Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

ELEMENTLER ARASINDAKİ PERİYODİK İLİŞKİLER

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "ELEMENTLER ARASINDAKİ PERİYODİK İLİŞKİLER"— Sunum transkripti:

1 ELEMENTLER ARASINDAKİ PERİYODİK İLİŞKİLER
Kaynak: Fen ve Mühendislik Bilimleri için KİMYA Raymond Chang

2 Elementlerin Elektronik Yapıları
Bir atomda elektronların düzenlenme şekline atomun elektronik yapısı denir. Elektronlar, orbitalleri üç kurala uyarak doldururlar. Bunlar: Elektronlar, orbitalleri en az enerjili orbitalden başlayarak doldururlar. Düşük enerji seviyeli bir orbital tamamen dolmadan, bir üst seviyedeki orbitale elektron giremez. (Aufbau İlkesi)

3 Elementlerin Elektronik Yapıları
Bir orbitale en fazla ters spinli iki elektron girebilir (Pauli İlkesi). Atom içerisinde elektronların girebileceği aynı (eş) enerjili birden fazla boş orbital varsa, elektronlar bu orbitallere önce paralel spinlerle tek tek girerler.

4 Elementlerin Elektronik Yapıları
Böylece, eş enerjili orbitallerin tamamı yarı dolmuş (yani tek elektronlu) duruma geldikten sonra, gelen elektronlar, zıt spinlerle bu yarı dolmuş orbitalleri doldururlar (Hund Kuralı)

5 Elementlerin Elektron Konfigurasyonları (Dağılımları)
Atomik orbitaller, çoğu zaman bir kare, daire yada yatay bir çizgi ile gösterilirler. Elektronlar ise çift çengelli oklar ile temsil edilirler.

6 Atom Z Temel hal elektron konfigürasyonu H 1 1s1 He 2 1s2 Li 3 1s2 2s1 Be 4 1s2 2s2 B 5 1s2 2s2 2p1 C 6 1s2 2s2 2p2 N 7 1s2 2s2 2p3 O 8 1s2 2s2 2p4 F 9 1s2 2s2 2p5 Ne 10 1s2 2s2 2p6 Na 11 1s2 2s2 2p6 3s1

7 Aufbau İlkesinden Sapmalar
Çoğu element için Aufbau Yöntemine göre öngörülen elektron dağılımları deneysel olarak da doğrulanmıştır. Birkaç elementin elektron dağılımı, bazı ufak sapmalar gösterir. Bu değişiklikler, dolu ve yarı dolu orbitallerin kararlılığı ile açıklanır (küresel simetri).

8 Aufbau İlkesinden Sapmalar
Atom Öngörülen Elektron Dağılımı Deneysel Elektron Dağılımı 24Cr 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d4 4s1 3d5 29Cu 4s2 3d9 4s1 3d10

9 Magnetik Özellikler Atomlar, iyonlar ve moleküller; magnetik alanda farklı davranış gösterirler. Eşleşmemiş elektronlar içeren maddeler, paramağnetik özellik gösterirler. Paramağnetik maddeler, mağnetik alan tarafından kuvvetle çekilirler. Na atomu, hidrojen atomu veya oksijen molekülü (O2) paramanyetik özellik gösterir.

10 Magnetik Özellikler Bir maddenin bütün elektronları eşleşmişse, o madde diamagnetik özellik gösterir. Diamagnetik maddeler, magnetik alan tarafından zayıf bir kuvvetle itilirler. Mg ve Ca atomları, diamagnetik özellik gösterip, magnetik alan tarafından zayıf bir kuvvetle itilirler.

11 Magnetik Özellikler Bazı maddeler de magnetik alan tarafından kuvvetle itilirler. Bu tür maddelere, ferromagnetik maddeler denir. Fe, Co ve Ni, bu özelliğe sahip maddelere örnek teşkil eder.

12 Grup ve Peryot Bulunması
Atom numarası verilen elementin elektron dağılımı yapılır. Orbital katsayısı en yüksek olan sayı, elementin peryot numarasını verir. Son elektron s veya p orbitalinde bitmişse, element A grubundadır. s-Orbitali üzerindeki sayı doğrudan A grubunun numarasını verir.

13 Grup ve Peryot Bulunması
Elementin elektron dağılımı p orbiatli ile bitmişse, p’nin üzerindeki sayıya 2 ilave edilerek grup numarası bulunur. Örnekler: 11Na: 1s2 2s2 2p6 3s Peryot, 1A Grubu 17Cl: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p Peryot, 7A Grubu

14 Grup ve Peryot Bulunması
En son elektron d orbitalinde bitmişse, element B grubundadır.

15 Grup ve Peryot Bulunması
Örnek: 25Mn: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d5 4. Peryot, 7B Grubu Elektron dağılımı yapılan elementin en son elektronu 4f orbitalinde bitmişse Lantanitler, 5f de bitmişse Aktinitler serisinin bir üyesidir.

16 Elementlerin Temel Hal Elektronik Konfigurasyonu
ns2np6 Elementlerin Temel Hal Elektronik Konfigurasyonu ns1 ns2np1 ns2np2 ns2np3 ns2np4 ns2np5 ns2 d10 d1 d5 4f 5f

17 Peryodik Tablo (Çizelge)
Peryodik tablonun temel özelliği, elementleri artan atom numaralarına göre yan yana ve benzer özelliklerine göre de alt alta toplamasıdır. Peryodik tabloda yatay sütunlara peryot, dikey sütunlara da grup denir. Perydik tablo, 8 tane A ve 8 tane de B grubundan oluşmaktadır.

18 Peryodik Tablo Peryodik tabloda grup sayısı artmaz ama sonsuz sayıda peryot olabilir. Her peryot s ile başlar, p ile biter. Birinci peryot 2 (H ve He), ikinci ve üçüncü peryotlar 8, dördüncü ve beşinci peryotlar 18 element bulundururlar.

19 1 2 3 4 5 6 7 Baş grup elementleri s-bloku p-bloku Geçiş elementleri
d-bloku 3 4 5 6 7 f-bloku İçgeçiş elementleri

20 Peryodik Tablo Peryodik tabloda, bazı elementlerin özel adları vardır.
1A grubu elementlerine alkali metaller, 2A grubu elementlerine toprak alkali metaller, 7A grubu elementlerine halojenler ve 8A grubu elementlerine de soygazlar denir.

21 Peryodik Tablo Alkali Metaller Lityum Li Sodyum Na Potasyum K
Rubityum Rb Sezyum Cs Fransiyum Fr Toprak Alkali Metaller Berilyum Be Magnezyum Mg Kalsiyum Ca Stronsiyum Sr Baryum Ba Radyum Ra

22 Peryodik Tablo Halojenler Flor F Klor Cl Brom Br İyot I Astatin At
Soygazlar Helyum He Neon Ne Argon Ar Kripton Kr Ksenon Xe Radon Rn

23 Peryodik Tablo Elementler, fiziksel özelliklerine göre metaller ve ametaller olmak üzere iki şekilde sınıflandırılır. Elementlerin çoğu metaldir ve metaller; Elektrik ve ısıyı iyi iletirler, Cıva hariç oda sıcaklığında katıdırlar ve taze kesilmiş yüzeyleri parlaktır, Dövülerek levha haline gelebilirler,

24 Peryodik Tablo Çekilerek tel haline gelebilirler,
Yüksek erime ve kaynama noktalarına sahiptirler, Bileşiklerinde daima pozitif (+) yükseltgenme basamaklarına sahiptirler, gibi özellikleri vardır.

25 Peryodik Tablo Peryodik tablonun sağ üst tarafında bulunan çok az element, metallerden farklı özelliklere sahiptir ve bunlara ametaller denir. Azot, oksijen, klor ve neon gibi bazı ametaller oda sıcaklığında gazdır. Brom sıvıdır. Karbon, fosfor ve kükürt gibi bazı ametaller katı olup kırılgandırlar.

26 Peryodik Tablo Metallerle ametaller arasında bulunan bazı elementler, hem metalik hem de ametalik özellikler gösterir ve bunlara yarımetaller veya metaloidler denir.

27 Peryodik Tablo Yarımetaller (Metaloidler) Bor B Silisyum Si
Germanyum Ge Arsenik As Antimon Sb Tellur Te Astatin At

28 Temsilci (Baş grup) Elementlerinin Anyon ve Katyonlarının
Elektronik Konfigurasyonları Atomlar elektron kayberek “katyon” olarak adlandırılırlar e kaybettiklerinde elektronik konfigurasyonları soy gazların elektronik konfigurasyonuna benzer Na [Ne]3s1 Na+ [Ne] Ca [Ar]4s2 Ca2+ [Ar] Al [Ne]3s23p1 Al3+ [Ne] Atomlar elektron alarak “anyon” olarak adlandırılırlar e kazandıklarında elektronik konfigurasyonları soy gazların elektronik konfigurasyonuna benzer H 1s1 H- 1s2 veya [He] F 1s22s22p5 F- 1s22s22p6 veya [Ne] O 1s22s22p4 O2- 1s22s22p6 veya [Ne] N 1s22s22p3 N3- 1s22s22p6 veya [Ne]

29 Baş grup (temsilci) element katyon ve anyonları
+1 +2 +3 -3 -2 -1

30 Izoelektronik: aynı sayıda elektrona sahip olan ve böylece aynı temel hal elektronik konfigurasyonuna sahip olan atomlardır. Na+: [Ne] Al3+: [Ne] F-: 1s22s22p6 yada [Ne] O2-: 1s22s22p6 or [Ne] N3-: 1s22s22p6 yada [Ne] Na+, Al3+, F-, O2-, and N3- Ne ile izoelektronik tir. H- ile izoelektronik olan nötral atom hangisidir ? H-: 1s2 He ile aynı elektronik konfigurayondadır.

31 Geçiş elementlerine ait katyonların
elektronik konfigurasyonları Bir geçiş metalinin katyonu oluşurken elektron önce ns daha sonra (n-1) d orbitalinden verilir. Fe: [Ar]4s23d6 Mn: [Ar]4s23d5 Fe2+: [Ar]4s03d6 or [Ar]3d6 Mn2+: [Ar]4s03d5 or [Ar]3d5 Fe3+: [Ar]4s03d5 or [Ar]3d5

32 Etkin Çekirdek Yükü (Zeff) elektron tarafından hissedilen “pozitif yük”tür.
Zeff = Z - s 0 < s < Z (s = perdeleme sabiti) Zeff  Z – iç tabaka elektronlarının sayısı Zeff Core Z Çap (pm) Na Mg Al Si 11 12 13 14 10 1 2 3 4 186 160 143 132

33 Etkin Çekirdek Yükü (Zeff)
artar Zeff artar Zeff

34 Nötral Atomların Yarıçapları
Kovalent Yarıçap Metalik Yarıçap Van der Waals Yarıçapı İyonik Yarıçap Kovalent yarıçap,kovalent bağı oluşturan iki atomun çekirdekleri arasındaki uzaklığın yarısıdır. van der Waals yarıçap, birbiri ile temas halinde olan moleküller arasındaki uzaklığı temel alır. Distances determined by spectroscopy or X-ray crystallography or calculations etc. Atoms are not “hard”. Çekirdekler arasındaki uzaklık, VDW yarıçapları toplamından büyükse bir bağ oluşmadığı söylenebilir.

35 Bir periyot boyunca, Z* arttığı için yarıçap azalır
Bir grup boyunca, yeni kabuk ilave edildiği için yarıçap artar İstisna: Ga’ un yarıçapı Al’ dan düşüktür Nedeni: “d-blok büzülmesi” Z*Ga > Z*Al çünkü, d orb. perdelenmesi düşüktür

36 Atomik Yarıçap Yanyana iki atomun çekirdekleri arasındaki uzaklığın yarısıdır. Kovalent yarıçap metalik yarıçap

37

38 Atomik Yarıçapı Eğilimi

39 İyon Yarıçapları This is a “self-consistent” scale based on O-2 = 1.40 (or 1.38) Å. İyon yarıçapı, iyon yüküne ve iyonun çevresine bağlıdır. Pozitif yüklü iyonların yarıçapı, nötral atomlarından daha küçüktür, çünkü Z* artar. Negatif yüklü iyonların yarıçapı nötral atomlarından daha büyüktür, çünkü Z* azalır.

40 Atomik Yarıçap ile İyonik Yarıçapın Kıyaslanması

41 Soru: 15P, 14Si, 7N atomlarını artan yarıçaplarına göre sıralayınız.
15P [Ne] 3s2 3p3 3.peryot 5.grup 14Si [Ne] 3s2 3p2 3.peryot 4.grup 7N 1s2 2s2 2p peryot 5.grup 4A 5A N˂ P˂Si 2.p N 3.P Si P Soru:

42 Soru: 6 C, 3 Li, 4 Be atomlarını artan yarıçaplarına göre sıralayınız.
6 C 1s2 2s2 2p peryot 4.grup 3 Li 1s2 2s peryot 1.grup 4 Be 1s2 2s peryot 2.grup 1A 2A A C˂ Be˂Li 2.p Li Be C

43 Atomlar ve İyonların Büyüklüğü
İyon yarıçapları, iyonik bağla bağlanmış iyonların çekirdekleri arasındaki uzaklık deneysel olarak ölçülüp, katyon ve anyon arasında uygun bir şekilde bölüştürülmesi ile bulunur. Her hangi bir atomdan türetilen pozitif iyon, daima o atomdan daha küçüktür.

44 Atomlar ve İyonların Büyüklüğü
Bir atomun +2 yüklü iyonu +3 yüklü iyonundan daha büyüktür. Örneğin; Fe 117 pm Fe+2 75 pm Fe+3 60 pm

45 Atomlar ve İyonların Büyüklüğü
Buna karşılık, negatif bir iyonun yarıçapı daima türediği atomunkinden daha büyüktür. Örneğin; Cl 99 pm Cl pm

46 Katyon türediği nötr atomdan daima daha küçüktür
Anyon türediği nötr atomdan daima daha büyüktür 8.3

47 Peryodik tabloda atomik çap ile iyonik çap arasında benzerlik vardır.
Aynı grupta yukardan aşağıya gidildikçe atomik çap ve iyonik çap artar. Fakat farklı gruptaki elementlerin iyon büyüklüklerini karşılaştırmak için iyonların (anyon ve katyon) izoelektronik olmaları gerekir: İzoelektronik anyon ve katyon durumunda genel kural katyonlar anyonlardan daha küçüktür. Örn: 11Na+, 9F- 11Na Na10+ izoelektronik 9F F10- Na+˂ 9F-

48 2. Farklı grup katyon durumu
İzoelektronik olmalı Genel kural katyon+3˂ katyon+2˂ katyon+1 13Al+3, 12Mg+2 11Na+ Karşılaştıralım (farklı gruplar) Hepsi izoelektroniktir. Al+3 ˂Mg+2 ˂Na+ 3. Farklı grup anyon durumu Genel kural anyon -3˃ anyon -2˃ anyon -1 Örn O-2 ve F- Karşılaştıralım (farklı gruplar) izoelektroniktir. O-2 ˃ F-

49 Soru: Her şıktaki iyonların çaplarını karrşılaştırınız
N-3, F- Mg+2, Ca+2 Fe+2, Fe+3

50 Bağıl büyüküğü açıklayınız.
Çekirdek Elektron sayısı İyon yükü yarıçapı (Å) 8 6 0.44 O2+ O 8 8 0.73 O2– 8 10 1.40 Bağıl büyüküğü açıklayınız.

51 Bağıl büyüklüğü açıklayınız.
Çekirdek Elektron sayısı İyon yükü yarıçapı (Å) 2.08 H– 1 2 He 2 2 0.93 Li+ 3 2 0.60 Bağıl büyüklüğü açıklayınız.

52 Atomlar ve İyonların Büyüklüğü
Soru: Peryodik çizelgeden yararlanarak, parantez içerisinde verilen atom ve iyonları büyüklüklerine göre sıralayınız (Ar, K+, Cl-, S2-, Ca2+)

53 Bazı Elementlerin İyon Çapları ( pm)

54 İyonlaşma Enerjisi Gaz halindeki izole bir atomdan, bir elektron uzaklaştırarak yine gaz halinde izole bir iyon oluşturmak için gerekli olan minimum enerjiye “iyonlaşma enerjisi” denir.

55 İyonlaşma Enerjisi Etkin çekirdek yüküne bağlıdır.Sonuçta katyon oluşur İyonlaşma enerjisi, tanımından da anlaşılacağı gibi, bir atomdaki elektronların çekirdek tarafından ne kadar bir kuvvetle çekildiğinin bir ölçüsüdür. Aynı zamanda iyonlaşma enerjisi, elektronları çekirdeğe bağlayan kuvveti yenmek için gerekli olup, bir atomun elektronik yapısının ne kadar kararlı olduğunun da bir ölçüsüdür.

56 İyonlaşma Enerjisi Bir elektronu uzaklaştırılmış bir iyondan, ikinci bir elektronu uzaklaştırmak için gerekli olan enerjiye de “ikinci iyonlaşma enerjisi” denir. Aynı şekilde, üçüncü, dördüncü ve daha büyük iyonlaşma enerjileri de tanımlanır. Bir sonraki iyonlaşma enerjisi, daima bir önceki iyonlaşma enerjisinden daha büyüktür.

57 İyonlaşma Enerjisi A (g) A+(g) + e- IE1 (birinci iyonlaşma enerjisi)
IE2 (ikinci iyonlaşma enerjisi) IE3 (üçüncü iyonlaşma enerjisi) IE1 < IE2 < IE3 < ….< IEn

58

59 Birinci İyonlaşma Enerjisinin Atom Numarası ile Değişimi
dolu n=1 tabakası dolu n=2 tabakası dolu n=3 tabakası dolu n=4 tabakası dolu n=5 tabakası

60 İyonlaşma enerisinin peryodik tablo için yorumu
a) Aynı peryot için soldan sağa n=sabit I etkin çekirdek yükü ile doğrudan ilgili olduğu için soldan sağa gidildikçe etkin çekirdek yükü arttığı için dolayısı ile 1. İyonlaşma enerjisi artar. b) Aynı grup içinde yukardan aşağı n artar Dolayısı ile yukardan aşağı 1. İyonlaşma enerjisi azalır. Çünkü valens e ların çekirrdek etrafında çekimi zorlaşır ve bu e nun kopartılması kolaylaşır.

61 Birinci İyonlaşma Enerjisinde Genel Durum
Artan birinci iyonlaşma enerjisi Artan birinci iyonlaşma enerjisi

62 Elektron İlgisi İyonlaşma enerjisi elektron kaybı ile ilgilidir.
Elektron ilgisi (EI) iyonlaşma enerjisinin tersi olup, gaz halindeki nötr bir atoma elektron katılarak yine gaz halindeki negatif bir iyon oluşturma işlemidir.

63 Elektron İlgisi Bu tür işlemlerde her zaman olmamakla beraber, enerji açığa çıkar. Bu nedenle, birinci elektron ilgilerinin (EI1) büyük bir çoğunluğu, negatif işaretlidir.

64 Elektron İlgisi Kararlı elektronik yapıya sahip olan elementlerin, bir elektron kazanması enerji gerektirir. Yani olay endotermiktir ve elektron ilgisi pozitif işaretlidir.

65 Elektron İlgisi Genel olarak, peryodik çizelgede bir peryot boyunca soldan sağa gidildiğinde elektron ilgisi artar. Bir grupta yukarıdan aşağıya doğru inildiğinde ise elektron ilgisi azalır. Ametaller, metallere kıyasla daha yüksek elektron ilgisine sahiptirler.

66 Elektron İlgisi Bazı elementlerin birinci elektron
İlgileri (EI1) (kj/mol)

67 Elektron İlgisi Bazı elementler için ikinci elektron ilgisi (EI2) değerleri de tayin edilmiştir. Negatif bir iyon ile bir elektron birbirlerini iteceklerinden, negatif bir iyona bir elektron katılması enerji gerektirir. Bu nedenle, bütün ikinci elektron ilgisi (EI2) değerleri, pozitif işaretlidir.

68 Elektron İlgisi

69

70 Atom numarası ile elektron ilgisinin değişimi (H – Ba)

71


"ELEMENTLER ARASINDAKİ PERİYODİK İLİŞKİLER" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları