OSTEOPOROZ VE KIRIK RİSKİ ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA BÖLÜMÜ

Slides:



Advertisements
Benzer bir sunumlar
Postmenopozal Osteoporoz Tanı ve Tedavide Güncel Yaklaşım
Advertisements

TOPLUMSAL DUYARLILIK PROJELERİ
BİRİNCİ BASAMAKTA HİPERTANSİYONA YAKLAŞIM
UYKU APNE SENDROMU KLİNİĞİ Olgunun Değerlendirilmesi
OSTEOPOROZ (KEMİK ERİMESİ)
PRİMER BİLİER SİROZ DR ERİM GÜLCAN.
CÜTF FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ABD
Kırıkkale Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezi (KETEM)
Diabetik Nefropati Son dönem böbrek yetmezliğinin 1/3 nedenidir ve görülme sıklığı hızla artmaktadır. Tip 1 DM otoimmün mekanizma; insülin ve C-peptit.
OSTEOPOROZ NEDİR? En sık görülen metabolik kemik hastalığı olan osteoporoz düşük kemik kütlesi ve kemik mikro yapısının bozulması sonucu kemik kırılganlığının.
DİYABETİK HASTA TAKİBİ VE DİYABETİK AYAK
Sağlam Birey Takibi Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Eylül 2009 Doç. Dr. Zekeriya Aktürk / 10 1.
Uzm Dr Duygu KURTULUŞ HNH FTR Kliniği K
Osteoporoz Tanı ve Tedavi Prensipleri
Dr. Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi
HİPERPOTASEMİ’YE YAKLAŞIM
Multipl Myelom.
Kanser tedavisi uygulanan hastaların beslenme durumunun değerlendirilmesi ve takibi- Terminal dönemde beslenme desteği yapılmalı mıdır? Artıları ve eksileri.
OSTEOPOROZ RTM.
OSTEOPOROZ BULAŞICI OLMAYAN HASTALIKLAR VE PROGRAMLAR ŞUBESİ.
MENOPOZ VE BESLENME.
Birinci Basamakta Hipertansiyon
ÇOCUKLARDA FİZİKSEL AKTİVİTE VE FİZİKSEL UYGUNLUK
Sağlıklı Yaşlanma Yrd.Doç.Dr.Ümit Dündar Afyon Kocatepe Üniversitesi
MENOPOZ Prof.Dr. İnanç Mendilcioğlu Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi
Hazırlayan:Stj.Dr.Yasin YARDİBİ Prof.Dr.Itır YEĞENAĞA
Uzm.Dr. Esin KORKUT Doç.Dr. Yusuf AKCAN
OLGU 1 Prof. Dr. Hidayet SARI.
ULUSAL DİYABET KONGRESİ KONSENSUS GRUBU
ÜRO-ONKOLOJİYE GİRİŞ Doç. Dr. Enver ÖZDEMİR
GEBE DİYABETİKTE YAKLAŞIM
KADIN ÜREME ORGAN KANSERLERİ (ENDOMETRİUM,OVER )
KRONİK BÖBREK HASTALIĞI TANI ve YAKLAŞIM
İLERİ YAŞ KADIN SAĞLIĞI
Karın travmalarına yaklaşım
OSTEOPOROSİS. PREVENTION OF OSTEOPOROSIS  PRIMERY PREVENTION Reaching the highest peak bone mass  SECONDARY PREVENTION Reducing bone loss with medical.
TİROİD NODÜLLERİNE YAKLAŞIM
Betül GÜLEBENZER, Berivan KARATAŞ, Merve ERDOĞAN
OSTEOPOROZDA TANI ve TEDAVİ
MAGNEZYUM METABOLİZMASI BOZUKLUKLARI
YAYGIN AĞRILI HASTAYA YAKLAŞIM
YAŞLILARDA LABORATUVAR TESTLERİNİN YORUMLANMASI
PULMONER REHABİLİTASYON ve EVDE BAKIM MERKEZİ
Anamnez  Adı, Soyadı: M. U  Yaş: 72, erkek  Şikayeti: B el ağrısı  1 hafta önce kendiliğinden şiddetli bir şekilde başlamış.
Eskişehir Osmangazi Ü. Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları ABD
BEL AĞRILI HASTA AYIRICI TANISI
BEL veDİZ AĞRILI HASTA AYIRICI TANISI
OLGU 8 Prof. Dr. Hidayet SARI.
BEL KALÇA AĞRILI HASTA AYIRICI TANISI
Osteoporoz Tedavisinde SERM’ler ve Diğer Yöntemler Prof. Dr
ADI:ÖZGÜR SOYADI:GÖKKAYA NO: ÖGRETMEN :MUSTAFA İLKAN ÖDEV: KEMİK MİNERAL DANSİTOMETRE CİHAZI HAKKINDA BILGI.
KRİTİK HASTA ÇOCUĞUN BESLENMESİ
Hem. Serpil YÜKSEL 1.Ortopedi ve Travmatoloji Kliniği 2005
Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji Bilim Dalı Olgu Sunumu 26 Kasım 2015 Perşembe Ar. Gör. Dr.
Arş.Gör.Dr. Rahman Kuri 09/02/2016
METABOLİK KEMİK HASTALIKLARI
GÖRME TARAMA GKD ANNE SÜTÜ.
Lokomotor Sistem Biyokimyası
Sigara, Alkol ve Madde Bağımlılığı Rehberlik ve Tarama Programı Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinde Alkol ve Madde Kullanımına Yönelik KISA MÜDAHALE.
Beslenme Durumunun Saptanması GİRİŞ
YAYGIN AĞRILI HASTAYA YAKLAŞIM
KLİMAKTERİK DÖNEM Kadınların üreme çağından over fonksiyonlarının kaybolduğu çağa geçtiği bir yaşam dönemidir yaşta başlar-ihtiyarlığın başlangıcı.
SODYUM VALPROAT VE LEVETİRASETAMIN KEMİK METABOLİZMASI ÜZERİNE ETKİLERİNİN HASTA GRUPLARI VE ANTİEPİLEPTİK ALMAYAN BENZER YAŞ GRUBUNDAKİ POPULASYONLA KARŞILAŞTIRILMASI.
ROMATOİD ARTRİTTE D VİTAMİNİNE KLİNİK BAKIŞ
İnt.dr.Emrah patat ktü tıp fakültesi aile hekimliği stajı
AZALMIŞ KEMİK MİNERAL DANSİTESİ VE HİPERKALSİÜRİLİ HASTALARDA BİFOSFANATLAR Sağlık Slaytları
Uzm.Dr. Esin KORKUT Doç.Dr. Yusuf AKCAN
Sunum transkripti:

OSTEOPOROZ VE KIRIK RİSKİ ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA BÖLÜMÜ POSTMENOPOZAL OSTEOPOROZ VE KIRIK RİSKİ DOÇ. DR. AYŞİN ÖGE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA BÖLÜMÜ

Osteoporoz Nedir? Azalmış kemik kütlesi ve kemik dokusundaki mikroyapıda bozulma ve kırılganlık artışıyla sonlanan sistemik bir iskelet hastalığıdır. NIH Consensus Development Panel on Osteoporosis. JAMA, 2001

Normal Osteoporotik Ağır Osteoporotik These images illustrate the microarchitecture of vertebrae of normal bone, osteoporosis and severe osteoporosis. In the normal bone, note the perpendicular orientation between the horizontal and vertical trabeculae. This interconnectivity of the three-dimensional lattice of the trabeculae makes the vertebral bodies particularly well suited to support compressive loads. In the osteoporotic vertebrae, one sees loss of connectivity, with interrupted or truncated rods, and thinning of trabecular plates. Note that the loss of horizontal or lateral struts occurs before loss of vertical struts, resulting in reduced load-bearing capacity, decreased bone strength and a greater susceptibility to fracture. This helps us understand why the definition of osteoporosis includes a reference to both a loss in mass or bone density as well as microarchitectural deterioration.

Osteoporoz tanımı Tanısal kriter Klasifikasyon T değeri > –1 Normal -2.5 <T değeri < –1 Osteopeni T değeri < – 2.5 Osteoporoz T değeri < – 2.5 + frajilite kırığı Ağır/yerleşmiş osteoporoz T değeri; Genç erişkinlerde ort. kemik kütlesinin standart sapması Z değeri; Kişinin kendi yaş grubunun ort. kemik kütlesinin standart sapması WHO, 1994

Frajilite fraktürü: Normal bir kemiğin kırılmasına sebep Frajilite fraktürü: Normal bir kemiğin kırılmasına sebep olmayacak derecedeki hafif travma sonucu oluşan kırık WHO, 1998 Klinik olarak frajilite fraktürü insanın kendi ayakta duruş yüksekliğinden daha az bir yükseklikten düşmesi gibi minimal bir travma ya da hiç travma olmadan kırık olması olarak tanımlanabilir.

Osteoporoz, artmış kırık riski için iyi bir göstergedir 35 30 25 20 % vertebra kırıkları 15 2 x 10 Çok sayıda araştırmada düşük kemik mineral yoğunluğunun artmış bir vertebra kırığı riskinin iyi bir öngörücüsü olduğu gösterilmiştir. Bu grafikte görüldüğü gibi, düşük KMY ilerideki bir vertebra kırığı için artmış riskin iyi bir göstergesidir. KMY’de 1SD’lik bir azalma kırık riskinde 2 kat artışı yansıtmaktadır. Referans: Watts et al., ASBMR 2001, symposium session. 5 –1SD -5 -4 -3 -2 -1 T–skoru Watts, ASBMR 2001

Postmenopozal Osteoporoz Kırık Bilek Vertebra Kalça

Kadında Yaşam Boyu Kırık Riski İnsidans/100 000 kişi-yıl 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 4000 3000 2000 1000 Kalça Vertebra El bileği Bu slaytda osteoporotik kırıkların yaşla birlikte arttığı görülüyor. Kadınlarda bu artış özellikle ön kol kırıklarının artışı ile 45 yaşında başlıyor, 65 yaşından sonrada kalça kırıkları eksponansiyel olarak artıyor. Vertabra kırıkları ise yaşla birlikte lineer olarak artıyor. Cooper C and Melton LJ. Trends Endocrinol Metab 1992 3: 224-229 Cooper C and Melton LJ. Trends Endocrinol Metab 1992 3: 224-229

Osteoporoz-Epidemiyoloji Sık görülür – dünyada 200 milyon kadın1 50 yaşın üzerinde % 15 (en az bir bölgede) 60-70 yaş grubundaki kadınlarda 1/3 oranında 80 yaş üzerindeki kadınlar 2/3 oranında 50 yaş üstündeki kadınların %20-25’inde bir veya daha fazla vertebral kırık görülür2 ABD: %25 Avustralya: %20 Batı Avrupa: %19 Danimarka: %21 İskandinavya: %26 1. International Osteoporosis Foundation 2. Melton LJ 3rd et al. Spine 1997

Türkiye’de Postmenopozal Osteoporoz Sağlıklı 849 kadın (20-84 yaş) 20-39 yaş grubunda kemik-mineral yoğunluğu değerleri normal bulunurken, 40-59 yaş grubunda tüm lokalizasyonlarda belirgin olarak kemik-mineral yoğunluğu azalması saptandı. Ertüngealp E ve ark. Climacteric, 1999 118 postmenopozal kadın Çok doğum yapanlarda, cerrahi menopoz ve 5 yıldan uzun süreli menopozda olanlarda osteoporoz riskinin arttığı saptandı. Biberoğlu ve ark. Int J Gynaecol Obstet, 1993 515 kadın, 12 şehir, 22 merkez Türk kadınının kemik mineral yoğunluğu ABD ve Avrupa referanslarına göre % 5 daha düşüktür. Dilşen G. Ve ark. Aktüel Tıp, 1997

Kırık Niçin Önemli? Sırt ağrısı Deformite, kifoz, Boy kısalması Uyku bozuklukları Günlük aktivitede azalma, verimsizlik Solunum güçlüğü Anksiyete ve depresyon Kendine güven kaybı Yaşam kalitesinde azalma

Kırık Niçin Önemli? Kalça kırığı (yaşam boyu risk) 1/6 Meme Kanseri (yaşam boyu risk) 1/9 Meme kanserinden ölüm oranı kalça kırığından ölüm oranından düşük! ABD’de 1 yıllık maliyet 17-20 Milyar Dolar! Cummins SR. Arch Intern Med, 1989 Melton LJ. J Bone Miner Res, 2000

Kalça Kırığı Niçin Önemli? Kalça kırığı oluştuktan sonraki 1 yıl içinde olguların % 20-25’i yaşamını yitirir. % 25 olgu normale dönmek için uzun dönem bakıma gereksinim gösterirken, % 50 olgu kırık öncesi yaşamlarına tam olarak dönememektedir.

Kırık nasıl oluşuyor ? Hiperkolesterolemi kalp krizi Kan basıncı yüksekliği İnme Düşük kemik mineral yoğunluğu Kırık

NIH Konsensus Bildirisi 2000 Kemik Gücü NIH Konsensus Bildirisi 2000 Kemik Kalitesi Kemik Gücü Kemik Yoğunluğu ve Kemik mimarisi (Makro ve mikro yapı) Turnover hızı (yapım ve yıkım oranı) Hasar birikimi (“micro crack”) Mineralizasyon durumu Matriks (kollagen,çapraz bağlar) Shifting the Osteoporosis Paradigm - Bone Strength According to the NIH Consensus Statement, bone strength reflects the integration of bone quality and bone density. Bone density is expressed as grams of mineral per area or volume. Bone quality refers to architecture, turnover, damage accumulation [microcracks], and mineralization.1 1NIH Consensus Development Panel. JAMA. 2001;285:785-795. NIH Consensus Development Panel on Osteoporosis Prevention, Diagnosis and Therapy. JAMA, 2001

Kemik Mineral Yoğunluğu - BMD Nereyi Ölçelim ? Ne ile Ölçelim ? Kimleri ölçelim ? Ne sıklıkla ölçelim ?

Kemik Mineral Yoğunluğu Ölçüm Noktaları Merkezi Omurga Kalça Periferik Önkol Kalkaneus El - falansklar - metakarplar Ölçümün yapıldığı bölgeden bağımsız olarak, azalmış kemik kütlesi gelecekte kırık riskinde artma ile ilişkilidir.1 Bu nedenle, kemik dansitometrisi osteoporozlu veya osteoporoz riski taşıyan hastaların tanı ve tedavisinde primer teknolojidir. 1,2 Dansitometri, kırık meydana gelme riskini önceden belirler; kimlerin tedavi edilmesi gerektiğini anlamak için kullanılabilir. Ve aynı zamanda tedaviye yanıtları izlemek için yararlıdır. Bu tür ölçümler kırıkların meydana geldiği merkezi bölgelerde yapılabilir, fakat aynı zamanda periferik ve ihtiyaca yönelik bölge ölçümleri de mevcuttur. KMY ölçümlerinin yapıldığı bütün bölgeler, gelecekteki olası bir kırılmayı aynı derecede başarıyla öngörmektedirler. Ancak, önkol veya ayak bileğinden yapılan bir ölçümle omurgadaki kemik yoğunluğunu anlamak zordur. İzlemek de sonuçlardaki farklılığı ortaya koyabilir. Örneğin; alendronat tedavisi önkolda hiçbir etki yaratmayabilir, ancak omurgada ve femurda yoğunluğu artırabilir. Biyokimyasal belirteçlerin kemik kaybını, kemik yoğunluğunu ve kalçada kırılma riskini gösterdiğine dair artan kanıtlar mevcuttur. Eldeki veriler, kemik rezorpsiyonunun idrardaki belirteçlerinin, kemik mineral yoğunluğunun HRT tedavisine verdiği yanıtı görmek ve aynı zamanda HRT’nin terapötik etkilerini izlemek için spesifik yetenekleri olduğunu düşündürmektedir. 3,4 Klinik uygulama açısından, KMY ölçümleri tarafından sağlanan bilgiler kemik belirteçleri tarafından gelen bilgilerle desteklenebilir. Özellikle, kemik rezorpsiyon belirteçleri KMY ölçümünün verebildiğinden daha kısa zamanda tedaviye yanıt konusunda bilgi verebilirler. References: 1) Cummings SR, Black DM, Nevitt MC, et al and the Study of Osteoporotic Fractures Research Group. Appendicular bone density and age predict hip fracture in women. JAMA. 1990;263:665-668. 2) Notelovitz M. Osteoporosis: screening, prevention, and management. Fertil Steril. 1993;59:707-725. 3) Chesnut CH, Bell NH, Clark GS, et al. Hormone replacement therapy in postmenopausal women: urinary N-telopeptide of Type I collagen monitors therapeutic effect and predicts response of bone mineral density. Am J Med. 1997;102:29-37. 4) Garnero P, Sornay-Rendu E, Chapuy M-C, Delmas PD. Increased bone turnover in late postmenopausal women is a major determinant of osteoporosis. J Bone Miner Res. 1996;11:1531-1538.

Kemik Mineral Yoğunluğu Ölçüm Yöntemleri Direkt radyografi Single Photon Absorptiometry (SPA) Dual Photon Absorptiometry (DPA) Dual Energy X-ray Absorptiometry (DEXA) Quantitative Computed Tomography (QCT) Quantitative Ultrasound Radiogrammetry - Digital imaging analysis MRI KMY ölçümü için günümüzde kabul edilen altın satndart DEXA’dır. Bu yöntemle santral ve periferik bölgelerde KMY tayini mümkün olup, böylelikle önemli osteoporotik kırıkların (ör: kalça) görülebileceği ölgelerde KMY tayininin doğru tespiti mümkündür. DEXA ile kalça, omurga ve tüm vücutta KMY ölçümü yapılır. Radyasyon temelli KMY ölçüm yöntemlerinin esası, röntgen ışınlarının emilmesi prensibine dayanır. Kemik yoğunluğuna göre, kemiğin ionize radyasyonu emmesi değişir. KMY ne kadar fazla ise emilen enerji o kadar artar. Bunun dışında son zamanlarda, muayenehane koşullarında yapılabilen kantitatif USG yöntemiyle kalça, topuk, diz gibi bölgelerden ölçüm yapmak mümkünse de, kalça kırığını öngörmede en hassas bölge topuktan (kalkaneus) yapılan ölçümlerdir.

Vertebra’da morfometrik analiz Radyografilerle vertebra kırıklarını bile saptamak her zaman kolay değildir, Direkt radyogramda osteoporozu tanımak için ise KMY’nun % 30-40’lık bir kayba uğraması gerekir. Hp Ha Hp Ha Bir röntgenle bile, vertebra kırıklarını saptamak her zaman kolay değildir. Genant, vertebra kırığı tanısı koymak için kantitatif bir yöntem önermiştir. Bu, 3 ölçümle kolaylıkla yapılabilir: vertebranın posterior boyu, ortadaki boyu ve anterior boyu. Bu üç ölçümden birinin bitişik vertebra gövdesindeki benzer bir ölçümden %15 daha düşük olması halinde, vertebra kırığı morfometrik olarak doğrulanır. Dolayısıyla bu resimde, her iki radyografi de bir kırığı göstermektedir. Sağdaki kırığı gözden kaçırmak son derece kolaydır, ancak her iki kırığın da klinik sonuçları vardır. Referans: Genant et al., Vertebral fracture assessment using a semiquantitative technique, JBMR 1993, 8(9):1137-1148 Genant et al. JBMR 1993

Single / Dual Foton Absorbsiyometrik Yöntemler Radyoizotop (I 125 ve Gd 153) kullanılır Perifer ölçümleri mümkündür (SPA’da) % 3-5’lik ölçüm hatası vardır, 3-5ve 10-15 mrem radyasyon alınır Kortikal ve trabeküler kemik ayrımı yapılamaz Periferik ölçüm sonuçları vertebralarla çok uyumlu değildir Ekonomik olması dolayısıyla epidemiyolojik çalışmalarda işe yarayabilir Rutin kullanımda önemini yitirmiştir.

Kantitatif Ultrasonografi (qUSG) Temel 2 teknik ile periferik (kalkaneal) ölçüm yapar BUA (Broadband Ultras. Attenuation) SOS (Spead of Sound) Kemiğin kütlesine ek olarak, yapısı ve materyal özelliklerini de yansıtır. (elastisite – stiffness ölçümü) Osteoporoz tanısında uluslar arası geçerliliği yok Radyasyon içermemesi, ucuz olması avantajı DEXA yok ise yaşlı popülasyonda kullanılabilir Kullanılacaksa takipte değil risk değerlendirilmesinde kullanılmalı

Kantitatif Tomografi (qCT) Santral ve periferik ölçüm yapılabilir Konvansionel CT cihazlarının kullanımı için kalibrasyona gerekir. Trabeküler kemik hakkında detaylı bilgi verir.(Volümetrik ölçüm) Dejeneratif hastalıklardan etkilenmez Trabeküler kemiğin tedaviye iyi yanıt vermesinden dolayı tedavinin monitörizasyonunda kullanılabilir. Ancak % 4-11 arası variabilite bildirilmiştir. Radyasyon içerir (100-500 mrem), kalite kontrolü zordur, ve DEXA’dan pahalıdır.

Dual Enerji X-ray Absorbsiyometri (DEXA) Pekçok otorite tarafından risk değerlendirmesi için en uygun yöntem olarak kabul edilmektedir. İki boyutlu alan ölçümü verir DEXA’nın kalçadaki doğruluk oranı % 90’ın üzerindedir. Femur kırıklarını en iyi predikte eden ölçüm femur boynu DEXA ölçümüdür.

DEXA-Farklı zamanlarda yapılan ölçümler kıyaslanırken Mümkün olduğunca aynı marka cihazla yapılmalı. Değerlendirilen bölgelerin aynı olması gerekir. Değerlendirme, aynı kişi veya aynı eğitimi almış kişilerce yapılmalı. Cihazların kalibrasyonu en azından haftalık yapılmalı. Aynı değerler kıyaslanmalıdır ( Z skorla T skoru, ya da BMD ile BMC kıyaslanamaz!) İki ölçüm arasında ölçümü etkileyen diğer artefaktlar dikkate alınmalıdır. (Kompresyon kırıkları, osteofitler, aort kalsifikasyonları vb.)

Dual Enerji X-ray Absorbsiyometri (DEXA) Zayıf Yanları Kortikal ve trabeküler kemik ayrımı yapamaz. Kırık riski açısından tek başına spesifisitesi yüksek ancak sensitivitesi düşüktür (% 50) osteoporotik fraktürlerin % 50’si osteoporozu olmadığı düşünülen grupta olacaktır. Osteomalasi, kalsifikasyonlar, osteoartirit, obesite gibi durumlardan etkilenebilir. Kemik kalitesi hakkında net bilgi vermez

1985-1994 arası prospektif kohort çalışmalar base-line ölçümler değerlendirilmiş, 11 çalışma, 90.000 hasta, 2000 fraktür BMD ölçümü fraktür riskini tahmin edebilir ama fraktür geçirecek bireyleri saptayamaz. Marshall D Meta-analysis of how well measures of bone mineral density predict occurrence of osteoporotic fractures. BMJ. 1996

KMY (BMD) Ölçüm Endikasyonları 65 yaş ve üzerinde risk faktörü olmayan hastalar Daha erken yaşta (50-65 yaş) olup risk faktörü olanlar Osteoporoz için aile hikayesi 45 yaş ve üzerinde az travma ile fraktürü olan hastalar Sigara içmekte olan hastalar Düşük kilolu olanlar (<57 kg) Osteoporoz için tedavi alacak olan hastalar NAMS’a göre, tekrarlanacak KMY testi tedavi edilmeyen kadınların bazı gruplarında 3 ila 5 yıl içinde düşünülmelidir: Bu gruplar; Ek risk faktörü bulunmayan ve femur T skoru – 2’nin üzerinde bulunan, 65 yaşından genç postmenopozal kadınlar En az bir osteoporoz risk faktörü ve femur T skoru – 1.5’un üzerinde bulunan, 65 yaşından genç postmenopozal kadınlar Osteoporoza bağlı kırığı olmayan ve femur T skoru – 2.5’un üzerinde bulunan, 65 yaş ve üstündeki postmenopozal kadınlar National Osteoporosis Foundation Guides

NORA çalışmasında artmış osteoporoz riski ile ilgili faktörler (150.000 kadın) (National Osteoporosis Risk Assessment) Odds Ratio (95% CI) Faktör Halen kortizon kullanımı Halen sigara içimi Önceden sigara içimi Annede fraktür hikayesi 1.63 (1.47-1.81) 1.58 (1.48-1.68) 1.14 (1.10-1.19) 1.16 (1.11-1.22) Siris E, et al. JAMA. 2001

1 Majör veya 2 Minör Risk faktörü tara! Majör Risk Faktörleri Minör Risk Faktörleri Yaş >65 Vertebral kompresyon fraktürü Frajilite fraktürü Ailede osteoporotik fraktür hikayesi (özl. annede kalça) Sist. glukokort. tedavisi (> 3 ay) Malabsorbsiyon send. Primer Hiperparatiroidi Düşmeye meyil Direkt grafide osteopeni Hipogonadizm Erken menopoz (< 45) RA Klinik hipertiroidi hikayesi Kronik antikonvulsan tadavisi Düşük diyet kalsiyumu Sigara Aşırı alkol alımı Aşırı kafein alımı Düşük kilo (<57) Kilo kaybı (25 yaş. >% 10) Kronik heparin tedavisi 1 Majör veya 2 Minör Risk faktörü tara! Canadian Guidelines for Osteoporosis, 2002

BMD’yi ne sıklıkla ölçelim ? İdeal ölçüm aralıklarının belirlendiği hiçbir çalışma yoktur Testlerin keskinlik yetersizliğinden dolayı tedavi etkinliğinin değerlendirilmesi için en azından 2 yıllık bir süreç gereklidir. Başlangıçta osteoporotik olmayan kişilerin yeniden kontrolü için daha da uzun sürelere ihtiyaç vardır. Başlangıç BMD’si belirgin düşük olup diğer risk faktörlerini taşıyan ve kemik kaybına yol açma olasılığı olan tedavileri kullanan hastalarda (kronik steroid kullanımı, renal transplantlılarda immunsuppressif tedaviler) bir yıldan daha sık aralıklarla (örneğin 6 ayda bir) ölçüm yapılabilir. U.S. Preventive Services Task Force, Screening for Osteoporosis in Postmenopausal Women: Recommendations and Rationale, 2002

Biyokimyasal Kemik Belirteçleri Formasyon Serum Kemik Alkalin Fosfataz (BAP) Tip I kollajen C-terminal propeptidleri Tip I kollajen N-terminal propeptidleri Osteokalsin Rezorpsiyon İdrar Tip I kollajen C-telopeptidleri (CTx) Deoksipridinolin (Dpd) Crosslinked N-telopeptidleri (NTx) Pridinolin (Pyd) Serum Kemik “turnover” ının biyokimyasal belirteçleri osteoporoz için tanı koyduramaz, kemik yoğunluğunu ölçemez veya kırılma riskini öngöremez. Bununla birlikte, bu testler KMY’dan daha sık olarak terapötik yanıtı izlemek, kemik kaybı oranlarını ortaya çıkarmak, ve tedaviye yanıtı ölçmek için yapılan değerlendirmelerde kullanılmaktadır. KMY’daki değişikliklerin gözlenebilmesinden önce kemik turnover’ındaki değişiklikler ölçülebilir. Bazen bu ölçümler aynı günlerde yapılabilmektedir. Ancak, bu tür belirteçlerin günlük klinik uygulamalardaki önemi kayıtlara geçmemiştir. Kemiğin yeniden yapılanma oranı kemiğin sağlamlığını etkiler. Kemiğin yeniden yapılanması, kemik turnover’ının kanda ve idrardaki surrogate belirteçlerini ölçmek suretiyle test edilebilir. Belirteçler, serum veya idrar kullanarak hem kemik formasyonunu hem de kemik rezorpsiyonunu test edebilirler.

Biyokimyasal Kemik Belirteçleri Biyokimyasal belirteçler kemik metabolizmasındaki akut değişikikleri yansıtırlar HRT verilmesini takiben belirteçler ile kemik turnover’ındaki azalma belirlenebilir NTx, CTx ve osteokalsin en ümit vaad eden belirteçlerdir KMY’nin yerine geçemezler Posacı C et al. Maturitas 2002

Osteoporozda Diagnostik Yaklaşım Rutin Anamnez ve fizik muayene Hemogram, sedimentasyon, serum kalsiyum, fosfat, albumin alkaline fosfataz, transaminazlar Tam idrar tahlili Lomber ve torasik vertebral kolon grafisi Kemik mineral yoğunluk ölçümleri (DEXA ya da SEXA) Testosteron ve gonadotropinler (erkekte)

Osteoporozda Diagnostik Yaklaşım Opsiyonel Serum ve idrarda kemik turnover belirteçleri Serum PTH, 25–OH vitD, TSH, tümör belirteçleri Gonadotropinler İdrarda serbest kortizol Kemik iliği değerlendirmesi İliak kemik biyopsisi ve kemik histomorfometrisi

+ Kırık Riskinin Değerlendirilmesinde Yeni Teknikler- Mikroyapı 3 D MR µl (Proks. Femur) 3 D µ qCT (İliak kanat) + Digital imaj Analizi ; Mikrofinite Element Analizi Borah B. Anat Rec, 2001

3D qCT ve multislice spiral qCT ile; Volümetrik ölçüm Yapısal indeksler hakkında bilgi 0.2 mm’lik rezolüsyon Kortikal kalınlık Trabekül sayısı, kalınlığı Trabeküllerin matematiksel formülasyonu

Kollagen/Mineral Matriks özelliklerinin değerlendirilmesi FTIR Imaging – Kollagen - çapraz bağlanma oranı 10 20 30 40 50 60 4505-92TR2 COLL X 0.4000 0.8000 1.200 1.600 2.000 X Axis Title Y Axis Title Kızıl ötesi Spektrometre Fourier Transform Infrared Microscopic Imaging (FTIRI) couples an infrared spectrometer to an optical microscope, enabling the acquisition of spectral data at known sites in a histologic section of mineralized tissue. FTIRI provides quantitative and qualitative data on the amount and nature of mineral and matrix present in the sample (corresponding to ash weight and porosity measurements), mineral crystallinity (crystallite size), type and relative amount of collagen cross-links and orientation of collagen fibers. Kemik kesiti E. Paschalis. 2003

SONUÇ-1 KMY kemik kırıkları için etkili faktörlerden sadece biridir, en önemlisidir, tek belirleyici değildir. KMY tüm popülasyona uygulanacak bir tarama testi değildir. Risk faktörlerinin değerlendirilmesi yapılmalıdır. Yaş >65, BMI <20, ailede fraktür hikayesi, erken menopoz, cerrahi menopoz, 6 aydan fazla GCC alan, radyografide osteopenik görünüm veya deformitesi olan kişiler taranmalıdır DEXA halen pratikte kullanım alanı olan en uygun KMY ölçüm yöntemidir. Ancak sensitivitesinin yüksek olmadığı unutulmamalıdır.

SONUÇ-2 Kalkaneal USG 65 yaşından yaşlı bayanlarda sadece risk belirlemek amacıyla kullanılabilir. Biyokimyasal belirteçler problemli durumlarda ek olarak işe yarayabilir, ancak rutin kullanımı önerilmemektedir. Tedaviye gereksinim gösteren hastalarda 2 yıldan önce KMY ölçümü ile değerlendirme yapılmamalıdır. Ciddi kemik kaybına yol açacak risk taşıyorsa daha sık değerlendirme yapılabilir Kişinin osteoporozu taklit eden başka bir hastalığı olup olmadığı da mutlaka düşünülmelidir

Postmenopozal Osteoporoz Amaç ve yaklaşım Yerleşmiş osteoporozun tedavisi (kırık varsaKMY ÖNEMSİZ) Yeni kırıkların engellenmesi Kemik yoğunluğunun arttırılması Ağrınin giderilmesi, fonksiyonun geri gelmesi KMY T-2.5 (kalça/bel) TÜM olguların tedavisi NAMS 2002

Postmenopozal Osteoporoz Amaç ve yaklaşım KMY -2.5<T<-1.5 olgularda risk faktörlerinin varlığına ve şiddetine bağlı olarak tedavi endikasyonu Osteoporozun önlenmesi Kemik kaybının engellenmesi Kırık riskinde artışa engel olmak Beslenme ve egzersiz... Kalsiyum (1200 mg/g, vit D (400-800IU/g) Ağırlıklarla aerobik veya hızlı yürüyüş Sigara, alkol↓

Osteoporoz tedavisi-ilaçlar Anti-rezorptif Etidronat Alendronate Risedronate Raloksifen Kalsitonin Kemik oluşumunu uyaran Vit. D türevleri Fluorid Parathormon Anti-rezorptif +Kemik oluşumunu uyaran Estrogen Stronsiyum ranolid

PM Osteoporozlu kadınlarda optimal tedavi Non-farmakolojik tedavi: Ca,Vit. D, Egzersiz Kırık (-) Kırık (+) Vazomotor semptomlar Evet Hayır Alendronat,Risedronat Raloksifen Alendronat,Risedronat Raloksifen HRT 1. Seçenek Kalsitonin,Etidronat, Stronsiyum, pth Alendronat, Risedronat Raloksifen Kalsitonin Kalsitonin,Etidronat 2. Seçenek Brown JP. 2002 Canadian Guidelines