Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

EYLEMDE KİP.  Fiil kök ya da gövdelerinin zaman ve biçimlerine göre eklerle girdikleri kalıplara kip denir.  Fiillerin kişi ve kip ekleri alarak kullanılmasına.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "EYLEMDE KİP.  Fiil kök ya da gövdelerinin zaman ve biçimlerine göre eklerle girdikleri kalıplara kip denir.  Fiillerin kişi ve kip ekleri alarak kullanılmasına."— Sunum transkripti:

1 EYLEMDE KİP

2  Fiil kök ya da gövdelerinin zaman ve biçimlerine göre eklerle girdikleri kalıplara kip denir.  Fiillerin kişi ve kip ekleri alarak kullanılmasına çekimli fiil denir.

3 FİİL ÇEKİMLERİ  Fiillerin kip, zaman, kişi bildirecek şekilde yapılanmasına fiil çekimi denir.  Fiil çekimi kiplerle yapılır.  Fiiller kipleri bakımından iki grupta incelenir:  1- Haber (bildirme) Kipleri  2- Dilek (isteme) Kipleri

4  1- Haber (bildirme) Kipleri  Çekiminde belirli bir zaman ifadesi olan fiillerdir.Fiilin yapıldığını, yapılmakta olduğunu, her zaman yapıldığını ya da yapılacağını ifade eder.  Haber kiplerinin beş çekimi vardır.

5  A- Bilinen (görülen) Geçmiş zaman:Fiilin yapılışının kesin olarak bilindiğini gösterir.Bu kipte fiil, konuşma anından önce yapılmıştır.’-dı,- di,-du,-dü,-tı,-ti,-tu,-tü’ ekleriyle yapılır.  Örnek:’Kardeşim okuldan geldi’ cümlesindeki ‘gel’ fiiline eklenen ‘-di’ eki,eylemin söylenmeden önce yapılmıştır.Sözü söyleyen kişinin bu eylemi gördüğünü anlatır.

6  B-Öğrenilen(duyulan)Geçmiş Zaman:Bildirilen işin yapıldığını başkasından duyma şeklinde ifade eden çekimdir.Fiil, konuşma anından önce yapılmıştır.Fiil kök ya da gövdelerine getirilen ‘-mış,-miş,-muş,-müş’ ekleri ile yapılır.  Örnek:Kardeşi okuldan gelmiş.’ cümlesindeki ‘gel’ fiiline eklenen ‘-miş’ eki eylemin söylenmeden önce yapıldığını bildirmektedir.Sözü söyleyen kişinin eylemi başkasından duyduğunu anlatır.  Uyarı:’mış’ eki her zaman başkasından duyulma anlamı taşımaz.Görülen ya da sonradan farkına varılan bir durumu anlatırken de kullanılır.  Örnek:Televizyon seyrederken uyuyakalmışım.

7  C-Şimdiki Zaman:Eylemin yapılma anı ile söylenme anı bir olan zamandır.Fiil kök ya da gövdelerine getirilen ‘-yor’ veya ‘- makta, -mekte’ ekleriyle yapılır.  Örnek:Kardeşim ödevlerini yapıyor.  Kardeşim ödevlerini yapmakta.

8  D-Gelecek Zaman:Fiilin bildirdiği iş, oluş, ve kılışın geleceğe ilişkin olduğunu anlatır. ve kılışın geleceğe ilişkin olduğunu anlatır. Fiilin yapılma zamanı, söylendikten sonradır. Fiil kök ya da gövdelerine getirilen ‘-acak, -ecek’ ekiyle yapılır. Örnek:’Kardeşim okula gidecek.’ cümlesindeki ‘git’ fiililine eklenen ‘ecek’ eki cümleye gerçekleşmeden önce söylendiği anlamını katmıştır. Uyarı:’ –ecek, -acak’ kipi cümleye ‘tahmin, olasılık, ihtimal, anlamı da katabilir. Örnek:Seni arayan Mehmet olacak.

9  E-Geniş Zaman:Fiilin her zaman yapıldığını ya da yapılabileceğini bildirir.Fiili kök ya da gövdelerine getirilen ‘-r,-er,-ar,-ır,-ir’ ekleriyle yapılır.  Örnek:’Ödevlerimi zamanında yaparım.’ cümlesindeki ‘yap’ fiiline eklenen ‘-ar’ eki cümleye eylemin her zaman gerçekleştiği anlamını katmıştır.

10  2-Dilek(isteme) Kipleri:Bu kiplerde belirgin bir zaman kavramı yoktur.Fiil dilek, istek, gereklilik, emir kavramlarını taşıdığı için bunlara dilek kipleri denir.Bu kipler dörde ayrılır.

11  A- Gereklilik Kipi:Fiilin yapılması gerektiğini gösteren isteme kipidir.Fiil kök ya da gövdelerine getirilen ‘-malı,-meli’ ekleriyle yapılır. Örnek:’Zorluklarla mücadele etmeliyiz.’ cümlesindeki ‘et’ fiiline eklenen ‘-meli’ eki bir dilek bildirmektedir.

12  B-İstek Kipi:Fiilin yapılmasındaki istek ya da niyeti gösteren kiptir.Fiil kök ya da gövdelerine gelen ‘-a, -e’ ekleriyle yapılır.  Örnek:’ Yarın kütüphaneye gidelim.’ cümlesindeki ‘git’ fiiline eklenen ‘e’ dilek kipi fiile isteme anlamı vermektedir.

13  C- Şart (koşul) Kipi:Fiil kök ya da gövdelerine getirilen ‘-sa, -se’ ekleriyle yapılır.  Örnek:’Çocuklar içeri girse.’ cümlesindeki ‘gir’ fiiline ‘-se’ eki getirilmiştir ve fiil şart anlamı içerir.

14  D- Emir Kipi: Fiilin yapılması gerektiğini emir şeklinde ifade eden kiptir.Bu kipin birinci tekil ve çoğul şahısları yoktur.  (ben)……  (sen) gel  (o) gelsin  (biz)…..  (siz)gelin (geliniz)  (onlar) gelsinler

15 FİİLLERDE ANLAM KAYMASI  Fiillerin çekimindeki kip anlamından başka bir kip anlamı taşımasına anlam kayması denir.Buna fiil kipinin başka bir yerine kullanılması da diyebiliriz.Anlam kaymasının anlatım bozukluğuyla ilgisi yoktur.

16  Örnek:’Akşama dayımlar bize geliyor.’ cümlesinin yüklemi şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiş.Kip şimdiki zamanda olmasına rağmen henüz yapılmamış.Şimdiki zaman, gelecek zaman kipinin yerine kullanılmıştır.  ‘Atatürk 19 Mayıs’ ta Samsun’a çıkar.’ cümlesindeki geniş zaman kipi geçmiş zaman yerine kullanılmıştır.

17  Birleşik Zamanlı Fiiller:Basit zamanlı fiillere getirilen’-di,-miş,-se’ ekleriyle yapılan fiillerdir.Bu fiiller ek eylem yardımıyla oluşturulur ve üç grupta incelenir.

18  1- Hikaye Birleşik Zaman:Fiil kök ya da gövdelerine kip eklerinden sonra’-dı,-di,- du,-dü,-tı,-ti,-tu,-tü’ ekleri getirilerek yapılır.  Örnek:’Babası ona bilgisayar almıştı’ cümlesinde ‘-mış’ kipinden sonra ek eylem yardımıyla ikinci bir kip eki almıştır.

19  2- Rivayet Birleşik Zaman: Fiil kök veya gövdelerine getirilen kip eklerinden sonra’- mış,-miş,-muş,-müş’ ekleri getirilerek yapılır.  Örnek:’Babası yarın tatile gidecekmiş.’ cümlesinde ‘-acak’ kipinden sonra ‘miş’ ek eylemi getirilerek yapılmıştır.

20  Şart Birleşik Zaman: Fiil kök ya da gövdelerine getirilen kip eklerinden sonra ‘-sa,-se’ eklerinden biri getirilerek yapılır.  Örnek:’Yağmur yağarsa dışarı çıkma.’ cümlesinde ‘-ar’ kip ekinden sonra ‘-sa’ ek eylemi getirilerek yapılmıştır.

21 ÖRNEK SORULAR  1-Aşağıdakilerden hangisinde anlam kayması vardır?  A- Biz müzeye dün gittik.  B- Okuldan sonra müzeye gidiyoruz.  C- Ben eve gitmeliyim.  D- Ben seninle geleceğim.

22  Cevap:B  Gelecek zaman yerine şimdiki zaman kipi gelmiştir.Bu yüzden anlam(zaman) kayması olmuştur.

23  2- Aşağıdakilerden hangisinde eylemin söylendikten sonra yapılacağını bildiren bir fiil vardır?  A- Dinlenip eğlenmek amacıyla yazın köye, dayımlara gideceğiz.  B- Şehrin alt yapı çalışmaları kısa sürede bitirildi.  C- Okul inşaatı kısa sürede tamamlanmış.  D- Bahçedeki ağaçların bakımı yapılıyor.

24  Cevap:A  Eylem söylendikten sonra yapılıyorsa gelecek zaman kipi almalıdır.’gideceğiz’ fiiline gelecek zaman kipi gelmiştir.Doğru cevap A olmalıdır.

25  3- Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik zamanlı fiil kullanılmamıştır?  A- Olanları duyarsa bize çok ama çok kızar.  B- Saklandığımızda bulamazdı hiç kimse bizi.  C- Sabahtan akşama kadar bizi bekleyeceksiniz.  D- Bu olaydan sonra onu hiç görmemiştim.

26  Cevap: C’ dir.Burada kip ekinden sonra ek eylem alan fiil yoktur.

27  4- Aşağıdaki cümlelerin hangisinin istek kipiyle çekimlenmiştir?  A- Haksızlıklar karşısında adaletten ayrılmamak gerekir.  B- Toplumu oluşturan bireyler olarak birbirimizi sevelim.  C- İnsanlar birbirlerinin kusurlarını aramamalıdır.  D- Bildiğimiz bir şeyi bizden daha iyi bilen birileri bulunabilir.

28  Cevap:B  ‘e’ istek kipiyle çekimlenmiştir.

29  5- ‘İnsanların faydalı görerek yaptığı bazı işler bize ters gelebilir.’ cümlesinin yükleminin zamanın hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?  A- Gelecek zaman- tekil şahıs çekimi  B- Geniş zaman- 3. tekil şahıs çekimi  C- Geçmiş zaman- 3. tekil şahıs çekimi  D- Şimdiki zaman- 1. tekil şahıs şekimi

30  Cevap:B  ‘gelebilir’ fiili geniş zamanın 3. tekil şahısından çekimlidir.

31  6- Aşağıdaki cümlelerin hangisinde şimdiki zaman kipi gelecek zaman kipi yerine kullanılmıştır?  A- İşte, Arif de bu tarafa doğru geliyor.  B- Her sabah erken kalkarım.  C- Birkaç gün önce sizi aradık.  D- Lig maçları yarın başlıyor.

32  Cevap: D  ‘yor’ şimdiki zaman kipi gelecek zaman kipi yerine kullanılmıştır.

33  7- ‘ Takvimdeki eskimiş yaprakları kopardım dün gece ben.’ Aşağıdakilerden hangisinde bu cümledeki fiilin kipiyle çekimlenmiş bir fiil vardır? A- Onun ne kadar akıllı olduğunu yeni anlamış. B- Servis aracı çocukları okula götürmek için geldi. C- Çok okuyan insan çok şey bilir. D- Herkesin kendini yetiştirmesi şarttır.

34  Cevap: B  Cümlede görülen geçmiş zaman arandığı için doğru cevap b’dir.

35  8- Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi basit zamanlıdır?  A- Kendisine kardeşinin iyi olduğunu söylemiştik.  B- Ben iyileştiğimde çok sevinmişti.  C- Her zaman askerlik hatıralarını anlatırdı.  D- Açıklamalarıyla bizim endişelerimizi giderdi.

36  Cevap: D  ‘giderdi’ fiili tek bir kip eki almıştır.

37  9- ‘Güvenme varlığa, düşersin darlığa.’ cümlesinde yer alan fiiller sırasıyla hangi kiplerle çekimlenmişlerdir?  A- Emir kipi- geçmiş zaman  B- Gereklilik kipi- şimdiki zaman  C- İstek kipi- geniş zaman  D- Emir kipi- geniş zaman

38  Cevap:D  ‘güvenme’ fiili emirden, ‘düşersin’ fiili geniş zaman kipinden çekimlenmiştir.

39  10- Aşağıdakilerden hangisinde ‘-miş’ eki, cümleye ‘başkasından duyulma anlamı’ katmamıştır?  A- Gözüne ne olmuş ki simsiyah?  B- Yağmur yağınca her yeri su basmış.  C- Kimse onun uyarılarına kulak vermemiş.  D- Bu güzel hediyeyi annesine almış.

40  Cevap:A  A şıkkında diğerlerinden farklı olarak başkasından duyma anlamı değil kendi görme anlamı vardır.

41 HAZIRLAYAN:BAŞAK KAPICIOĞLU 8/A 292


"EYLEMDE KİP.  Fiil kök ya da gövdelerinin zaman ve biçimlerine göre eklerle girdikleri kalıplara kip denir.  Fiillerin kişi ve kip ekleri alarak kullanılmasına." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları