Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

/ 461 Doç. Dr. Zekeriya Aktürk 15 Aralık 2005 Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Ankara Aile Hekimliğinde Klinik Yöntem (Hasta merkezli klinik yöntem) 0535.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "/ 461 Doç. Dr. Zekeriya Aktürk 15 Aralık 2005 Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Ankara Aile Hekimliğinde Klinik Yöntem (Hasta merkezli klinik yöntem) 0535."— Sunum transkripti:

1 / 461 Doç. Dr. Zekeriya Aktürk 15 Aralık 2005 Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Ankara Aile Hekimliğinde Klinik Yöntem (Hasta merkezli klinik yöntem)

2 / 462 Bir hasta senaryosu Yaşlı bir bayan sabah erken saatte nefes alamama yakınmasıyla geliyor. Pencereyi açıp oturunca rahatladığını söylüyor. Yoğun bir mesaidesiniz. Randevu almamış. İlk aklınıza gelen hastalık nedir? FM: bulgu yok. Şimdi ne düşünürsünüz? PA akciğer grafisi: normal Ön tanılarınızın sırası değişti mi? McWhinney, 1997

3 / 463 Bir gün sonra randevulu çağırdınız Derinlemesine öykü aldınız –Esas yakınma: bağırsak hareketlerinde artma –Gece uyanmış ve boğuluyor gibi hissetmiş –Pencerenin önüne geçince biraz rahatlamış –Batın semptomları 20 yıldır var –İnsomni yeni –Yıllar önce kolesistektomi olmuş. Şikayetleri geçmemiş –Meme CA nedeniyle mastektomi olmuş Birinci sıradaki ön tanınız ?

4 / 464 Daha ayrıntılı anamnez aldığınızda: –Kanserden korkuyor. –Birkaç yıldır dul; yalnız yaşıyor –Ev sahibi haber vermeden kirayı artırmış –Ev sahibine öfke duyuyor –İki çocuğu evli ve uzakta Klinik yaklaşımınız ne olur?

5 / 465 Amaç, Hedefler, Yöntem Bu sunumun sonunda katılımcıların aile hekimliğinde uygulanan hasta merkezli klinik yöntem (HMKY) hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmıştır –HMKY’nin aile hekimliğindeki önemini savunmak –Sağlık ve hastalığın tanımını yapabilmek –Biyomedikal ve biyopsikososyal model farkını açıklayabilmek –Levenstein’ın hasta merkezli klinik yöntem prensiplerini sayabilmek –Tanı sürecini basamaklarıyla tartışabilmek –HMKY’i klinik uygulamalar çerçevesinde yorumlayabilmek Yöntem: etkileşimli ders sunumu, Süre: 45 dakika

6 / 466 Hatırlayalım: Bir disiplini disiplin yapan nedir? Kendine özgü klinik yönteminin olması Kendine özgü araştırmasının olması Kendine özgü kanıt temelinin olması Kendine özgü eğitim içeriğinin olması Adler MJ, 1965

7 / 467 Klinik yönteme ne gerek var? Dikkatimizi uygulamanın belli alanlarına yönlendirir –Algılarımıza yön verir Olup biteni anlamamız için bir taslak sunar –Rehberlik yapar Neyin önemli olduğunu belirlememizi sağlar –Uygulamalarımıza yön verir Stewart M ve ark. Patient-centered Medicine: Transforming the Clinical Method: Transforming the Clinical Method, 2003

8 / 468 Sağlık ve Hastalığın Tanımı 1. Teori: Normalden sapma İstatistiksel açıdan hastalık: –Toplum ortalamasından sapma gösterenler anormaldir –Yüksek kan basıncı, şişmanlık, yüksek kolesterol birer hastalıktır Problem: Toplum ortalamasına uymayan ama “iyi” olan durumlar var: –Aşırı zeki, çok güzel/yakışıklı, atletik, kuvvetli, nazik, hızlı…

9 / Teori “Doğal Tasarım” Sağlık, organizmanın doğal tasarımıyla uyum içerisinde çalışmasıdır. Eğer bireyin hayatta kalması ve üremesi için gerekli fizyolojik durumların bütünlüğü bozulmamışsa birey sağlıklıdır. Problem: –Deri hastalıkları “hastalıktır” ama hayatta kalmayı veya üremeyi etkilemez. –Homoseksüellik üremeye engeldir ama bir hastalık olarak kabul edilmez –Kısırlık bir hastalık mıdır? –Alkolizm…

10 / Teori: Normativist Teori Sağlık ve hastalık yüklenen değere göre değişir; tam olarak tanımlanamazlar. “İyi”, “Kötü”, “İstenen”, “İstenmeyen” olarak neyi referans aldığımıza bağlıdır. Dolayısıyla bu kavramlar sosyal olarak belirlenir.

11 / Teori: Test Sonucuna Göre Test sonucuna göre anormal çıkanlar “hasta” olarak sınıflandırılır –AIDS –İdrar kültürü –Romatoid artrit –… Problem: Testlerin; –Duyarlığı, –Özgüllüğü –Pozitif tahmin ettirici değeri –…

12 / Teori: Tedavi Edilebilirliğe Göre Tedavi edildiğinde yarar sağlanıyorsa o durum “hastalık” olarak tanımlanır Örnek: hipertansiyon, kolesterol… –Hipertansiyon için eski tanım 140 mmHg ve üzeri –Bugün: 125 mmHg …

13 / 4613 Öyleyse Sağlık Nedir? HEALTH is a state of complete physical, mental and social well being and not merely the absence of illness. DSÖ, 1947 Health is a state of complete physical, mental and social well being, and not merely the absence of disease or infirmity. DSÖ, 1948 ‘Sağlık, sadece hastalık ve sakatlık halinin olmayışı değil, bedensel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir’

14 / 4614 Hatırlayalım: Kos ve Knidos ekolleri Geleneksel (conventional) model = Biyomedikal model Günümüz tıbbının yaygın uygulamalarıdır Hastalığı çok basite indirgemekle suçlanır Hastalığı biyolojik değişikliklerle ölçülebilecek bir durum olarak algılar (Odegaard, 1986; White, 1988). Engel (1977)

15 / 4615 Sınıflandırmanın avantajları Hastalığı objektif ölçütlere göre sınıflandırırsak: –Tedavi vermede kolaylık –Prognozu tahmin etmede kolaylık –İç organların durumu hakkında bilgi –Hekimler arası iletişim

16 / 4616 Biyomedikal model Geleneksel yaklaşım hastalığın sosyal, psikolojik ve davranışsal boyutlarına yeterince yer ayırmaz. Hastalıkları sosyal davranıştan bağımsız olarak ele almakla kalmayıp davranıştaki sapmaları da somatik bozukluklarla açıklamaya çalışır.

17 / 4617 Biyopsikososyal model Engel 1980 Hasta, sistemlerden oluşur Hastalığın kişisel ve sosyal boyutlarının yanında biyolojik sapmalarla da ilgilenir. Bir hastanın hastalığının türünden ziyade bir hastalığın, ne tür bir hastada olduğunu bilmek daha önemlidir. Sir William Osler (1904) Hastalık yoktur, hasta vardır.

18 / 4618 Sistemler hiyerarşisi Batı tıbbı olaylara hiyerarşik bir sitemde yaklaşır Temel birime kadar bütün sistemler daha küçük sistemlerden oluşur Geleneksel uzmanlıklar moleküler biyosistemlerden organlara, en çok insana kadar uzanır Aile hekimliği ise insan ve organ sistemlerinden başlar ve toplum sağlığı sistemlerine uzanır Dolayısıyla disiplinler tamamen ayrı değildir; örtüştükleri noktalar vardır.

19 / 4619 Beslenme, Genetik Yapı Riskli Davranışlar.. Soğuk, Sıcak, Rüzgar, Nem, Toksinler, Radyasyon … Çatışma, Sürtüşme, Stres… Tanrı, Kötü Ruhlar, Moral değerler, Cinler, Kader … Hayran O, 2000

20 / 4620 Naturalist yaklaşıma eleştiriler Biyopsikososyal model hayalciliktir İnsanların tüm ızdıraplarını tıbbileştirmek yanlıştır Fakirlik, ayrılık, ırkçılık, nefret gibi sorunlara hekimler ne çare bulabilir ki!.. (Hurowitz, 1993; Illich, 1976)

21 / 4621 Oysa.. Hastalar her türlü sorunlarını doktora götürebilirler. Aile hekimi çare bulamasa da uygun kaynaklar önermelidir. Ayrıca: hastanın ortamı göz ardı edilirse organik sorunların tedavisi bile başarısız olur.

22 / 4622 Hastalık ve rahatsızlık kavramları Hekimin problemi algılaması ve hastanınki arasında fark vardır. Hastalar sadece problemlerinin bilimsel izahını istemezler –Anlaşılmak ve değer verilmek –Kararlara katkıda bulunmak Levenstein 1986; McWhinney, 1989

23 / 4623 Hasta merkezli yöntemin yararları Hasta ve doktor memnuniyetini artırır Tedaviye uyumu artırır İşlevsel durumda iyileşme sağlar Çatışmaları azaltır Stewart, Brown, Weston, McWhinney, Freeman: Patient-Centered Medicine: Transforming the Clinical Method Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 1995

24 / 4624 Hasta merkezli klinik yöntem nedir? Hastalık merkezli (doktor merkezli) klinik yönteme karşıttır Hastanın problemlerinin hastanın bakış açısıyla algılanmasıdır Balint 1970

25 / 4625 Doktor merkezli yöntem daha çekicidir! Bir araştırmada 1850 görüşmenin %90’ı doktor merkezli bulunmuştur Byrne and Long (1976)

26 / 4626 Levenstein modeli (1984) 1.Hem hastalığı hem de rahatsızlığı araştırmak –Ayırıcı tanı –Hastalığın boyutları (hastanın duyguları beklentileri, fikirleri ve işlevine etkisi)

27 / 4627 HastalıkRahatsızlık “Ayrıştırılmış” Bulgu ve belirtiler Anormal testler Bir “sınıflandırma” “Tamamen özgün bir kişisel deneyim” Duygular Beklentiler İşlevler… Rahatsızlık bireysel bir algıdır Hekim sürekli ikisi arasında gidip gelir

28 / 4628 Örnek: artmış kolesterol Hastalık –KAH, geçirilmiş MI –Şişmanlık –Hiperkolesterolemi –Depresyon? Rahatsızlık –Fikirler: artık sağlıksız bir adam –Duygular: aile aktivitelerine katılamama veya ikinci bir MI korkusu –Beklentiler: diyet konusunda doktorla anlaşmak –İşlev: günde 6 km yürüyor. Çalışıyor. Cinsel aktivite?

29 / İnsanı bir bütün olarak anlamak –“birey olarak” (yaşam öyküsü, kişisel ve gelişimsel durumlar) –Ortam (context) (hastanın rahatsızlığından etkilenen aile veya herhangi birisi, fizik çevre)

30 / 4630 Hastalık Rahatsızlık Kişi Ortam

31 / Hastalığın tedavisi hakkında ortak bir zemin bulmak –Problemler ve öncelikler –Tedavinin hedefleri –Doktorun ve hastanın tedavideki rolleri

32 / Sağlığın korunması ve iyileştirilmesinin kapsanması –Sağlığı iyileştirme –Risk azaltma –Erken tanı –Komplikasyonları azaltma

33 / Hasta-hekim ilişkisini artırmak –Tedavi edici ilişkinin özellikleri –Gücün paylaşılması –Bakım ve tedavi ilişkisi –Öz farkındalık –Transferans ve counter transferans

34 / Gerçekçi olmak –Zaman –Kaynaklar –Ekip

35 / 4635

36 / 4636 Tanı süreci İpuçları Hipotez/ler Araştırma Ortak zemin arama Yönetim kararı Takip Beklenmeyen ipuçları Gözden geçirme

37 / 4637 İpucu: noktürnal dispneHipotez: kardiyak astımHayır İpucu: batında rahatsızlık, uyku bozukluğu Hipotez: uyku bozukluğuna neden olan organik hastalık Hayır Hipotez: fonksiyonel abdominal semptomlar. Hastalık kişisel faktörlerce tetiklenmiştir. İpucu: yeni başlayan uyku bozukluğu Hipotez: insomni batın semptomlarına toleransı azaltmıştır. İnsomni kişisel problemlere bağlıdır İpucu: çocuklar uzakta yaşıyor Hipotez: çocuklarla kişisel problemler var Hayır İpucu: evsahibi kirayı artırdı Hipotez: esas problem kiranın artması. Evet İpucu: kanser öyküsü Hipotez: kanser ve ameliyat kaygısı Evet

38 / 4638 Tanı Hipotez Tanısal izlenim ve öneriler FM, lab Bir görüşme süreci İletişim kur Tartışmayı başlat Bilgi topla Hastanın bakış açısını anla Bilgiyi paylaş Problem ve planda uzlamşma sağla Kapanış Kalamazoo Concensus statement. Acad Med 2001;76:390-93

39 / 4639 Tanı Hipotez Tanısal izlenim ve öneriler FM, lab. odak Öncelikleri belirleme, sınırları koyma, (doktor açısından) Odaklanmak Hastanın endişeleri neler? Hastanın problem listesi size uygun mu? Hastanın sorunları hakkında ne düşünüyorsunuz? Sırası uygun mu? Hepsiyle ilgilenebilecek misiniz yoksa elemeli misiniz?

40 / 4640 TanıHipotez Tanısal izlenim ve öneriler FM, lab. odak Odaklanma ve öncelikleri belirleme Be- lir- ti- ler odak NedeniAnlamıDuygularİşlevler Hasta açısından Hastanın korkuları Hastalığın nedeni? Neden şimdi? Hastayı nasıl etkiliyor?

41 / 4641 TanıHipotez Tanısal izlenim ve öneriler FM, lab. odak Odaklanma ve öncelikleri belirleme Belirtiler odak NedeniAnlamıDuygularİşlevler Amaçlar, beklentiler, ihtiyaçlar görüşme Başarıyı tanımla, Tedavi fikirleri, Ortamla ilgili engeller

42 / 4642 TanıHipotez Tanısal izlenim ve öneriler FM, lab. odak Odaklanma ve öncelikleri belirleme Belirtiler odak NedeniAnlamıDuygularİşlevler Ortak bir zemin bulma görüşme Başarıyı tanımla, Tedavi fikirleri, Ortamla ilgili engeller Planda anlaşma, Amaçlar, Hasta ve hekim rolleri

43 / 4643 TanıHipotez Tanısal izlenim ve öneriler FM, lab. odak Odaklanma ve öncelikleri belirleme Belirtiler odak NedeniAnlamıDuygularİşlevler Görüşme akışı görüşme Başarıyı tanımla, Tedavi fikirleri, Ortamla ilgili engeller Ortak bir zemin bulma

44 / 4644 Son söz İyi bir klinik yöntem geleneksel anlamda “hastalık” ile her hasta için özgün olan “rahatsızlık” kavramını entegre etmelidir.

45 / 4645 Özet Dünya Sağlık Örgütü’nün sağlık tanımı nasıldır? Hastalığın tanımında kullanılan istatistiksel teoriyi açıklayınız. Sınıflandırmanın yararları ve zararları nelerdir? Hastalık ve rahatsızlık kavramlarını açılayınız. Rahatsızlığın boyutları nelerdir?

46 / 4646 Levenstein’ın hasta merkezli klinik yöntem modelini açıklayınız. “Sağlığı koruma ve iyileştirme” ifadesinden ne anlıyorsunuz?


"/ 461 Doç. Dr. Zekeriya Aktürk 15 Aralık 2005 Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Ankara Aile Hekimliğinde Klinik Yöntem (Hasta merkezli klinik yöntem) 0535." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları