Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Hazırlayan Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi Prof. Dr. Muhsin Macit Okt. Olcay Saltık.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Hazırlayan Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi Prof. Dr. Muhsin Macit Okt. Olcay Saltık."— Sunum transkripti:

1

2 Hazırlayan Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi Prof. Dr. Muhsin Macit Okt. Olcay Saltık

3 BİÇİM BİLGİSİ Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi Biçim Bilgisiyle İlgili Temel Kavramlar Biçimbirim, daha küçük birimlere ayrılamayan, ses ve yapı yönünden anlamlı en küçük ögelerdir. Biçimbirim ve Dil Bilgisel İşlev, biçimbirimin bir anlamının olması veya herhangi bir dil bilimsel yapıyı işaretlemesidir.

4 Değişken Biçim, Tek bir dil bilgisel işlevi temsil eden biçimbirimler, çekim ve eklenme sırasında ay­nı işlevi temsil etmek üzere farklı biçimlerde gerçekleşebilirler. Bu biçimlere de­ğişken biçim adı verilir. Fosil Biçimbirimler ve Fosilleşme, Tarihî dönemlerdeki kimi biçimbirimlerin dil bilgisel işlevlerini yitirerek bugüne ulaşmasına fosilleşme, bu tür biçimbirimlere fosil biçimbirim adı verilir.

5 EKLER Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi Yapım Ekleri Yapım/üretim ekleri yeni sözcükler yapma görevi bulunan ek­lerdir. aç(ı)k Kış(ı)n Çekim Ekleri Söz­lüksel biçimbirimlerde ad durumlarını, bazı dillerde cinsiyet; eylemlerde çatı, kip, görünüş, kişi, vb. dil bilgisel işlevleri işaretler. Ders-ler-i-m-i Tamam-la-dı-m

6 SÖZCÜK YAPIMI Birleştirme Kısaltma TüretmeKasıtlı Yaratma KalıplaşmaDerleme ÖrneksemeTarama KırpmaGenelleşme KarmaKopyalama Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi

7 SÖZCÜKLERİN SINIFLANDIRILMASI Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi Anlam Bakımından Temel anlam Yan anlam (ikincil anlam) Mecaz anlam Terimler Argo Aktarma Çok anlamlı Eş ve yakın anlamlı Karşıt anlamlı Çağrıştırma anlamı Yerlileştirme (halk etimolojisi) Tür ve Görev Bakımından Adlar Sıfatlar Zarflar Zamirler Edatlar Bağlaçlar Ünlemler Eylemler

8 Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi Geçişli Eylem Nesne alan eylemlerdir. Ali bahçeyi suladı. Geçişsiz Eylem Nesne alamayan eylemlerdir. Ali bugün okula gelmedi.

9 TÜRKÇENİN EKLERİ Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi Yapım Ekleri Addan ad Yapım Ekleri Addan Eylem Yapım Ekleri Eylemden Ad yapım Ekleri Eylemden eylem Yapım Ekleri Çekim Ekleri Ad Çekim Ekleri Durum Ekleri İyelik Ekleri Çoğul Ekleri Soru Eki Aitlik Eki Ek Eylemler Eylem Çekim Ekleri Kişi Ekleri Zaman Ekleri

10 Eylemsiler (Fiilimsiler/Çekimsiz Eylemler) Geleneksel bir terim olarak söz ya da cümle içinde eylemleri adlaştırdıklarından dolayı ad, adı niteledikleri için sıfat, iki cümleyi bağladığı için bağlaç işlevinde bu­lunabilen ve yan cümle kurabilen sözcük ya da sözcük öbeklerine eylemsi adı ve­rilir. Türkçede anlam ve görevlerine göre, zarf-fiiller (ulaçlar), sıfat-fiiller (ortaçlar) ve isim-fiil (fiil ismi, mastar) olmak üzere üç çeşit eylemsi vardır. Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi

11 Sıfat-Fiiller (Ortaç, Partisip, Sıfat-Eylem) İşleviSıfat-fiil EkiÖrnek Geçmiş zaman anlamı -Dik Tanıdık (adam) taşıyanlar -mIş Bilmiş (çocuk) Geniş zaman anlamı taşıyanlar -An -mAz -r, -Ar ağlayan (nar) gülen (ayva) tükenmez (kalem) oynar (başlık) bakar (kör) Gelecek zaman anlamı taşıyanlar -AcAk akacak (kan) yakacak (odun) Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi

12 Zarf-Fiiller (Bağ-Eylem, Ulaç) İşleviZarf-fiilÖrnek -A...-A sora sora, gide gide -AcAk + iyelik eki + -A Boş duracağıma (çalışayım) -ArAk koşarak, bilerek Tarz ve bağ anlamı taşıyanlar -I soruver (< sor-u + ver) -mAksIzIn çalışmaksızın -mAktAnsA ölmektense -Ip alıp, koşup -DIk + iyelik eki+dA geldiğimde, öldüğünde, -(i)ken koşarken (< koşar i-ken) -AlI alalı, gideli -IncA sevince, görünce Zaman anlamı taşıyanlar -DI + kişi eki + -AlI gittin gideli -DI mI konuştu mu (konuşur) -DIkçA sevdikçe, y aşad ı kça -mAdAn bilmeden, görmeden -(A)r/-mAz (kuşlar) öter ötmez Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi

13 İsim-Fiiller (Mastarlar) Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi Mastarlar, eylemlerin herhangi bir zamana, sayıya ya da kişiye bağlı olmayan ve söz­lüklerde maddebaşı olarak yer alan biçimleridir. Bütün eylemlere gelebilen mastar­lar eylem değil, addır. İsim-Fiil Ekleri -mA görme, yıkama -mAk bilmek, gör­mek, yıkamak -Iş biliş, görüş, yıkayış

14 CÜMLENİN ÖĞELERİ Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi Yüklem Özne Nesne – Belirtili Nesne – Belirtisiz Nesne Tümleç – Dolaylı Tümleç – Zarf tümleci – Edat Tümleci Bugün okul kalabalıktı. Duru annesini sordu. Kitap okuyor. Kalemini arıyor. Dün seni yolda görmüşler. Bugün bize gelecek. Seninle işim olmaz.

15 CÜMLE TÜRLERİ Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi Yapısına göre (basit cümle, birleşik cümle, sıralı ve bağlı cümle) Yüklemin türüne göre (eylem cümlesi, ad cümlesi) Yüklemin/ögelerin yerine göre (kurallı cümle, devrik cümle, kesik cümle) Cümlenin anlamına göre (olumlu cümle, olumsuz cümle; soru cümlesi, emir cümlesi, ünlem cümlesi, dilek cümlesi).

16 CÜMLE TÜRLERİ Yapısına Göre Cümleler – Basit Cümleler – Birleşik Cümleler Sıralı Cümle ve Bağlı Cümle Yüklemin Türüne Göre Cümleler – Ad Cümleleri – Eylem Cümleleri Yapısına Göre Cümleler – Basit Cümleler – Birleşik Cümleler Sıralı Cümle ve Bağlı Cümle Yüklemin Türüne Göre Cümleler – Ad Cümleleri – Eylem Cümleleri Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi Yüklemin Yerine Göre Cümleler – Kurallı (Düz) Cümle – Devrik Cümle – Kesik Cümle Anlamına Göre Cümleler Olumlu ve Olumsuz Cümle Soru Cümlesi Emir Cümlesi Ünlem Cümlesi Yüklemin Yerine Göre Cümleler – Kurallı (Düz) Cümle – Devrik Cümle – Kesik Cümle Anlamına Göre Cümleler Olumlu ve Olumsuz Cümle Soru Cümlesi Emir Cümlesi Ünlem Cümlesi

17 Yapısına Göre Cümleler Basit Cümleler Basit cümleler, son derece tartışmalı bir kavram olmakla birlikte, yan cümlesi bu­lunmayan temel cümlelerdir. Marketten ekmek aldım. Birleşik Cümleler Aralarında anlamca bir ilgi bulunan, bağlaçlarla birbirine bağlanmış cümleler birleşik cümle olarak kabul edilebilir. [Ahırın avlusunda oynarken] t dere­nin hüzünlü şırıltısını işitirdik. Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi

18 Yapısına Göre Cümleler Sıralı Cümle ve Bağlı Cümle Ögelerinden en az biri veya yüklemlere gelen ekleri ortak olan sıralı cümlelere bağımlı sıralı cümle adı verilir. Seni sever, sayarım. Aralarında yalnızca anlam ilgisi bulunan sıralı cümlelere ise ba­ğımsız sıralı cümle denir. Bağlama edatlarıyla (bağlaç) birbirine bağlanmış ve aralarında anlamca iliş­ki bulunan sıralı cümlelere bağlı cümle adı da verilir. Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi

19 Yüklemin Türüne Göre Cümleler Ad Cümleleri Yüklemi ekeylem ile çekimlenmiş cümle türüdür. Ali çok başarılıdır. Eylem Cümleleri Yüklemi çekimli bir eylem olan cümlelerdir. Yarın arkadaşlarla sinemaya gideceğiz. Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi

20 Yüklemin Yerine Göre Cümleler Kurallı (Düz) Cümle Yüklemi sonda olan cümlelerdir. Sessizce odadan çıktı. Devrik Cümle Yüklemi sonda olmayan cümlelerdir. Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden Kesik Cümle Yüklem de dâhil olmak üzere, herhangi bir ögesi bulun­mayan, söylenmek istenenin, dinleyenin anlayışına bırakıldığı cümle türüdür. Satılık ev (Ev satılıktır.) Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi

21 Anlamına Göre Cümleler Olumlu Cümle Annemin getirdiği kekleri arkadaşlarımla bölüştüm. Olumsuz Cümle Aradığımı bir türlü bulamıyorum. Soru Cümlesi Markete uğradın mı? Emir Cümlesi Çabuk televizyonu kapat. Ünlem Cümlesi Eyvah, derse geç kaldım! Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi


"Hazırlayan Yapı Bilgisi: Biçim Bilgisi ve Söz Dizimi Prof. Dr. Muhsin Macit Okt. Olcay Saltık." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları