Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

ÖRNEK ALMA Uzm. Dr. Okhan AKIN Uzm. Dr. Zeynep ÇİZMECİ Uzm. Dr. Özlem GENÇ.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "ÖRNEK ALMA Uzm. Dr. Okhan AKIN Uzm. Dr. Zeynep ÇİZMECİ Uzm. Dr. Özlem GENÇ."— Sunum transkripti:

1 ÖRNEK ALMA Uzm. Dr. Okhan AKIN Uzm. Dr. Zeynep ÇİZMECİ Uzm. Dr. Özlem GENÇ

2  Bir hastalığa tanı koyma, tanıyı doğrulama, hastalığın ve tedavinin takibi sırasında klinisyenler laboratuvar analizlerinden net ve kesin sonuçlar beklerler.

3  Fizyolojik faktörler: Bu faktörler test yöntemi ve yöntemin performansıyla alakalı değildir ve değiştirilemez. Diürnal ritm Yaş Cinsiyet v.b.

4 Hata kaynakları  Preanalitik hatalar  Analitik hatalar  Postanalitik hatalar

5 Preanalitik değişkenler 1. İnternal faktörler: Fizyolojik, kişiye ait olan ve değiştirilemeyen faktörlerdir. a. Kişisel değişimler: Vücutta bulunan bir çok analitin konsantrasyonu gün içinde ritmik değişimlere uğrar. Bu değişime “diürnal varyasyon” veya “sirkadien ritm” denilir.

6 Örnekler:  Serum demiri ve kortizol sabah yüksek öğleden sonra düşüktür.  ACTH ve kortizol sabah uyanmaya yakın maksimum, akşamüzeri ise minimum düzeyde bulunur. Bu ritmik değişikliklerin nedeni postür, açlık-tokluk, uyku-uyanıklık siklusları, fiziksel aktivite ve stresdir. Bazı analitler için bu değişim %50’den fazla olabilir.

7 Diğer değişkenler  Yaş  Cinsiyet  Irk  Egzersiz  Gebelik  Diyet  Kahve, sigara ve alkol kullanımı

8 ÖRNEK ALIMI  Örneğin alındığı yer ve alınma şekli Analizleri yapmak için venöz, arteriyal ve kapiller kan örnekleri kullanılabilir. Biyokimyasal testler için bizim daha çok kullandıklarımız venöz kan örnekleridir. Arteriyel örnekler temelde kan gazı ölçümlerinde kullanılmaktadır.

9 ÖRNEK ALIMI 1. Örnek alacak kişinin ilk yapması gereken hastanın ve kan alınacak tüp barkotlarının isim, soyisim ve hasta numarası gibi bilgilerinin kontrol edilmesidir. Yatan hasta Poliklinik hastası

10

11 2. İkinci yapılması gereken kan alacak kişinin kendini korumasıdır. Eldiven (mutlaka olması gerekli) İzole hasta ise, hastanın durumuna ugun önlemler (maske, gözlük v.b.) ÖRNEK ALIMI

12 3. Hastanın açlık durumu sorgulanmalıdır.  Açlık kan şekeri ölçümleri için 8 saat,  Lipid profili ölçümleri için 12 saat  OGTT gebe tarama (50 gr glukoz) açlk gerekli değil  OGTT 75 gr ve gebe yükleme 100 gr’da 8 saat açlık gereklidir.  Demir bağlama kapasitesi ölçümünde 8 saat açlık mutlak gereklidir.

13  Toklukta en fazla artan parametreler: Glukoz Demir Total lipid (özellikle trigliseridler) Alkalen fosfataz (ALP) Lipid oranının artışı (lipemi) diğer parametrelerin ölçümünüde etkilemektedir.  Sürekli yüksek proteinle beslenenlerde serumda BUN (üre nitrojen), fosfor ve ürat değerleri yükselmektedir.  Yüksek proteinli akşam yemeğini takiben (özellikle 1 saatlik periyotta) serumkolesterol ve growth hormon (büyüme hormonu) düzeyleri yükselmektedir.

14  Yemeği takiben mideden HCl (hidroklorik asit) salınımı gerçekleşir ve buna bağlı olarak da plazma klorid konsantrasyonunda azalma karşımıza çıkar. Kanda bikarbonat düzeyi artar. Bu durum bize “orta derecede bir metabolik alkaloz”u düşündürür ve PCO 2 artar.  Toklukta en fazla azalan parametreler de fosfat ve potasyumdur.

15 Çeşitli besinlerin etkisi  Fazla kepekli beslenme kalsiyum, kolesterol ve trigliseridlerin emilimini etkiler  Muz gibi bazı meyvelerde seratonin bulunur ve bunların yenmesi 5-HİAA düzeylerini yükseltir  Avakado insülin sekresyonunu etkileyerek bozulmuş glukoz toleransına yol açar.  Soğan plazma insülin ve glukoz konsantrasyonunu azaltır.  Kafein, adrenal medulladan katekoleminlerin salınımını artırır. Adrenal korteksden kortizol salınımı artar. En önemli etkisi lipid metabolizmasınadır. Plazma serbest yağ asitlerini artırır.

16 Kan örneği alınacak kişinin pozisyonu  Kan alınacak kişi rahat bir pozisyonda oturmalı veya yatar pozisyonda olmalıdır.  İdeal olanı hasta eğer bu pozisyonlarda değilse oturtulmalı veya yatar pozisyona getirilmeli ve 20 dakika beklenmelidir. Kandaki hemodilüsyon ve hemokonsantrasyonun en aza indirgenmesi için gerekldir.

17  Eğer hasta mastektomiliyse mastektomi olan taraftaki ven kullanılmamalıdır. Çünkü lenfatik staza bağlı olarak kan kompozisyonu değişebilir.  Eğer hasta bilateral olarak mastektomiliyse o zaman kollardan biri kullanılabilir.  Ameliyatı takiben 6 aylık periyotta el sırtı veya ayak bileği kullanılmalıdır.

18 Kan alma bölgesi  Antecubital fossa’dan geçen Median kubital ven geniş yüzey alanları olması ve deriye yakın oması nedeniyle yetişkinde ilk tecih edilen yerlerdir.

19

20 Kan alma bölgesi  2. sırada tercih edilebilecek bölgeler el sırtındaki veya ayak bileğindeki venlerdir.  Ancak özellikle diabetiklerde kötü dolaşım unutulmamalıdır.  Hastaya İV mayi verilecekse damar yolunun açılması sırasında örnekler alınabilir.  Eğer hastaya hastalığına bağlı olarak uzun süreli İV ilaç tedavileri uygulanacaksa kan alma bölgesi ilaç tedavilerini etkilemeyecek şekilde tercih edilmelidir.

21 Kan alma bölgesi  Kan alma bölgesi olarak seçilen bölge kan işlemi öncesi mutlaka palpe edilmelidir. Bölgede AV şant veya kanül saptanırsa kullanılmamalıdır.

22 Kan alma bölgesi  Eğer hasta mayi alıyorsa mayi kapatılıp en az 3 dakika beklendikten sonra kan alımı yapılmalıdır.  Mayi giden koldan kan asla alınamaz.  Mayi giden hastada kan örneği ters ekstremiteden veya mayi giden bölgenin altından alınmalıdır.

23 Kan alma bölgesinin hazırlanması  Kan alma bölgesi ve çevresi %70 isopropil alkolle temizlenmelidir.  Temizleme sonrası alkolülün hava ile kuruması beklenmelidir. İğneyle giriş yapmadan önce temizlenen bölgede hiç alkol kalmaması öenmlidir. Çünkü iğneye bulaşacak çok küçük miktar bile örneğin hemoliz olması ve bazı parametrelerde yanlış sonuç elde edilmesi iin yeterlidir.

24 Kan alma bölgesinin hazırlanması  Eğer hasta örneğinden etanol (alkol düzeyi) çalışılacaksa o zaman temizlik maddesi olarak alkol içermeyen 1/750’lik zefiran kullanılmalıdır.  İyot kan alma bölgesinin temizliğinde asla kullanılmamalıdır.

25 Kan alma zamanı  Kan alma zamanı olarak tercih “sabah ” olmalıdır.  Ancak ölçülecek hemen hemen her parametrenin bir sirkadien ritmi olduğu unutulmamalı ve özellikli testlerde muhakkak buna göre zamanlama tercih edilmelidir.

26 Venöz oklüzyon-turnike kullanımı  Turnike uygulaması kan alınacak bölgenin cm üzerinden yapılmalıdır. Eğer turnike olarak tansiyon aletinin manşonu kullanılacaksa 60 mmHg’ya ayarlamak yeterlidir.  Turnikenin 1 dk’dan fazla kalması alınacak örneği etkilemeye başlar ancak asıl etki 3 dk’dan sonra ortaya çıkar.

27 1-3 dk arası turnike uygulamasının serumda yarattığı değişiklikler Total protein% 4.9  Demir% 6.7  Total lipid% 4.7  Kolesterol% 5.1  AST% 9.3  Bilirubin% 8,4  Potasyum% 6.2 

28  Turnike kullanılarak kan alımında genelde ilk alınan tüp dolaşımdaki kanın kompozisyonunu en yi emsil eden tüptür. Bu nedene Ca, elektrolit ölçümleri gib kiritik ölçümler bu tüpten yapılmalıdır. (yani ilk olarak biyokimya testlerinin kanını al)  İlk tüpte proteinin etkilenme oranı %0-5 arası iken, 3. tüpte %10 ve üzerine çıkar.  Uzun süreli stazda protein ve protein-bağlı maddelerin konsantrasyonu %15’e kadar artar. Venöz oklüzyon-turnike kullanımı

29  Hastadan kan alırken veya girişim yaparken yumruğun sıkılıp açılması yapılmamalıdır.  Yumruğun sıkılması plazmada potasyum, fosfat ve laktat konsantrasyonunu artırmaktadır. Laktat birikimi pH’ı düşürürü ve iyonze kalsiyum konsantrasyonunu atırır. İyonize kalsiyum turnike açıldıktan 10 dakika sonra nrmal düzeylerine ulaşır.

30 Vakumlu tüpler  Vakumlu tüpler günümüzde artık rutin olarak kullanılmaktadır  Bazı vakumlu biyokimya tüplerine silika eklenmiştir. Silika phtılaşmayı hızlandırır ve hemolizi engeller.  Bazı tüplerde serum ayırıcı jel bulunur. Bu polimer jel inert bir maddedir ve spesifik gravitesi yaklaşık 1.04’dür. Tüp santrifüjlendiğinde jel kanın şekillli elemanlarıyla serumun arasına girer ve ayrımı sağlar. Böylece hücrelerden süpernatanta madde salımı ve hücrelerin glukoz gibi metabolitleri kullanması engellenir.

31

32 Konulacak volüm Katolog noLot no Son kullanma tarihi Sterilizasyon indikatör Tek kullanımlık sembolü Eklenen maddeÇizgiye kadar doldurun

33

34

35 Vakumlu tüple kan alımı  Kan alma tüp sırası 1. Varsa ilk olarak steril kültür tüpü 2. Kırmızı kapaklı, içinde madde yok. 3. Koagülasyon sitratlı tüp (mavi) 4. Jelli serum tüpü (kırmızı/siyah) 5. Heparinli tüp (yeşil) 6. EDTA’lı tüp (lavanta ) 7. Gri kapaklı tür

36 Vakumlu tüple kan alımı  Her tüp adaptöre yerleştirildikten sonra vakumu bitene yani kendiliğinden kan alımı durana kadar beklenmelidir.  Tüplerin içine alacağı kan miktarı ve tüpün içindeki kan/antikoagülan madde oranları standart olarak belirlenmiştir.  Eksik alınan numunelerde özellikle de EDTA ve sitrat gibi madde taşıyanlarda kan/antikoagülan madde oranı bozulacağı için çalışılacak test etkilenecektir.

37

38 Konulacak volüm Eklenen maddeÇizgiye kadar doldurun

39 Vakumlu tüple kan alımı  Her tüp dolduktan ve tüp adaptöründen çıkarıldıktan sonra en az 5 kez yavaşça alt üst edilerek içindeki silika, EDTA, sitrat, lityum, heparin gibi maddelerle karışması sağlanmalıdır.  Tüpler asla karıştırılmadan bırakılmamalıdır.  Tüpler asla sert şekilde çalkalanmamalıdır.

40

41 Tüp tipi Eklenmiş madde Kapak rengi AlternatifKullanımı Jelli tüpler Polimer jel/silika aktivatör Kırmızı/ siyah Altın rengi Serum elde edilir. Biyokima testleri, hormon analizleri gibi bir çok testte kullanılır. Polimer jel/silika aktivatör/ lityum heparin Yeşil/griAçık griKatekolamin ölçümleri……… Serum tüpleri (eklenen madde yok) Silikon kaplı Kırmızı Serum elde edilir. Biyokima testleri, hormon analizleri gibi bir çok testte kullanılır. Kaplanma mış KırmızıPembe

42 Biyokimya tüpleri

43 Serum tüpü (eklenen madde +) ThrombinGri/sarıPortakal Serum elde edilir. Biyokima testleri, hormon analizleri gibi bir çok testte kullanılır. Pıhtı aktivatörü Sarı/kır mızı Kırmızı Thrombin Açık mavi Tam kan/plazma tüpleri K 2 EDTA (kuru) Lavanta Kanın santrifüjlenmesiyle plazma elde edilir. Tam kan sayımı, sedimentasyon ölçümü, moleküler testler, K 3 EDTA (sıvı) Na 2 EDTA (kuru) Sitrat, trisodyum (koagülasy on) Açık mavi Kanın santrifüjlenmesiyle plazma elde edilir. Koagülasyontestleri

44 Hemogram tüpleri

45 Koagülasyon tüpleri

46 Tam kan/plaz ma tüpleri Sitrat, trisodyum (koagülasyon) Açık mavi Kanın santrifüjlenmesiyle plazma elde edilir. Koagülasyontestleri Sitrat, trisodyum Siyah Sedimentasyon ölçümü (genelde, bizde EDTA’lı tüp kullanılıyor) Sodyum floridGriAçık griOGTT ve glukoz ölçümleri Heparin, lityum Yeşil Potasyum oxalat veya lityum iodo asetat Açıkgri

47 Heparinli plazma tüpleri

48 Sodyum florid/potasyum oksalat tüpleri

49 Eser element tüpleri

50 Kurşun ölçümü Heparin, sodyum Kahverengi Koyu mavi Kahverengi Koyu mavi Eser element Silikon kaplı Koyu mavi Acil çalışmalar SilikonkaplıGri/sarıPortakal

51 Kross match tüpleri

52

53 Enjektörle kan alımı  Özellikle girişimi zor venlerde tercih edilir.  Damara 15 derecelik açıyla girişim yapılır  Kan alındıktan sonra hızla kan alma tüpüne kan boşaltılmalıdır. Kan tüpr boşaltılırken tüpün kapağı açılır, enjektörün iğnesi çıkartılır ve enjektörün ucu tüp duvarına temas ettirilerek yavaşca boşaltılır  Antikoagülanlı tüplere kan ilk önce ve hiç bekletilmeden konup, tüp hemen alt üst edilerek karıştırılmalıdır.

54

55 Kapiller örnek alımı  Ne zaman yapılır? Örnek hacmi düşükse, özellikle pediatrik hastalar Tekrarlayan kan alımlarına bağlı venlerde problem olduysa Hasta yanıklıysa veya geniş bandaj uygulamaları varsa  Genelde bu teknik örneğin alınıp direkt ölçüldüğü hasta başı testlerde kullanılmaktadır.  Tercih edilecek yerler topuk, parmak ucu, ayak parmağıdır.

56 Topukta en uygun alım yerleri

57

58 Kapiller örnek alımı  Uygun bölge %70 isopropil alkolle silinir.  Alkolün kuruması beklenir  Lancetle tek ve sert bir darbeyle uygun bölge delinir.  Derinlik kemikle teması engellemek için <2.5 mm olamalıdır.  Enfeksiyonu engellemek için her seferinde ayrı bölgeler seçilmelidir.  Delinen bölgeden kanın kendiliğinden gelmesi beklenmelidir. ASLA SIKILARAK KAN ÇIKARTILMAMALIDIR.

59 Kapiller örnek alımı  Kanın çıkışını kolaylaştırmak içi bölge delmeden önce 3 dakika kadar ısıtılabilir.  İlk çıkan damla silinir ve 2 damla hafif bir temasla kan alma tüpüne alınır.  Kan uygun tüpe alındıktan sonra beklemeden tüpün alt üst edilerek karıştırılmalıdır.

60  Hastanemizde Kapiller hematokrit ölçümü (başlıyacak) Kapiller kan gazı ölçümü (yapılıyor) Kapiller kan örneği tüpleri (laboratuvardan istenebilir)

61  Kapiller kan örneği venöz kandan çok arteriyel kana yakındır.  Kapiller kan pH, PCO2, PO2 ve oksijen satürasyonu arteriyel kandan anlamlı farklı değildir  Venöz glukoz kapiller glukoza göre düşüktür. Farklı bölgelerden alınan kanların kompozisyonu farklıdır

62 Kapiller değeri>venöz değeri (%) Kapiller değeri=venöz değeri (%) Kapiller değeri

63 AnalitArteriyalSantral venPeriferal ven ALT Albumin ALP AST20 21 Ca Cl CK GGT1314 K43,93,8 Na Total protein BUN Ürik asit81 79

64

65 Arteriyal kan örneği alımı  Tercih edilecek yerler El bileğinde radial arter Özellikle yaşlılarda tercih edilmeli

66 Dirsekte brachial arter

67 Kasıkta femoral arter Genelde tercih edilen arterdir

68 Arteriyal kan örneği alımı  Neotallerde kan gazı örneği almak için en iyi tercih umblikal arterdir.  Büyük çocuklarda ve yetişkinlerde kapiller örnekde kullanılabilir. Kapiller örneklerin pH ve PaCO2 düzeyleri kabul edilebilir sınırlardadır. Ancak bu PaO2 için her zaman geçerli değildir.  Fakat kan dolaşımı yavaş, azalmış kardiak outputlu hastalarda, hipotansiyonu olanlarda ve vazokonstruksiyonu olanlarda tercih edilmemelidir.


"ÖRNEK ALMA Uzm. Dr. Okhan AKIN Uzm. Dr. Zeynep ÇİZMECİ Uzm. Dr. Özlem GENÇ." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları