Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

BELLEK Prof Dr Süheyla ÜNAL. Bellek Sinir ağları aracılığı ile kolaylaştırılmış yollar Bireyin ihtiyacı olduğu bilgiyi zihnindeki depodan çağırıp, kullanabilmesi.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "BELLEK Prof Dr Süheyla ÜNAL. Bellek Sinir ağları aracılığı ile kolaylaştırılmış yollar Bireyin ihtiyacı olduğu bilgiyi zihnindeki depodan çağırıp, kullanabilmesi."— Sunum transkripti:

1 BELLEK Prof Dr Süheyla ÜNAL

2 Bellek Sinir ağları aracılığı ile kolaylaştırılmış yollar Bireyin ihtiyacı olduğu bilgiyi zihnindeki depodan çağırıp, kullanabilmesi

3 Bellek Kodlama (bilginin kaydı) Depolama (bilgiyi düzenleme ve saklama) Geri çağırma (bilgiyi anımsama ve tanıma)

4 Kodlama –İnsanlar bilgiyi hedef materyal bağlamında kodlarlar Fiziksel benzerlik Duygusal benzerlik Anlayış benzerliği (çocukluk amnezisi, madde etkisi altındaki yaşantılar) Tulving (1983)

5 Kaydetme Ayrıntılandırmak –Varolan bilgiye yenibağlantılar aracılığı ile yeni bilgilerin eklenmesi Düzenlemek –İyi düzenlenmiş ve sınıflandırılmış bilgi daha kolay öğrenilir ve hatırlanır Bağlam –Fiziksel ve duygusal yönleri olan bilgi daha kolay öğrenilir ve hatırlanır

6 Bellek nörobiyolojisi

7 Kaydetme-LTP-Çağrışımlı koşullanma Sinaptik öğrenme -uyarılabilirlikte değişme Kısa süreli öğrenme, Ca 2+ sinyalinde ve sinaptik vezikül havuzundaki değişiklikle oluşur Uzun süreli öğrenme LTP/LTD ile oluşur

8 Kısa süreli bellekten uzun süreli belleğe aktarım

9 Anılar yeterince etkili iseler kalıcı bellek izlerine dönüşürler Tekrarlar bilginin KSB’’ten USB e aktarımını kolaylaştırır Beyin yeni bilgileri tekrarlama eğilimindedir (rüyalar-duyusal yaşantıların konsolidasyonu) Konsolidasyon sırasında yeni anılar benzeri tipteki eski anılarla bağlantılı olarak depolanır

10 LTP Aktif bir sinaps Postsinaptik nöronun depolarizasyonunu gerektirir Depolarize postsinaptik membrana nörotransmitter bağlandığında sinaptik güçlenme oluşur

11 Kaydetme-LTP/LTD Ağırlıklı olarak hipokampuste CA3→CA1 alanına aktarılan uyaranların LTP, LTD’si ile oluşur LTP ve LTD ile uyaranın etkisi günler ve haftalarca devam eder –Gen ekspresyonu ve protein fosforilasyonu ile ilişkili olarak

12 Tekrarlama ile konsolidasyon LTP- Uyaranın yüksek frekansla tekrarlamasının nöronun eksitabilitesinde uzun süreli artış oluşturması

13 LTP- Uyaranın ardından sinaptik tepkinin gücünde uzun süreli artış gerçekleşir

14 Kaydetme süreci Glutamat temel nörotransmitter olarak rol alır NMDA reseptörleri, AMPA ve Ca++ kanalları postsinaptik değişiklikleri oluşturur Ca/Calmodulin, protein kinaz C presinaptik nöronu geriye doğru uyararak ikinci habercileri harekete geçirir BDNF ve CREB ile stabilizasyon sağlanır

15 NMDA reseptörleri Hipokampusun CA1 alanında bulunur Normalde Mg++, glutamat reseptöre bağlandığında Ca++ kanalını bloke eder. Ca++ depolarize hücreye giremez LTP’den sonra glutamat reseptöre bağlandığında Mg++ iyonları yer değiştirir ve Ca++ depolarize hücreye girer

16

17 Kaydetme Postsinaptik nöron BPAB (Back- propagating action potential) ile depolarize olduğunda NMDA reseptörleri açılır ve presinaptik nörondan glutamat salınır Glutamat NMDA reseptörlerini etkinleştirir ve hücre içine Ca 2+ girişi olur AMPA reseptörler NMDA res BPAB AMPA res artışı

18 LTP Ca 2+ girişi için presinaptik ve postsinaptik aktivitenin eş zamanlı olması gerekir Ca 2+ girişi kinazların aktivasyonunu başlatır

19 LTP süreci CaM-KII (TipII kalsiyum-kalmodulin kinaz) –Dentritte varolan enzim Ca++ ile aktive olur –Ca++, CaM-KII NMDA reseptöre bağlanır –AMPA reseptörleri NMDA reseptörlerine proteinlerle bağlıdır

20

21 LTP süreci LTP dentrite yeni AMPA reseptörlerinin girişine yol açar AMPA reseptörler iyonotropik glutamat reseptörleridir Daha fazla glutamat reseptörü demek sinapsta daha güçlü potansiyel oluşması anlamına gelir AMPA reseptörler dentritin içinde yerleşmiştir fakat LTP’den sonra dentrit çıkıntısına doğru harekete geçer

22 CREB Nöronun aktivasyonu ile birçok hücre içi sinyal yolağı harekete geçer CREB fosforilasyonu belleğin uzun süreli depolanmasında önemli görünmektedir

23 CREB Cyclic AMP Response Element Binding Protein CREB belirli bir konsantrasyona ulaştığında kalıcı olarak dönüşür

24 CREB CREB yolağı tekrar tekrar uyarıldığında, sinaps büyümesini düzenleyen genlerin eksprese olmasını sağlar. Bu da nöronlar arasındaki bağlantıların değişmesine yol açar. Sinaptik bağlantılardaki bu değişiklikler, uzun süreli belleğin temelini oluşturur

25 LTP Hücre iskeletini oluşturan proteinler yeniden düzenlenir RNA transkripsiyonu membran reseptör proteinleri sentezini gerçekleştirir Protein üretimi nöronlar arasında yeni sinapsların oluşumuna yol açar

26 Öğrenme olduktan sonraki 24 saatte beyinde proteinde değişiklik olur ve sinaps sayısı artar

27 Sinaptik büyüme LTP’den sonra dentrit çıkıntısı perfore olarak yeni sinaps oluşumunu başlatır LTP’den sonra tek bir sinaps perfore olduğunda çok sayıda (3 katına kadar) sinaps oluşturabilir

28 Long-Term Depression (LTD) Nöronun uyarılmasında uzun süreli bir azalma olursa, postsinaptik membran hiperpolarize iken terminal buttonun uyarılması özel bir sinaptik girdi oluşturur Düşük frekanslı uyarılar LTD’ye götürür AMPA reseptörler azalır ve sinaps sayısı da azalır Zamanla kullanılmayan sinapslar kaybolur.

29 Hatırlama Yakında oluş Sıklık Bağlantı Düzenleme Dışlaştırma Dizinin başında ya da sonunda olmak

30 Bellek MODELLERİ

31 Bellek anatomisi

32 Hipokampal model Hipokampal yapılar epizodik bellek ile ilişkilidir Yenilik arayışı sırasında depolama ve hatırlama arasında şift oluşur

33 Epizodik bellek Duyusal bütünleştirme ‘Nesne’ & ‘bağlam’ girdileri Geri çağırma mekanizmaları –Serbest çağrışım –İpuculu çağrışım –Tanıma Parahipokampal model Hippocampus Entorhinal cortex Unimodal and polymodal association areas (frontal, temporal, and parietal lobes) Postrhinal cortex Perirhinal cortex

34 (Atkinson & Shiffrin, 1968,1971) visual auditory e.g., current goals consciousness. e.g.,knowledge skills,beliefs Modal bellek modeli (msn) (dak) Yıllar, yaşam boyu

35 Baddeley & Hitch’s model Central executive Attentional system, limited capacity, modality free Visuo-spatial sketchpad Visual rehearsal system, limited capacity, ‘inner eye’ Primary acoustic store Sound based system, limited capacity, ‘inner ear’ Articulatory loop Verbal rehearsal system, time based capacity, ‘inner voice’

36 BELLEK SİSTEMLERİ VE ANATOMİSİ

37 Epizodik: bugün sabah kahvaltısı Semantik: 11. cumhurbaşka nın adı Beceri öğrenme: bisiklete binme, kayma UZUN SÜRELİ BELLEK Priming: son duyduğunuz sözcüğün çağrıştırdıkla rı Koşulllanma: nefis bir kebap görünce ağzımızın sulanması Deklaratif (açık): başkalarına anlatabileceğiniz bilgiler İşlem (deklaratif olmayan, örtük): yaparak başkalarına gösterebileceğiniz bilgiler

38 Bellek sistemleri Duyusal bellek Süre:Milisn Kapasite:Sınırsız Kısa süreli bellek (KSB) Süre: saniyeler Kapasite: 7  2 bit Uzun süreli bellek (USB) Süre: Görece kalıcı Kapasite: Sınırsız

39

40 Duyusal bellek Duyusal bilgilerin izlerinin kaydedilmesi Dikkat ya da yorum olmaksızın otomatik oluşur Bilinçdışıdır Her duyu için farklı duyusal bellek depoları sözkonusudur –Görme (Iconik bellek) (Sperling 1960) –İşitme (Eko belleği) –Dokunma –Koku –Tat

41 Duyusal bellek İşlevi: –Duyusal bilgiyi Bilinçdışı mental süreçler tarafından analiz edinceye kadar Dikkat süreçleri aracılığı ile işlem belleğine aktarılıncaya kadar duyusal sistemde tutar Kapasite: –Büyük Süre –Kısa (görüntü için 1sn, ses 4 sn)

42 Kısa süreli bellek –Bilinçli zihinsel aktivite sırasında o andaki bilginin işlemleme sürecidir –İki ilişkili işlevi vardır; Geçici bilgi depolaması Bilgi işleme

43 Çalışma belleği İşlevi –Zihnin çalışma alanıdır –Bilginin bilinçli ve aktif işlemlenmesini sağlar Kapasitesi –Sınırlı 7 +/- 2 Süre –Kısa (~30s) Bilinçli düşüncenin akışı –Büyük miktarda bilgi akışı sözkonusudur

44 Visual Cache PERCEPTION Inner Speech Inner Scribe Episodic Buffer (Logie, 1995; 2003; Baddeley, 2000) Çalışma belleği

45 Uzun süreli bellek Daha önceki yaşantılar, bilgi ve anılar Bilinen her şeyin temsil edildiği yer Bilginin pasif depolandığı yer Kapasite: sınırsız Süre: yaşam boyu

46 Uzun süreli bellek Squire & Zola, PNAS, 1996

47 Açık Örtük Amaçlı, istemli İstemsiz Çabaya dayalı Çabasız, otomatik Anımsama İlk öğrenme Tanıma Yeniden öğrenme

48 Deklaratif bellek yapıları –Hipokampus ve amigdala –Talamus, hipotalamus ve diensefalonun özel alanları –Ventromedial prefrontal korteks ve bazal forebrain

49 Açık bellek Epizodik bellek –İleriye dönük –Geriye dönük Semantik bellek-düzenlenmiş bilgi –Kavramlar –Önermeler –Sınıflandırmalar –Şemalar –İmajlar

50 Epizodic  Semantik Olaya ilişkin anılar anlam belleğinin kapısını oluştururlar –Herşey olaya ilişkin anı izleri ile başlar Epizodik anılar semantik bilginin anlaşılmasında kullanılabilir Semantik bilgi epizodik anıların oluşmasını kolaylaştırabilir

51 Açık bellek Priming- USB’deki anıların duyu girdileri ile aktivasyonu –Kavramsal priming-anlamla bağlantı –Algısal priming-formla bağlantı Prosedural bellek Koşullanma

52 Açık bellek ASSOCIATION/ SENSORY AREAS (FRONTAL, TEMPORAL, AND PARIETAL LOBES) PARA- HIPPOCAMPAL CORTEX PERIRHINAL CORTEX ENTORHINAL CORTEX DENTATE GYRUS HIPPOCAMPUS CA1 AND CA3 SUBICULUM

53 İşlem belleği-prosedural bellek Beceri, alışkanlık, bilginin kullanımı ile ilgili bilgileri kapsar Sözel değildir ve bilinçdışıdır Bazal gangliyonlar uyaran ile motor tepki arasında otomatik bağlantı kurulmasını sağlar Corpus striatum Premotor ve motor korteks

54 Koşullama Kortikal sistemler (priming) Amigdala (korku koşullaması) Serebellum (Göz kırpma koşullaması) Striatum Korteks

55 Tek yönlü hiyerarşi İşlem belleği Epizodik bellek Semantik bellek

56

57


"BELLEK Prof Dr Süheyla ÜNAL. Bellek Sinir ağları aracılığı ile kolaylaştırılmış yollar Bireyin ihtiyacı olduğu bilgiyi zihnindeki depodan çağırıp, kullanabilmesi." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları