Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Ödemeler Dengesi ve Uluslararası Yatırım Pozisyonu R. Hakan ÖZYILDIZ Aralık 2015

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Ödemeler Dengesi ve Uluslararası Yatırım Pozisyonu R. Hakan ÖZYILDIZ Aralık 2015"— Sunum transkripti:

1 Ödemeler Dengesi ve Uluslararası Yatırım Pozisyonu R. Hakan ÖZYILDIZ Aralık

2 Asya'da maymun yakalamak için kullanılan bir çeşit tuzak vardır: Bir Hindistan cevizi oyulur ve iple bir ağaca veya yerdeki bir kazığa bağlanır. Hindistan cevizinin altına ince bir yarık açılır ve oradan içine tatlı bir yiyecek konur. Bu yarık sadece maymunun elini açıkken sokacağı büyüklüktedir. Yumruk yaptığında elini dışarı çıkaramaz. Maymun tatlının kokusunu alır, yiyeceği yakalamak için elini içeri sokar, ama yiyecek elindeyken elini dışarı çıkarması olanaksızdır. Sıkıca yumruk yapılmış el, bu yarıktan dışarı çıkmaz. Avcılar geldiğinde maymun çılgına döner, ama kaçamaz. Aslında bu maymunu tutsak eden hiçbir şey yoktur. Onu sadece, kendi bağımlılığının gücü tutsak etmiştir. Yapması gereken tek şey, elini açıp yiyeceği bırakmaktır. Ama zihninde açgözlülüğü o kadar güçlüdür ki bu tuzaktan kurtulan maymun çok nadir görülür. “AÇ DOYAR, AÇ GÖZLÜ DOYMAZ” AVUCUNUZU AÇMAYI DENEDİNİZ Mİ?

3 Cari açık büyüdükçe ekonomi büyüyor. Büyüme dışarıdan gelen kaynağa bağımlı.

4 Daha çok dış borç alarak büyümeye başladık

5 CARİ İŞLEMLER DENGESİ VE YURTİÇİ TASARRUFLAR Milli gelir; –Y= C+I+G+(X-M) (1) Y = Milli Gelir C = Toplam Tüketim I = Toplam Yatırım G = Devlet Harcamaları X = İhracat (toplam döviz gelirleri) M = İthalat ( toplam döviz giderleri) –(X-M) = cari işlemler dengesi

6 Yatırım tasarruf dengesi Tüketilmeyen kullanılabilir gelir = tasarruf – O zaman kullanılabilir gelir: Y – T = C + S (2) T = Vergiler S = Toplam özel kesim tasarrufları – (1) ve (2) beraber yazılırsa; (S - I) + (T- G) = (X – M) Burada (S-I) özel kesimin tasarruf-yatırım dengesini, (T-G) kamu kesiminin finansman dengesini (X-M) cari işlemler dengesini gösterir.

7 Gelir mi, tüketim mi, tasarruf mu? Sorun gerçekten tasarruf mu? Gelir yeterli olmazsa tasarruf nasıl yapılacak? Veya gelir temel ihtiyaçlara anca yetiyorsa nasıl tasarruf için para ayrılacak? Sorular bu kadar değil. İthalata dayalı bir üretim yapısına sahipseniz ne olacak. Yani üretmek için ithal etmek zorundaysanız ne olacak?

8 Kimler tasarruf edebilir? Ekonomide faktör gelirleri. –Kar gelirleri – SERMAYE - Özel sektör (Bankalar, şirketler) –Faiz geliri elde edenler (Kişiler ve şirketler) –Maaş ve ücret geliri olanlar - EMEK –Rant geliri elde edenler ( Toprak, gayrimenkul) Bu tasarrufların ne kadarı yurt içinde tutuluyor? 8www.hakanozyildiz.com

9 Kentli nüfusun % 88’nin tasarrufu yok. Sadece % 11,9’u tasarruf edebiliyor.

10 10

11 Çocuğu olanlar daha az tasarruf edebiliyor

12 Gelir gruplarına göre hanehalkının tasarruf oranları. Gelir olsa birikim de olacak. 12www.hakanozyildiz.com

13 Genç nüfus tasarrufun önündeki engellerden birisi

14 Reel sektör yurtdışından kendi parasını mı borçlanıyor? 14www.hakanozyildiz.com

15 Türkiye borçlanmaya mahkûm (mu?). Kamu borçları azalsa da diğer kesimlerin borcu artıyor

16 Oransal olarak gelişmeler 16

17 Hanehalkının borç artışına dikkat 17

18 EM’lere gelen fonlarda ağırlık doğrudan yabancı sermeye yatırımlarında (FDI). Akımlar 2009 yılında, dünyada yaşanan krizden etkilendi.

19 İmalat sanayiinde 100 birim üretim yapabilmek için 80 birim ithalat yapmak gerekiyor.

20 Sektörlerin durumu

21 Teknoloji düzeyi yükseldikçe dışa bağımlılık artıyor. 100 birim kimyasal ürün üretebilmek için 126 birim ithalat yapmak gerekiyor.

22 Ara malının tamamını ithal eden sektörler var.

23

24 Büyümenin kaynağı dışarıdan

25 Tasarruf < Yatırım ise Cari Açık? 25www.hakanozyildiz.com

26 İçeride tasarruf olmayınca...

27 Dışarıdan ithal ediyoruz

28 Yatırımları böyle finanse edebiliyoruz

29 Rakamlar gerçeği gösteriyor.

30 Özet Ödemeler dengesi I -Cari denge –A- Dış Ticaret Dengesi –B- Hizmetler Dengesi –C- Birincil Gelir Dengesi –D- İkincil Gelir Dengesi II- Sermaye Hesabı III- Finans hesabı –1- Doğrudan Yatırımlar – 2- Portföy Yatırımları Hisse Senedi Borç Senedi – 3- Diğer Yatırımlar Efektif ve Mevduatlar 3.2 – Krediler 3.3 – Ticari Krediler 3.4 – Diğer Varlıklar ve Yükümlülükler –Rezerv Varlıklar IV- Net Hata ve Noksan

31 Ödemeler dengesi bilançosuna detaylı bakalım

32

33

34

35

36

37

38

39

40 Ödemler dengesinin detayları hakkında açıklamalar

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64 Uluslararası yatırım pozisyonu Ödemeler dengesi ve uluslararası yatırım pozisyonu raporları ve verileri

65 65 ÖDEMELER DENGESİ I-Cari Açık A. Dış Ticaret Dengesi İhracat (+) İthalat (-) B. Hizmetler Dengesi Turizm (+) C. Gelir Dengesi Faiz gelirleri (+) Faiz Ödemeleri (-) D. Cari transferler III-Net Hata ve Noksan II-Sermaye ve Finans Hesapları 1. Doğrudan Yatırımlar Yurtdışında (+) Yurtiçinde (-) 2. Portföy Yatırımları Varlıklar Yükümlülükler Hisse Senetleri DİBS + Eurobond 3. Diğer Yatırımlar Varlıklar Bankaların döviz varlıkları Yükümlülükler Ticari krediler Krediler Genel Hükümet TCMB Bankalar Reel Sektör+Hanehalkı Mevduatlar 4. Rezervler ( - artışı gösterir) ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU Uluslararası Yatırım Pozisyonu (Net) Varlıklar Yurt dışında doğrudan yatırımlar Portföy Yatırımları Hisse senetleri Borç senetleri Diğer yatırımlar Rezerv varlıklar Yükümlülükler Yurt içinde doğrudan yatırımlar Portföy Yatırımları Hisse Senedi DİBS + Eurobond Diğer yatırımlar Ticari Krediler Krediler TCMB Hükümet Bankalar Reel Sektör+Hanehalkı Mevduatlar Döviz akımları Stok değerler Finansman kalemleri Finansman ihtiyacı

66 66 Kapsam

67 67 Sektörel dağılım

68 68 Yatırım dağılımı

69 69 Doğrudan yatırım tanımı

70 70www.hakanozyildiz.com

71 Varlık - Yükümlülük

72

73

74 Döviz Pozisyon Açığı Nedir, Neden Önemlidir? 1 Bir bankanın veya şirketin varlıklarıyla yükümlülükleri arasında ortaya çıkan para birimi uyuşmazlığına döviz pozisyonu denir. Eğer döviz varlıkları yükümlülüklerden az ise buna açık pozisyon, aynı ise kapalı pozisyon, fazla ise uzun pozisyon denir. Örneğin, US$/TL kurunun 1,5 olduğu durumda bir şirketin toplam yükümlülükleri 2 milyar dolar ve 2 milyar TL, buna karşılık varlıkları 1 milyar dolar ve 3,5 milyar TL ise burada herhangi bir açık yok gibi görünmekle birlikte, dolar varlıkları arasında 1 milyar dolarlık açık pozisyon oluşmuştur. Kurun 2.0’ye çıktığı çıktığı durumda yükümlülüklerin TL karşılığı 6 milyar TL’ye, varlıkların TL karşılığı ise 5,5 milyar TL’ye çıkar ve sonuçta 0,5 milyar TL kur zararı ortaya çıkar. Diğer taraftan eğer kur 1,0 seviyesine düşerse, bu sefer de yükümlülükler 4 milyar TL’ye, varlıklar ise 4,5 milyar TL’ye düşer ve 0,5 milyar TL’lik kambiyo karı ortaya çıkar. 74www.hakanozyildiz.com

75 Döviz Pozisyon Açığı Nedir, Neden Önemlidir? 2 Özellikle Türkiye gibi hızlı büyüyen ve yurtiçinde tasarruf açığı bulunan ülkelerde, yatırımların finansmanında yurtdışı kredilerin yükselme payı eğilimine girmektedir. Ancak yüksek enflasyon, istikrarsız ekonomik büyüme gibi olumsuz etmenler, yerli para cinsinden borçlanmayı zorlaştırmakta ve bu doğrultuda da yabancı para cinsi borçların hem şirketlerin hem de bankaların yükümlülüklerinde payı artmaktadır. Bankalar tarafına bakıldığında, TL krediler ve özellikle de devlet iç borçlanma senetlerine daha fazla ağırlık verilmektedir. Bireyler tarafında ise, bir taraftan geçmiş dönemlerdeki kronik enflasyona karşı güvence, diğer taraftan da politik belirsizlikler ve istikrarsız büyüme dönemlerindeki kur hareketlerinden reel kazanç beklentisi ile tasarruflar dövize yönelmektedir. 75www.hakanozyildiz.com

76 Ekonomide sektörlere göre döviz varlık – yükümlülük farkı (milyon $)

77 Merkezi yönetimin dış borcu çok

78 TCMB’nin döviz fazlası var. Ama kime yeter?

79 Bankalara mı?

80 Reel sektöre mi? ( Not: Borsa İstanbul değerlerindeki değişim yükümlülükler/yurtiçindeki doğrudan yatımları etkiler)

81 Sıcak para nedir? “Arbitraj arayan sermaye hareketleri” ne sıcak para diyebiliriz. (Korkut Boratav, Yeni Dünya Düzeni Nereye? İmge Kitapevi) –Hisse senetlerine yapılan yatırımlar, –Kısa vadeli borç senetlerine (Hazinenin veya özel sektörün bonolarına) yapılan yatırımlar, –Bankalara ve diğer özel sektör şirketlerine açılan (ancak ticari kredileri içermeyen) kısa vadeli krediler, –Banka mevduatlarındaki değişimler, –Banka dışı diğer varlıklardaki değişimler Sıcak para olarak tanımlanabilir. 81www.hakanozyildiz.com

82 82

83 Sıcak paranın yakıcı etkisi!

84 Dolarizasyon had safhada

85 Ekonominin yüzde 25 kadarı sıcak para! Döviz yükümlülükleri GSYH’nın % 50’si civarında

86 Bizim borsadaki, tahvillerdeki yüksek getiriler onların emeklilerine yarıyor

87 GETİRİLER FARKLI, DOLAR KAZANÇLI 87 (Kaynak: M. Eğilmez) TÜRK (TL) AMERİKALI (DOLAR) Yılbaşı ve yılsonu dolar kuru1 USD = 1,8 TL Söz konusu tutar100 TL55,6 USD Mevduat olarak yatırılan100 TL Nominal faiz% 10 Nominal faiz geliri10 TL Nominal faizden GV stopajı% 15 Net nominal faiz geliri8,5 TL4,7 USD Toplam getiri108,5 TL60,3 USD İlgili ülkedeki enflasyon% 7% 2 Reel faiz% 1,4% 6,4

88 Yüksek getiri parayı çekiyor 88www.hakanozyildiz.com

89 Fasit daire

90 90 Bilanço krizlerinin anatomisi Yerli paranın değer kaybı Sermaye akımlarının Yönü değişir Faizler artar KamuBankalar Şirketler ve Hane halkı Kuru stabilize etme girişimleri Faiz şoku Bütçeye etkiler Rollover-şoku Güven kaybı Döviz kuru şoku

91 DIŞARIDAN BORÇ ALMAK KOLAY. ANAPARASINI VE ÖZELLİKLE FAİZLERİNİ ÖDEMEK ZOR. FAİZ ÖDEMELERİ BU ÜLKEDEN DIŞARIYA KAYNAK TRANSFERİ DEMEKTİR.

92 Bu ne mantıktır? İçeride milyarlarca dolarlık tasarruf olduğu biliniyor. Önlem alınmıyor. Dışarıya milyarlarca dolar faiz ödeniyor. 29 Mart 2012 tarihli gazeteler: Haberde geçen yıl liranın dolar karşısında yaklaşık yüzde 20 gerilediğine, altına olan talebin ise yüzde 99 arttığına dikkat çekildi. Haberde, "Türkiye'de yastık altındaki altın miktarını hesaplamak çok zor. İstanbul Altın Rafinerisi'ne göre sistem dışında kalan altının tutarı 270 milyar doları buluyor" ifadelerine yer verildi.altınAltın Gümrük ve Ticaret Bakanı Hayati Yazıcı, altınların yüzde 10'unun bile piyasaya çıkması durumunda 28 milyar dolarlık kaynak sağlayacağını belirtmişti. 92www.hakanozyildiz.com

93 Çözüm var mı? Önce niyet, Sonra mücadele. –Kayıtdışılıkla mücadele, –Sermaye hareketlerinin aşırı serbestliğinin gözden geçirilmesi. Bunları yapamazsak dışarıya bağımlı yaşamak durumunda kalırız. Son söz: Atatürk’ün “Tam bağımsızlık” hedefini unutmayalım.

94 Politika uygulayıcılarının önünde gidilecek iki ana yol var Makro ekonomik enstümanları kullanmak: Para ve döviz kuru politikaları ile mali politikalar Denetimi ilgilendiren enstrümanları kullanmak: Finansal sistemin güvenlliğini artırmaya yönelik denetim ve kurallar bütünü MAKRO EKONOMİK ÇÖZÜMLER DENETİMİ İLGİLENDİREN ÇÖZÜMLER Kur değerinin altında mı? Rezerv birikimi gerekiyor mu? Kurun değerlenmesine izin ver Enflasyon kaygıları var mı? Daha düşük faiz Malii sıkılaştırma mümkün mü? Mali sıkılaştırmaya git Rezerv biriktir Enflasyon kaygıları var mı? Ster,ilize et Sterilize etmek aşırı maliyetli mi? Sermaye girişleri üzerinde kontrol sağla / kontrolü sıkılaştır (ancak faydalarını ve çok yanlı etkilerini göz önünde bulundurarak) Doğrudan yurtdışından yüksek oranda borçlanma oluyor mu? Yurtiçi kredilerde (özellikle döviz cinsi) aşırı artışı var mı? Bankacılık düzenlemeleri güçlendir Yapılan düzenlemeler yeterli oldu mu? evet hayır evet hayır evet hayır evet hayır evet 94www.hakanozyildiz.com

95 Sermaye Hareketleri Kısıtlı Sermaye Hareketleri Serbest Sabit Kur Yarı Sabit Kur Esnek Sabitleme Müdahaleli Yarı Müdahaleli Dalgalı Kur Sermaye Hareketlerinin Serbestlik Derecesi ve Kur Rejimi 95www.hakanozyildiz.com

96 Kur Rejimi Sabit Kur Esnek Kur Tam Sabit Kur Yarı Sabit Kur Para Kurulu Ortak Kur 1 Sabit Sabitleme 2 Esnek Sabitleme Sür. Çapa 3 Bant Paralel Genişleyen 5 Müdahaleli Esneklik Müdahalesiz Esneklik 4 6 Kur Rejimleri Not: Siyah punto katılığı; altı çizili siyah punto, daha fazla katılığı; italik dizgi, içinde bulunduğu gruba göre esnekliği; altı çizili italik dizgi, esnek fakat içinde bulunduğu gruba göre daha katı bir konumu ifade ediyor. (1)Euro gibi. (2)Türkiye’nin 1980 öncesinde TPKK mevzuatı desteğinde uyguladığı kur rejimi. (3)2000 yılı başından Şubat 2001’e kadar Türkiye’nin uyguladığı kur rejimi. (4)Türkiye’nin 1980 sonrasından 2000 başına kadar uyguladığı kur rejimi. (5)Şubat krizi yaşanmasaydı Türkiye’nin Temmuz 2001’de geçeceği kur rejimi. (6)Şubat 2001’den sonra Türkiye’nin uyguladığı dalgalı kur rejimi. 96www.hakanozyildiz.com

97 Sermaye hareketleri denetlenmeli(mi?) 97 Denetlenirse: Büyüme + Cari açık + Sermaye girişleri –Buradaki büyüme ivmesi iç dinamiklere, tasarrufların artmasına ve yatırımlara dönüşüme bağlı. Gelişme yolundaki ekonomilerde tasarruf eğilimi sınırlı olduğu için tartışma, büyümenin yeteri kadar hızlı olamayacağı konusunda. –Faiz ve kur hedeflemesi çok kolay olmasa da beraber uygulanabilir. –TCMB’nin büyük uluslararası döviz rezervi biriktirmesine gerek olmaz Denetlenmezse: Sermeye girişleri + Büyüme + Cari açık –Büyüme dışarıdan ithal edilen kaynaklara bağlı. Sıcak para olursa, faiz ve kur (yüksek faiz, düşük kur) politikası tartışmalarına yol açıyor. Sıcak ülkeye gelirken iyi, borçlanma ile tüketim ve refah artmış gibi görülüyor. Ancak, borçlar geri ödenmeye başlayınca… PTT soymalar vs.. Ortaya çıkabiliyor. –TCMB rezerv biriktirmek zorundadır. Rezerv biriktirmek maliyeti yüksek, pahalı bir iştir. Rezerv birikimi için merkez bankaları ya borçlanacak ve faiz ödeyecek, Ya da piyasadan döviz satın alacak, TL ödeyecek, sonra da piyasaya çıkan fazla parayı geri çekmek için faiz ödemek zorunda kalabilecek.


"Ödemeler Dengesi ve Uluslararası Yatırım Pozisyonu R. Hakan ÖZYILDIZ Aralık 2015" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları