Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 1 Karşılaştırıcılar Gerilim karşılaştırıcıları kimi kaynaklarda kısaca “komparator” (comparators) olarak tanımlanır.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 1 Karşılaştırıcılar Gerilim karşılaştırıcıları kimi kaynaklarda kısaca “komparator” (comparators) olarak tanımlanır."— Sunum transkripti:

1 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 1 Karşılaştırıcılar Gerilim karşılaştırıcıları kimi kaynaklarda kısaca “komparator” (comparators) olarak tanımlanır. Temel işlevi herhangi bir gerilim değerini bilinen bir değer ile karşılaştırıp seviyesini belirlemektir. Bu nedenle “Gerilim Seviye Dedektörü” olarak da adlandırılır. Kullanım amacına ve işlevine bağlı olarak pek çok tip gerilim karşılaştırıcı devreler geliştirilmiştir. Bu bölümde sırayla aşağıda belirtilen temel karşılaştırıcı devreleri incelenecek ve uygulama örnekleri verilecektir. •Sıfır seviye karşılaştırıcıları •Sıfır olmayan seviye karşılaştırıcıları •Pozitif geri beslemeli seviye karşılaştırıcıları •Pencere tipi karşılaştırıcılar

2 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 2 Komparatorlar genellikle opamp’lardan yararlanılarak oluşturulur ve iki adet girişe sahiptir. Komparator’un temel işlevi girişlerine uygulanan iki ayrı işaretin birbirleri ile mukayese edilmesini sağlamaktır. Girişlerden birine referans işaret, diğerine ise mukayese edilecek işaret uygulanır. Bu iki işaret komparator tarafından karşılaştırılır. Mukayese edilen işaretlerin değerlerine bağlı olarak komparator çıkışından bir işaret alınır. Sonuçta komparator, karşılaştırılacak işaretin referans geriliminden büyük veya küçük olduğunu belirler. Eğer komparator olarak her hangi bir opamp kullanılırsa opamp`ın çıkış gerilimi ya pozitif yada negatif doyumdadır. Böylece mukayese edilen gerilimin referans geriliminden farklı olduğunu anlaşılır.

3 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 3 Temel karşılştırıcı ilkeleri Op-amp çıkış ifadesi V o = A OL ( V ref – V in ) dır. Eğer V ref > V in ise V o = +V CC olur. Eğer V ref < V in ise V o = -V CC olur. Op-amp çıkış ifadesi V o = A OL ( V in – V ref ) dır. Eğer V ref < V in ise V o = +V CC olur. Eğer V ref > V in ise V o = -V CC olur.

4 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 4 Sıfır Seviye Karşılaştırıcıları Her hangi bir işaretin sıfır seviyesinden ne zaman ve hangi yönde geçtiğini belirleyen devrelerdir. Burada referans işaretinin değeri 0 V dur. Eğer V in > 0V ise V o = +V CC olur. Eğer V in < 0V ise V o = -V CC olur. Eğer V in < 0V ise V o = +V CC olur. Eğer V in > 0V ise V o = -V CC olur. NOT: Burada V ref = 0 V olduğunu unutmamak lazım.

5 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 5 DC Uygulamalarda Örnekler V CC = ± 12 V olarak kabul edilmiştir. V in V out +2V+12V -3V-12V +4V+12V -1V-12V V in V out +2V-12V -3V+12V +4V-12V -1V+12V

6 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 6 1V Vin 0V -1V +12V Vo 0V -12V AC Uygulamalarda Örnekler V CC = ± 12 V olarak kabul edilmiştir. Herbir devre için çıkışları çiziniz. 1V Vin 0V -1V +12V Vo 0V -12V

7 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 7 Not: Tüm karşılaştırıcı çeşitlerinde ortak olan özelliklerden biri giriş AC işaret olduğu zaman çıkış herzaman için kare dalga olmaktadır. Böyle bir özellik karşılaştırıcılara işaret dönüştürücüsü özelliği vermektedir. Bu özellik osilatör devrelerinde kullanılmaktadır. Örneğin sinüzoidal veya üçgen dalgalardan kare dalga elde etme gibi. Karşılaştırıcı

8 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 8 Sıfır Olmayan Seviye Karşılaştırıcıları Sıfır seviye karşılaştırıcılarında referans gerilimi V ref = 0V idi. Burada bu gerilim sıfır voltdan farklı bir değere sahiptir. Burada önemli bir nokta ise bu gerilim herzaman için sabit olması gerektiğidir. Aşağıdaki örneklerde bunu görebilirsiniz. Pil ile elde edilmiş referans gerilimi Gerilim bölücü kuralı ile elde edilmiş referans gerilimi Zener diyot kullanarak elde edilmiş referans gerilimi

9 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 9 Örnek V in V out 1V+12V 3V-12V -2V+12V -1V+12V VCC = ± 12 V olarak kabul edilmiştir. a) Aşağıdaki tabloyu tamamlayınız b) Devre girişine 4V tepe değerinde üçgen bir dalga uygulanırsa devre çıkışını çiziniz. 4V 2V Vin 0V -4V 12V Vout 0V -12V

10 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 10 Örnek VCC = ± 12 V olarak kabul edilmiştir. V in V out 1V-12V 4V+12V -2V-12V -5V-12V a) Aşağıdaki tabloyu tamamlayınız b) Devre girişine 4V tepe değerinde üçgen bir dalga uygulanırsa devre çıkışını çiziniz. V ref = 4V 3V Vin 0V -4V 12V Vout 0V -12V

11 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 11 Örnek VCC = ± 12 V olarak kabul edilmiştir. a) Aşağıdaki tabloyu tamamlayınız b) Devre girişine 8V tepe değerinde üçgen bir dalga uygulanırsa devre çıkışını çiziniz. V in V out 1V+12V 8V+12V -2V+12V -8V-12V 8V Vin 0V -5V -8V 12V Vout 0V -12V

12 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 12 Örnek: Isı Kontrolü Isı kontrolünde kullanılan ısı algılayıcıları genelde ya termistörler dir yada elektronik ısı algılayıcılarıdır. Elektronik ısı algılayıcıları ısı değişimlerini termistörler göre daha hızlı algıladıklarından çok tercih edilirler. Aşağıdaki devrede elektronik ısı algılayıcısı LM 35 kullanılacaktır. Bunun özelliği devre çıkışındaki gerilimin 10 mV/ o C olmasıdır. Başka bir deyişle her bir o C artışında gerilim 10 mV değişmektedir. Üç terminali olan bir yarı iletkendir. in LM 35 out com 5V10 mV/ oC

13 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 13 LM 35 entegresini kullanarak ortam ısısı 30 o C yi aştığı zaman ısı kaynağını kapatan bir devre tasarlayınız. 30 C de LM 35 çıkışı 30x10mV = 300 mV = 0.3 V olacaktır. Bu değer çok küçük olduğundan op1 devresi bunu 10 kat yükseltecektir. Op1 burada evirmeyen yükselteç olarak kullanılmıştır. Şimdi op1 devresini kazancı 10 olacak şekilde tasarlayalım.

14 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp = 1 +9 =R1 = 9 R2 olur. R2 = 1k olursa R1 = 9k olmalıdır. Op2 devrede karşılaştırıcı olarak kullanılmıştır. Karşılaştırıcının refarans değeri 300mV x10 = 3000mV = 3V olmalıdır. Çevre ısısı 30 C`den küçük ise op2 çıkışı 0V olacağında transistör röleyi çalıştırmayacaktır. Dolayısıyla ısı kaynağı çalışmaya devam edecektir. Çevre ısısı 30 C`den büyük ise op2 çıkışı 12V olacağında transistör röleyi çalıştıracaktır. Dolayısıyla ısı kaynağı çalışmayacaktır. Şimdi op2 deki gerilim bölücüleri referans gerilimi 3V olacak şekilde tasarlayalım. 3V =X 12V Bu ifadeyi çözersek, R 3 = 3R 4 olur. R 4 = 1k ise R 3 =3k olur. Şimdi R 5 direncinin değerini bulmaya çalışalım.

15 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 15 Devrede kullanılan rölenin 12V\200 Ω ve transistörün akım kazancının 200 olduğunu kabul edelim. Röle enerjilendiğinde çekeceği akım değeri (bu akım ayni zamanda transistörün I C akımıdır. I B = 0.3 uA Transistörün doyumda çalışabilmesi için R 5 < 37.6 MΩ olamlıdır.

16 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 16 Pozitif geri beslemeli seviye karşılaştırıcıları (Schmit Tetikleme Devresi) Karşılaştırıcıların temel çalışma prensibi, girişlerine uygulanan iki işaretin karşılaştırılması şeklindedir. Karşılaştırıcıolarak çalıştırılan opamp’ın eviren ve evirmeyen girişlerine uygulanan işaretlerden hangisi etkin ise karşılaştırıcı çıkışındaki Vo gerilimini oluşturmaktadır. Tüm gerilim seviye dedektörlerinde opamp açık çevrimde çalıştırılmaktadır. Bu nedenle kazancı son derece yüksektir. Bu durum kimi uygulamalarda sorun yaratmaktadır. Vin V out

17 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 17 Giriş işaretlerinde oluşan gürültü karşısında op-amp çıkış vermektedir. Dolayısıyla gürültü etkisini azaltmak veya devrenin girişdeki hassasiyetini artırmak, devrenin çok büyük olan kazancını kontrol etmek için aşağıdaki şekilde gösterilen pozitif seviye karşılaştırıcısı devresi geliştirilmiştir. Bu devre ayni zamanda Schmitt tetikleme devresi olarak da bilinmektedir. Schmit Tetikleme Devresi

18 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 18 Bir Schmitt tetikleme devresinde iki tane referans gerilimi bulunmaktadır. Bunlar sırası ile üst tetikleme gerilimi, V U ve alt tetikleme gerilimi, V L dir. Çıkış geriliminin +V CC den –V CC değerine geçmesi için gerekli olan tetikleme gerilimine üst tetikleme gerilimi, V U denir. V U = x V CC Çıkış geriliminin -V CC den +V CC değerine geçmesi için gerekli olan tetikleme gerilimine alt tetikleme gerilimi, V L denir. V L = x -V CC

19 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 19 Çıkış gerilim değerinin +V CC ile –V CC arasında değişebilmesi için girişe uygulanacak işaretin tepe-tepe değerinin V U –V L değerinden büyük olması gerekmektedir. Bu gerilim farkına hysteresis gerilimi denir. Bu gerilimi V H ile ifade edersek, V H = V U –V L Elektronikde her adım, bir sıkıntının çözümü olduğunu unutmayalım. Bu gerilimle anlatmak istenilen nedir? [Vin] [V out ] VHVH Devrenin giriş işaretlerinde oluşan hassasiyetini göstermektedir. Sizce hangisi daha iyidir? V H = 1.5V mu yoksa V H = 0.5V mu ?

20 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 20 Burada söylenenleri daha iyi anlayabilmek için çıkış ve giriş arasındaki karakteristik eğrisi aşağıda gösterilmiştir. VoVo V1V1 VUVU -V L VHVH +V CC -V CC

21 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 21 Örnek 1. Aşağıdaki şekil de gösterilen devre için soruları cevaplayınız. (a) Devrenin DC besleme kaynaklarının değerleri kaç volt`dur? (b) Devrenin alt ve üst tetikleme gerilimi kaç volt`dur? (c ) Devrenin sürekli çıkış verebilmesi için giriş işaretinin tepeden tepeye değeri en az kaç volt olmalıdır? (d) Devre girişine 4V tepe değerinde bir üçgen dalga uygulanırsa devre çıkışını çiziniz. VoVo V in 0V 1V-1V 15V - 15V

22 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 22 (a)Girş ve çıkış karakteristik eğrisinden faydalanarak Vcc = ± 15V dur. (b) Ayni şekilden faydalanarak, V U = 1V ve V L = -1V olarak bulunur. (c)Burada sorulan hysteresis gerilim değeridir. VH = VU –VL = 1V – (-1V) = 2V olması gereklidir. (d) 4V 1V V in 0V -1V -4V 15V V out 0V -15V

23 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 23 Örnek 2. a)Devrenin alt, üst ve hysteresis gerilim değerlerini bulunuz. b)Devrenin giriş ve çıkış karakteristik eğrisini çiziniz c) Devre girişine 4V tepe değerinde bir üçgen dalga uygulanırsa devre çıkışını çiziniz. d)D diyodu ters çevrilirse a-c şıklarını tekrarlayınız.

24 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 24 Çözüm 2 a)Çıkış gerilim değeri +12V olduğu zaman D diyodu ters polarma olacaktır. Bu durumda V U gerilim değeri aşağıdaki gibi bulunur. V U = = 3.83 V Çıkış gerilim değeri -12V olduğu zaman D diyodu doğru polarma olacaktır. Bu durumda V L gerilim değeri – 0.7V dur. VH = VU –VL = 3.83 V – (- 0.7V) = 4.53V b) VoVo V in 0V 3.83V-0.7V 12V - 15V

25 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 25 4V 3.83V V in 0V -0.7V -4V 15V V out 0V -15V c)

26 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 26 d) Çıkış gerilim değeri +12V olduğu zaman D diyodu doğru polarma olacaktır. Bu durumda V U gerilim değeri + 0.7V dur. Çıkış gerilim değeri -12V olduğu zaman D diyodu ters polarma olacaktır. Bu durumda V L gerilim değeri aşağıdaki gibi bulunur. V L = = V VH = VU –VL = 0.7V – (- 3.83V) = 4.53V VoVo V in 0V 0.7V-3.83V 12V - 15V

27 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 27 4V 0.7V V in 0V -3.83V -4V 15V V out 0V -15V

28 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 28 Pencere tipi karşılaştırıcı Pencere tipi karşılaştırıcısı aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. Bu devreye pencere tipi karşılaştırıcı denmesinin nedeni, devre girişine uygulanan işaretin sırası ile iki karşılaştırma gerilimi olan, üst pencere gerilimi V U ve alt pencere gerilimi V L dışında olduğu zaman devrenin çıkış vermesidir.

29 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 29 Devrenin çalışma ilkesi: V in < V L V 0 = V CC V L < V in < V U V 0 = 0 V V in > V H V 0 = V CC V U [Vin] V L 0V Vcc [V out ] 0V

30 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 30 Örnek 3 Aşağıda verilen pencere tipi karşılaştırıcı devresinde üst ve alt pencere gerilimlersıarası ile 10V ve 2V olacaktır. Zener diyot akımı 5 mA olacaktır. a)Devredeki R3 ve R4 direnç değerlerini bulunuz. b)Devre girişi V in hiçbir işaret uygulanmadığı zaman, V 0 kaç voltdur? c)Devre girişine 5V tepe değerinde bir üçgen işaret uygulanırsa, devre çıkışının görüntüsünü çiziniz.

31 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 31 Çözüm: a)R2 direncinin değeri. Ayni şekilde R1 direncinin değeri dur. b)Devre girişine hiçbir işaret uygulamadığımız zaman karşılaştırıcı girişinde 6V DC bulunmaktadır. Bu değer pencere limitleri arasında olacağından, çıkış gerilim değeri 0V dur. c)Bu kısmı çözmeden önce R1 ve R2 dirençleri arasındaki işaretin görüntüsünü çizelim 11V V R2 6V 1V 0V

32 Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 32 11V V R2 6V 1V 0V 10V 2V 12V [V 0 ] 0V


"Karşılaştırıcılar Yrd.Doç. Dr.Alper Doğanalp 1 Karşılaştırıcılar Gerilim karşılaştırıcıları kimi kaynaklarda kısaca “komparator” (comparators) olarak tanımlanır." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları