Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

80 Se İZOTOPUNUN BAZI ENERJİ SEVİYELERİNİN VE GEÇİŞ OLASILIKLARININ İNCELENMESİ İhsan ULUER & Mahmut BÖYÜKATA, Fizik Bölümü, Kırıkkale Üniversitesi

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "80 Se İZOTOPUNUN BAZI ENERJİ SEVİYELERİNİN VE GEÇİŞ OLASILIKLARININ İNCELENMESİ İhsan ULUER & Mahmut BÖYÜKATA, Fizik Bölümü, Kırıkkale Üniversitesi"— Sunum transkripti:

1 80 Se İZOTOPUNUN BAZI ENERJİ SEVİYELERİNİN VE GEÇİŞ OLASILIKLARININ İNCELENMESİ İhsan ULUER & Mahmut BÖYÜKATA, Fizik Bölümü, Kırıkkale Üniversitesi

2 ÇALIŞMANIN İÇERİĞİ  IBM-2 modelinin uygulaması,  80 Se çekirdeğinin enerji enerji seviyelerinin hesaplanması,  Enerji seviyeleri arasındaki B(E2) ve B(M1) elektromanyetik geçiş olasılıklarının hesaplanması,  Kullanılan e ve e  ile g ve g  parametrelerinin iterasyon metodu ile elde edilmesi.

3 Etkileşen Bozon Yaklaşımı (IBA) Modeli, 1975 yılında Dönme ve Titreşim çekirdeklerini bir bütün olarak tanımlamak için ileri sürülmüştür. Bozon sayısının korunduğu IBA Modelinde bozonlar nükleonların kolektif çifti olarak ele alınır. Çalışmanın temelini oluşturan IBA modelinin gelişmiş bir versiyonudur. IBM-2, farklı nötron ve proton bozonlarını kullanmaktadır. IBM-2 MODELİ

4 IBM-2 de çekirdeğin yapısı, değerlik parçacıkları olan 2, 8, 20, 28, 50, 82 ve 126 sihirli sayılarındaki dolu ana tabakalar dışındaki parçacıkları ile belirlenir. Parçacık konfigürasyonu toplam açısal momentumu J=0 ve J=2 olan durumlar ile özdeş parçacıkların çiftlendiği varsayılır. Bunlar bozonlar olarak ele alınır. J=0 açısal momentumlu proton bozonu s π, nötron bozonu s ν ile gösterilir. J=2 açısal momentumlu proton bozonu d π nötron bozonu d ν ile gösterilir.

5 80 Se İzotopunun İncelenmesi İncelenen 80 Se izotopu (Z=34, N=46), 28 ve 50 kapalı durumlarının arasında yer almaktadır. Kabuk modeli göz önüne alındığında, bu izotopun nötron sayısı N=50 sihirli sayısına, proton sayısı ise Z=28 sihirli sayısına yakındır. Proton ve nötron bozon sayısı en yakın dolu tabakadan şu şekilde hesaplanır; 2 ’nin üzerindeki çizgi boşluk durumlarını göstermektedir.

6

7 YAPILAN HESAPLAMAR NPBOS Bilgisayar Kodu NPBTRN Bilgisayar Kodu Fortran-77 ile kodlanmıştır. NPBTRN kodu NPBOS ile birlikte çalışmaktadır. Kullanılmaya devam edilen her iki program Litariturde ö nemli yere sahiptir. NPBOS ile enerji seviyeleri hesaplanarak enerji diyagramı oluşturuldu. NPBTRN ile seviyeler arasındaki geçiş olasılıkları hesaplandı. İterasyon Metodu ile uygun parametreler elde edildi. KULLANILAN PROGRAMLAR

8 BULGULAR  Hesaplamalarda iki farklı parametre grubu kullanıldı.  Enerji seviyelerinin sonucları Hesap-1 ve Hesap-2 olarak isimlendirilerek iki grupta toplandı.  80 Se için yapılan teorik hesaplamalar deneysel sonuçlarla kıyaslandı.  Düzeyler arası elektromagnetik geçiş olasılıkları [B(E2) ve B(M1)] için İterasyon Metodu kullanılarak uygun parametreler elde edildi.  Elde edilen bu parametreler kullanılarak deneysel sonuçlara uygun B(E2) ve B(M1) geçiş olasılıkları NPBTRN program kodu ile hesaplandı.

9 Bu parametre grupları arasındaki fark; H = (ε d +ε d π )n d π + (ε d +ε d ν )n d ν + κQ π ·Q ν + a.M Hamiltonyen denkleminde; ε d ; d bozon enerjisi, ε d π ; proton bozon enerjisi, ε d ν ; nötron bozon enerjisi, Q π,ν ; proton-n ö tron kuadropol operat ö r ü, M ; Majonara etkileşme parametresi.

10 Kaup tarafından Majonara etkileşme parametresi ile kullanılan, a_genişletme parametresi sıfırdan farklı değer aldığında Majonara parametreleri etkin olur. Bu durumda ε d π ve ε d ν enerjileri kullanılmaz, bunların yerine sadece ε d enerjisi kullanılır. Hesap-1 buna göre yapılmıştır. a_genişletme parametresini, a=0 alındığında ε d π ve ε d ν sıfırdan farklı değerler alır Majonara etkileşme parametreleri etkin olmaz. Hesap-2 de buna göre yapılmıştır. H = (ε d +ε d π )n d π + (ε d +ε d ν )n d ν + κQ π ·Q ν + a.M

11 Hesap-1 ve Hesap-2 ‘de kullanılan NPBOS parametreleri ( χ π ve χ ν boyutsuzdur diğer parametreler MeV cinsindendir) Hesap-1C4πC4π 0.12Hesap-2 A80ε0.931C0νC0ν -0.30εdεd 0.98 Z34 κ C2νC2ν 0εdπεdπ 0.10 N*46 χ πχ π -1.20C4νC4ν 0.12εdνεdν NπNπ 3 χ νχ ν 0.80 ξ 1ξ κ NνNν 2 C0πC0π ξ 2ξ χ πχ π N** 5 C2πC2π 0 ξ 3ξ χ νχ ν *Nötron sayısı **Toplam bozon sayısı

12 80 Se için deneysel ve hesaplanan enerji seviyeleri.  Bu çekirdek için elde edilen deneysel uyarım enerji seviyelerinden ilk 5 tanesi ele alınmıştır.  Bu enerji seviyeleri bir önceki tabloda Hesap-1 için verilen parametreler kullanıldığında bütün seviyelerin deneysel sonuçla uyumlu olacak şekilde elde edilmiştir.

13 ENERJİ SEVİYELERİ DİYAGRAMI  Hesap-2 de elde edilen sonuç- lardan; ilk iki enerji seviyesi ile 4 + seviyesi deneyle çok iyi uyum sağlamaktadır. İkinci 0 +, 2 + seviyelerinde sıranın değiştiği görülmektedir.  Bu iki seviyeden 2 + deneysel sonuçla yakın olmasına karşın 0 + seviyesinin enerji değeri deneysel sonuçla karşılaşıtırıldığında farklılık vardır. 80 Se için Deneysel[6,7,8] ve Hesaplanan Enerji Seviyeleri.

14 Elektromanyetik Geçişler Etkileşen Bozon Modeli-2 'deki E2 geçiş işlemcisi T(E2)= e π Q π + e ν Q ν ile verilir. Görüldüğü gibi E2 geçiş oranları ve proton ve nötron bozon etkin yüklerine bağlıdır. B(E2) için gerekli olan e π, e ν bozon yüklerini iterasyon metodunu kullanarak elde etmek mümkündür (Şekil 3). e π, e ν bozon yükleri belirli aralıklarla arttırılır. Bu iki parametre birbirine eşit veya yakın değerlere sahip olabildiğinden bu çalışmada e π, e ν bozon yüklerini eşit alınmıştır. 80 Se izotopunun deneysel veriler ile uyumlu olan Hesap-2 deki enerji seviyeleri arasındaki B(E2;2 1 + → ), B(E2;0 2 + →2 1 + ), B(E2; →2 1 + ), B(E2;2 2 + →2 1 + ), B(E2;2 2 + →0 1 + ) geçişleri NPBTRN programı ile hesaplandı.

15 B(E2;2 1 + → ) ’ nin e π -e ν Bozon y ü klerine karşı grafiği.

16 Diğerleri

17 iterasyon metodu sonucunda çizilen grafiklerden elde edilmiştir. Bu grafiklerden faydalanılarak deneysel verilere yakın B(E2) geçişleri hesaplanmıştır. Deneysel sonuçlar ile hesaplanan sonuçlar birbirine yakındır. Etkin bozon yükleri ile B(E2) nin hesaplanan ve deneysel değerleri (e 2 b 2, e 2 fm 4 )

18 Elektromanyetik Geçişler IBM-2 'de M1 işlemcisi Bu denklemden anlaşıldığı üzere B(M1) geçiş olasılığı g π, g ν proton ve nötron bozon çarpanlarına bağlıdır. B(M1) içi gerekli olan g π, g ν bozon çarpanları da iterasyon metodu ile elde edilmiştir. g π, g ν bozon çarpan faktörlerinden g π bir civarında veya birden büyük olması gerekirken, g ν sıfır civarında veya sıfırdan büyük olması gerekir. Bundan dolayı g ν sıfır civarında, g π de 1 civarında alınmıştır. Uygun parametreler elde edildikten sonra 78 Se izotopunun B(M1;2 2 + →2 1 + ) geçişi NPBTRN programı ile hesaplandı.

19 B(M1;2 2 + → )_g ν, g π Çarpanlarının değişimi. Bozon çarpanları ile hesaplanan ve deneysel[6,7,8] B(M1) (µ N 2 )

20 SONUÇ NPBOS kullanılarak hesaplanan enerji seviyeleri ve NPBTRN ile hesaplanan geçiş olasılıkları deneysel veriler ile uyumludur. Hesap-1 de kullanılan parametrelerin Hesap-2 deki parametrelere göre daha iyi sonuç verdiği gözlenmiştir. Majarona etkileşme parametreleri ve nötron-nötron ve proton-proton etkileşme parametreleri olan CLN ve CLP (L=0,2,4) kullanıldığında modelin daha iyi sonuç verdiği gözlenmiştir. Dolayısıyla Majorana kuvvetinin Etkileşen Bozon Modeli-2 (IBM-2) için önemli olduğu söylenebilir.

21 İterasyon yöntemiyle elde uygun parametrelerin kullanılmasıyla elde edilen B(E2) ve B(M1) değerler ile deneysel sonuçlar uyumludur. Sonuçta, Hamiltonyende kullanılan parametrelerin uygun seçilmesiyle 80 Se çekirdeğinin enerji seviyeleri ile bu seviyeler arasındaki geçiş olasılıkları deneysel verilerle uyum sağlayacak şekilde elde edilmiştir. Sonuçların doğru ve uyumlu olması parametrelerin uygun seçildiğini ve bu parametrelerin Etkileşen Bozon Modeli-2 ‘nin beklentilerine cevap verdiğini göstermektedir. Dolayısıyla IBM-2 de kullanılan parametreler doğru fiziksel içeriğe sahip olduğu gösterilmiştir.

22 KAYNAKLAR 1.Böyükata, M., Bazı Çift-Çift Selenyum İzotoplarının Çekirdek Yapısı ve Elektromanyetik Geçişlerinin Kutupsal Karışımlarının İncelenmesi, Mastır Tezi, Kırıkkale Ünv. Fen Bilm. Ens., (2005). 2.Uluer İ. ve Böyükata M., “74Se Çekirdeğinin Bazı Geçiş Olasılıkları”, II. Nükleer Yapı Özellikleri Çalıştayı, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir (2005). 3.J. P. Elliott, The interacting boson model of nuclear structure, Rep. Prog. Phys., 48, (1985) 4.F.S. Radhi, N.M. Stewart, An IBM description of 76Se and neighbouring Se-İsotopes. Zeitschrift Für Physik A 356, (1996) 5.F. Iachello, A. Arima, The Interacting Boson Model, Cambridge University Press, (1987) 6.K. H. Speidel, N. Benczer-Koller, G. Kumbartzki, C. Barton, A. Gelberg, J. Holden, G. Jakob, N. Matt, R.H. Mayer, M. Satteson, R. Tanczyn, and L. Weissman, Shell closure effects in the stable 74–82Se isotopes from magnetic moment measurements using projectile excitation and the transient field technique, Phys. Rev. C 57, (1998) 7.Nuclear Data Sheets, (1995) 8.R.B. Firestone and V.S. Shirley, Table of Isotopes New York (1996) 9.H. Klein, NPBOS-Tk or IBM-2 for Dummies, (2001) 10.A.F. Barfield, K.P. Lieb, Boson effective charges for light Se, Kr, and Sr isotopes Phys. Rev. C 41, (1990) 11.E. A. McCutchan, N. V. Zamfir, and R.F.Casten,‘Mapping the interacting boson approximation symmetry triangle: New trajectories of structural evolution of rare-earth nuclei’ Phys. Rev. C 69, (2004) 12.B. R. Barrett, S. Kuyucak, P. Navra´til, and P. Van Isacker, Is there a proton-neutron interacting boson model rule for M1 properties?, Phys. Rev. C 60, (1999)

23  Siz Katılımcılara  Bu Çalıştayı Organize Edenlere TEŞEKKÜR EDERİM


"80 Se İZOTOPUNUN BAZI ENERJİ SEVİYELERİNİN VE GEÇİŞ OLASILIKLARININ İNCELENMESİ İhsan ULUER & Mahmut BÖYÜKATA, Fizik Bölümü, Kırıkkale Üniversitesi" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları