Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

GELİŞİM PSİKOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR ve GELİŞİMİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER Arş. Gör. Ceyhun OZAN Eğitim Programları ve Öğretim.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "GELİŞİM PSİKOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR ve GELİŞİMİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER Arş. Gör. Ceyhun OZAN Eğitim Programları ve Öğretim."— Sunum transkripti:

1 GELİŞİM PSİKOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR ve GELİŞİMİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER Arş. Gör. Ceyhun OZAN Eğitim Programları ve Öğretim

2 1. Gelişim ve Değişim  Gelişim, organizmanın do ğ um öncesi dönemden başlayarak (döllenme) bedensel, zihinsel, duygusal, sosyal yönden olgunlaşma ve ö ğ renme etkileşimiyle sistematik ve ardışık olarak sürekli ilerleme kaydetmesidir.  Gelişme ise gelişim süreci sonunda ortaya çıkan üründür.  De ğ işim, organizmanın bir durumdan başka bir duruma geçmesidir. Sistematik, ardışık ve organizma için uyum sa ğ layıcı olabilece ğ i gibi, tesadüfi, olumlu ya da olumsuz, kalıcı ya da geçici olabilir.  De ğ işme ise de ğ işim süreci sonunda ortaya çıkan üründür.

3 1. Gelişim ve Değişim  Bisiklet kullanmayı bilmeyen bir çocu ğ un bisiklet kullanmayı ö ğ renmesi hem bir gelişmedir hem de de ğ işmedir. Ancak bu çocu ğ un geçirdi ğ i kazadan sonra beyin hasarı sonucu bisiklet kullanmayı unutması ya da yaşadı ğ ı korku nedeniyle bir daha bisiklet kullanmayı istememesi gelişme olarak de ğ erlendirilemez. Bu sadece de ğ işmedir.  Bisiklet kullanmayı bilmeyen bir çocu ğ un bisiklet kullanmayı ö ğ renmesi olumlu bir de ğ işme iken, geçirdi ğ i kaza sonrası unutması ise olumsuz bir de ğ işmedir.

4 1. Gelişim ve Değişim  Organizmanın her gelişimi bir de ğ işimdir, ancak her de ğ işim bir gelişim de ğ ildir. De ğ işim, gelişimi de kapsayan daha genel bir kavramdır.  Bir durumun gelişimsel de ğ işme kabul edilebilmesi için olgunlaşma ve ö ğ renme etkileşimiyle oluşması, sistematik ve ardışık olarak sürekli ilerleme kaydetmesi ve organizma için uyum sa ğ layıcı bir fonksiyonunun olması gerekir. Aksi halde sadece de ğ işme olarak kabul edilir.

5 2. Gelişim Alanları  Gelişim fiziksel, bilişsel ve psikososyal olmak üzere üç alanda gerçekleşir.  Gelişim alanları sürekli bir etkileşim halindedir. Bu durum “gelişim bir bütündür” ilkesiyle açıklanır.

6 a. Fiziksel gelişim  Bireyin bedeninde ve anatomik özelliklerinde meydana gelen gelişmeleri kapsar.  Bir kişinin boy uzunlu ğ u, a ğ ırlı ğ ı, iskelet-kas sistemi, motor becerileri gibi süreçlerdeki de ğ işmeler biyolojik süreçler yoluyla ortaya çıktı ğ ı için fiziksel gelişim başlı ğ ı altında incelenir.  Fiziksel gelişim do ğ um öncesinden başlayıp yaşamın sonuna kadar devam eder.

7 b. Bilişsel gelişim  Bireyin zihinsel aktivitelerinde ortaya çıkan gelişmeleri kapsar.  İ nsanların düşünme, algı, bellek, akıl yürütme, dil kullanma becerisi gibi aktivitelerindeki de ğ işmelerdir.

8 c. Psikososyal gelişim  Bireyin duyguları, di ğ er insanlarla olan ilişkileriyle ilgili de ğ işmeleri kapsar.  İ nsanlar dünyaya sosyalleşmemiş bir varlık olarak gelir. Yaşamın ilk yıllarında çocu ğ un sosyalleşmesinde en önemli görev anne-babalara düşer.  Sosyalleşme süreci ömür boyu devam eder, ancak sosyalleşmenin yo ğ unlu ğ u dönemlere göre de ğ işir. Bebeklik ve ilk çocukluk yıllarında sosyalleşme süreci çok hızlı ilerlemektedir.

9 3. Büyüme  Büyüme, en kısa tanımıyla, vücut kitlesindeki artıştır. Vücut kitlesindeki artış ise boyun uzaması, a ğ ırlı ğ ın-hacmin artması şeklinde, nicel olarak kendini göstermektedir.  Büyüme daima bir artışı ifade eder; azalma gösteren bir durum büyüme olamaz.  Örne ğ in, iki yıl öncesine kadar vitrinin üzerinde duran çikolatalara ulaşmak için tabureye ihtiyaç duyan bir çocu ğ un bu yıl için tabure olmadan çikolatalara uzanabilmesi boyunun uzadı ğ ını yani büyüdü ğ ünü gösterir.

10 4. Olgunlaşma  Bir yetinin kazanılabilmesi, davranışın gerçekleştirilmesi için organizmanın zihinsel ve fiziksel olarak uygun seviyeye ulaşması gerekir. İ şte bu noktada karşımıza olgunlaşma kavramı çıkar.  Olgunlaşma, ö ğ renme yaşantılarından ve çevresel etkilerden ba ğ ımsız, kalıtım tarafından kontrol edilen bir süreci anlatır. Olgunlaşma genetik olarak programlandı ğ ından zamanı geldi ğ inde kendili ğ inden gerçekleşir, özel bir çaba göstermeye gerek yoktur.

11 4. Olgunlaşma  Örne ğ in, üç yaşındaki bir çocu ğ a sabah akşam u ğ raşıldı ğ ı halde okuma-yazma neden ö ğ retilemez?  Çünkü üç yaşındaki bir çocuk, henüz zihinsel olarak okumayı ö ğ renmeye ya da kas yapısı olarak yazı yazmaya uygun durumda de ğ ildir. Yani yeterince olgunlaşmamıştır.  Bu çocu ğ a ne kadar u ğ raşılırsa u ğ raşılsın genetik yapısının izin verdi ğ i en erken sürece ulaşmadan bu davranışlar kazandırılamaz. O halde olgunlaşma bir şeyi ö ğ renmenin ön koşuludur.

12 5. Öğrenme  Ö ğ renme, bireyin çevresiyle kurdu ğ u etkileşim sonucunda, davranışta meydana gelen nispeten kalıcı ya da izli davranış de ğ işikli ğ idir.  Bir şeyin ö ğ renilebilmesi için olgunlaşma ön koşuldur. Yani yeteri kadar olgunlaşmamış bir organizmaya ilgili davranış ö ğ retilemez. Fakat olgunlaşma, ö ğ renme için tek başına yeterli de ğ ildir.  Örne ğ in kravatı ba ğ layabilecek olgunlu ğ a erişmiş bir çocu ğ un kravatın nasıl ba ğ landı ğ ını görmesi veya kravatı eline alı ğ denemeler yapması gerekir.

13 Bir davranışın öğrenilmiş kabul edilmesi için:  1. Davranışta gözlenebilen bir de ğ işim gerçekleşmesi,  2. Bu de ğ işimin kalıcı ya da izli olması,  3. Bu de ğ işimin yaşantı sonucu olması,  4. Bu de ğ işimin sadece büyümenin ya da sadece olgunlaşmanın bir sonucu olmaması,  5. Bu de ğ işimin geçici olmaması (yorgunluk, hastalık, ilaç alma vb.) gerekir.

14 Ö ğ renme Olgunlaşma Büyüme

15 6. Hazırbulunuşluk  Hazırbulunuşluk bireyin sadece olgunlaşma düzeyini de ğ il, aynı zamanda, bireyin önceki ö ğ renmelerini, ilgilerini, tutumlarını, güdülenmişlik düzeyini, yeteneklerini, genel sa ğ lık durumunu da kapsar.  Örnek: Bisiklet kullanmak için yeterli hazırbulunuşluk düzeyinde olan bir çocuk; bisiklet kullanmaya isteklidir, bisiklet kullanmak için gerekli olan kaslar ve di ğ er organlar yeterli olgunlu ğ a erişmiştir, bisikletin nasıl kullanılaca ğ ı ile ilgili ön koşul ö ğ renmelere sahiptir, genel sa ğ lık durumu bisiklete binmesine uygundur.  Kısaca hazırbulunuşluk, bireyin zihinsel, sosyal ve bedenen ö ğ renmeye hazır durumda olması demektir.

16 6. Hazırbulunuşluk OlgunlaşmaÖn Ö ğ renmeler İ stek/güdüHazırbulunuşluk

17 7. Yaş  Gelişim psikologları, gelişim sürecini döllenmeden ölüme kadar olan süreçte yaşa ba ğ lı de ğ işimler şeklinde inceler. Bu nedenle, gelişim sürecinin incelenmesinde yaş çok önemli bir faktördür.  Bireyin yaşı özellikle de olgunlaşma süreci açısından çok önemlidir. Çünkü genetik mirasımızın bir eseri olan olgunlaşma süreci, yaşa ba ğ lı düzenli bir sıra izlemektedir ve bu sıra evrenseldir.  Büyümenin de ğ erlendirilmesinde de yaş faktörü karşımıza çıkmaktadır. Çünkü büyüme yaşa göre uzunluk, yaşa göre a ğ ırlık, yaşa göre baş çevresi gibi büyük oranda yaşa ba ğ lı olarak ele alınmaktadır.  Yaş zihinsel gelişimin yapı taşıdır. Elbette akıl yaşta de ğ il baştadır ama aklı başa yaş getirir.

18 KPSS  Fatma Hanım seneye okula başlayacak olan ye ğ eni Bertu ğ `a bir hediye vermek ister. Çocuk giysileri satan bir ma ğ azadan Bertu ğ `un yaşını söyleyerek bir pantolon satın alır. Hediyesini ye ğ enine verdi ğ inde, uzun süredir görüşmemelerine karşın, satın aldı ğ ı pantolonun ye ğ eninin bedenine tam oldu ğ unu görür, çok sevinir.  Yukarıdaki paragrafta gelişim psikolojisine özgü kavramlardan hangisine vurgu yapılmaktadır?  A) Büyüme  B) Olgunlaşma  C) Ö ğ renme  D) Hazırbulunuşluk  E) Kritik dönem

19 KPSS Gelişimde olgunlaşma kavramı aşa ğ ıdaki süreçlerden hangisini anlatmak için kullanılmaktadır? A) Sosyal normlara uygun davranışların ö ğ renilmesi ve sergilenmesi B) Genetik olarak belirlenen bir plan çerçevesinde yaşantılardan ba ğ ımsız ol arak gerçekleşen biyolojik gelişmeler C) İ lk ergenlik döneminde başlayan ve yetişkinlik ça ğ ına kadar süren fiziksel ve cinsel de ğ işmeler D) Büyüme ve gelişmeye eşlik eden ö ğ renilmiş davranış örüntülerinin kazanılması E) İ lerleyen yaşla birlikte aşırı davranışların yerlerini yavaş yavaş a ğ ırbaşlı davranışların alması

20 KPSS  İ lkö ğ retim okuluna yeni başlayan Mehmet önlü ğ ünü kendisi giyebilmekte, ancak annesi defalarca göstermesine karşın, önlü ğ ünün yakasını bir türlü ilikleyememektedir.  Mehmet`in önlük yakasını bir türlü ilikleyememesi, aşa ğ ıdaki ifadelerden hangisiyle açıklanabilir?  A) Yaka kullanmaya yeni başladı ğ ı için Mehmet deneyim eksikli ğ i yaşamaktadır.  B) Annesinin aşırı koruyucu tutumu nedeniyle Mehmet iliklemeyi ö ğ renememiştir.  C) Mehmet yakasının dü ğ melerini ilikleyebilece ğ i kritik döneme henüz ulaşmamıştır.  D) Mehmet`in el kasları yakasını ilikleyebilecek olgunlu ğ a erişmemiştir.  E) Mehmet`in parmakları yakasını ilikleyebilecek kadar büyümemiştir.

21 KPSS  Bir araştırmada ilkö ğ retim ö ğ rencilerine bir yıl arayla iki kez ilgi envanterinin uygulanmasından 0,62; üniversite ö ğ rencilerine uygulanmasından 0,80 korelasyon kat sayısı elde edilmiştir. Aynı çalışmada ilkö ğ retim ö ğ rencilerine ölçme aracının üç yıl arayla iki kez uygulanmasından 0,31; üniversite ö ğ rencilerine aynı zaman aralı ğ ında iki kez uygulanmasından 0,63 korelasyon kat sayısı hesaplanmıştır. Ayrıca üniversiteden sonra yaşamın sonuna kadar ilgi puanlarındaki kararlılı ğ ın 0,70 civarında oldu ğ u gözlenmiştir.  Bu araştırmaya göre, ilgi puanlarındaki kararlılı ğ ın artışı, gelişim psikolojisine özgü kavramlardan hangisiyle açıklanabilir?  A) Büyüme  B) Ö ğ renme  C) Hazırbulunuşluk  D) Kritik dönem  E) Yaş

22 GELİŞİMİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER  1. Kalıtım  2. Çevre  3. Zaman (Kritik Dönem – Tarihsel Zaman)

23 1. Kalıtım  Kalıtım, anne ve babadan bireye genetik yolla geçen yetenek ve özelliklerdir. Bu özellikler bireyin yaşamı boyunca sahip olaca ğ ı zihinsel yetenek, duygusal denge, fiziksel yapı gibi birçok özelli ğ in alt ve üst sınırlarını belirler.  Eşey hücrelerinin birleşmesi sonucunda zigot adı verilen döllenmiş yumurta oluşur. Bireyin yaşamı da zigot evresiyle birlikte başlar.  Eşey hücresinde 23 tane kromozom bulunmaktadır. Gerek yumurta hücresinde gerekse sperm hücresinde bulunan 23 kromozomun bir tanesi cinsiyetle ilgilidir ve gonozom olarak adlandırılır.  Geriye kalan 22 kromozomun cinsiyetle ilgisi yoktur ve otozom olarak adlandırılır.

24 a. Cinsiyetin Belirlenmesi  Yumurta hücresinde cinsiyet kromozomu olarak daima X bulunur. Sperm hücresinde yer alan cinsiyet kromozomu ise X ya da Y`dir.  E ğ er spermde X bulunuyorsa, yumurtadaki X ile birleşir ve XX yani kız çocu ğ unun olmasını sa ğ lar. E ğ er spermde Y bulunuyorsa, yumurtadaki X ile birleşir ve XY yani erkek çocu ğ un oluşmasını sa ğ lar.

25 a. Cinsiyetin Belirlenmesi  Özdeş İ kizler: Tek bir yumurta tek bir sperm tarafından döllenir. Yumurta iki küreye ayrılarak her biri aynı genetik koda sahip bir fetüs şeklinde gelişim gösterir. Bu tip ikizlere monozigotik denir.  Çift Yumurta İ kizleri: İ ki farklı yumurta farklı spermler tarafından döllenir. Farklı genetik kodlara sahip iki fetüs şeklinde gelişim gösterir. Bu tip ikizlere dizigotik denir.  Yarı Özdeş İ kizler: Oldukça ender rastlanan bir durumdur. Bir yumurta eşit olarak bölünür ve iki farklı sperm tarafından döllenir. Yarı özdeş ikizler çift yumurta ikizlerinden daha fazla ancak özdeş ikizlerden daha az birbirine benzer.

26 a. Cinsiyetin Belirlenmesi  Eşey hücrelerinin birleşmesi sonucunda ortaya 46 tane kromozom çıkar.  Her kromozomda arasında oldu ğ u tahmin edilen gen bulunmaktadır. Bu genlerin oluşturdu ğ u zincir, bireyin göz renginden boyuna, yaşam süresinden yakalanaca ğ ı olası hastalıklara, zihinsel yeteneklerinden duygusal durumuna kadar çok sayıda şeyi programlamaktadır.  Genotip, çevre etkisinden ba ğ ımsız olarak bireyin sahip oldu ğ u kalıtsal özelliklerdir.  Fenotip ise genotip ve çevresel etkenler bir araya geldi ğ inde ortaya çıkan yapıdır.

27 a. Cinsiyetin Belirlenmesi  Fenotip büyük oranda genler tarafından belirlenir, ancak bazı özel durumlarda organizmanın fenotipi, genotipine yüzde yüz uymayabilir. Bu duruma hipomorfizm denir.  Ayrıca bazı güçlü dış etkenler sonucunda (X ışını, radyasyon, bazı ilaç ve kimyasallar, ani sıcaklık de ğ işimleri vb.) organizmanın kalıtsal yapısında kalıcı farklılaşmalar meydana gelebilir. Bu duruma mutasyon denir.  Bir genotipten çok sayıda farklı fenotip ortaya çıkabilir. Bunun nedeni do ğ um öncesi, do ğ um sırası ve do ğ um sonrasındaki çevredir. Fenotip=genotip+çevre

28 b. Baskın ve Çekinik Özellikler  Bir başka önemli genetik ilkesi ise bazı özelliklerin baskın (dominant), bazı özelliklerin ise çekinik (resesif) olmasıdır.  Örne ğ in; kahverengi göz, A, B ve AB kan grupları, yüksek tansiyon baskın özelliklerdir. Sarı saç, mavi göz, düz saç çekinik özelliklerdir.  Çekinik özellikler, ancak her iki ebeveynde de benzer genler oldu ğ u zaman ortaya çıkarlar. Baskın özellikler ise, anne ya da babadan birinde bu genler bulundu ğ u takdirde ortaya çıkabilirler.

29 c. Kalıtımsal Süreçte Özel Durumlar  1. Klinefelter Sendromu: Embriyo 44+XXY (47) kromozom setini taşıdı ğ ında ortaya çıkan bu sendrom sonucunda uzun boylu, uzun kol ve bacaklı, dişi eşey karakterlerini gösteren, kısır ve zeka engelli bireyler gelişir.  2. Üçlü Dişilik Sendromu: Embriyo 44+XXX (47) kromozom setini taşır. Kısırlık ve zeka gerili ğ i yaygın olarak görülmekle birlikte, bu kromozom seti taşıyan bayanların ço ğ unda herhangi bir belirgin semptom görülmez. Yani normal bir zeka gelişimi gösterirler ve do ğ urgandırlar.  3. XYY Sendromu: Erkek bireyde gamet oluşumu sırasında mayozun ikinci evresinde Y kromozomlarının ayrılmaması durumunda YY kromozomu taşıyan spermler oluşabilir. Sonuçta zeka gerili ğ i görülen, uzun boylu bireyler gelişir. Son yıllarda yapılan araştırmaların sonucunda seri cinayet sanıklarının ve suç işlemeye e ğ ilim gösteren kişilerin belli bir oranının, bu kromozom setine sahip oldukları ortaya çıkmıştır.

30 c. Kalıtımsal Süreçte Özel Durumlar  4. Down Sendromu (Mongolizm): 21 numaralı somatik kromozomda ayrılmama durumu görüldü ğ ünde ortaya çıkar. Embriyo 45+XX veya 45+XY setlerinden birini taşır. Geniş eller, kısa parmaklar, tınaz vücut, oransal olarak büyük bir dil, çekik gözler, zeka gerili ğ i ve geniş- yuvarlak bir yüz en belirgin özellikleridir.  5. Edward Sendromu: 18 numaralı somatik kromozomda ayrılmama olması sonucunda gelişen 47 kromozomlu bireylerde görülür. Bu sendrom, bireylerin dış görünümü ile kolayca ayırt edilir ve ço ğ unlukla 10 haftalık olmadan ölümle sonuçlanır.  6. Patau Sendromu: 13 numaralı somatik kromozomda ayrılmama olması sonucu gelişir. Küçük ve işlevsiz gözler, küçük bir beyin ve yarık dudak görüntüsü gibi özellikler ile kendini gösteren bu sendrom da do ğ umdan birkaç hafta sonra ölümle sonuçlanır.

31 d. Hormonlar  Salgılarını do ğ rudan kana akıtan bezlere iç salgı bezi adı verilir. İ ç salgı bezlerinin salgılarına da hormon denir.  İ ç salgı bezleri; hipofiz, epifiz, tiroit, paratiroit, pankreas (yarı iç salgı bezi), böbrek üstü bezler, timüs ve cinsiyet salgı bezleri.  Hipofiz, kafatasında bulunur; tüm salgı bezlerinin çalışmasını düzenler. Fazla salgılanması devli ğ e, yetersizli ğ i cüceli ğ e neden olur.  Tiroit salgı bezi, bo ğ azın ön kısmında gırtla ğ ın iki yanındadır. Salgıldı ğ ı hormona troksin adı verilir. Troksin kemiklerin, kasların büyümesine, sinir sisteminin, kan dolaşımının çalışmasına etki eder. Fazlalı ğ ı vücudun etkilili ğ ini artırır, azlı ğ ı ise yavaşlatır.

32 d. Hormonlar  Paratiroit, tiroit salgı bezine bitişik dört küçük bezden oluşur. Vücudun kalsiyum ve fosfor dengesini sa ğ lar. Az çalışması kas a ğ rılarına, kemiklerin bozulmasına; fazla çalışması ise sinirlerin körleşmesine neden olur.  Pankreas bezi, iki türlü salgı salgılar. Birisi mideye gönderilir. Di ğ eri insülindir ve kana gönderilir. Kandaki şeker miktarını ayarlar. Dolayısıyla gelişime etkide bulunur.  Böbrek üstü bezleri, her iki böbre ğ in üstünde bulunur. Salgıları büyümeye, cinsiyete etki eder ve vücudun duyguların yo ğ unlu ğ undan korunmasını sa ğ lar. Duygusal gelişimle yakından ilgilidir.  Cinsiyet salgı bezleri, kadın ve erkekte cinsel gelişimi sa ğ lar ve cinsel yaşamı sürdürmeye etkide bulunur.

33 2. Çevre  Çevre, bireyin do ğ uştan getirdi ğ i potansiyele gelişme olana ğ ı veren ya da sınırlandıran faktörleri içermektedir.  Çevresel faktörler üçe ayrılır:  a. Do ğ um Öncesi Çevre: Annenin aldı ğ ı ilaç, alkol, radyasyona maruz kalma, kan uyuşmazlı ğ ı, akraba evlili ğ i, do ğ um öncesinde çocu ğ un gelişimini etkiler.  b. Do ğ um Sırasındaki Çevre: Do ğ um sırasında görülebilen kordon dolanması, çocu ğ un oksijensiz kalması gelişimi olumsuz etkiler.  c. Do ğ um Sonrası Çevre: Ailenin çocu ğ a yaklaşımı, sosyoekonomik durumu, çocu ğ un geçirdi ğ i hastalıklar, ailenin parçalanması, çocukların do ğ uş sırası gelişimi etkiler.

34 3. Zaman  a. Kritik Dönem  Kritik dönem, gelişimsel kazanımlarda belirli yaşantıların potansiyel olarak en fazla etkilendi ğ i zaman dilimleridir. Başka bir deyişle, belirli bir kazanımın sa ğ lanabilmesi için çevre etkisinin en etkili-en yo ğ un oldu ğ u zaman dilimidir.  İ nsanlar bazı gelişim dönemlerinde ve yaşlarda, belirli kazanımlar için yüksek duyarlı ğ a sahiptir. Bu dönemlerde uygun çevre koşullarının sa ğ lanması halinde kazanım çok daha çabuk ve etkili olmaktadır. E ğ er bu yaş aralıklarında uygun çevre koşulları sa ğ lanamazsa, ilerleyen süreçte kazanım gerçekleşse bile çok fazla zaman almakta ve istenen kadar etkili olmamaktadır. İ şte bu zaman aralıklarına kritik dönem adı verilmektedir.

35 a. Kritik dönem  Genie isimli kız çocu ğ u, psikolojik olarak rahatsız olan babası tarafından 1-2 yaşlarından itibaren küçük bir odaya kilitlenmiştir. Genie konuşma dilini hiç duymamıştır. 13 yaşında bulunduktan sonra, dilin bazı boyutlarını ö ğ renebilmiştir. Bunula birlikte gramer kurallarını kullanması hiçbir zaman normal düzeye ulaşmamıştır ve sosyal becerileri de fazla bir ilerleme göstermemiştir.  Dilin kazanımında do ğ umdan sonraki ilk yıllar son derece önemlidir yani dil kazanımının kritik dönemidir. Kritik dönem geçtikten sonra uygun çevre yaşantısı sa ğ lamak, istenen etkinli ğ i kazanmada yeterli gelmemektedir.

36 b. Tarihsel Zaman  Tarihsel zaman bireyin içinde yaşadı ğ ı zaman diliminin ve bu zaman diliminde gerçekleşen önemli olayların, bireyin gelişim sürecine etkisini anlatır.  İ nsanların ilgileri ve davranışları, teknolojik yeniliklere, savaşlara, do ğ al afetlere, modaya, düşünce sistemlerindeki de ğ işimlere ba ğ lı olarak, gelişim süreçlerini etkileyecek şekilde de ğ işiklik gösterebilir.

37 KPSS  Günümüzde ergenler internet kullanımına, özellikle internette karşılıklı sohbete çok ilgi göstermektedirler. Ayrıca ergenlerin iletişimde cep telefonu önemli yer tutmaktadır.  Bu yeni iletişim araçlarının ve serbest zaman etkinliklerinin ortaya çıkması, gelişimle ilgili aşa ğ ıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanabilir?  A) Tarihsel zaman  B) Büyüme  C) Olgunlaşma  D) Hazırbulunuşluk  E) Kritik dönem

38 KPSS  Aşa ğ ıdakilerden hangisi kalıtım ve çevrenin zeka üzerindeki etkisini inceleyen araştırma sonuçlarını en iyi özetlemektedir?  A) Zeka, tümüyle kalıtımsal etkenler tarafından belirlenir.  B) Zeka, tümüyle çevresel etkenler tarafından belirlenir.  C) Zeka üzerinde kalıtımsal etkenlerin payı olup olmadı ğ ı henüz tam olarak belirlenememiştir.  D) Zeka üzerinde çevresel etkenlerin payı olup olmadı ğ ı henüz tam olarak belirlenememiştir.  E) Zeka, kalıtsal ve çevresel etkenlerin ortak etkileriyle belirlenmektedir.

39 KPSS  Gelişimin birbirini izleyen, ayırt edilebilir devreler halinde gerçekleşti ğ ini öne süren kuramcılara göre, içinde yaşanılan çevrenin niteli ğ i bu devreleri nasıl etkileyebilir?  A) Hem hangi yaşta ortaya çıktıklarını etkiler hem de sıralarını de ğ iştirebilir.  B) Hangi yaşta ortaya çıktıklarını etkileyebilir ama sıralarını de ğ iştiremez.  C) Hangi yaşta ortaya çıktıklarını etkilemez, sıralarını kısmen de ğ iştirebilir.  D) Ne hangi yaşta ortaya çıktıklarını ne de sıralarını etkiler.  E) Ne hangi yaşta ortaya çıktıklarını ne de sürelerini de ğ iştirebilir.

40 KPSS  Gözlerinde kataraktla do ğ an ve 7 yaşına kadar tedavi olmayan çocuklar, daha sonra tedavi olsalar bile görme sorunlarıyla karşı karşıya kalabilirler.  Bu durumda, yaşamın ilk 7 yılı görme duyusu açısından aşa ğ ıdakilerin hangisiyle nitelendirilebilir?  A) Duyusal-motor dönem  B) Olgunlaşma düzeyi  C) Hiyerarşik düzey  D) Kritik dönem  E) Gelişme dönemi

41 KPSS  Aileler üzerinde yapılan bir araştırmada, anne babasından biri ya da her ikisi ressam olan çocukların resim yeteneklerinin, ailesinde ressam olmayan çocuklardan daha yüksek oldu ğ u saptanmıştır.  Bu araştırma sonuçlarına göre, resim yetene ğ iyle ilgili aşa ğ ıdaki etkenlerden hangisinin daha önemli oldu ğ u söylenebilir?  A) Büyüme  B) Ö ğ renme  C) Kalıtım  D) Duyarlı dönem  E) Hazırbulunuşluk

42 KPSS  Eşey hücrelerinde (I) kromozom bulunmaktadır. Bunlardan cinsiyet üzerinde etkisi bulunmayan (II) tanesine (III) adı verilmektedir. Eşey hücrelerinin birleşmesi sonucu meydana gelen yapıya (IV) denilmekte, dış etkenler sonucu bu yapıda meydana gelen kalıcı farklılaşmalar ise (V) olarak tanımlanmaktadır.  Fiziksel gelişimle ilgili yukarıdaki metinde I, II, III, IV ve V rakamlarının yerine getirilmesi gereken kavramlar, aşa ğ ıdakilerin hangisinde do ğ ru olarak sıralanmıştır? IIIIIIIVV A)46 tane44gonozomgenomfenotip B)23 çift22gonozommayozadaptasyon C)46 çift44otozomzigotgenetik kod D)23 çift22gonozomzigotdominant E)23 tane22otozomgenotipmutasyon

43


"GELİŞİM PSİKOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR ve GELİŞİMİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER Arş. Gör. Ceyhun OZAN Eğitim Programları ve Öğretim." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları