Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

MANTIK BİLİMİNE GİRİŞ VE ÖNERMELER MANTIĞI Yılmaz KILIÇASLAN.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "MANTIK BİLİMİNE GİRİŞ VE ÖNERMELER MANTIĞI Yılmaz KILIÇASLAN."— Sunum transkripti:

1 MANTIK BİLİMİNE GİRİŞ VE ÖNERMELER MANTIĞI Yılmaz KILIÇASLAN

2 Mantık Nedir? What is logic? Philosophers disagree on the answer to this question. They agree that it is about inferences and truth's logical liaisons, but they disagree whether, when we study this, we are studying about the human mind, or about the world itself, or about how languages work. Aristotle was never clear about this. Some logicians have said logic is a body of knowledge, like astronomy and biology, but others have said it's more of a tool for thinking. Aristotle wasn't clear on this either, but ancient philosophers who believed it is a tool renamed Aristotle's writings Organon, which is the Greek world for tool. Kant in about 1800 said logic describes reasoning; it is about how people do think. But the American philosopher C. S. Peirce ( ) disagreed and said logic is only prescriptive of mental processes; it prescribes how we ought to think. In 1879, the German philosopher Frege disagreed and said logic is not about thinking; it is about the axiomatization of a body of statements taken to be true. Wittgenstein in 1921 said logic expresses what is common to thought, language, and reality. In 1956, the American philosopher Chomsky said humans have an innate understanding of some of the rules of their grammar, namely those abstract rules that are common to all natural languages. Is our understanding of some of the rules of logic also innate in the same sense? Well, whatever logic is, that's what we will be studying.

3 Mantık Bilimi Neyle Uğraşır? Mantık, akıl yürütmenin bilimi olarak tanımlanabilir. Çıkarımlar, (argümanlar) akıl yürütmenin önemli araçlarıdır. Mantık biliminin görevi, doğru akıl yürütmenin ya da eş deyişle geçerli çıkarım oluşturmanın yasalarını tespit etmektir.

4 Çıkarımlar Çıkarım, içlerinden bir tanesinin sonuç ve diğerlerinin öncül (aksiyom) olduğu, bir dizi yargı cümlesinden (ya da, daha kesin bir ifadeyle, bir dizi önermeden) oluşur. Eğer öncüllerinin doğru olması halinde sonucu doğru olmak zorundaysa, bu çıkarıma geçerli bir çıkarım denir.

5 Çıkarım Örnekleri (1) 1. Ali partiye gelecek veya Ayşe partiye gelecek. Ali partiye gelmeyecek Ayşe partiye gelecek. 2. Ali partiye gelecek veya Ayşe partiye gelecek. Ali bir çocuk bakıcısı bulamazsa partiye gelmeyecek. Ali çocuk bakıcısı bulamadı Ayşe partiye gelecek. 3. Bütün uçaklar düşebilir. Bütün F-16’lar uçaktır Bütün F-16’lar düşebilir.

6 Çıkarım Örnekleri (2) 4. Ali bir öğretmendir. Ali akıllıdır Bütün öğretmenler aptal değildir. 5. Bütün balıklar memelidir. Moby Dick bir balıktır Moby Dick memelidir.

7 Geçerlilik ve Öncüllerin/Sonucun Doğruluğu Bir çıkarımın, geçerli olup olmadığını anlamak için öncüllerinin veya sonucun doğruluk değerini bilmek gerekmez (örn. Çıkarım 1). Geçerli bir çıkarımın, öncülleri veya sonucu açıkça yanlış olabilir (örn. Çıkarım 5). Geçersiz bir çıkarımın, bütün öncülleri doğru olabilir. Örnek: 6. Bütün atlar memelidir. Bütün atlar otoburdur Bütün memeliler otoburdur.

8 Çıkarım Şemaları (1) Aşağıdaki bütün çıkarımlar geçerlidir: 7. Can partiye gelecek veya Ayşe partiye gelecek. Can partiye gelmeyecek Ayşe partiye gelecek. 8. Can derse gelecek veya Ayşe derse gelecek. Can derse gelmeyecek Ayşe derse gelecek.

9 Çıkarım Şemaları (2) Eğer bütün alternatifleri denersek 1. çıkarım tipindeki çıkarımlarda yalnızca veya ve olumsuzluk takısının geçerliliği etkileyen öğeler olduğunu görürüz: 9. Ali partiye gelecek veya Ayşe partiye gelecek. Ali partiye gelecek Ayşe partiye gelecek. 10. Ayşe partiye gelirse Ali partiye gelecek. Ali partiye gelmeyecek Ayşe partiye gelecek.

10 Çıkarım Şemaları (3) 1., 7. ve 8. çıkarımlar aşağıdaki çıkarım şemasının örnekleri olarak düşünülmelidir: A veya B B değil A Geçersiz ve geçerli birer çıkarım şeması: B ise ABütün P’ler Q’dur. A değila P’dir Ba Q’dur.

11 Mantık Sabitleri ve Mantık Sistemleri Mantık sistemlerinin düzeyini belirleyen sahip oldukları mantık sabitleridir. MANTIK SABİTLERİMANTIK SİSTEMLERİ ve, veya, ise, ancak ve ancak, değilÖnermeler Mantığı her, bazıYüklem Mantığı olasılıkla, kesinlikleKip Mantığı -DI, -ECEKZaman Mantığı inanmak, bilmekEpistemik Mantık Mantık sabitlerinin yorumunu değiştirmek suretiyle de yeni mantık sistemleri oluşturmak mümkündür; örneğin Sezgisel Önermeler Mantığı gibi.

12 Önermeler Mantığı - Bağlaçlar Yalnızca doğruluk değerleri üzerinden fonksiyonel olarak tanımlanabilen bağlaçlar ve olumsuzluk operatörü, Önermeler Mantığı için Mantık Sabiti olabilirler. Örnekler: (1) Ali kafasını duvara çarptı ve ağlıyor. (2) Ali ağlıyor çünkü kafasını duvara çarptı. (3) Ali ağlıyor. (4) Ali kafasını duvara çarptı. (5) Ali ağlıyor çünkü yağmur yağıyor. (6) Yağmur yağıyor.

13 Önermeler Mantığı – Doğruluk Tabloları (1) OLUMSUZLUK: φ ¬φ VE: φ ψ (φ  ψ)

14 Önermeler Mantığı – Doğruluk Tabloları (2) VEYA: φ ψ (φ  ψ) İSE φ ψ (φ  ψ)

15 Önermeler Mantığı – Doğruluk Tabloları (3) ANCAK VE ANCAK: φ ψ (φ  ψ)

16 Önermeler Mantığı ve Küme Kuramı

17 Önermeler Mantığı – Bir Formel Dil-L 0 (1) SÖZDİZİM: A. Temel İfadeler 1. Mantık Sabitleri: ¬, , , ,  2. Önerme Değişkenleri: p, q, r, p 1, q 1, r 1, … B. Oluşum Kuralları 1. Her önerme değişkeni L 0 ’a ait bir formüldür. 2. Eğer φ L 0 ’a ait bir formül ise ¬φ da öyledir. 3. Eğer φ ve ψ L 0 ’a ait formül iseler (φ  ψ), (φ  ψ), (φ  ψ), (φ  ψ) de öyledir. 4. Başka bir şey formül olamaz.

18 Önermeler Mantığı – Bir Formel Dil-L 0 (2) L 0 için bir BNF (Backus-Naur Form) Gramer: Formül  p | q | r | p 1 | q 1 | r 1 | … Formül  ¬ Formül | ( Formül  Formül ) | ( Formül  Formül ) | ( Formül  Formül ) | ( Formül  Formül )

19 Önermeler Mantığı – Bir Formel Dil-L 0 (2) SEMANTİK: L 0 için modelimiz bütün önerme değişkenlerine 1 yada 0 değerini atayan bir F fonksiyonudur. 1. [  ] F = F(  ), bütün  önerme sabitleri için. 2. Eğer [φ] F = 0 ise [¬φ] F = 1’dir (ve diğer durumlarda [¬φ] F = 0’dır). 3. Eğer [φ] F = 1 veya [ψ] F = 1 ise [φ  ψ] F = 1’dir. 4. Eğer [φ] F = 1 ve [ψ] F = 1 ise [φ  ψ] F = 1’dir. 5. Eğer [φ] F = 0 veya [ψ] F = 1 ise [φ  ψ] F = 1’dir. 6. Eğer [φ] F = 1 ve [ψ] F = 1 veya [φ] F = 0 ve [ψ] F = 0 ise [φ  ψ] F = 1’dir.

20 Semantik Geçerlilik Eğer φ 1 … φ n önermelerinin her birinin doğru olduğu bütün modellerde ψ önermesi de doğruysa, φ 1 … φ n / ψ argümanına (semantik olarak) geçerli bir argüman denir. Bu durumda ψ, φ 1 … φ n önermelerinin semantik sonucudur deriz: φ 1 … φ n ╞ ψ p  (q  r), q  ¬ r / ¬ p argümanının geçerliliğni semantik olarak gösteriniz.

21 Hep-Doğrular ve Hep-Yanlışlar

22 Dizimsel Çıkarım Kuralları - 1  Bağlacı İçin Ekleme Kuralı: 1... m 1.φ. m 2.ψ. n. φ  ψ E , m 1, m 2

23 Dizimsel Çıkarım Kuralları - 2  Bağlacı İçin Çıkarma Kuralı (i): 1... m. φ  ψ. n. φ Ç , m

24 Dizimsel Çıkarım Kuralları - 3  Bağlacı İçin Çıkarma Kuralı (ii): 1... m. φ  ψ. n. ψ Ç , m

25 Dizimsel Çıkarım Kuralları - 4  Bağlacı İçin Çıkarma Kuralı: 1... m 1. φ  ψ. m 2. φ. n. ψ Ç , m 1, m 2

26 Dizimsel Çıkarım Kuralları - 5  Bağlacı İçin Ekleme Kuralı: 1... m. φVarsayım. n-1. ψ n. φ  ψ E 

27 Dizimsel Çıkarım Kuralları - 6  Bağlacı İçin Ekleme Kuralı (i): 1... m. φ. n. φ  ψ E , m

28 Dizimsel Çıkarım Kuralları - 7  Bağlacı İçin Ekleme Kuralı (ii): 1... m. ψ. n. φ  ψ E , m

29 Dizimsel Çıkarım Kuralları - 8  Bağlacı İçin Çıkarma Kuralı: 1... m 1. φ  ψ. m 2. φ  X. m 3. ψ  X. n. X Ç , m 1, m 2, m 3

30 Dizimsel Çıkarım Kuralları - 9  Bağlacı İçin Çıkarma Kuralı: 1... m. φ  ψ. n. (Φ  ψ)  (Φ  ψ) Ç , m

31 Dizimsel Çıkarım Kuralları - 10  Bağlacı İçin Ekleme Kuralı (i): 1... m1. φ  ψ. m2. ψ  φ. n. (Φ  ψ) E , m1, m2

32 Dizimsel Çıkarım Kuralları - 11  Bağlacı İçin Ekleme Kuralı (ii): 1... m1. φ  ψ. m2. ψ  φ. n. (ψ  φ) E , m1, m2

33 Dizimsel Çıkarım Kuralları - 12 ¬ Operatörü İçin Çıkarma Kuralı: 1... m 1. ¬ φ. m 2. φ. n. ┴ Ç ¬, m 1, m 2

34 Dizimsel Çıkarım Kuralları - 13 ¬ Operatörü İçin Ekleme Kuralı: 1... m 1. φ Varsayım. n-1. ┴ n. ¬ φ E ¬

35 Örnek 1

36 Örnek 2 If the maid did it, then it was done with a revolver only if it was done in the parlor. But if the butler is innocent, then the maid did it unless it was done in the parlor. The maid did it only if it was done with a revolver, while the butler is guilty if it did happen in the parlor. So, the butler is guilty. 1.p  (q  r) öncül 2.(¬p 1  ¬r)  p öncül 3.(p  q)  (r  p 1 ) öncül 4.¬p 1 varsayım 5.¬r varsayım 6.¬p 1  ¬r E , 4, 5 7.p Ç , 2, 6 8.q  r Ç , 1, 7 9.p  q Ç , 3 10.q Ç , 7, 9 11.r Ç , 8, ┴ Ç ¬, 5, r E¬ 14.r  p 1 Ç , 3 15.p 1 Ç , 3, ┴ Ç ¬, 4, P 1 E¬ Anahtar: p: the maid did it. q: it was done with a revolver. r: it was done in the parlor. p 1 : the butler did it.

37 Alıştırmalar - 1 Aşağıdaki ifadelerin L 0 ’a ait birer formül olup olmadığını gösteriniz. 1. ¬(¬p  q) 2. (p  ((p  q))) 3. (p  (q  r)) 4. (¬p  ¬¬p) 5. (p  (p  q)  q)

38 Alıştırmalar - 2 Aşağıdaki cümleleri L 0 ’ın ifadeleri olarak formüle ediniz. 1. Kimse gülmedi veya alkışlamadı. 2. Güneş parlarken yağmur yağarsa, gökkuşağı görünür. 3. Ahmet işe arabayla veya bisiklet ve trenle gider. 4. Annem ve babam birlikte giderlerse ben gitmeyeceğim, ama sadece babam giderse ben de gideceğim. 5. Yardımına ihtiyacım olduğunda bana yardım etmezsen, bana ihtiyacın olduğunda da ben sana yardım etmem.

39 Alıştırmalar - 3 Aşağıdaki teoremleri dizimsel çıkarım ile ispatlayınız: 1. (p  q) |-- (q  p) 2. (p  q)  r |-- (q  p)  r 3. |-- ((p  q)  r)  (p  (q  r))


"MANTIK BİLİMİNE GİRİŞ VE ÖNERMELER MANTIĞI Yılmaz KILIÇASLAN." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları