Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

BİRLEŞİK KİPLİ FİİLLER. Türkçede fiilin gösterdiği iş, hareket, oluş ve kılış, konuşmacıya göre temel zaman ve dilek kavramı dışında, ek olarak yine zaman.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "BİRLEŞİK KİPLİ FİİLLER. Türkçede fiilin gösterdiği iş, hareket, oluş ve kılış, konuşmacıya göre temel zaman ve dilek kavramı dışında, ek olarak yine zaman."— Sunum transkripti:

1 BİRLEŞİK KİPLİ FİİLLER

2 Türkçede fiilin gösterdiği iş, hareket, oluş ve kılış, konuşmacıya göre temel zaman ve dilek kavramı dışında, ek olarak yine zaman ve dilek ekseninde kayabilir. Türkçede fiilin gösterdiği iş, hareket, oluş ve kılış, konuşmacıya göre temel zaman ve dilek kavramı dışında, ek olarak yine zaman ve dilek ekseninde kayabilir. Basit kipli fiillerde kip eki seçilirken, “konuşma anı” temel olarak, daha doğrusu “mutlak zaman” olarak alınıyordu. Basit kipli fiillerde kip eki seçilirken, “konuşma anı” temel olarak, daha doğrusu “mutlak zaman” olarak alınıyordu. Bu kiplerde “konuşma anı” mutlak ifade ölçütüydü. Bu kiplerde “konuşma anı” mutlak ifade ölçütüydü. Ancak, ifade ölçütü tekrar zaman ekseninde geçmişe kayabilir veya ifade biçiminde değişme olabilir. Ancak, ifade ölçütü tekrar zaman ekseninde geçmişe kayabilir veya ifade biçiminde değişme olabilir. Demek ki, Türkçede birden fazla kipli fiiller de vardır. Demek ki, Türkçede birden fazla kipli fiiller de vardır.

3 Birleşik kipli fiiller, aslında, ek-fiilin yardımıyla yapılırlar. Birleşik kipli fiiller, aslında, ek-fiilin yardımıyla yapılırlar. Çoğu zaman bu ek-fiil düşer ve ardından gelen ekler doğrudan doğruya önceki kip ekine gelir. Çoğu zaman bu ek-fiil düşer ve ardından gelen ekler doğrudan doğruya önceki kip ekine gelir. Birleşik kipli fiillerden bahsederken, bu çekim genelde iki kip ekiyle olur, ancak bazen üç kip eki de görülebilir. Birleşik kipli fiillerden bahsederken, bu çekim genelde iki kip ekiyle olur, ancak bazen üç kip eki de görülebilir.

4 I. BİRLEŞİK KİPLİ FİİLLER Birleşik kipli fiilleri oluşturan ek-fiilden sonra sadece üç kip eki gelebilir. Birleşik kipli fiilleri oluşturan ek-fiilden sonra sadece üç kip eki gelebilir. Bundan hareketle, birleşik kipli fiiller üçe ayrılır: 1. Hikaye Birleşik Kipli Fiiller (H); 2. Rivayet Birleşik Kipli Fiiller (R); 3. Şart Birleşik Kipli Fiiller (Ş). Bundan hareketle, birleşik kipli fiiller üçe ayrılır: 1. Hikaye Birleşik Kipli Fiiller (H); 2. Rivayet Birleşik Kipli Fiiller (R); 3. Şart Birleşik Kipli Fiiller (Ş).

5 1. HİKAYE BİRLEŞİK KİPLİ FİİLLER Bir kip eki almış temel bir fiile ek-fiilinin belirli geçmiş zaman şekli getirilerek yapılır. Bir kip eki almış temel bir fiile ek-fiilinin belirli geçmiş zaman şekli getirilerek yapılır. Ek-fiil çoğu zaman düşer ve ardından gelen tüm diğer ekler, doğrudan doğruya önceki fiile gelir. Ek-fiil çoğu zaman düşer ve ardından gelen tüm diğer ekler, doğrudan doğruya önceki fiile gelir. Bu sırada, birinci fiil ünlüyle biten bir kip eki almışsa, bu kip eki ve düşen ek-fiilden sonra gelen /-Dİ/ eki arasına, hiç gerek olmadan, bir “y” ünsüzü girer. Bu sırada, birinci fiil ünlüyle biten bir kip eki almışsa, bu kip eki ve düşen ek-fiilden sonra gelen /-Dİ/ eki arasına, hiç gerek olmadan, bir “y” ünsüzü girer.

6 1. HİKAYE BİRLEŞİK KİPLİ FİİLLER Hikaye birleşik kipli fiillerde, ikinci kip birinci kipteki zamanı veya biçimi geçmişte belirli bir zamana kaydırır. Hikaye birleşik kipli fiillerde, ikinci kip birinci kipteki zamanı veya biçimi geçmişte belirli bir zamana kaydırır. Yapılışları şöyledir: [FİİL + ke] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Yapılışları şöyledir: [FİİL + ke] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Ek-fiil düşerse, yapılışları şöyledir: FİİL + ke + /-Dİ/ + şe Ek-fiil düşerse, yapılışları şöyledir: FİİL + ke + /-Dİ/ + şe Analizde, önceki kip söylenir, ardından da “hikaye” (“hikayesi”) kelimesi veya “H” kısaltması eklenir. Analizde, önceki kip söylenir, ardından da “hikaye” (“hikayesi”) kelimesi veya “H” kısaltması eklenir. Emir kipi dışında, tüm diğer kiplerden hikaye yapılabilir. Emir kipi dışında, tüm diğer kiplerden hikaye yapılabilir.

7 a) BELİRSİZ GEÇMİŞ ZAMAN KİPİNİN HİKAYESİ, B siz GZH Belirsiz bir geçmiş zamanda yapılan bir iş, hareket, oluş veya kılış, konuşmacı açısından belli olan bir geçmiş zamanda ifade edilir. Belirsiz bir geçmiş zamanda yapılan bir iş, hareket, oluş veya kılış, konuşmacı açısından belli olan bir geçmiş zamanda ifade edilir. Olumlu şeklinin yapılışı: [FİİL + /-mİş/] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Olumlu şeklinin yapılışı: [FİİL + /-mİş/] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Ek-fiil düştüğünde, yapısı şöyledir: FİİL + /-mİş/ + /-Dİ/ + şe Ek-fiil düştüğünde, yapısı şöyledir: FİİL + /-mİş/ + /-Dİ/ + şe İstisna: 3Ç şekillerinde, şahıs eki hikaye kip ekinden sonra değil de önce gelir: almışlardı. İstisna: 3Ç şekillerinde, şahıs eki hikaye kip ekinden sonra değil de önce gelir: almışlardı.

8 a) BELİRSİZ GEÇMİŞ ZAMAN KİPİNİN HİKAYESİ, B siz GZH İkinci kip ekinin kısaltması: B siz GZH. İkinci kip ekinin kısaltması: B siz GZH. Örneğin: Yeni bir araba almıştık. (

9 b) BELİRLİ GEÇMİŞ ZAMAN KİPİNİN HİKAYESİ, B li GZH Belirli bir geçmiş zamanda yapılan bir iş, hareket, oluş veya kılış, konuşmacı açısından belli olan bir başka geçmiş zamanda ifade edilir. Belirli bir geçmiş zamanda yapılan bir iş, hareket, oluş veya kılış, konuşmacı açısından belli olan bir başka geçmiş zamanda ifade edilir. Olumlu şeklinin yapılışı: [FİİL + /-Dİ/] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Olumlu şeklinin yapılışı: [FİİL + /-Dİ/] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Ek-fiil düştüğünde, yapısı şöyledir: FİİL + /-Dİ/ + /-Dİ/ + şe Ek-fiil düştüğünde, yapısı şöyledir: FİİL + /-Dİ/ + /-Dİ/ + şe

10 b) BELİRLİ GEÇMİŞ ZAMAN KİPİNİN HİKAYESİ, B li GZH İkinci kip ekinin kısaltması: B li GZH. İkinci kip ekinin kısaltması: B li GZH. Örneğin: Evimizi ertesi gün sattıydık. (

11 c) ŞİMDİKİ ZAMAN KİPİNİN HİKAYESİ, ŞZH Şimdiki zamanda yapılan bir iş, hareket, oluş veya kılış, konuşmacı açısından belli olan bir geçmiş zamanda ifade edilir. Şimdiki zamanda yapılan bir iş, hareket, oluş veya kılış, konuşmacı açısından belli olan bir geçmiş zamanda ifade edilir. Daha doğrusu, “şimdiki” zamanı geçmişte ifade etmeye çalışır. Daha doğrusu, “şimdiki” zamanı geçmişte ifade etmeye çalışır. Olumlu şeklinin yapılışı: [FİİL + /-yor/] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Olumlu şeklinin yapılışı: [FİİL + /-yor/] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Ek-fiil düştüğünde, yapısı şöyledir: FİİL + /-yor/ + /-Dİ/ + şe Ek-fiil düştüğünde, yapısı şöyledir: FİİL + /-yor/ + /-Dİ/ + şe İstisna: 3Ç şekillerinde, şahıs eki hikaye kip ekinden sonra değil de önce gelir: geliyorlardı. İstisna: 3Ç şekillerinde, şahıs eki hikaye kip ekinden sonra değil de önce gelir: geliyorlardı.

12 c) ŞİMDİKİ ZAMAN KİPİNİN HİKAYESİ, ŞZH İkinci kip ekinin kısaltması: ŞZH. İkinci kip ekinin kısaltması: ŞZH. Örneğin: Gazetemi her sabah okuyordum. (

13 ç) GENİŞ ZAMAN KİPİNİN HİKAYESİ, G ş ZH Geniş zamanda yapılan bir iş, hareket, oluş veya kılış, konuşmacı açısından belli olan bir geçmiş zamanda ifade edilir. Geniş zamanda yapılan bir iş, hareket, oluş veya kılış, konuşmacı açısından belli olan bir geçmiş zamanda ifade edilir. Olumlu şeklinin yapılışı: [FİİL + /-r/] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Olumlu şeklinin yapılışı: [FİİL + /-r/] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Ek-fiil düştüğünde, yapısı şöyledir: FİİL + /-r/ + /-Dİ/ + şe Ek-fiil düştüğünde, yapısı şöyledir: FİİL + /-r/ + /-Dİ/ + şe İstisna: 3Ç şekillerinde, şahıs eki hikaye kip ekinden sonra değil de önce gelir: bakarlardı. İstisna: 3Ç şekillerinde, şahıs eki hikaye kip ekinden sonra değil de önce gelir: bakarlardı.

14 ç) GENİŞ ZAMAN KİPİNİN HİKAYESİ, G ş ZH İkinci kip ekinin kısaltması: G ş ZH. İkinci kip ekinin kısaltması: G ş ZH. Örneğin: Sabahın erken bir saatinde gelirdim. (

15 d) GELECEK ZAMAN KİPİNİN HİKAYESİ, G k ZH Gelecek zamanda yapılacak olan bir iş, hareket, oluş veya kılış, konuşmacı açısından belli olan bir geçmiş zamanda ifade edilir. Gelecek zamanda yapılacak olan bir iş, hareket, oluş veya kılış, konuşmacı açısından belli olan bir geçmiş zamanda ifade edilir. Olumlu şeklinin yapılışı: [FİİL + /-AcAk/] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Olumlu şeklinin yapılışı: [FİİL + /-AcAk/] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Ek-fiil düştüğünde, yapısı şöyledir: FİİL + /-AcAk/ + /-Dİ/ + şe Ek-fiil düştüğünde, yapısı şöyledir: FİİL + /-AcAk/ + /-Dİ/ + şe İstisna: 3Ç şekillerinde, şahıs eki hikaye kip ekinden sonra değil de önce gelir: bineceklerdi. İstisna: 3Ç şekillerinde, şahıs eki hikaye kip ekinden sonra değil de önce gelir: bineceklerdi.

16 d) GELECEK ZAMAN KİPİNİN HİKAYESİ, G k ZH İkinci kip ekinin kısaltması: G k ZH. İkinci kip ekinin kısaltması: G k ZH. Örneğin: Hani sen evlenecektin? (

17 e) İSTEK KİPİNİN HİKAYESİ, İH İstek biçiminde yapılması gereken bir iş, hareket, oluş veya kılış, konuşmacı açısından belli olan bir geçmiş zamanda ifade edilir. İstek biçiminde yapılması gereken bir iş, hareket, oluş veya kılış, konuşmacı açısından belli olan bir geçmiş zamanda ifade edilir. Olumlu şeklinin yapılışı: [FİİL + /-A/] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Olumlu şeklinin yapılışı: [FİİL + /-A/] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Ek-fiil düştüğünde, yapısı şöyledir: FİİL + /-A/ + /-Dİ/ + şe Ek-fiil düştüğünde, yapısı şöyledir: FİİL + /-A/ + /-Dİ/ + şe İkinci kip ekinin kısaltması: İH. İkinci kip ekinin kısaltması: İH.

18 e) İSTEK KİPİNİN HİKAYESİ, İH Örneğin: Kahve falan sataydım. (

19 f) GEREKLİLİK KİPİNİN HİKAYESİ, GH Gereklilik biçiminde yapılması gereken bir iş, hareket, oluş veya kılış, konuşmacı açısından belli olan bir geçmiş zamanda ifade edilir. Gereklilik biçiminde yapılması gereken bir iş, hareket, oluş veya kılış, konuşmacı açısından belli olan bir geçmiş zamanda ifade edilir. Olumlu şeklinin yapılışı: [FİİL + /-mAlİ/] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Olumlu şeklinin yapılışı: [FİİL + /-mAlİ/] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Ek-fiil düştüğünde, yapısı şöyledir: FİİL + /-mAlİ/ + /-Dİ/ + şe Ek-fiil düştüğünde, yapısı şöyledir: FİİL + /-mAlİ/ + /-Dİ/ + şe İkinci kip ekinin kısaltması: GH. İkinci kip ekinin kısaltması: GH.

20 f) GEREKLİLİK KİPİNİN HİKAYESİ, GH Örneğin: Kitabımı dün bitirmeliydim. (

21 g) DİLEK-ŞART KİPİNİN HİKAYESİ, DŞH Dilek-şart biçiminde yapılması gereken bir iş, hareket, oluş veya kılış, konuşmacı açısından belli olan bir geçmiş zamanda ifade edilir. Dilek-şart biçiminde yapılması gereken bir iş, hareket, oluş veya kılış, konuşmacı açısından belli olan bir geçmiş zamanda ifade edilir. Olumlu şeklinin yapılışı: [FİİL + /-sA/] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Olumlu şeklinin yapılışı: [FİİL + /-sA/] + [EK-FİİL + /-Dİ/ + şe] Ek-fiil düştüğünde, yapısı şöyledir: FİİL + /-sA/ + /-Dİ/ + şe Ek-fiil düştüğünde, yapısı şöyledir: FİİL + /-sA/ + /-Dİ/ + şe İkinci kip ekinin kısaltması: DŞH. İkinci kip ekinin kısaltması: DŞH.

22 g) DİLEK-ŞART KİPİNİN HİKAYESİ, DŞH Örneğin: Seni daha önce görseydim, mutlaka söylerdim. (

23 ÖRNEK ÇÖZÜMLEME görmüştüm < gör-müş[#i-]di-m !{F k -B siz GZ ke [#F k -]B siz GZH-1T şe } verirdiniz < ver-(i)r[#i-]di-niz !{F k -(Y)G ş Z ke [#F k -]G ş ZH-2Ç şe } başlamasaydılar

24 Aşağıdaki cümlelerde hikaye birleşik kipli fiilleri bulunuz: 1. Hem bu sefer gecikmemeliydi kahveler, bak ona göre Sektördeki deneyimlerimin başka bir müşterinin işine aratma ihtimalinin olup olmadığını öğrenmeliydim. 3. Biri gelmeden bitirmeliydim işimi. (Celil Öker, “Kramponlu Ceset”)

25 BUGÜNLÜK BU KADAR. HAFTAYA ARA SINAVDA BAŞARILAR DİLERİM.


"BİRLEŞİK KİPLİ FİİLLER. Türkçede fiilin gösterdiği iş, hareket, oluş ve kılış, konuşmacıya göre temel zaman ve dilek kavramı dışında, ek olarak yine zaman." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları