Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

MİNERALLER Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2009.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "MİNERALLER Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2009."— Sunum transkripti:

1 MİNERALLER Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2009

2 Sodyum (Na) Potasyum (K) Klor (Cl) Magnezyum (Mg) Kalsiyum (Ca) Fosfor (P) Bakır (Cu) Demir (Fe) Çinko (Zn) Kobalt (Co) Molibden (Mo) Manganez (Mn) Kadmiyum (Cd) Lityum (Li) Selenyum (Se) Krom (Cr) Nikel (Ni) Vanadyum (V) Arsenik (As) Silisyum (Si) Bor (B) Kükürt (S) İyot (I) Flüor (F) Mineraller

3 Sodyum (Na) günlük diyette NaCl şeklinde 8-15 g kadar bulunur büyük ölçüde ileumdan emilir vücutta özellikle ekstrasellüler sıvıda temel katyon olarak bulunur erişkin sağlıklı bir insanda serum sodyum düzeyinin normal değeri 140  7,3 mEq/L serum sodyum düzeyinin normalden yüksek olması hipernatremi olarak tanımlanır serum sodyum düzeyinin normalden düşük olması hiponatremi olarak tanımlanır vücuttan atılımı, böbreklerden olur

4 Sodyumun işlevleri ozmotik basıncın düzenlenmesinde etkilidir; suyun dağılımında rol oynar asit-baz dengesinin düzenlenmesinde Cl  ve HCO 3  ile birlikte rol oynar hücre zarı geçirgenliğini düzenler önemli bileşikler ve hücrelerin yapısında yer alır kas-sinir uyarılmasında rol oynar; kas-sinir uyarı denkleminin pay kısmında yer alır

5 Potasyum (K) günlük diyette 4 g kadar bulunur. Önemli potasyum kaynakları; dana ve sığır eti, tavuk eti, sığır karaciğeri, kuru kayısı ve şeftali, muz, portakal, patates ve lahanadır vücutta özellikle hücre içinde bulunur; intrasellülerin temel katyonudur erişkin sağlıklı bir insanda serum potasyum düzeyinin normal değeri 3,5-5,1 mEq/L serum potasyum düzeyinin normalden yüksek olması hiperpotasemi (hiperkalemi) olarak tanımlanır. serum potasyum düzeyinin normalden düşük olması hipopotasemi (hipokalemi) olarak tanımlanır. vücuttan başlıca böbrekler yoluyla atılır

6 Potasyumun işlevleri sodyumun ekstrasellülerdeki işlevlerini intrasellülerde üstlenir intrasellülerde ribozom biyosentezi, fosforilasyonlar gibi metabolik işlevler için gereklidir glikolitik yolda görevli pirüvat kinazı aktifleyen bir katyondur doku hücrelerinin fazlalaşmasını sağlayıcı etkisi vardır ekstrasellülerde kas aktivitesi ve özellikle kardiyak aktivite açısından önem taşır kas-sinir uyarılmasında rol oynar; kas-sinir uyarı denkleminin pay kısmında yer alır diüretik etkisi vardır

7 Klor (Cl) günlük diyetle 3-6 g kadar olmak üzere özellikle NaCl ve KCl halinde gıdalarla ve gıdalara katılan tuzla alınır klorür, temel ekstrasellüler anyondur. Proteinat ve diğer anyonların bulunduğu yerde klorür iyonu azdır. erişkin sağlıklı bir insanda serum klorür düzeyinin normal değeri mEq/L serum klorür düzeyinin normalden yüksek olması hiperkloremi olarak tanımlanır serum klorür düzeyinin normalden düşük olması hipokloremi olarak tanımlanır vücuttan atılışı idrarla olur; ter ile de bir miktar atılır

8 Klorürün işlevleri plazma ozmotik basıncının düzenlenmesine katkıda bulunur asit-baz dengesinin düzenlenmesinde rol alır su metabolizmasının düzenlenmesine katkıda bulunur amilazı aktifler mide özsuyunda HCl oluşumuna katılır

9 Magnezyum (Mg) günlük diyette 0,4 g kadar bulunur. Tohumlarda ve klorofil kompleksi halinde özellikle yeşil sebzelerde bol miktarda bulunur; et, süt ve deniz ürünlerinde de boldur. ince bağırsakların üst kısmından emilir potasyum ile birlikte temel intrasellüler katyonlardandır erişkin sağlıklı bir insanda serum magnezyum düzeyinin normal değeri 1,7-3,0 mg/dL serum magnezyum düzeyinin normalden yüksek olması hipermagnezemi olarak tanımlanır serum magnezyum düzeyinin normalden düşük olması hipomagnezemi olarak tanımlanır vücuttan atılışı idrarla ve çok az miktarda da dışkı ile olur

10 Magnezyumun işlevleri enerji transferi, depolanımı ve kullanımı ile ilgili enzimatik reaksiyonların katalizinden sorumludur sinir impulslarının iletilmesinde gerekli olan asetil kolinin sentezinde ve yıkılmasında rol oynar kas-sinir uyarı denkleminin payda kısmında yer alır; sinir sisteminin aşırı duyarlılığını azaltır. Plazmada %5 mg üzerinde magnezyum bulunması anestezi yapar

11 Kalsiyum (Ca) günlük diyetle 0,5 g kadar alınması gereken elementtir Süt, yoğurt, peynir, yumurta sarısı, fasülye, mercimek, karnabahar, lahana ve incir de önemli kalsiyum kaynaklarıdırlar en fazla olarak ince bağırsağın proksimalinden aktif transport ve pasif diffüzyonla emilir. Emilen kalsiyum miktarı, vücudun gereksinimine göre düzenlenir ki bu düzenlenmede aktif vitamin D 3 (1 ,25-dihidroksi vitamin D 3 ) rol oynar. emilen kalsiyumun %99’u kemiklere yerleştirilir erişkin sağlıklı bir insanda serum total kalsiyum düzeyinin normal değeri 8,5-11,5 mg/dL serum kalsiyum düzeyinin normalden yüksek olması hiperkalsemi olarak tanımlanır serum kalsiyum düzeyinin normalden düşük olması hipokalsemi olarak tanımlanır vücuttan atılışı genellikle idrarla ve pek azı da dışkı ile olur

12 Kalsiyumun işlevleri kemiklerin ve dişlerin oluşumunda yapı taşı olarak yer alır kapiller damarların ve membranların geçirgenliğini azaltır normal kas kasılması için gereklidir kanın pıhtılaşması için gereklidir hormonal etkinliklerin başlatılmasında ikinci haberci olarak rol oynar sinir impulslarının naklinde etkindir. Plazma iyonize kalsiyum konsantrasyonu, kas-sinir uyarı denkleminin payda kısmında yer alır lipaz, ATPaz, süksinat dehidrojenaz gibi bazı enzimlerin aktivatörüdür

13 Fosfor (P) besinlerde ve organizmada, ortofosforik asidin (H 3 PO 4 ) alkali ve toprak alkali metallerle oluşturduğu tuzlar, alkollerle oluşturduğu esterler, organik asitlerle oluşturduğu anhidridler halinde (inorganik fosfor, Pi) bulunur diyetle alınan inorganik fosfor, serbestleştikten sonra ince bağırsağın ilk kısımlarından aktif transportla, büyük miktarda ve hızla emilir. vücuttaki inorganik fosforun %85’i kemiklerde ve dişlerde hidroksiapatit  3Ca 3 (PO 4 ) 2.Ca(OH) 2  halindedir erişkin sağlıklı bir insanda serum inorganik fosfor düzeyinin normal değeri 2,5-4,5 mg/dL serum inorganik fosfor düzeyinin normalden yüksek olması hiperfosfatemi olarak tanımlanır serum inorganik fosfor düzeyinin normalden düşük olması hipofosfatemi olarak tanımlanır inorganik fosforun vücuttan atılışı genellikle primer fosfat (H 2 PO 4  ) ve sekonder fosfat (HPO 4 2  ) halinde idrarla olur

14 İnorganik fosforun işlevleri kemik ve dişlerin oluşumunda kalsiyum ile birlikte rol alır kanın normal kalsiyum konsantrasyonunun korunmasında gereklidir asit-baz dengesinin düzenlenmesinde rol alır; H 2 PO 4  / HPO 4 2  tampon sistemi böbreklerde önemli bir tampon sistemidir nükleik asitlerin yapı taşlarındandır enerjinin hücre aktivitesine transfer edilmesinde ve karbonhidrat metabolizmasında gereklidir; ATP ve fosforile metabolik ürünlerin yapı taşlarındandır

15 Bakır (Cu) günlük diyette 1,5-4 mg kadar bulunur. Önemli bakır kaynakları, kuru nohut, bakla ve benzerleri, ceviz, fındık ve benzerleri, yumrulu ve yapraklı sebzeler, karaciğer ve süttür ince bağırsakların üst kısmından spesifik bir mekanizma ile emilir plazmadaki bakırın %96’sı seruloplazminde, geri kalanı ise albumine ve bir dereceye kadar da amino asitlere bağlı haldedir erişkin sağlıklı bir kişide serum bakır düzeyinin normal değeri  g/dL serum bakır düzeyinin normalden yüksek olması hiperkupremi olarak tanımlanır serum bakır düzeyinin normalden düşük olması hipokupremi olarak tanımlanır vücuttan atılımı başlıca dışkı ile olur

16 Bakırın işlevleri demirin bağırsaklardan emilimi ve dokulardan plazmaya mobilizasyonunda etkilidir demirin hemoglobin oluşumunda kullanılabilmesi ve dolayısıyla eritrosit yapımı için gereklidir. sitokrom a, katalaz, tirozinaz, monoaminooksidaz, askorbik asit oksidaz, ürikaz, süperoksit dismutaz, lizil oksidaz, dopamin hidroksilaz, seruloplazmin gibi çeşitli enzimlerin yapısına katılır veya bu enzimlerin aktiviteleri için gereklidir derinin keratinizasyonunda rol oynar farelerde deneysel ateroskleroz yapar

17 Demir (Fe) yeşil sebze, et ve unlu gıdalar demirden zengindir; süt demirden fakirdir erişkinlerde normal şartlarda günlük diyetle yaklaşık 1 mg demir emilir transferrin (siderofilin), molekülü başına iki adet Fe 3+ içeren demir taşıyıcı proteindir ferritin, apoferritin adlı proteine %20-23 oranında Fe 3+ bağlanmasıyla oluşmuş bir demirli proteindir organizmada demir, başlıca hemoglobin, miyoglobin ve sitokromlarda olmak üzere çeşitli dokulara dağılmış olarak bulunur

18 vücuttaki demirin yaklaşık %70’i hemoglobinde; %25’i ferritin ve denatüre olmuş ferritin yapısındaki hemosiderinde; %3-4’ü miyoglobinde; %0,1’i sitokromlarda; %0,1’i demir-enzim komplekslerinde; %2’si hücreler arası sıvıda ve %0,1’i plazmada transferrine bağlı olarak bulunur serum demir düzeyinin normal değerinin insanlarda  g/dL serum demir düzeyinin normalden yüksek olması hipersideremi olarak tanımlanır serum demir düzeyinin normalden düşük olması hiposideremi olarak tanımlanır vücuttan atılımı, deskuame olan hücreler vasıtasıyla olur

19 Çinko (Zn) günde vücut ağırlığının kg’ı başına 0,3 mg kadar gereken bir iz elementtir marul ve salatalar, bira mayası, karaciğer, deniz ürünleri ve süt başlıca çinko kaynaklarıdırlar ince bağırsaklardan spesifik bir mekanizma ile emilir organizmada en bol olarak prostatta bulunur; daha az olmak üzere saç, kemik, karaciğer, böbrek, kaslar, pankreas, mide-bağırsak traktüsü, dalak ve kanda bulunur erişkin sağlıklı bir insanda serum çinko düzeyinin normal değeri %  g vücuttan atılması özellikle dışkı ile ve bir miktar da ter ile olur

20 Çinkonun işlevleri eritrosit karbonik anhidrazı, alkol dehidrojenaz, glutamat dehidrojenaz, böbrek fosfatazı, karboksipeptidaz, ürikaz gibi enzimlerin yapısına katılır veya bu enzimlerin fonksiyon görmesi için gereklidir insülin molekülünün bir parçasıdır tat duyusunda temel rol oynayan tükürük gustininin yapısına katılır beyin damarlarında ve koronerlerde genişlemeler sağlayarak iskemik durumları iyileştirir yara iyileşmesinde rol oynar İzole çinko eksikliği sendromu, büyüme geriliği, hipogonadizm, alopesi ve iştahsızlıkla karakterizedir

21 Kobalt (Co) vitamin B 12 yapısı için gerekli bir iz elementtir kobaltın eritropoezi uyaran eritropoietin hormonunun salgılanmasını stimüle ettiği veya sitokrom oksidaz, süksinat dehidrojenaz gibi enzimleri inhibe ettiği düşünülmektedir primer olarak idrarla atılır; az miktarda dışkı ile de atılır kobalt eksikliğinde vitamin B 12 eksikliğine bağlı bozukluklar saptanır

22 Molibden (Mo) besinlerde toprağın özelliklerine bağlı olarak az veya bol bulunur ksantin oksidaz, aldehid oksidaz, sülfid oksidaz, nitrat redüktaz gibi enzimlerin fonksiyonları için gerekli bir iz elementtir bakırın kullanımı ve olasılıkla dokulardan mobilizasyonunu azaltarak bakır metabolizmasını bozabileceği hakkında bazı kanıtlar vardır önemli bir kısmı idrarla atılır, az bir kısmı ise safra yolu ve dışkıyla atılır

23 Manganez (Mn) diyetle günde 4 mg kadar alınan bir iz elementtir. Fındıkta, tahıllarda ve çayda boldur; et, balık ve süt ürünlerinde azdır ince bağırsaklar boyunca demir emilimine benzer bir mekanizma ile emilir hekzokinaz, pirüvat karboksilaz, izositrat dehidrojenaz, fosfoglukomutaz, glikozil transferaz, arjinaz, pirofosfataz, süperoksit dismutaz, kolin esteraz gibi enzimlerin aktiviteleri için gereklidir. Glikoprotein sentezi ve proteoglikanların oluşumunda rol oynar; lipid metabolizmasının düzenlenmesi ve aterosklerozun önlenmesinde rol oynar

24 Kadmiyum (Cd) kaynak suları vasıtasıyla besinlere katılan bir iz elementtir damar reaktivitesini bozarak hipertansiyon yaptığı düşünülmektedir vücuttan atılışı idrarla olur

25 Lityum (Li) manik depresif psikoz tedavisinde Li 2 CO 3 şeklinde kullanılan bir iz elementtir plazma lityum düzeyi için tedavi dozu 0,5-1,5 mEq/L ve letal doz 5 mEq/L’dir

26 Selenyum (Se) bazı bölge topraklarında bol bulunur ve bu topraklarda yetişen bitkilerle hayvanlara ve insanlara geçer son derece toksiktir; fakat vücutta önemli birçok fonksiyonu da vardır mitokondride ATP biyosentezinde, koenzim biyosentezinde, immünolojik olaylarda rol oynadığı ileri sürülmüştür. indirgenmiş glutatyonu H 2 O 2 karşısında oksitlenmiş glutatyona dönüştüren glutatyon peroksidazın önemli bir komponentidir

27 Krom (Cr) kepekli unda, pekmezde ve bira mayasında yeterli fakat süt ve süt ürünlerinde, ette ve balıkta az bulunan bir iz elementtir ince bağırsaklardan çinko ile paylaştığı sanılan bir yolla emilir; transferrine bağlı olarak dokulara taşınır glukoz metabolizmasının düzenlenmesinde olasılıkla insülin etkisinin bir güçlendiricisi olarak bazı fonksiyonel görevlere sahip olduğu düşünülmektedir plazma lipoproteinlerinin metabolizmasında önem taşıdığı da öne sürülmüştür. başlıca idrarla atılmaktadır

28 Nikel (Ni) günlük gereksinimi 150  g kadardır çikolata, kabuklu kuru yemişler, bezelye, fasülye ve tahıllar zengin nikel kaynaklarıdır hayvanlarda nikel eksikliği belirtileri arasında folat ve B 12 vitaminlerinin metabolizmasında değişiklikler, demir kullanımının bozulması, femurda kalsiyum ve magnezyum azalması, bakır ve çinko artışı bulunmaktadır

29 Vanadyum (V) tiroid metabolizmasında rolünün olduğu düşünülmektedir vanadyum tuzları oksidatif hasarın ilerlemesine neden olmaktadır

30 Arsenik (As) toksik etkili ağır metallerdendir fosfolipid ve metil grubu metabolizmasıyla ilgilidir bazı kanser türleri ile ilişkili olduğunu gösteren veriler bulunmaktadır

31 Silisyum (Si) başta rafine edilmemiş tahıllar olmak üzere birçok besinde bulunmaktadır aterosklerozu, osteoartrit gelişimini ve yaşlanmayı etkilediği düşünülmektedir eksikliği hayvanlarda kemik ve kollajen bozukluklarına yol açmaktadır

32 Bor (B) meyve, lifli sebzeler, baklagiller ve kuru yemişte boldur insanda makromineral metabolizmasında önemlidir

33 Kükürt (S) bazı besinlerde ve sularda sodyum sülfat, potasyum sülfat, magnezyum sülfat gibi inorganik sülfatlar şeklinde bulunur; proteinlerde metionin ve sistein amino asitlerinin yapısında; tiamin, biotin, lipoik asit, glutatyon, koenzim A, kondroitin sülfat, taurokolik asit gibi bileşiklerin yapısında bulunur vücuttan atılışı, inorganik sülfat, ester sülfatlar ve nötral kükürt şekillerinde idrarla olur

34 İyot (I) günde  g kadar gerekli bir iz elementtir. I 2 olarak deniz havasından ve iyodürler (I  ) halinde su ve gıdalarla alınır organizmaya giren iyodun %50’den fazlası birkaç dakika içerisinde tiroit bezi tarafından alınmaktadır böbrekler, karaciğer, deri, akciğer, bağırsaklar, süt, ve tükürük vasıtasıyla atılır iyot yetmezliği durumlarında tiroit bezinin endemik guatr denen hastalığı ortaya çıkar

35 Flüor (F) toprakta kalsiyum flüorür (CaF 2 ) halinde bulunur ve sularla bitkilere geçer. Günlük diyette 1 mg’dan az bulunur vücutta kemik ve dişlerde flüorürlü apatitler  3Ca 3 (PO 4 ) 2  CaF 2 )  halinde toplanır ve fazlası idrarla atılır vücuttaki etkileri tam bilinmemektedir; ancak fazla miktarının zehirli olduğu kesindir dişlerin geliştiği yaşlarda litresinde 1,5 mg’ın üzerinde flüorür içeren suları içenlerde dişler bozuk ve lekeli olur. Litresinde 0,9-1,5 mg suların içildiği bölgelerde diş çürüğü oluşumunun en aşağı derecede olduğu gözlenmiştir.


"MİNERALLER Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2009." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları