Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN ( L. Karahan; AAS )

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN ( L. Karahan; AAS )"— Sunum transkripti:

1 Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN ( L. Karahan; AAS )

2 Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN KUZEYDOGU GRUBU AĞIZLARI Ağız Bölgesinin Tarihçesi: Bölge, çok önceleri Hazar ve Karadeniz’in kuzeyinde bulunan Kıpçak boylarının iskanlarına uğramasının yanında, 1461’de Fatih Sultan Mehmet tarafından Trabzon ve havalisinde kurulu Rum Pontus’un yıkılışı ile yoğun bir Türk yerleşimine sahne olmuştur. *Bölgenin doğu kısmı, A. Kadir İnan’ın “Makaleler”inde belirtildiğine göre; Lazlar ( Alazlar= Çanar Boyu ) ve Balkarlar ( Çamlı Hemşin yöresi ) ile iskan olunmuşken; Batı kısımları 15. yy’dan itibaren Maraş, Konya, Karaman, Sivas, Tebriz Akkoyunluları, Danişment Çepnileri ile iskân edilmiştir. Batı kısımları 15. yy’dan itibaren Maraş, Konya, Karaman, Sivas, Tebriz Akkoyunluları, Danişment Çepnileri ile iskân edilmiştir. Gerek yörenin sözlü edebiyatında yaşayan kalıplar ( Ör. Xaxa/aaxa mani düzeni), gerek kelimeler (ergat/ eğrat/eğratluk ‘ırgatlık’, vartivar ‘yayla eğlenceleri’...) gerekse toplumsal gelenekler ( Damadın, düğünden sonraki kız evine gidişindeki tavandan baş aşağı asılması…gibi ) bakımından açıkça Kıpçak izlerini taşımaktadır. Gerek yörenin sözlü edebiyatında yaşayan kalıplar ( Ör. Xaxa/aaxa mani düzeni), gerek kelimeler (ergat/ eğrat/eğratluk ‘ırgatlık’, vartivar ‘yayla eğlenceleri’...) gerekse toplumsal gelenekler ( Damadın, düğünden sonraki kız evine gidişindeki tavandan baş aşağı asılması…gibi ) bakımından açıkça Kıpçak izlerini taşımaktadır.

3 Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN KUZEYDOGU GRUBU AĞIZLARI Ağız Bölgesinin Sınırları: Trabzon, Rize illeri ile Artvin’in Hopa, Arhavi ve Borçka ilçelerini içine alan bölgedir. *Artvin ( Mrk.) Şavşat, Yusufeli, Ardanuç ağızları Kuzeydoğu grubu ağızları ile Doğu grubu ağızları arasında “Köprü Ağızlar” olarak nitelenir. Kuzeydoğu grubu ağızları Batı’da siyasî sınırların ötesinde Batı Rumeli Ağızları ile birçok bakımdan birleşir. Kuzeydoğu grubu ağızları Batı’da siyasî sınırların ötesinde Batı Rumeli Ağızları ile birçok bakımdan birleşir. Trabzon/ Akçaabat’ın üç dört köyü ile Şalpazarı ilçesine bağlı köyde konuşulan ağız, yörenin diğer yerleşim birimlerindeki ağızlardan farklılıklar gösterir. Bu yörelerin ağızları Batı Grubu Anadolu Ağızları içinde sayılmaktadır. Trabzon/ Akçaabat’ın üç dört köyü ile Şalpazarı ilçesine bağlı köyde konuşulan ağız, yörenin diğer yerleşim birimlerindeki ağızlardan farklılıklar gösterir. Bu yörelerin ağızları Batı Grubu Anadolu Ağızları içinde sayılmaktadır.

4 Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN KARAHAN, Kuzeydoğu grubu ağızlarını üç alt ağız bölgesine ayırır. Turgut GÜNAY ise Rize İli Ağızlarını beş alt ağız bölgesi hâlinde inceler. ( T. Günay; RİA )

5 Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN Kuzeydoğu Grubu Ağızlarının Ayırıcı ve Belirleyici Özellikleri Kuzeydoğu Grubu Ağızlarının Ayırıcı ve Belirleyici Özellikleri 1- Alınma kelimelerdeki uzun ünlüler kısalmıştır. Cāmi > ćami, hākim > hakim, hāne > hane 2- Alınma kelimelerdeki benzeşmenin yönü genellikle geriye doğrudur. Halime> Helime, Ahmet > Ehmed, akraba > eķrába 3- Belirli bir faktöre bağlı olmayan gerileyici bir ünlü kalınlaşması görülür. Tütün > ťuťun, küçük > ḱ uçu ḱ, öyle > oyle 4- Çok heceli kelimelerin sonundaki “ı, u, ü”, i ile karşılanır. Gözü > gözi, kulağı > ķulaġi, nasıldı> nasildu, sıcaklık> sica ḱ luķ 5- # ḳ > ġ ötümlüleşmesi görülmez. Kızı > ķızi, kalmadım > kalmadum 6- Belirli bazı kelimelerde ilk hecedeki yuvarlak ünlüler düzleşir. Öldürdü> eldurdi, bölük > beĺu ḱ, çocuk > çecuk 7- Ek ünlülerindeki yuvarlaklaşmalar bölge geneline hakimdir. Gelir> kelur, senin > senun, yemeğini > yemeğuni

6 Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN Kuzeydoğu Grubu Ağızlarının Ayırıcı ve Belirleyici Özellikleri Kuzeydoğu Grubu Ağızlarının Ayırıcı ve Belirleyici Özellikleri 8- Art damak ünsüzü yanında bir ön ünlü veya bunun tam tersi görülebilir ( Ünlü-ünsüz uyumsuzluğu ). Kız > ķiz 9- “l, r” ünsüzleri önünde ünlü türemesi diğer Anadolu ağızlarına nispetle sınırlı sayıdadır. Rus> Urus, Rum>Urum, limon> ilimon. 10- “ŋ” ünsüzü yoktur. Seniŋ > senun 11- “ ħ” ünsüzü, sadece ön ve iç ses olarak ön damaklı karşılığı olan ĥ şeklinde bulunur. Hayırlı > ĥeyirli 12- Şimdiki zaman eki dar-düz veya dar-yuvarlak ünlülüdür ( Artvin ili Şavşat ilçesi dışında ). Geliyor >gelĮr, alıyor >alıyu, [ geliyor > geliyer ( Şavşat ) ] 13- Duyulan geçmiş zaman eki tek şekillidir. Olmuş> olmiş, ölmüş> olmiş 14- Hâl ekleri arasındaki görev değişikliği diğer Anadolu ağızlarına göre daha belirgindir. “Ben oni ( ona ) şaşayirum, Enişteye ( enişteyi ) dağvet eder,On yedi yaşinayum (yaşındayım). ( Karahan, age )

7 Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN Trabzon ve Rize ağızlarında y’den önceki a ve e’ler uzar: māyista ( #d ötümlüleşmesi ileri boyutlardadır: dersledi (< tersledi), doPrak (< toprak), diksin (< tiksin) vb.

8 Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN Kuzeydoğu Grubu Ağızları İçerisinde Yer Alan Rize İli Ağızlarında Görülen Eklerle İlgili Belirleyici Özellikler: Kuzeydoğu Grubu Ağızları İçerisinde Yer Alan Rize İli Ağızlarında Görülen Eklerle İlgili Belirleyici Özellikler: Rize ağızlarında olumsuzluk eki, “dA” bağlacı ve vasıta hâli eki uyuma girmez: dema (


"Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN ( L. Karahan; AAS )" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları