Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

İ NSAN Yrd. Doç. Dr. Meral UCUZAL 1. Her profesyonel disiplinde oldu ğ u gibi, hemşirelikte de uygulamaların bilimsel bir temel oturtulması gerekmektedir.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "İ NSAN Yrd. Doç. Dr. Meral UCUZAL 1. Her profesyonel disiplinde oldu ğ u gibi, hemşirelikte de uygulamaların bilimsel bir temel oturtulması gerekmektedir."— Sunum transkripti:

1 İ NSAN Yrd. Doç. Dr. Meral UCUZAL 1

2 Her profesyonel disiplinde oldu ğ u gibi, hemşirelikte de uygulamaların bilimsel bir temel oturtulması gerekmektedir. Hemşirelik e ğ itimi ve uygulamalarını belirleyen ve etkileyen ana kavramlar; 1. İ nsan 2. Çevre 3. Sa ğ lık ve Hastalık 4. Hemşire kavramlarıdır. 2

3 Şekil 1. Profesyonel Hemşireli ğ in Temel Kavramlarla İ lişkisi (Chitty, K.K. Professional Nursing Concepts and Chalenges, 1997) Profesyonel Hemşirelik İ nsan Sa ğ lık- Hastalık Çevre 3

4 Bu kavramlardan herhangi biri olmaksızın hemşirelik bir bilim ya da profesyonel uygulama alanı olarak düşünülemez. Sa ğ lık ve insan toplumsal etkilere açıktır. Di ğ er bir deyişle, toplumdan soyutlanmış insan ya da hemşirelik düşünülemez. 4

5 Kavramlar, kuramların temel elementleridir. Bu nedenle hemşirelerin hemşirelik kuramlarını anlayabilmeleri için hemşirelik uygulamalarına temel olan bu 4 kavramı çok iyi bilmeleri gerekmektedir. Bu kavramların temelini insan oluşturmaktadır 5

6 İ NSAN İ nsan biyolojik, psikolojik, spiritüel, sosyal ve kültürel boyutlarıyla entegre bir varlıktır. İ nsan sosyal bir varlık oldu ğ undan her zaman, hayatın her alanında başka insanların yardımına muhtaçtır. 6

7 İ nsanı sosyal ve kültürel bir varlık haline getiren şey de yaşadı ğ ı çevredir. Başlangıçta do ğ aya karşı güçlenme mücadelesi veren insan zamanla gruplaşarak toplumsallaşmış ve kültürler yaratılmıştır. 7

8 Bütüncül anlayış insanı fiziksel, duygusal, sosyal yapısı ve çevresiyle birlikte de ğ erlendirir. Bir bütünlük içinde insan, tüm boyutlarla sürekli olarak etkileşen bir varlıktır 8

9 Türkçe sözlükte insan; memelilerden, iki eli olan, iki ayak üzerinde dolaşan sözle anlaşan akıl ve düşünme yetene ğ i olan en gelişmiş canlı olarak tanımlanmıştır 9

10 Antropolojide yapılan bazı tanımlara göre insanlar maymunlar takımından gelen bir cins ya da tam tersine do ğ ada seçkin ve ayrı yeri olan varlıktır. 10

11 Kutsal kitaplar göre de Tanrı evreni yaratıktan sonra insanı yaratmış, onu bütün varlıklardan üstün kılacak yeteneklerle donatmıştır. 11

12 Bazı felsefe ve dinlere göre insan, kendini yaratanın istedi ğ i üstün niteliklere ya da kendisini yaratana en çok yaklaşabilen yaratıktır. 12

13 İ nsan; hem biyolojik hem de sosyo-kültürel özelliklere sahip, toplumsal bir yaratıktır. 13

14 Hemşirelik insanı, sa ğ lık ve hastalıktan, do ğ umdan ölüme kadar geçen sürede anlamaya temellenmiştir. Bilim ve sanattan oluşan hemşirelik mesle ğ inin, toplumda var olma nedeni, insan varlı ğ ını bir bütün olarak ele alabilmek ve tüm yönleri ile tanımlayabilmektedir 14

15 Hemşirelik felsefesine göre insan; sa ğ lam ya da hasta olan, temelde hizmet edilen, bir insan (birey) olarak ele alınır. İ nsan terimi kadın, erkek, çocuk gibi her bireyi tanımlamak için kullanılır. 15

16 Hümanistik yaklaşıma göre insan; holistik yani bütüncü bir varlıktır. Holistik düşünceye göre insan, biyo-fizyolojik, psikolojik, sosyal, kültürel yönleriyle bir bütündür ve her bireyin di ğ erinden ayrı bir niteli ğ i vardır. 16

17 De ğ işik tanımlarının yanı sıra insanın kapsamlı bir tanımı yapıldı ğ ında; İ nsan edindi ğ i genetik özelliklerle, yakın ve evrensel çevresi ile etkileşimi sonucu bedensel, ruhsal, sosyal, kültürel boyutları ile gelişen dinamik, biyo-psiko-sosyal bir varlıktır, bir bütündür. 17

18 Bu açıdan hemşirenin, sa ğ lıklı/hasta insana, bilimsel bir bakım verebilmesi için; insanı bir bütün olarak ele alması, gereksinimleri ve bireysel tercihleri do ğ rultusunda bilimsel bir yaklaşımda bulunması gerekir. 18

19 Hemşirelerin iyi bir bakım sunabilmesi için önce insanın özelliklerini ve temel gereksinimlerini bilmesi gerekir. Çünkü bunlar karşılandı ğ ında bakım doyurucu hale gelmektedir. 19

20 Bireyin Temel Gereksinimleri İ nsan fiziksel, sosyal, duygusal ve entelektüel gereksinimi olan bir bütündür. Ayrıca kişilik karakterleri yanında gereksinimleri de vardır. Bireyler de fizyolojik gereksinimler hiç de ğ işmez. Di ğ er gereksinimler zaman zaman de ğ işiklik gösterirler. 20

21 Hastalık durumunda, stres ve kriz durumunda ise bu gereksinimlerin karşılanması sorunu ortaya çıkar. Birey yaşamı tehdit altında oldu ğ u zaman fizyolojik gereksinimler ön plana çıkar. Fakat bu tehlike geçince di ğ er gereksinimlerin karşılanması gerekir. 21

22 İ nsan gereksinimleri belirlerken hemşire çeşitli kuramsal modeller kullanabilir. Bunlardan en önemlisi Maslow’un temel insan gereksinimi üçgenidir.1954’te Maslow, Motivasyon ve Kişilik kitabını yayınladı. Bu kitabında Maslow, İ nsan Motivasyonu teorisini ve motivasyonla, gereksinimler arasındaki ilişkileri tartıştı. 22

23 Maslow insan davranışlarının gereksinimlerle motive edildi ğ ini öne sürer. Abraham Maslow insanın temel gereksinimlerini aşa ğ ıdan yukarıya do ğ ru hiyerarşik bir düzene göre sıralamıştır 23

24 Kendini Gerçekleştirme Gereksinimi Saygınlık Gereksinimi Ait Olma Ve Sevgi Gereksinimi Güven Gereksinimi Fizyolojik Gereksinimler Şekil 2. Maslowun Temel İnsan Gereksinimleri 24

25 İ nsan temel gereksinimlerini etkileyen faktörler yaş, cins, zeka, duygular, e ğ itim, sosyal ve ekonomik olanaklar, iyilik ya da hastalık durumudur 25

26 1. Fizyolojik Gereksinimler: Bireyin yaşamını sürdürebilmesi için gerekli olan temel gereksinimlerdir. Örne ğ in; hava, su, beslenme, boşaltım, uyku vb. 26

27 2. Sosyal gereksinimler: Bireyin di ğ er insanlarla etkileşimi ile ilgilidir. Örne ğ in; iletişim, ait olma ve sevilme gibi 27

28 3. Duygusal Gereksinimler: Bireyin yaşamı içinde oluşan tüm duyguları kapsar, Örne ğ in; korku, anksiyete, sevinç, mutluluk ve yalnızlık duygusu gibi 28

29 4. Entelektüel Gereksinimler: Bireyin düşüncesi ve yaşam felsefesi üzerinde yo ğ unlaşır. Örne ğ in, ö ğ renme, problem çözme ve akıl yürütme gibi. 29

30 En zor karşılanması gereken insan gereksinimi, kendini gerçekleştirmedir. Kendini gerçekleştirmede bireylere hemşirelerin yardım etmesinde en uygun yol daha alt düzeydeki gereksinimlerin iyi karşılandı ğ ından emin olmaktır. Alttaki gereksinimler ne kadar iyi karşılanırsa, daha üst gereksinimlerin karşılanma şansı daha da artacaktır 30

31 Virginia Henderson’un 14 temel gereksinimi 1.Normal solunum 2.Yeterli yeme-içme 3.Boşaltım 4.Hareket etme ve uygun pozisyonu devam ettirme 5.Uyku ve istirahat 6.Uygun giyim eşyası seçme, giyinme ve soyunma 31

32 7.Çevreye uygun biçimde giyinme ve beden ısısını normal sınırlarda devam ettirme 8.Bedenin temiz tutulması ve cildin bütünlü ğ ünün korunması 9.Çevrenin tehlikelerden uzak tutulması ve kazalardan korunma 10.Di ğ er bireylerle iletişime girerek duygularını gereksinimlerini korku ve düşüncelerini ifade etme 32

33 11. İ nançları do ğ rultusunda ibadet etme 12.Çalışırken başarı duygusuna erişme 13.E ğ lence faaliyetlerine katılma 14.Normal gelişim ve sa ğ lı ğ ı için, mevcut sa ğ lık olanaklarından yararlanmasına yardımcı olacak olan ö ğ renme, keşfetme ve merakını tatmin etme 33

34 Roper ve arkadaşları ise insan gereksinimlerinin saptanmasında günlük yaşam aktivitelerini (G.Y.A) belirlemişlerdir. 1.Hastanın ve çevresinin güvenli ğ ini sa ğ lama ve sürdürme 2. İ letişim 3.Solunum 4.Yeme ve içme 5.Boşaltım 6.Bireysel hijyen 34

35 7.Beden sıcaklı ğ ının kontrolü 8.Hareket 9.Çalışma ve e ğ lence alışkanlıkları 10.Cinselli ğ ini ifade etme 11.Uyku alışkanlıkları 12.Ölüm 35

36 Kragel; hasta bakımında temel alınması amacıyla 22 tür gereksinim saptamış ve bunları fiziksel, psiko-sosyal ve çevresel gereksinimler olarak gruplandırmıştır. 36

37 Fay Abdellah; geliştirdi ğ i hemşirelik kuramında, hasta ya da sa ğ lıklı bireyler ile ilgili olarak fiziksel, sosyal ve duygusal 21 tür gereksinim tanımlanmıştır 37

38 Olgun ve ruh sa ğ lı ğ ı yönünden dengeli bir insanda bulunması gereken nitelikler; 1. İ nsan ö ğ renmeye istekli olmalı 2. İ nsan derinlemesine inceleme iste ğ i duymalı 3.Yerinde ve etkili konuşmasını bilmeli 4. İ lgiyle ve sabırla dinleyebilmeli 38

39 5. Hatalarının sonuçlarından yaralanıp daha iyiyi bulmaya, daha az hata yapmaya istekli olmalı ve yanlışlıklardan korkup pasif bir kişilik geliştirmekten sakınmalı 6. Sorunlara dönük ve onları çözmeye istekli olmalı, zor bir durumdan başarıyla çıkmaya çalışmalı 39

40 7.Yerinde gülebilme, onaylayabilme, ciddiyetle espiriyi ayırt edebilme gücüne sahip olmalı, 8.Gelece ğ e umutla bakabilmeli 9.De ğ işik görüş ve düşüncelere hoşgörü ile yaklaşabilmelidir. 40

41 10. İ nsan olmanın bir koşulu da zaman zaman hayal kurmaktır. 11. İ nsan olmanın bir önemli yönü de birey olarak yeteneklerinin sınırını bilmektir. 12.Yetenekli ve sistemli çalışmak kadar, çalışmayı kolaylaştırıcı ve başarıyı artırıcı kaynaklardan yararlanmayı bilmek, insan olmanın bir başak gere ğ idir 41

42 İ nsanın Biyofizyolojik Yönü İ nsanın biyo-fizyolojik yapısı, onu di ğ er canlılardan ayırır. Biyo-fizyolojik bir varlık olan insan, hücre- doku-organ sistemlerinden oluşan bir organizmadır. Bu yapılar arasında iletişim sinir sistemi a ğ ı ile kurulmaktadır. 42

43 Organizmada bu fonksiyonlar negatif feed- back (negatif geri bildirim) mekanizmaları ile denetlenir. Bu denetimde endokrin sistem de önemli görev üstlenmektedir. İ nsan biyolojik varlı ğ ı ile birlikte dış ortamı yani fiziksel çevresi ile de etkileşim içindedir. 43

44 Bu etkileşimde organizma hemeostazis diye tanımlanan dengenin sa ğ lanmasından sorumludur. Bu da yine negatif feed-back ile sa ğ lanır. 44

45 Hemeostazise bir örnek verecek olursak; Vücuttaki sıvı dengesini kurmaya yardım etmek için su miktarı azlı ğ ında böbreklerden sıvı tekrar emilir. Başka bir örnek ise; so ğ uk bir yere girildi ğ inde; periferik kan damarlarının vazokonstrüksiyonu, vücudun ısıyı korumak için yaptı ğ ı bir işlemdir. 45

46 İ nsan beden gücüne dayanan işlevi yapabilmeye elverişli biçimde yaratılmıştır. İ nsan kadın ya da erkek oluşuna göre cinsel kimli ğ in verdi ğ i güçlere sahiptir. Her insan do ğ arken kendine özgü bir zihin gücü getirir. 46

47 İ nsanın çevreden gelen etkilere karşı duygulanma özelli ğ i do ğ uştandır. İ nsanın toplum içinde yaşama güdüsü, cinsellik, zihin, duygu güçlerinin ve toplumsallı ğ ının kalıtsal oldu ğ una inanılmaktadır. 47

48 Fizyolojik olarak insan yaşamının devamlılı ğ ının sürdürülmesi için, temel insan gereksinimlerinin karşılanması gereklidir. İ nsan temel gereksinimlerini karşılayamadı ğ ı durumlarda yardıma gereksinim duyar, bu gereksinimleri karşılamaya yardım sa ğ layan da hemşiredir 48

49 İ nsanın Psikolojik Yönü İ nsanın Psikolojik Yönü İ nsanı oluşturan elementlerin ikincisi psikolojik varlı ğ ıdır. İ nsandaki psikolojik de ğ erler, kişilik ve huy, psikolojik durumu, motivasyonu, çalışmaya isteklilik ve isteksizlik, duygusal durumları, tepkileri, bilgi edinme istek ve motivasyonu, bireysel özellikleri, zeka ve anlayışı olarak söylenebilir. 49

50 Freud topografik bölmesel kuramında bilinç, bilinç öncesi ve bilinç dışı diye adlandırılan zihinsel süreçlerin niteli ğ inden söz etmiştir. Freud yapısal kuramında ise alt benlik (id), benlik (ego) ve üst benlik (süper ego)’dan bahsetmiştir. Bu gelişme sürecini cinsel içgüdü yani libido gibi yaşam güdüleri, dürtüler sistemi ile açıklamıştır. 50

51 Do ğ uştan getirilen ve içgüdüsel davranışların kayna ğ ı olan dürtüler sistemi (id), ilk çocukluk dönemlerinde kalan katı kurallardan oluşmuş baskı ve yasaklar sistemi (süper ego), düşünsel yetilerin gelişimi ve sorun çözme deneyimleri sonucu gelişmiş olan benlik sistemi (ego) erişkin ruhsal yapısında yan yana yer alırlar. 51

52 Dürtüler sistemi olan (id) daima bilinç dışındadır, bu nedenle onun varlı ğ ını fark etmeyiz Ego bilinç alanımızın büyük bir kısmını oluşturur Normal şartlarda bu üç yapı birbiriyle çatışmaz. Egonun denetiminde bir ekip olarak birlikte hareket eder 52

53 İ nsanın Sosyal Yönü İ nsan do ğ anın ürkütücü gücü ile baş edebilmek için di ğ er insanlarla bir araya gelerek toplumları oluşturur. İ nsan toplum ile etkileşimi de onun sosyal yönünü meydana getirmiştir. 53

54 Sosyalleşme bireyin kendi kümesi ya da kültürü içinde yaşayanlar gibi davranmayı ö ğ renmesidir. İ nsanın ilk toplumsallaşma kayna ğ ı, toplumun temel davranış biçimlerini ö ğ reten ailedir. 54

55 İ nsanın kendine özgü kişili ğ ini kazanması ve benlik bilincinin oluşmasında toplumsal çevre, önemli bir etkendir. Toplumsal çevrenin ö ğ esini insan ilişkileri oluşturmaktadır. İ nsan sosyal bir varlıktır. 55

56 Birlikte olma, aile kurma, bir arada yaşama, paylaşma duygularının yanında, duygusallık büyük bir gereksinimdir. Hemşireler bireyi, insanı ele alırken onun fizyolojik, psikolojik yönleri kadar onun bütünlü ğ ünü oluşturan ailesi, sosyal grubu, ahlaki de ğ erleri ve ait oldu ğ u toplumu da dikkate almak durumundadır 56

57 İ nsanın Kültürel Yönü Kişinin sosyal yaşamı onun davranışları ve kişili ğ i hakkında bilgi verir. Kişinin yaşama niteli ğ i ve yaşam biçimini etkileyen birçok faktör vardır. 57

58 İ lk bilimsel kültür tanımını veren Tylor’a göre “kültür ya da uygarlık bir toplumun üyesi olarak insano ğ lunun ö ğ rendi ğ i bilgi, sanat, gelenek, görenek ve benzeri yetenek, beceri ve alışkanlıkları içine alan karmaşık bir bütündür.” 58

59 Kişi ile kültür arasındaki ilişki çok karmaşıktır. Birey üyesi oldu ğ u gruba ait kültürün bir varlı ğ ı olarak hareket edebilece ğ i gibi onun taşıyıcısı, onu kullanan ve onun yaratıcısı olarak da faaliyet gösterebilir. 59

60 Her insan ait oldu ğ u toplumun kültürüne uyum sa ğ lamaya çalışır, bunun için ona uygun davranışlar sergiler. 60

61 Kültürün özellikleri; Kültür insan tarafından zaman içinde ö ğ renilir, Kültür iletişim, etkileşim içinde bulunun insanlar tarafından sergilenir, Kültür dinamiktir, kültür çeşitlilik sa ğ lar, Kültürü benimseyen insanlar ve toplum tarafından tam olarak tarif edilemez, Kültürün kendine has yansımaları insanı di ğ er insanlardan, toplumu di ğ er toplumdan farklı kılan özelliklerdir. 61

62 Hemşirelerin, insanların kendine özgü kültür zenginlikleri, estetik ve güzellik anlayışları, kendine özgü yaşama biçimi olan birey olarak ele almaları gerekmektedir. 62

63 Aynı zamanda bireyin kültürünün bir parçası olma özelli ğ i dışında kültürün yaratıcısı ve de ğ işimine sebep olan bir birey oldu ğ u da dikkate alınmalıdır 63

64 A İ LE Toplum yapısında ve sosyal sitemin işleyişinde ailenin önemli bir yeri vardır. Bilindi ğ i gibi aile, nüfusu yenileme, milli kültürü taşıma, çocukları sosyalleştirme, ekonomik, biyolojik ve psikolojik paylaşımların yapıldı ğ ı yerdir. Toplumun temeli ailedir.

65 Her toplumun süreklili ğ i için aile, vazgeçilmez bir unsurdur ve toplumun en küçük birimidir. Aile içinde karşılıklı saygı, sevgi, dayanışma, ba ğ lılık ve işbölümü esastır. 65

66 Geleneksel bakım anlayışının aksine günümüzde sa ğ lıklı/hasta insan, çevresi ve ailesi ile birlikte alınmaktadır. Çünkü insanın sahip oldu ğ u inanç ve de ğ erler, destek ailesinden gelir.

67 İ nsan, yaşamın her alanlarında oldu ğ u gibi bir hastalık/bakım gereksiniminin karşılanması durumunda da aileden ö ğ rendi ğ i davranışları yansıtır. Aynı şekilde insanın sa ğ lık anlayışı ve buna ilişkin uygulamaları aile içinde ö ğ renilir.

68 Friedman (1992) aile merkezli hemşirelik bakımının önemini şu şekilde açıklamaktadır. Aile, birbirini etkileyen ba ğ ımsız üyelerin karışımıdır. Bu yüzden e ğ er, hastalık bir aile üyesinde meydana geldiyse di ğ er üyeler de, hastalı ğ ın bir parçası olurlar.

69 Her bir aile üyesinin hastalı ğ ı, muhtemelen di ğ er üyelerdeki aynı sorunları yansıtabilir. Böylelikle tanılama ve uygulamada hemşire, tüm aile üyelerinin sa ğ lık durumlarını düzeltmeye yardımcı olmalıdır. Ailenin sa ğ lık düzeyi ya da her bir üyenin sa ğ lık düzeyi sa ğ lı ğ ın sürdürülmesinde önemli bir faktördür. 69

70 Ailedeki Risk Faktörleri Aile davranış şekli, çevresi, yaşanılan çevre ve genetik faktörlerdeki herhangi bir olumsuz durumun varlı ğ ı, sa ğ lık sorunlarına neden olabilir. Hemşirelik bakımında bu faktörleri de ğ erlendirmek önemlidir.

71 Hemşire aile tanılamasında; Aile yapısı nedir? Ailenin sosyo-ekonomik durumu nedir? Ailenin etnik kökeni nedir? Anne/baba çalışıyor ise çocu ğ a/çocuklara kim bakıyor? Sa ğ lık alışkanlıkları nasıldır? (yenilen yiyecek tipi, yeme zamanı, aşılar, yatma zamanı, egzersiz vb.)

72 Sigara, içki, ilaç kullanma gibi alışkanlıklar mevcut mu? Aile stresle nasıl başa çıkıyor? Hasta bireyin yakınında samimi arkadaş/aile üyesi var mı? Gerekti ğ inde bakıma katılıyor mu, destek oluyor mu? gibi soruları yöneltmelidir. 72

73 Ailenin sa ğ lık tanılamasında önemli risk faktörleri: Biyo-fizyolojik, Psikolojik, sosyo-kültürel, Çevresel, Ekonomik risk faktörleri olarak sıralanabilir.

74 Ailenin sa ğ lık tanılamasında önemli risk faktörleri:

75 TOPLUM İ nsan toplumsal bir varlıktır ve bu onun yaradılışından gelen bir zorunluluktur. İ nsan toplumla bütünleşti ğ i için toplumdan ayrı düşünülemez.

76 Toplumun birçok tanımı bulunmasına karşın en temel tanımı; yaygın de ğ erleri, ilgileri ve gereksinimleri olan, benzer düzenlemeler altında, aynı co ğ rafik alanda yaşayan insan grubu veya özel bir topluluktur. 76

77 Toplum içinde insanlar birbirini etkiler ve kaynakları paylaşırlar. Hemşireler, insanın ait oldu ğ u toplulu ğ u dikkate aldı ğ ı zaman, uygun toplum kaynaklarını kullanarak uygun bakımı gerçekleştirmelidir. 77

78 Sa ğ lı ğ ı Etkileyen Toplumsal Risk Faktörleri Sa ğ lık bakım kurumlarının miktarı ve işlerli ğ i, Düşük gelirli aileler, bebekler, okul yaşındaki çocuklar, anneler ve yaşlılar için barınma ve beslenme olanaklarının varlı ğ ı/yoklu ğ u,

79 Yaşanılan yer, sanayi alanları gibi bölgelerin yerleşim planlarının durumu, Atıkların toplanması ve yok edilmesi, Su, hava, çevre ve gürültü kirlili ğ i, Besin sanitasyonu vb. 79

80 Hemşireli ğ in temel amacı insana yardımdır. Birçok kuramcıda insanı tanımlamış ve temel insan gereksinimlerini açıklamaya çalışmıştır. HEMŞ İ RE KURAMCILARA GÖRE İ NSAN KAVRAMI

81 TEMEL İ NSAN GEREKS İ N İ MLER İ N İ TEMEL ALAN KURAMCILAR

82 Florence Nightingale; İ nsanın yaratıcı oldu ğ unu, yaşama bütün yönleriyle uyum yapma yerine, onu de ğ iştirmesi gere ğ ine inanmıştır. Bireyi fiziksel, entelektüel, emosyonel, sosyal ve spritüel unsurların birleşimi olarak görür ve ona göre de tüm insanlar eşittir. Nightingale 'e göre birey iyileşme sürecinde do ğ al bir güce sahip olan bir kişidir.

83 Virginia Hendersona göre; İ nsan biyolojik, psikolojik, sosyolojik ve moral bileşenler üzerine temellenmiştir. İ nsanın 14 bileşenini tanımlamıştır.

84 İ nsanları, fizyolojik-bedensel (açık) ve emosyonel-sosyal (kapalı) gereksinimleri olan varlıklar olarak açıklamıştır. Bu gereksinimlerin karşılanmasını ise hemşirelik sorunu olarak almıştır. Abdellah;

85 Dorothea Orem’e göre Bireysel bakımın oda ğ ı olan birey bir bütün olarak düşünülmelidir. İ nsan ve çevresi entegre bir sistem oluşturur İ nsan kavramı, insanın içsel, fiziksel, psikolojik ve sosyal yapısını içerir.

86 İ nsan ve çevresi etkileşim içinde oldu ğ undan, insan ya da çevre sistemlerinden birinde herhangi bir de ğ işiklik oldu ğ unda, kişinin öz- bakımını etkilenir. İ nsanların yaşamları boyunca, zaman zaman sa ğ lıkları bozulabilir ve kendi bireysel bakımlarını yerine getirme yetenekleri kısıtlı kalabilir. 86

87 Roper N., Logan, W.W. ve Tierney 12 günlük yaşam aktivitesini tanımlayarak, insanın bu aktiviteler ile yaşamını sürdürebilece ğ ini ifade etmişlerdir. Onlara göre; günlük yaşam aktiviteleri analiz edildikçe, birey için her birinin büyük ölçüde karmaşık oldu ğ u anlaşılır.

88 Bu kompleks oluşum tüm aktivitelerin ve etkenlerin birbiri ile çok yakından ilişkili olmalarından kaynaklanır. Her insan günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirmesine ra ğ men, her birey bireysel farklılık gösterir. 88

89 Roper, Logan ve Tierney Yaşam Modeli’ nde, insan gereksinimlerinin saptanmasında günlük yaşam aktivitelerini (GYA) belirlemişlerdir. Bunlar;

90 Her bireyin günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirmesi, yaşam evresi ve süresi ile ba ğ ımlılık-ba ğ ımsızlık durumuna ba ğ lıdır ve de ğ işik biyo-fizyolojik, psikolojik, sosyo- kültürel, çevresel ve politiko-ekonomik faktörlerle etkileşir.

91 Hemşire için birey, yaşam süresinin hangi evresinde olursa olsun çok de ğ erlidir. Birey için ise, bu aktivitelerinde ba ğ ımsızlı ğ ı de ğ erli buldu ğ undan, ba ğ ımlılık durumunda da insan onuruna saygı ihmal edilmemelidir.

92 K İ Ş İ LERARASI İ L İ ŞK İ LER İ TEMEL ALAN KURAMCILAR

93 Peplau; İ nsanı, gereksinimi oldu ğ unda ortay çıkan gerginli ğ i azaltmak için kendi kendine çaba gösteren bir organizma olarak tanımlamaktadır. Olgun bir insan kendi gereksinimlerini karşılayabilme yetene ğ ine sahiptir.

94 Travelbee; İ nsanı, kendine özgü düşünceleri olan biyolojik ve sosyal organizma, bir başkasına benzemeyen yeri doldurulamayan, içinde yaşadı ğ ı çevre ve kültürden etkilenen birey olarak tanımlar. İ nsan sürekli bir gelişim ve de ğ işim içindedir.

95 Wiedenbach; İ nsanı, sa ğ lı ğ ını sürdürmek için sa ğ lık ekibi üyelerinden yardım alma ihtiyacı duyan canlıdır şeklinde tanımlamıştır.

96 1.Her birey kendi içinde büyük bir potansiyele sahiptir. Bu ona destek olur ve varlı ğ ını sürdürmesi için ona olanak sa ğ lar. 2. İ nsan temelde kendini idare etmeye ve ba ğ ımsızlı ğ ını sürdürmeye çabalarken kişinin yalnızca yetenek ve potansiyelini kullanması yeterli de ğ ildir. Aynı zamanda kendi sorumluluklarını da yerine getirmelidir. Wiedenbach'ın insan do ğ ası ile ilgili 4 varsayımı vardır;

97 3.Kişinin kendinin farkında olması ve onu kabul etmesi, bireyin dürüstlük duyguları ve kendi de ğ erleri için temel oluşturur. 4. Birey en iyi kararını o davranışı yaptı ğ ı anda ortaya koyar. 97

98 BAKIMIN SONUCUNU TEMEL ALAN KURAMCILAR

99 Martha E. Rogers’in kuramında, Hemşirelik amacının merkezinde insan vardır. İ nsanı psikolojik, fizyolojik ve sosyal sistemlere sahip birey olarak, di ğ er bir deyişle sistemlere sahip bir makine olarak görmek hatadır.

100 Çünkü organların ve hücrelerin fonksiyon yapması, onları insan yapmaz. Solunum sistemi, dolaşım sistemi v.b sistemler yaşayan sistemler olarak tanımlanamaz. İ nsan bu sistemleri ve boyutları oluşturan parçalarından daha öte, bir bütündür. 100

101 Bu bütünlükten dolayı bireyin yaşamı, yaratıcı, de ğ erlendirici ve dinamiktir. Rogers için insan, çevredeki di ğ er enerji alanları ile bir bütün olarak etkileşimde bulunan bilimsel enerji alanlarıdır. İ nsan davranışları, enerji alanları arasındaki bazı etkileşimden do ğ ar. 101

102 Bu nedenle Rogers’in sinerjistik (bir görevin yerine getirilmesi için birkaç organın birlikte çalışması) durumuna göre insan davranışları “bütüncü” olarak görülmelidir. 102

103 M.E. Rogers; insanı tanımlarken de beş kavramsal çerçeve geliştirmiştir. 1.Bir bütün olarak insan: İ nsan holistik denilen bütünlü ğ ü içinde ele alınmalıdır. 2.Açık sistem olarak insan: Çevre ve insan arasındaki enerji ve madde alışverişi her ikisinin de açık sistem özelli ğ inde oldu ğ unu gösterir.

104 3.Hayatın tek yönlü ve geri dönüşsüz olması: Bu varsayıma göre insan hiçbir zaman daha önceki durumuna ve yaşamına dönemez. 4.Bireyin özgün bütünselli ğ i: Bireyin yaşam biçimi onu tanımlar ve özgün bütünselli ğ ini yansıtır. 5. İ nsan soyutlama, hayal kurma konuşma, düşünme ve duygusallık yetene ğ ine sahiptir. 104

105 De ğ işen çevresi ile sürekli etkileşim içerisinde olan biyolojik­psikolojik, sosyal bir varlıktır. Roy bireyi, hemşirelik bakımı alan, canlı karmaşık, internal süreçlerle uyumunu sürdürmeye çalışan bir sistem olarak tanımlar. Roy'a göre insan;

106 KAYNAKLAR Birol L(2002) Hemşirelik Süreci. Etki Matbaacılık Yayıncılık Ltd. Şti., İ zmir Chıtty KK (1997). Professional Nursing Concepts and Challenges, WB. Saunders Company, Philadelphia Craven RF, Hirnle CJ.(2000). Fundamentals of Nursing. 3rd Edition, J.B. Lippincott Company, New York Fitzpatriek J.J, Whall A.L. (1989) A Visionary Model of Nursing. Appleton&Lange. California Öz F ( 2004). Sa ğ lık Alanında Temel Kavramalar. İ maj İ ç ve Dış Ticaret AŞ. Ankara Potter PA, Perry AG.(1995). Basic Nursing, 3rd Edition, Mosby-Year Book,Inc., Philadelphia Velio ğ lu P(1999) Hemşirelikte Kavram ve Kuramlar. Alaş Ofset, İ stanbul, 106


"İ NSAN Yrd. Doç. Dr. Meral UCUZAL 1. Her profesyonel disiplinde oldu ğ u gibi, hemşirelikte de uygulamaların bilimsel bir temel oturtulması gerekmektedir." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları