Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

1 Açık Erişimin Geleceği ve Araştırma Verilerine Açık Erişim Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "1 Açık Erişimin Geleceği ve Araştırma Verilerine Açık Erişim Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi"— Sunum transkripti:

1 1 Açık Erişimin Geleceği ve Araştırma Verilerine Açık Erişim Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/ Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

2 2 Plan •Erişim •Açık erişim •Kütüphaneciler •Araştırmacılar •Yayıncılar •Fon sağlayıcılar •Araştırma verilerine açık erişim •Araştırma verileri ve Türkiye •Sonuç Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

3 3 Bilgiye erişim sağlamak bizim işimiz Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

4 4 Üye olmadan asla! Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

5 5 Üye olmadan üst veri bile yok Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

6 6

7 7 Üye olduktan sonra Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

8 8

9 9

10 10 British Library Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

11 11 Yazma eser, 13. yüzyıl Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

12 12 Açık Erişim Tanımı “1. ücretsiz...[çevrimiçi, tam metin] erişim “2. [Açık erişim] eserin tam bir sürümü... açık erişime, sınırsız dağıtıma, birlikte çalışabilirliğe ve uzun dönemli arşivlemeye olanak sağlamak için... en azından bir çevrimiçi arşivde depolanır.” Kaynak: Berlin Declaration on Open Access to Knowledge in the Sciences and Humanities Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

13 13 Açık erişim nasıl sağlanır? Kaynak: Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

14 14 Yeşil yol – Web sayfası aracılığıyla Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

15 15 Yeşil yol – Kurumsal arşiv aracılığıyla Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

16 16 Yeşil yol - Konu arşivi aracılığıyla (eprints.rclis.org) Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

17 17 Açık erişim yayıncılık Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

18 18 “Açık erişim” - Hacettepe Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

19 19 “Açık erişim” - Bilkent Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

20 20 Bu makale aslında açık erişim Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

21 21 “Açık erişim” - MİTOS Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

22 22 Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

23 23 “Açık erişim” - YÖK Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

24 24 Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

25 25 Üye olmadan asla! Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

26 26 “Bir kullanıcının üye formuyla imtihanı” Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

27 27 YÖK tez istatistikleri Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

28 28 Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

29 29 Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

30 30 NDLTD Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

31 31 Araştırmacılar ve açık erişim Kaynak: K.L. Ertürk, Türkiye’de bilimsel iletişim: Bir açık erişim modeli önerisi. (Doktora tezi) 2008., s Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

32 32 Araştırmacılar paylaşıyor mu? Kaynak: K.L. Ertürk, Türkiye’de bilimsel iletişim: Bir açık erişim modeli önerisi. (Doktora tezi) 2008, s Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

33 33 Açık erişim ve yayıncılar Kaynak: K.L.Ertürk, M.E.Küçük (2010), Kurumsal Açık Arşivlerin Etkin Kullanımı:Türkiyedeki Bilimsel Elektronik Yayıncıların Görüşleri. Bilgi Dünyası, 11(1): , s Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

34 34 Türkiye’de açık erişim dergiler Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

35 35 Açık erişim ve üniversiteler Kaynak: MedOANet anketi, 2012 Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

36 36 Türkiye’de açık arşivler (Şubat 2013) Toplam kayıt Toplam = kayıt, 6M kullanım, 1.2M tekil ziyaret, 2.6TB indirme Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

37 37 Karşılaştırma: Belge sayısı Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

38 38 Karşılaştırma: Açık erişim politikaları Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

39 39 Açık erişim politikaları Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

40 40 İYTE, ODTÜ, HÜ BBY Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

41 41 Açık erişim ve fon sağlayıcılar •1 fon sağlayıcı açık erişimi zorunlu tutuyor (ama uygulanmıyor..) •1’inin gönüllü politikası var •1’inin politikası yok •TÜBİTAK ve YÖK’ün açık erişim politikaları yok •Araştırma verilerine açık erişimin adı geçmiyor Kaynak: MedOANet anketi, 2012 Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

42 42 Fon sağlayan kurumlar ve üniversiteler için model açık erişim politikaları Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

43 43 Açık erişim hakemli dergi makalelerine –ücretsiz –hemen –sürekli –çevrimiçi erişim demektir. Kaynak: Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

44 44 Ufuk 2020 ve Avrupa Araştırma Alanı •AB destekli araştırma projelerinin çıktılarına (raporlar, makaleler, vs.) •Hem yeşil hem de altın yol destekleniyor •Araştırma verilerine açık erişim pilot projesi yürütülecek •“Açık Bilim” (bulguların doğrulanması vs.) için araştırma verilerine erişim şart Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

45 45 Araştırma verisi nedir? •Bilimsel araştırmalarda temel kaynak olarak kullanılan ve araştırma bulgularını geçerlemek için gereken maddi kayıtlar (sayısal ve metin türü veriler, görüntü ve ses kayıtları, vd.) •Lab notları, ilk analizler, makale taslakları, araştırma planları, hakem değerlendirmeleri, kişisel yazışmalar veya fiziksel nesneler (ör., lab numuneleri, test hayvanları) bu tanımın dışında Kaynak: Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

46 46 Niçin verilere açık erişim? •Araştırma giderleri (ABD yılda 60 milyar dolar, AB FP7’de 50 milyar avro, H2020’de 71 milyar avro) •Yatırımın getirisi •Yılda %30 veri artışı (bir insan genomu 30TB, CERN yılda 30PB veri üretiyor •Bilimsel buluşların artması •Araştırmayı kolaylaştırmak •Bulguları doğrulama gereği / Kötü bilimden kaçınmak •Araştırma etkisinin artması (atıflarda %9-%30 artış) •Bilgi edinme özgürlüğü Kaynak: Managing research data, s. 2; atıf avantajı için): https://peerj.com/preprints/1.pdfhttps://peerj.com/preprints/1.pdf Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

47 47 Niçin veri paylaşımı? •“Büyük veri” herkese açılırsa Avrupa’da yılda milyar avro tasarruf sağlanacak •AB’ye doğrudan ve dolaylı etkisi yılda 140 milyar avro •Engeller azalmış ve alt yapı iyileştirilmiş olsaydı bu miktar 2008’de 200 milyar avro olacaktı –Avrupa GSMH’sinin %1,7’si) Kaynak: Open data access policies and strategies in the European Research Area and beyond. August Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

48 48 Veri içeren yayınlar İşlenmiş veriler ve veri gösterimleri Veri dermeleri ve yapısal veri tabanları Ham veriler ve veri dizileri (1) Veriler makalede yer alır ve açıklanır (2) Verilerin açıklamaları makaleye ek dosyalarda açıklanır (3) Makalede veri merkezlerindeki / arşivlerindeki verilere atıf yapılır (4) Mevcut veri dizilerini açıklayan veri yayınları (5) Kurumun çekmecelerindeki ve disklerindeki veriler Veri yayını piramidi Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

49 49 Veri dergileri Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

50 50 Araştırma verilerinin ömrü projeden daha uzun •Araştırmayı tasarla •Veri yönetimini planla (format, depolama vs.) •Paylaşım iznini planla •Mevcut verileri bul •Veri topla (deney, gözlem, ölçüm, benzetim) •Üst veri elde et ve yarat Veri ANALİZİ Veri KORUMA Veri YENİDEN KULLANIMI Veri İŞLEME Veri ERİŞİM Kaynak: Managing your research data: Planning to share. UK Data Archive, 24 Oct 2012 Veri YARATMA Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

51 51 OECD İlkeleri •Açıklık kültürü ve araştırma verilerinin paylaşımı •Veri erişim ve paylaşımında iyi uygulamalar •Kamu destekli araştırma verilerine erişimi ve veri paylaşımını kısıtlamanın potansiyel maliyeti ve yararları •Bilim politikalarında verilere erişim ve veri paylaşımıyla ilgili düzenlemeler •Araştırma verilerine erişimin düzenlenmesi için ortak işletimsel ilkeler •Uluslararası araştırma verilerinin paylaşım ve dağıtımının geliştirilmesi Kaynak: Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

52 52 Veri politikası ortak ilkeler (RCUK) •Kamu malı •Koruma planlaması •Keşif •Gizlilik •İlk kullanım •Tanınma •Kamu desteği Kaynak: Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

53 53 Araştırma verileri yönetimi neleri kapsar? •Veri yönetimi planlaması •Veri yaratma/tanımlama •Veri belgeleme (veri toplama ve yönetim için standartlar ve yöntemler) •Veriye erişim, kullanım ve paylaşımı •Etik ve entellektüel mülkiyet •Depolama ve yedekleme •Uzun dönemli veri koruma stratejisi (DCC) Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

54 54 DCC Derleme Yaşam Döngüsü Modeli Kaynak: Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

55 55 Veri yönetimi politikaları •Avustralya: Veri yönetimi altyapısı ve hizmetleri için 152M AUSD yatırım •ABD: NSF proje başvurularında 2 sayfalık bir veri yönetim planı (2011) •İngiltere: Çoğu fon sağlayan kuruluş araştırma çıktılarına erişim, bunların yönetimi ve uzun dönemli saklanması konusunda bildirim istiyor. •Ama yaptırım henüz yok. •Çoğu disiplinde ulusal veri merkezi hizmetleri yok •O zaman araştırmalarımıza kim göz kulak oluyor? Akademik araştırma topluluğu? Kaynak: Managing Research Data, s. 5 Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

56 56 Birleşik Krallık’taki bazı veri merkezleri •UK Data Archive •Archaeology Data Service •British Atmospheric Data Centre •British Oceanographic Data Centre •Environmental Information Data Centre •European Bioinformatics Institute •Natural Geoscience Data Centre •NERC Earth Observation Data Centre •Polar Data Centre •UK Solar System Data Centre •Digital Curation Centre Kaynak: Managing research data, s. 152 Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

57 57 Veri yönetimi politikaları ve Türkiye OECD Kamu Destekli Araştırma Verilerine Erişim Bildirgesi Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

58 58 Türkiye Ulusal Veri Merkezi Kaynak: İdari ihtiyaçlar, tasarruf imkânı ve siber güvenlik gereksinimleri doğrultusunda, halen her kurumda müstakil olarak işletilmekte olan veri merkezlerinin tek bir çatı altında birleştirilerek Türkiye Kamu Entegre Veri Merkezi’nin kurulması önem arz etmektedir.” Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

59 59 BAK-TÜİK Projesi Kaynak: Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

60 60 TÜBİTAK’ın veri yönetim politikası var mı? •TÜBİTAK Science Europe’a, EuroCRIS’e, üye değil Veri konusunda hüküm yok! Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

61 61 Ya YÖK’ün, üniversitelerin? Veri konusunda hüküm yok! Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

62 62 Hacettepe Üniversitesi Herhangi bir veri yönetim planı yok; verileri sakla diyor, ama nasıl? Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

63 63 Paydaşlar / Tartışma konuları •Üniversiteler, araştırma birimleri, BT bölümleri, araştırmacılar, akademik birimler, kütüphaneler •Verilerin sahibi kim? Verilere başkalarınca empoze edilmiş gerekirlikler var mı? Hangi veriler tutulacak? Ne kadar süreyle yaşatılacak? Dijital veriler nasıl korunacak? Etik sorunlar var mı? Verilere nasıl erişilecek? Veriler ne kadar açık olacak? Giderleri kim karşılayacak? Yerel veri yönetimine başka seçenekler var mı? Kaynak: Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

64 64 1. Araştırma verisi yönetimi desteği sun 2. Üst veri ve veri standartları ve hizmetleri geliştirmede görev al 3. Veri kütüphanecisi pozisyonu yarat ve veri kütüphaneciliği için mesleki becerileri geliştir 4. Kurumsal politika geliştirmeye katıl 5. Birlikte çalışabilir veri alt yapıları yaratmak için araştırmacılarla bağlantı kur 6. Hizmet sağlayarak araştırma verisi yaşam döngüsünü destekle 7. Verilere kalıcı numaralar atayarak araştırma verilerine yapılan atıfları artır 8. Kurumsal Veri Kataloğu/Arşivi yarat 9. Konuya özel veri yönetimi uygulamalarında görev al 10. Kurum ve/ya da dış sağlayıcılar aracılığıyla depolama hizmeti sun ya da buna aracılık et Kaynak: Kaynak: Araştırma verileri: Kütüphaneler için 10 Öneri Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

65 65 Veri yönetim planlama araçları Kaynak: Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

66 66 Ne yapılmalı? •Kamu fonlarıyla desteklenen araştırmalardan üretilen tüm yayınlara ve araştırma verilerine açık erişim yasayla düzenlenmeli •Kamu destekli araştırma yayınları ve verileri yönetimi alt yapısı kurulmalı, hizmetler geliştirilmeli •Bu yayınlar ve veriler açık arşivler aracılığıyla kullanıma açılmalı •Yayınlara ve verilere açık erişim araştırma desteği alabilmede ön koşul olmalı •Desteklenen araştırma önerilerinde veri yönetim planı olmalı Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

67 67 Erişim olmayınca... •Kaliforniya Üniv. Berkeley Kütüphanesinde –2012’de 2,7M ödünç kitap verilmiş, 33M makale indirilmiş, 13M USD lisans ücreti ödenmiş •ULAKBİM’de –2012’de 16M makale indirilmiş, 42M TL lisans ücreti ödenmiş •ANKOS’ta 2012’de yaklaşık 12M makale indirilmiş •Berkeley’de 36K öğrenci, 2K ö. üyesi kişi başı 868 makale indirmişler •TR’de 4,5M öğrenci, 130K ö. üyesi kişi başı 6 makale indirmişler Kaynak: Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

68 68 Son söz •Tim Berners-Lee: Açık verilerin dünyaya yayıldığı sene... •http://www.ted.com/talks/tim_berners_lee_the_year_open_data_we nt_worldwide.htmlhttp://www.ted.com/talks/tim_berners_lee_the_year_open_data_we nt_worldwide.html Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

69 69 Açık Erişimin Geleceği ve Araştırma Verilerine Açık Erişim Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/ Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara


"1 Açık Erişimin Geleceği ve Araştırma Verilerine Açık Erişim Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları