dolap-ı → dolabı ilaç-a ilaca denk-i →dengi yoğurt-un → yoğurdun renk-e →renge bildik-i →bildiği git-en →giden toprak-a → toprağa ahenk-i → ahengi … 29

30 Uyarı : Özel isimlerde yumuşama olmaz. Zeynep’i, Tarık’ı… * Tek heceli Türkçe kelimelerin çoğunda ve kimi yabancı kelimelerde yumuşama olmaz. at-ı ok-un hukuk-u devlet-e 30

31 Eylem tabanlarının çoğu yumuşamaz. Yak-ı-yor Sat-ı-yor Etmek,gütmek,gitmek sözcüğü ayrıcalıklıdır, yumuşar. Ediyor Gidince güderek 31

32 Türkçede k sesiyle biten kelimelerden sonra – cik eki gelirse kelimenin sonundaki “k” sesi düşer. küçük-cük → küçücük ufak-cık → ufacık minik-cik → minicik büyük-cek →büyücek çabuk-cak → çabucak yumuşak-cık → yumuşacık ılık-cık → ılıcık 32

33 “ufak, yüksek, alçak…” kelimelerinden(– e)l ekiyle türetilmiş fiillerde de ünsüz düşmesi görülür: ufak-l -mış→ufalmış yüksek-l -di→yükseldi alçak-l-mış →alçalmış 33 Bazı birleşik isimlerin oluşumunda üst – teğmen -- üsteğmen ast – teğmen -- asteğmen

34 Yardımcı fiille yapılmış bazı birleşik fiillerde bir ünsüzün türediği görülür. his etmek → hissetmek af etmek → affetmek zan etmek → zannetmek ret etmek → reddetmek hal olmak → hallolmak 34

35 Türkçede bazı kelimelerde ünsüzlerin yer değiştirdiği görülür. Yerel söyleyişlerden kaynaklanan bu durum yazı dilinde görülmez. kibrit → kirbit ekşi → eşki köprü → körpü 35

36 “n” ve “b” ünsüzleri yan yana geldiğinde “n” ünsüzü “m” ye dönüşür. Buna n-b çatışması da denir. tanbur →tambur penbe →pembe perşenbe → Perşembe kanbur →kambur çenber →çember 36

37 Özel isimlerde ve birleşik sözcüklerde n-b çatışması olmaz. İstanbul Safranbolu Onbaşı sonbahar 37


"1. Çok heceli kelimelerde ünlüler hep kalın ya da hep ince olmalıdır.Buna kalınlık incelik uyumu da denir. Ismarladım→ Hepsi kalın ünlülerden oluşmuştur." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları