Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

BÜYÜME VE GELİŞİMİN DEĞERLENDİRİLMESİ Prof. Dr.Sevin ALTINKAYNAK Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Prof. Dr.Sevin ALTINKAYNAK Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "BÜYÜME VE GELİŞİMİN DEĞERLENDİRİLMESİ Prof. Dr.Sevin ALTINKAYNAK Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Prof. Dr.Sevin ALTINKAYNAK Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları."— Sunum transkripti:

1 BÜYÜME VE GELİŞİMİN DEĞERLENDİRİLMESİ Prof. Dr.Sevin ALTINKAYNAK Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Prof. Dr.Sevin ALTINKAYNAK Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları 1 /71

2 Prenatal Dönem: Fertilizasyon - Doğum Embriyonik Fetal dönem dönem (8-40 hafta) (ilk 8 Hafta) 2

3 Postnatal Dönem: Doğum sonrası A-Perinatal dönem:intrauterin 28. Hafta-Doğumdan sonra ilk hafta B-Neonatal dönem:ilk 4 hafta C-İnfant:1 – 12 ay D-Oyun Çocukluğu:1-5 yaş E-Okul Çocukluğu Dönemi:6 yaş-adölesan dönemi F-Adölesan Dönemi: yaş 3

4 Büyüme ve gelişme çocukları erişkinden ayıran en önemli özellik BÜYÜME: Vücut kitlesi ve hacminin artması GELİŞME: Hücre ve dokuların fonksiyonların olgunlaşması 4 /71

5 Büyüme Endokrin hormonların denetiminde konsepsiyondan başlayarak adölesan döneminin sonuna kadar devam eden bir süreç Çocuğun sağlık gelişimin değerlendirmede kullanılan temel parametre 5

6 Büyüme ve gelişme sürecini yönlendiren fizyolojik kurallar B ve G döllenmeden başlar, pubertenin sonuna kadar devam eder En hızlı büyüme: Fetal dönem, ilk 1 yaş, puberte 1-10 yaş yavaş tempo 6

7 MSS Gelişimi Doğumda erişkin değerin %25’i (beyin ağırlığı), 2 yaşta %60, 5 yaşta %90, 10 yaşta %95 Lenf sistemi: Doğumdan sonra hızla değişme gösterir ilk 10 yaş hipertrofiler sık 7

8 Genital sistemin büyüme ve gelişmesi yaşta hızlanır Deri altı yağ tabakasında artma 9. Ayda pik yapar 8 /71

9 B ve G sürecinde belirli bir sıra düzeni vardır BG düzeni baştan ayağa(cefalo-caudral), merkezden uçlara (proksimal-distal) doğrultuda En hızlı büyüyen bölüm BAŞ İlk 6 aydan sonra göğüs çevresinde artma 9-12 ayda extremite uzaması fazla Başını tutma ( 1-3 ay) Desteksiz oturma ( 6-8 ay ) Kol oynatma – el parmakları ile iş görme (9-10 ay) Yürüme ( 12 – 18ay ) 9 /71

10 Biyolojik varyasyon: B ve G genetik yapıya bağlı boy vücut yapısı biyolojik özellikler kişilikte farklılık 10 /71

11 Büyüme ve Gelişmeyi Etkileyen Faktörler 1- Genetik faktörler: İnsan organizmasında gen var Döllenmede edindiği genetik yapı Kromozom sayı ve yapı anormalliği büyüme ve gelişmeyi etkiler 11

12 2- Cinsiyet Doğumda kızların vücut tartısı düşük Boyu daha kısa 0-11 yaşa kadar erkek çocuklar BG > yaş kızlarda > 12

13 3- Hormonal faktörler: BH ve tiroid hormonu esas hormondur Büyüme hormonu: boy büyümesine Tiroid hormonu: gelişme ve olgunlaşmayı sağlar Pübertede östrojen ve androjenler büyümeyi etkiler İntrauterin: çok iyi bilinmiyor. İnsülin, plasentadan salgılanan koriyonik somatotropin 13

14 4- Maternal faktörler Annenin beslenme durumu Anne de demir eksikliği anemisi: demir depoları eksik doğar Annede iyot eksikliği: bebekte guatr Dış gebelik, oligohidramnios Fetal pozisyonda anormallik: pes equino varus Gebelikte travma, annenin aldığı ilaçlar, radyasyon, geçirdiği enfeksiyonlar Gebelikte hormon bozukluğu(diabet) Plasenta yetmezliği 14 /71

15 5- Postnatal faktörler: Beslenme Doğumsal anomaliler, metabolizma bozuklukları Zeka ve ruh gelişiminde bozukluk Çevre (iklim) Ailenin sosyodemografik özellikleri 15 /71

16 Büyümenin değerlendirilmesinde kullanılan ölçütler Tartı ve tartı artma hızı Boy ve boy artma hızı Baş çevresi ve artma hızı Vücut bölümlerinin birbirine oranı Sağlık bebeğin değerlendirilmesi : İlk ölçümler doğumda 15. günde ve 1 ayında 12 ayın sonuna kadar her ay ayda 6 ayda bir 3 yaştan sonra yılda bir 16

17 Gelişmenin değerlendirilmesinde kullanılan ölçütler Dişlerin çıkma ve değişme yaşı Kemiklerin olgunlaşması Nöro-motor gelişme Zeka düzeyi Cinsel gelişme 17 /71

18 Büyüme ve Gelişme Eğrileri Büyüme süreci 1- Zaman eğrileri (yaşa göre boy, tartı) 2- Büyüme hızı eğrileri (bir zaman biriminde cm veya kg olarak artışı belirleyen eğri Bunlar tablo ve grafik haline getirildiğinde: -Ortalama ve ortadan sapma -Persentil eğrileri 18

19 AĞIRLIK En çok kullanılan antropoemetrik ölçüm Tercihen çıplak ve hassas terazi ile ölçülmeli Yenidoğan bebek ortalama 3200 ± 200 gr Doğumu takiben ilk günlere vücut sıvısının azalmasına bağlı %5-6 kilo azalması: fizyolojik ağırlık kaybı 19

20 20 /71 ilk 6 ayda 20-30gr/gün gr/hafta 6-12aylar 15-20gr/gün gr/hafta 1-2 yaş arası 2-2,5kg ağırlık kazanılır 50 gr/hafta

21 5 aylık: doğum ağırlığının 2 katı 1 yaş: doğum ağırlığının 3 katı 2 yaş: doğum ağırlığının 4 katı 3-12 ay: ağırlık(kg) = (yaş(ay) + 9) / yaş: ağırlık = Yaş(yıl) X yaş: ağırlık = (Yaş(yıl) X 7)

22 Boya göre ağırlık: Çocuğun ağırlığı / aynı boydaki normal çocuğun ağırlığı X 100 %90’ı veya üzeri:normal %75-89’u: hafif malnütrisyon %60-74’ü: orta malnütrisyon %60’ın altı: ağır malnütrisyon 22

23 Takvim yaşı bilinmiyorsa sık kullanılır %60’in altı ciddi malnütrisyonu gösterir 23 /71

24 BOY 2 yaşa kadar yatar durumda, 2 yaş üzerinde ayakta ölçülür Yeni doğan ortalama 50 cm 3 aylık dönemlerde

25 1 yaşta doğum boyunun 1,5 katı (75cm) 1-2 yaş arası cm uzar 2-4 yaş arası 7 cm/yıl 4-12 yaş arası 5-6 cm/yıl 25 /71

26 4 yaş doğum boyunun 2 katı 8 yaşında 125 cm 12 yaş bitiminde doğum boyunun 3 katı(150 cm) 2 yaş üzerinde boy = yaş X

27 Baş Çevresi Oksipital kemiğin en çıkıntılı noktasından kulaklar ve kaşların üzerinden geçecek şekilde mezur ile ölçülür İlk 1 yaşta: BÇ = (boy(cm) / 2 + 9,5) ± 2,5 27

28 Yaşa göre ortalama değerden ± 2,5 sapma: makrosefali >%97 mikrosefali <%3 28 /71

29 Doğumda: 34,4 ± 1,1 6 ay: 42 ± 1,1 12 ay: 46 ± 1,1 24 ay: cm Erişkin: 54 – 55cm 29

30 Göğüs Çevresi Meme hizası(inspiryumda) Dogumda BÇ>GÇ 6 aya kadar BÇ=GÇ 6 aydan sonra GÇ>BÇ 6 ay- 5 yaş GÇ/BÇ<1 MALNÜTRİSYON 30

31 Karın Çevresi Göbek hizası Kol çevresi Akromion-olecranon mesafesinin ortası (sol kol) Yenidoğan 10,5 1 yaş 16,5 5 yaş 17,5 1-5 yaş KÇ<12,5cm MALNÜTRİSYON 31

32 Deri kıvrım kalınlığı(skinfold thickness) Skinfold kaliper alet:Triceps, biceps, skapula altı Standardın <%60 AĞIR MALNÜTRİSYON 32

33 Dişlerin gelişmesi Diş gelişimi intrauterin hayatın 4. haftasında başlar ergenlik döneminin sonuna kadar devam eder Alt-orta kesiciler 4,5-10 ay Üst orta ve yan kesiciler 8-12 ay Alt yan kesiciler ay 3 yaşında 20 süt dişi Alt ve üst 1. premolarlar ay Alt ve üst köpek dişleri ay Alt ve üst 2. Premolarlar ay 33

34 Kalıcı dişler - 32 diş 1.molarlar 5-7yaş Orta kesiciler 6,5-8 yaş Yan kesiciler 7-9 yaş Genetik özellikler 1. Premolarlar 9-11 yaş Triod hormonu Beslenme Köpek dişleri yaş 2. Premolarlar yaş 3. Molarlar yaş 34

35 35

36 36

37 Süt dişlerinin çıkımında cinsiyet farkı yok Kalıcı dişlerin çıkmasında kızlarda erkeklere göre 1-6 ay önde Diş çıkımında çocukda huysuzluk uykusuzluk subfebril ateş 37

38 Kemik Gelişimi Konroplazi: Kıkırdak dokusunun proliferasyonu ile uzun kemiklerin büyümesi Osteogenez: Kıkırdak ve bağ dokunun kemik dokuya dönüşmesi Ön hipofizden salgılana büyüme hormonu kondroplaziyi Troid ve gonad hormonları osteogenezi etkiler Kemik olgunlaşması normal ise KY=TY KY ilk 6 ayda diz ve ayak bileği, sonra el bileği radyolojisi 38

39 Fontaneller Altı fontanel(anterior, posterior, 2 sfenoid, 2 lambdoid) Ön fontanel ayda kapanır Yan fontanel doğum Arka fontanel 1-3 ay Sturlar kısmi kapanma 2 yaş, tam kapanma puberte Kraniostenoz sturların erken kapanması 39

40 Ergenlik ( Puberte ) Dönemi Cinsel Gelişme Çocukluktan erişkinliğe geçiş süreci Bireysel,ırklar ve toplumlar arası farklılıklar var Hormonların etkisi ile biyolojik değişiklikler ve ruhsal gelişme,pisikolojik değişiklikleri kapsar Biyolojik Değişiklikler : Gonadların ve sekonder cinsiyet belirtilerinin gelişmesi Büyüme ve kemik olgunlaşmasında hızlanma Vücut oranlarında ve vücut yapısında değişiklik 40

41 Ergenlik belirtileri Kız 10 yaş ( 8 – 13 yaş ) Erkek 12 yaş ( 9.5 – 15 yaş) Puberte kızlarda memelerde tomurcuklanma erkeklerde testislerde büyüme ile başlar Pik büyüme hızı kızlarda (8,3 cm/yıl) görülürken erkeklerde (9.5 cm/yıl) Kızlarda ortalama 2 yıl erken olması, adultlerde her iki cins arasındaki ortalama boy farkını açıklamaktadır Vücut ağılığı kızlarda 16 kg,erkeklerde 20 kg artar Ağırlık artışı kızlarda yağ depolanması, Erkeklede kas gelişmesi iskelet kitlesinin artması - Üreme sistemi ve sekonder cinsiyet karakterleri belirli bir sırayı takip eder 41

42 Üreme sistemi ve sekonder cinsiyet karakterleri ERKEK Testis büyümesi ve Pubis kıllanması yaş Aksiller kıllanma 13 yaş Ses kalınlaşması 14 yaş Sakalların çıkması yaş 42

43 KIZ Meme gelişimi 9-10 yaş Pubis kıllanması yaş Aksiller kıllanma yaş İlk menstrüasyon yaş Menarştan sonra boy uzunluğu ort. 6 cm art. Ovulasyon menarştan bir yıl sonra Üreme sistemi ve sekonder cinsiyet karakterleri 43

44 44

45 Büyüme ve Gelişimin Değerlendirilmesi 45

46 Sağlık durumunu bozan nedenler büyüme ve gelişmeyi Yavaşlatır Durdurur Saptırır 46

47 Hastalık belirtisi yoksa Kronolojik yaşa uygun büyüme Fizyolojik olgunlaşma (+) Ruh ve zeka gelişimi (+) ÇOCUK SAĞLIKLIDIR 47 /71

48 Normal Büyüme =Organizma Sağlıklı = Ağırlık, Boy İnfantın büyümesinin değerlendirilmesi = Ağırlık 1 yaşındandan büyük çocuklarda = Boy Takvim Yaşı = Yıl + Ay 48

49 Yaşa Göre Ağırlık (Gomez Sınıflaması) Çocuğun ağırlığı / aynı yaşta sağlıklı x 100 = % çocuğun ağırlığı Çocuğun ağırlığı / aynı yaşta sağlıklı x 100 = % çocuğun ağırlığı %120  Obez çocuk %120  Obez çocuk 49

50 Yaş doğru bilinmiyorsa ?? Boya Göre Ağırlık Boya Göre Ağırlık (Relatif Tartı, Waterlow sınıflaması) Çocuğun ağırlığı / aynı boydaki sağlıklı x 100 = % çocuğun ağırlığı çocuğun ağırlığı Akut malnütrisyon için kullanılır Akut malnütrisyon için kullanılır 50

51 Boy Genetik olarak belirlenmiştir Beslenme Metabolizma Endokrin sistem  Sağlıklı yanıt verebilen iskelet sistemi Periferik doku yanıtı genetik potansiyelin kullanımını etkilemektedir 51 /71

52 BÜYÜME İntrauterin dönemde en hızlıdır İlk bir yaş Puberta Doğumdan erişkin yaşa kadar ise ağırlık 20 kat, boy 3-4 kat artar 52

53 İntrauterin büyüme En etkili hormon insülindir BH,tiroksin,androjenler,glukokortikoidlerin intrauterin büyümede rolleri yoktur Tiroksin SSS ve kemik olgunlaşması Androjenler seks farklılaşması Glukokortikoidler AC matürasyonu, sürfaktan sisteminin gelişmesi 53

54 İntrauterine Anne Boyutlar Boyutlar Beslenme Beslenme Uterus içi orta Uterus içi orta m Plasenta Fetüs Normal genetik yapı Normal genetik yapı Beslenme Beslenme İnsülin İnsülin hPL hPL IGF-l ve IGF-ll IGF-l ve IGF-ll Transforming growth f Transforming growth f Epidermal büyüme f. Epidermal büyüme f. Sinir büyüme f. Sinir büyüme f. Yaş Ekstrauterin Normal genetik yapı Etnik Sosyoekonomik Kalabalık Kalabalık Gelir düzeyi Gelir düzeyi Sanitasyon Cinsel H, Büyüme H Tiroid H. Sanitasyon Cinsel H, Büyüme H Tiroid H. Beslenme Psikiyatrik Psikiyatrik Psikolojik Psikolojik Aile içi olumsuzluklar Aile içi olumsuzluklar Okulda olumsuzluklar Okulda olumsuzluklar Kronik hastalıklar Büyüme H. Tiroid H. Beslenme İnsulin + Tiroid H /71

55 Normal postnatal büyüme İNFANSİ EVRESİ: Beslenme ÇOCUKLUK EVRESİ: BH, TH PUBERTE EVRESİ: Gonadal steroidler 55

56 Büyümenin değerlendirilmesi Ağırlık, boy ve baş çevresi büyüme eğrileri Büyüme hızı eğrileri Standard Deviyasyon Skoru-SDS(Z skoru) Vücut bölümlerinin oranları Anne-baba boyu ile ilişki (hedef boy) Kemik matürasyonu 56

57 Büyüme eğrilerinin analizi Doğum tarihinin öğrenilmesi Ölçüm ve kayıtların güvenilir olması 57

58 58 /71

59 59 /71

60 İzlem çok önemli 60

61 Büyüme hızının değerlendirilmesi NORMAL İlk 6 ay16 cm ikinci 6 ay8 cm Birinci yıl24 cm ikinci yıl12 cm Üçüncü yıl7-8 cm Dördüncü yıl6-7 cm 4 yaş- Puberte5-6 cm PUBERTE Erkek28-30 cm Kız25-28 cm 61

62 Büyüme hızının değerlendirilmesi Doğum 1 y4 y8 y12 y Boy(cm) Büy. Hızı(cm/y) Büyüme geriliği; 1-2 yaş arası< 8 cm 2-4 yaş arası< 6 cm 4 yaş- puberte< 4 cm 62

63 Büyüme hızı eğrileri 63

64 Standard Deviyasyon Skoru-SDS (Z skoru) SDS = Ölçülen boy-olması gereken boy SD (yaş ve cins için stand. sapma) SD (yaş ve cins için stand. sapma) Boy kısalığının derecesini gösterir Boy kısalığının derecesini gösterir Tedavinin etkinliğini izlemede yararlıdır Tedavinin etkinliğini izlemede yararlıdır 64

65 Vücut bölümlerinin oranları Üst segment/alt segment (U/A) oranı: Üst segment/alt segment (U/A) oranı: Orantılı veya orantısız boy kısalığını gösterir YD : yaşında : yaşında : 1.0 >10 yaş : <1 65

66 Vücut bölümlerinin oranları (2) Kulaç uzunluğu (KU): Kulaç uzunluğu (KU): Erkeklerde yaş, kızlarda yaşından önce KU boydan kısadır Erişkin  Erkek: KU- Boy >5,3 cm  Kadın: KU-Boy> 1,2 cm Oturma yüksekliği / boy oranı Oturma yüksekliği / boy oranı: Doğumda : yaşında : 0.57 >10 yaş : <

67 Anne-baba boyu ile ilişki (hedef boy, target boy) Doğumda boyutlar anne boyutları ile ilişkilidir 2 yaşında anne-baba boyu ile korelasyon %50-70 olur, puberteye kadar da böyle kalır Puberte büyüme atağı farklı olduğundan pubertede azalır Yetişkin boyuna ulaşıldığında bu ilişki %80 olur Hedef boy: Erkek çocuklar için: B+(A+13)/2= ±8.5 Kız çocuklar için h : (B-13)+A)/2= ±

68 Kemik matürasyonu Kemikleşme epifizlerin ortasından başlar = epifiz çekirdeği 68

69 Epifiz çekirdeklerinin ortaya çıkışı Büyümeleri ve Diyafiz ile birleşmeleri Belirli zaman ve sırayı izler ve Organizmanın olgunluk düzeyini yansıtır 69 /71

70 Kemik matürasyonu Kemik yaşı radyolojik bir kavramdır Greulich-Pyle (sol el bileği) Tanner-Whitehouse yöntemi 3 aydan küçük çocuklarda diz ve ayak kemikleri radyolojik olarak incelenir Doğumda el bileği kemikleri olgunlaşmamıştır Ayak bileğinde kalkeneus ve kuboid kemikleşmiştir Kemik yaşı (kronolojik yaşa göre)  2 yıl normaldir 70

71 71 /71


"BÜYÜME VE GELİŞİMİN DEĞERLENDİRİLMESİ Prof. Dr.Sevin ALTINKAYNAK Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Prof. Dr.Sevin ALTINKAYNAK Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları