Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

ORTHOMYXOVİRUS’LAR VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI Prof.Dr. Ömer POYRAZ.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "ORTHOMYXOVİRUS’LAR VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI Prof.Dr. Ömer POYRAZ."— Sunum transkripti:

1 ORTHOMYXOVİRUS’LAR VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI Prof.Dr. Ömer POYRAZ

2 ORTHOMYXOVİRİDAE AİLESİ Orthomyxoviridae ailesinde yalnızca grip etkeni olan Influenza virüsleri yer. Mukozadaki musin tabakalarına ilgilerinden dolayı Myxovirus olarak kabul edilmi ş tir. Büyüklükleri ve antijenik yapıları di ğ er Myxovirus’lardan farklı oldu ğ u için için ayrı bir virüs familyası olu ş turularak bu familyaya yerle ş tirilmi ş tir. Solunum yolu mukozasında enfeksiyon olu ş tururlar İ nsanlarda ve hayvanlarda hastalık yaparlar Influenza ya da grip olarak adlandırılan klinik tabloyu olu ş tururlar

3 MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Helikal simetrili, zarflı, tek iplikçikli RNA’lı virüslerdir Di ğ er virüslerden farklı olarak RNA’ları tek parça halinde olmayıp 8 parçacıktan olu ş mu ş tur Bu parçacıkların her biri farklı bir protein yapımından sorumludur Buna ba ğ lı olarak Influenza virüslerinde antijenik de ğ i ş im sık olarak görülür Ortalama nm boyutlarındadır Çok ş ekillilik gösterirler İ pliksi, küresel ya da di ğ er görünümde olabilirler Viral genom içerisinde antijenik yapıdan sorumlu nukleoproteinler yer alır. Nukleik asit genomu helikal simetrili bir kapsid çevreler. Kapsidin dı ş ında matriks proteini, en dı ş ta ise lipid yapısında bir zarf bulunur. Zarfın yüzeyinde ise yakla ş ık 10 nm uzunlu ğ unda iki tip dikensi çıkıntı bulunur. Bu çıkıntılar protein yapısında olup, virüse hemaglutinasyon ve nöroaminidaz yapma özelli ğ i kazandırır

4 Şematik Görünümleri

5 Yüzeyel Protein Yapısı

6 Elektron Mikroskobundaki Görünümleri

7 ANTİJENİK YAPISI Dört tip antijeni bulunur 1. Nukleoprotein Antijeni (NP Antijeni) 2. Matriks Protein Antijeni (M Antijeni) 3. Hemaglütinin Antijeni (HA Antijeni) 4. Nöroaminidaz Antijeni (N Antijeni)

8 Nukleoprotein Antijeni (NP Antijeni) Virüsün genomunda yer alırlar Ribonukleoproteinler antijenik özellik gösterirler Virüsün tiplere ayrılmasını sa ğ larlar Organizmada kendilerine kar ş ı antikor olu ş umuna yol açarlar İ nternal antijen oldu ğ u için olu ş an antikorlar viral enfeksiyonu engelleyemez

9 Matriks Protein Antijeni (M Antijeni) Viral zarfın alt kısmında yer alırlar Virüsün tiplere ayrılmasını sa ğ larlar Organizmada kendilerine kar ş ı antikor olu ş umuna yol açarlar İ nternal antijen oldu ğ u için olu ş an antikorlar viral enfeksiyonu engelleyemez

10 Hemaglütinin Antijeni (HA Antijeni) Viral zarfın yüzeyinde yer alan dikensi çıkıntılardır Glikoprotein yapıdadır Virüsün hücreye tutunmasında rol oynar Duyarlı eritrositleri hemaglutine eder Virüsün alt tiplere ayrılmasını sa ğ lar Yüzeyel antijen oldu ğ u için organizmada olu ş an antikorlar viral enfeksiyonu engeller

11 Nöroaminidaz Proteinleri (N Antijeni) Viral zarfın yüzeyinde yer alan dikensi çıkıntılardır Glikoprotein yapısındadır Virüsün duyarlı hücre reseptörlerine ilgisini sa ğ lar Dokulardaki siyalik asit ve N asetil nöroaminik asit ba ğ larını parçalayarak virüsün hücreye tutunmasını sa ğ lar Virüslerin alt tiplere ayrılmasında rol alır Olu ş an antikorlar viral enfeksiyonu engeller

12 SINIFLANDIRILMASI Virüsün tiplere ayrılmasında nükleoproteinler ve matriks proteinleri önemli rol oynar Bu proteinlerdeki farklılıklar virüsün A,B,C ile adlandırılan 3 antijenik tipe ayrılmasını sa ğ lar Alt tiplere ayrılmasında ise hemaglütinin ve nöroaminidaz proteinleri önemli rol oynar Bu proteinlerdeki farklılıklar alt tipleri olu ş turur Influenza A virüsleri insan, ku ş, domuz, at, deniz memelileri, sansargiller gibi hayvanlarda enfeksiyon yapar Do ğ al konakları yabani ku ş lardır Yabani ku ş lar tüm Influenza A tiplerinin ta ş ıyıcısıdır Influenza B ve C virüsleri yalnızca insanda enfeksiyon yapar

13 Influenza A virüsünün Alt Tipleri 15 hemaglütinin alt tipi vardır H1,H2,H3,…olarak gösterilir 9 nöroaminidaz alt tipi vardır N1, N2, N3, … olarak gösterilir Ku ş larda tüm alt ipler bulunur İ nsanlarda yalnızca 3 hemaglütinin ve 2 nöroaminidaz alt tipi bulunur Toplam 144 Influenza A alt tipinin oldu ğ u bilinmektedir

14 Influenza Virüslerinin İsimlendirilmesi

15 ANTİJENİK DEĞİŞİM Influenza virüslerinde sık antijenik de ğ i ş im görülür Her yıl yeni serotipler ortaya çıkar Sürekli yeni salgınlar meydana gelir Antijenik de ğ i ş im hemaglütinin ve nöroaminidaz antijenlerinde olu ş ur İ ki türlü antijenik de ğ i ş im vardır 1 – Minör Antijenik De ğ i ş im (Antijenik Drift, Antijen Sürüklenmesi) 2 – Major Antijenik De ğ i ş im (Antijenik Shift, Antijen Kayması)

16 Minor Antijenik Değişim Viral genlerde bir noktada mutasyon sonucu olu ş ur Amino asit dizileri de ğ i ş ir Yüzeyel proteinlerde farklıla ş ma ortaya çıkar Antijenik yapı de ğ i ş ir Toplumda dola ş an etkene benzer fakat antijenik yönden farklı su ş olu ş ur Mevcut antikor varlı ğ ından etkilenmez

17 Major Antijenik Değişim Viral genlerde daha geni ş alanda daha köklü mutasyon olu ş ur Yüzeyel proteinlerde daha büyük farklıla ş maya yol açar Genellikle genetik alı ş veri ş ler sonucu olur Yeni hemaglütinini ve yeni nöroaminidazı olan farklı bir su ş olu ş ur Alt tipler olu ş ur

18 Antijenik Değişim Sıklığı En sık Influenza A virüslerinde görülür Daha sık salgın olu ş turur Ki ş iler defalarca Influenza A enfeksiyonu geçirebilirler Influenza B virüslerinde daha seyrek görülür Daha az sıklıkta salgın olu ş turur Influenza C virüslerinde görülmez Salgın olu ş turmaz Sporadik vakalar ş eklinde görülür

19 GENETİK ALIŞVERİŞ Influenza A virüslerinde görülür Aynı konakta bulunan farklı türlere özgül Influenza A virüsleri birbirlerinden genetik materyal alabilir Bunun sonucu genetik yapıda büyük bir de ğ i ş im olur Yüzeyel proteinlerde tamamıyla ba ş kala ş ım meydana gelir Yepyeni bir virüs ortaya çıkabilir

20 GENETİK ALIŞVERİŞ Bu alı ş veri ş için domuzlar ve insanlar hamur teknesi vazifesi görür Domuz ve insan hücrelerinde hem memeli hem de ku ş İ nfluenza A virüsleri için reseptör bulunur Hem hayvan hem de insan virüslerine duyarlıdır E ş zamanlı enfeksiyonlar sırasında bu tür genetik alı ş veri ş olasılı ğ ı vardır Yeni alt tipler ortaya çıkar Tüm insanlar duyarlı olaca ğ ı için pandemi yapabilir Yeni alt tip

21 PATOGENEZ Ki ş iden ki ş iye damlacık enfeksiyonu, kontamine eller ve çe ş itli e ş yalarla solunum yollarından bula ş ır Solunum yolları mukozası yapı ş kan bir müsin tabaka ile kaplıdır Bu tabakanın hücre yüzeyini örtücü ve koruyucu fonksiyonu bulunmaktadır Mikroorganizmaların hücre yüzeyine tutunarak enfeksiyonu ba ş latmasını engeller Influenza virüsleri salgıladıkları nöroaminidaz enzimi ile bu musin tabakayı eritirler Böylece hücrelerin yüzeyinin açı ğ a çıkmasını sa ğ larlar Açı ğ a çıkan hücrelerin reseptörlerine ba ğ lanarak enfeksiyonu ba ş latırlar

22 PATOGENEZ Üst solunum yolları mukozasında hızla ço ğ alırlar İ nkübasyon süresi gün arasındadır Semptomlarla birlikte virüs atılımı da ba ş lar Mukozada yüzeyel yangı ve konjesyon olu ş ur Bazal tabaka etkilenmedi ğ i için yüzeyel tabakayı yeniden olu ş turur Mukoza yapısı tekrar eski haline gelir İ yile ş me hücresel immünite, interferon, sitotoksik T lenfositleri ve antikor olu ş umu ile olur

23 PATOGENEZ

24 Viral Replikasyon

25 KLİNİK BULGULAR Komplikasyonsuz Grip Pnömoni Reye Sendromu

26 Komplikasyonsuz Grip Aniden olu ş an ü ş üme, titreme, ba ş a ğ rısı, kırgınlık Yüksek ate ş, kuru öksürük, kas a ğ rıları Ate ş genelde 3 gün içinde normale döner Solunum sistemi bulguları 3-4 gün daha devam eder Öksürük ve kırgınlık 1-2 hafta sürebilir Çocuklarda gastrointesinal semptomlar da görülür

27 Pnömoni Ya ş lılarda, kardiopulmoner hastalı ğ ı ve kronik hastalı ğ ı olanlarda sık görülür Komplikasyon olarak ortaya çıkar Virüse, bakterilere veya her ikisine ba ğ lı olabilir Silier aktivite azalması, artan mukus salgısı, fagositik hücrelerde fonksiyon bozuklu ğ u, alveollerde eksuda birikimi virüsün alt solunum yollarına yayılmasını kolayla ş tırır Bakterilerden genellikle S.aureus, St.pnemoniae, H.influenza etkendir

28 Reye Sendromu Genellikle 2-16 ya ş arası çocuklarda sık görülür Akut ensefalopati ve karaci ğ erin ya ğ lı dejenerasyonu ş eklinde seyreder Mortalite oranı % arasındadır Influenza B enfeksiyonunda daha sık görülür Aspirin kullanımı riski artırır

29 Mortalite Oranı Sa ğ lıklı ki ş ilerdeki mortalite oranı ’de 2’dir. Bu oran kalp-damar hastalı ğ ı olanlarda 50 kat, akci ğ er hastalı ğ ı olanlarda 120 kat, hem kalp-damar hem de diyabeti olanlarda 240 kat artmaktadır.

30 Lokal grip salgını Ani başlangıç Öksürük Ateş Üşüme Baş ağrısı Boğaz ağrısı Burun semptomları Yorgunluk/güçsüzlük Miyalji Halsizlik Gripte doğru klinik tanı kriterleri

31 BAĞIŞIKLIK Enfeksiyon geçirenlerde hemaglütinin ve nöroaminidaz antijenlerine kar ş ı antikor olu ş ur Korunma serum antikorları ve nazal bölgedeki salgısal IgA ortaklı ğ ı ile olur Salgısal antikorların korunmada rolü daha fazladır Salgısal antikorlar 1-3 ay sonra kaybolur Farklı tiplere ve alt tiplere kar ş ı olu ş an antikorlar çapraz reaksiyon göstermez Defalarca gripal enfeksiyon geçirilebilir

32 LABORATUVAR TANISI Virüs izolasyonu ve identifikasyonu Antijen Ara ş tırılması Serolojik İ nceleme

33 Virüs İzolasyonu ve İdentifikasyonu Burun yıkantı suyu ve bo ğ az sürüntüsü alınır İ lk üç gün içinde alınması gerekir Hücre kültürü ve embryonlu yumurtanın amniotik kesesine ekilir Hücre kültüründe CPE olu ş turmaz Hemaglütinasyon ve hemadsorbsiyon deneyleri ile tanı konur Embryonlu yumurta ekimlerinde amniotik sıvıda hemaglütinasyon inhibisyon ve nötralizasyon deneyleri ile virüs ara ş tırılır

34 Antijen Araştırılması Burun ve bo ğ az sürüntüsü alınarak incelenir Floresan mikroskobi yöntemiyle incelenir Floresan mikroskop ve floresan boya ile i ş aretli antikorlar gerekir Kısa sürede sonuç verir ELISA ve di ğ er yöntemlerle de antijen ara ş tırılabilir

35 Serolojik İnceleme Bilinen antijenler kullanılarak serumda antikor aranır Çe ş itli serolojik yöntemler kullanılabilir Gittikçe yükselen titre anlamlıdır

36 EPİDEMİYOLOJİ Bütün dünyada yaygındır Epidemiler ve pandemiler olu ş turur Antijenik de ğ i ş im ve duyarlı ki ş i sayısında artı ş a ba ğ lı zaman zaman büyük salgınlar olu ş ur İ nkübasyon süresinin kısa olu ş u yayılımı kolayla ş tırır Kapalı ortamda bulunmaya ba ğ lı kı ş aylarında daha sık görülür Influenza A daha sık salgın yapar Influenza B daha seyrek salgın olu ş turur Influenza C sporadik vakalar halinde görülür

37 İnsanlarda Yaygın Olan Influenza A Alt Tipleri En yaygın H1N1, H1N2 ve H3N2 H2N ve 1968 yıllarında görülmü ş Günümüzde yaygın de ğ il

38 KORUNMA A ş ı ile korunma mümkündür A ş ı virüsü embryonlu yumurtanın amniotik kesesinde üretilir Genelde kas içi yolla uygulanır Yumurta allerjisi olanlarda uygulanmaz Her yıl uygulanması gerekir Antijenik de ğ i ş imden dolayı koruyuculu ğ u kesin de ğ ildir Koruyuculuk oranı normal toplumda % 70, risk gruplarında % 50 dolayındadır

39 KUŞ GRİBİ

40 Halk arasında tavuk vebası olarak da bilinir Genellikle kanatlı hayvanların enfeksiyonudur Solunum ve sindirim sistemine ait belirtilerle yüksek morbidite ve mortalite hızıyla seyreden akut, bula ş ıcı bir hastalıktır Nadiren insanlarda da enfeksiyon olu ş turmaktadır İ nsanda enfeksiyon olu ş tu ğ unda %50’nin üzerinde mortalite görülmektedir Genetik de ğ i ş imle tamamen insana adapte olma ve pandemi olu ş turma riski bulunmaktadır Bu durumda 150 – 200 milyon insanın ölebilece ğ i bildirilmektedir

41 GÜNÜMÜZÜN KORKULU RÜYASI

42 ETKEN Etken Influenza A virüsüdür Virüsün 15 hemaglütinin ve 9 nöroaminidaz alt tipi bulunur Bunların hepsi ku ş ları enfekte edebilir Çok sayıda alt tipinin bulunması gen transferi ve yeniden e ş le ş me durumunun yüksek oldu ğ unu gösterir

43 PATOJENİTELERİNE GÖRE VİRÜS TİPLERİ Az Virulan Virüsler (LPAI) H5, H7 ve di ğ er alt tiplerde yer alır Patojenitesi dü ş ük virüslerdir Genelde yabani ku ş topluluklarında enfeksiyon yapar Hafif enfeksiyon tablosuna yol açarlar Tüylerin kabarması, yumurta üretiminde azalma, hafif solunum hastalı ğ ı ve depresyon görülür Çok Virulan Virüsler (HPAI) H5 ve H7 alt tiplerinde yer alan bazı virüslerdir Patojenitesi oldukça yüksek virüslerdir Enfeksiyon olu ş tu ğ unda mortalite % 100’e ula ş ır Yabani ku ş topluluklarında enfeksiyon yapmaz

44 SALGINLARDA İZOLE EDİLEN KUŞ INFLUENZA A TİPLERİ Influenza A H5N1 Influenza A H7N2 Influenza A H7N3 Influenza A H5N2 En sık görülen ve mortalitesi yüksek olan H5N1 tipidir

45 H5N1 TİPİ NEDEN ÖNEMLİDİR ? Kümes hayvanları arasında oluşan salgınların çoğunda patojenitesi yüksek olan H5N1 tipi virüs izole edilmektedir H5N1 tipi virüs tür engelini aşarak insanlarda enfeksiyon oluşturmayı başarmıştır İlk kez 1997’de Hong Kong’da kümes hayvanları arasındaki salgında 3 yaşındaki erkek çocuğa bulaşarak ölümüne yol açmıştır Aynı yıl aynı yerde 17 kişinin hastalanmasına ve bunlardan beşinin ölümüne yol açmıştır İnsanlarda ağır ve mortalitesi yüksek hastalığa neden olmaktadır Şimdilik kuşlarla ya da enfekte kümes hayvanları ile ilişkisi olan kişilerde görülmektedir Çok az da olsa kaynağı tam açıklanamayan insan olguları da vardır Bu yüzden kuş gribi virüsleri içerisinde pandemi riski taşıyan en önemli alt tiptir

46 CANLILAR ARASINDAKİ YAYILIMI Do ğ ada yabani ku ş lar arasında geni ş bir yayılım gösterir Do ğ al konakları yabani ku ş lardır Hafif enfeksiyona yol açar, ölüm oranı çok dü ş üktür Ku ş hareketleri ile virüs uzaklara ta ş ınır

47 Do ğ ada su ku ş ları, özellikle de ye ş il ba ş lı ördekler virüsün devamlılı ğ ını sa ğ lar Yakla ş ık 100 kadar Influenza A alt tipi su ku ş larından izole edilmi ş tir Hastalık olu ş turmaksızın virüsü ta ş ırlar Su ku ş larının yakla ş ık üçte biri bu virüslerle enfekte haldedir Yabani kanatlıların salgıları ve dı ş kıları yoluyla evcil kanatlılara bula ş ır Evcil kanatlılarda genetik de ğ i ş ime u ğ rayan virüs kısa sürede yüksek patojen hale dönü ş ür CANLILAR ARASINDAK İ YAYILIMI

48 ÜLKELER ve KITALAR ARASI YAYILIMI Genellikle kuş göçleri ile yayılır Kuşlar mevsimsel değişimle birlikte kuzeyden güneye, güneyden kuzeye göç ederler Göçleri sırasında her zaman aynı güzergahı kullanırlar Bu güzergahlar kuş yoğunluğuna göre ana ve tali güzergahlar şeklinde görülür

49 Ülkemiz önemli kuş göç yolları üzerinde bulunmaktadır

50 VİRÜSÜN ÇEVREYE YAYILIMI Göçmen kuşların özellikle konakladıkları bölgelere bıraktıkları dışkı, tükrük ve burun salgıları ile etrafa yayılır Enfekte hayvanlar dışkılarıyla en az 10 gün süreyle virüs çıkarırlar Burun salgısı ve tükrükle atılan virüs uzun süre doğada canlı kalmamasına rağmen, dışkıyla atılan virüs düşük ısıda haftalarca canlı kalabilir Yörede yaşayan yabani kuşlar, evcil kuşlar, mekanik olarak da kemiriciler, böcekler, sinekler, insanlar lokal yayılımı sağlarlar Virüsün hava yoluyla yayılması yalnızca birkaç kilometre ile sınırlıdır

51 KÜMES HAYVANLARI ARASINDA YAYILIMI Yabani ku ş lar aracılı ğ ı ile olur Patojenitesi dü ş ük virüslerle enfeksiyon ba ş lar Kümes hayvanları arasında hızla yayılır Mutasyona u ğ rayarak patojenitesi yüksek forma dönü ş ür

52 Özellikle serbest dola ş an kanatlılar yayılımı hızlandırılır

53 Evcil kanatlıların pazarlarda alınıp satılması ile de yayılım hızlanır

54 H5N1 DOĞAL YAYILIMI

55 DUYARLI HAYVANLARA BULAŞIM YOLLARI Genelde evcil ku ş ları, kümes hayvanlarını, seyrek olarak da domuzları enfekte eder En önemli bula ş fekal oral yol iledir Duyarlı hayvanlar bu atıklarla direkt ya da dolaylı temas ile, aynı kaynaktan su içme ile enfekte olurlar Su kaynaklarının enfekte yabani ku ş ların dı ş kılarıyla kontamine olması bula ş ım riskini daha da yükseltir Kontamine gübrenin 1 gramı dahi binlerce ku ş u enfekte edebilir

56 GÖÇMEN KUŞLARDA GÖRÜLEN ÖLÜMLERİN NEDENLERİ Bazı yerlerde ölü ya da hasta göçmen kuşlar bulunabilmektedir Bu tür kuşlarda da ölümlerin H5N1 tipine bağlı olduğu bildirilmektedir Bu tür ölümlerin kümes hayvanlarında yüksek patojen hale dönüşen virüsün tekrar göçmen kuşlara bulaşmasıyla olduğu düşünülmektedir

57 KAPALI ORTAMDA YETİŞTİRİLEN KÜMES HAYVANLARINA BULAŞIM YOLLARI Genellikle ku ş dı ş kısıyla kontamine toz toprak, kontamine araç gereç ve yemler, kontamine ayakkabılar yoluyla bula ş ır Kemiriciler,sinekler ve di ğ er hayvanlar mekanik olarak virüsü ta ş ıyabilirler Bu yüzden kümeslerin sıkı kontrol altına alınması, giri ş ve çıkı ş ların kontrolü, dezenfeksiyon tedbirleri oldukça önemlidir

58 KÜMES HAYVANLARINDA KLİNİK BULGULAR Virüs ile ilk kar ş ıla ş ılan yörelerde kümes hayvanlarında hafif solunum yolu hastalı ğ ı görülür Ba ş langıçta tüylerin kabarması, yumurta veriminde azalma, hafif solunum yolu ve kırgınlık belirtileri dikkati çeker Bu ş ekilde kümes hayvanları arasında hızla yayılır Bir süre sonra genetik de ğ i ş ime u ğ rayan virüs yüksek patojen hale dönü ş ür Enfeksiyon tablosu a ğ ırla ş ır Bir anda tüm hayvanların ölümüne yol açar İ nkübasyon süresi 1-2 güne kadar kısalır

59 KÜMES HAYVANLARINDA KLİNİK BULGULAR Hırlıtılı ve güç solunum tablosu görülür Konjuktivit ve göz yaşı akıntısı vardır Konjuktiva şişmiş ve kırmızı renktedir Göz kapakları tamamen kapanır

60 KÜMESHAYVANLARINDA KLİNİK BULGULAR Sakal, ibik ve gözlerin çevresinde ödem ve siyanoz şekillenir Ödem boyun ve göğüs bölgesine de yayılabilir Glottisteki ödem boğulma ile sonuçlanan solunum güçlüğüne neden olur Burun deliklerinden grimsi, kanlı eksudat akar

61 KÜMES HAYVANLARINDA KLİNİK BULGULAR Kan tablosunda bozulma olur Lenfopeni ve trombositopeni gelişir Ayaklarda,bacak kaslarında morarma ve yaygın kanama tablosu görülür

62 KÜMES HAYVANLARINDA KLİNİK BULGULAR Hastalanan hayvanlar genelde 2 gün içinde ölürler Akut dönemi atlatanlarda eksitasyon, konvulziyon, dönme hareketleri gibi sinirsel belirtiler vardır Koordinasyon bozukluğu, yürüyememe ve ayakta duramama görülür Yumurta kabuğunda renk açılması, incelme ve kalitesinde bozukluk oluşur

63 OTOPSİ BULGULARI Hastalıktan ölen hayvanlarda ölüm sertliği hemen oluşur Ani ölümlerde lezyon oluşmaz İleri safhalarda gelişen ölümlerde lezyon oluşur Kaslarda şiddetli kanamalar Dehidratasyon Baş, boyun bölgesinde subkutan ödem Burun ve boğaz bölgesinde irinli akıntı Konjuktivada kanamalar Tracheada yoğun mukoz eksudası Böbreklerde ağır kanamalar Taşlıkta hemoraji tablosu Bağırsak mukozasında hemorajiler ve ülserler

64 VİRÜSÜN DUYARLILIĞI Virüs yüksek ısıya duyarlı, dü ş ük ısıya ise dirençlidir 0 0 C’de 1 ay, 22 0 C’de 4 gün, 56 0 C’de 3 saat, 60 0 C’de 30 dakikada, kaynatma ısısında 1-2 dakikada canlılıklarını kaybederler Gübrede so ğ uk ortamda 3 ay canlı kalabilirler Ku ş dı ş kısıyla kontamine göllerde günlerce canlı kalabilirler Formalin, iyot bile ş ikleri ve asitlere duyarlıdır

65 İNSANLARA BULAŞIM YOLLARI Ku ş gribi virüsü insanlara genellikle do ğ al yollarla yani yabani ku ş lardan direkt olarak bula ş maz Yabani ku ş larda virüs dü ş ük patojenite gösterir Do ğ al enfeksiyon oldukça az görülmü ş tür Ki ş iler deneysel olarak enfekte edildi ğ inde kısa süreli hafif enfeksiyon olu ş tu ğ u görülmü ş tür İ nsana bula ş ım genellikle enfekte kümes hayvanları ve patojenitesi yüksek virüsle enfekte ku ş lar aracılı ğ ı ile olmaktadır

66 İNSANLARA BULAŞIM YOLLARI Kanatlı hayvanlarla aynı kapalı ortamda bulunma ile Hasta hayvanları kesme ve tüylerini yolma ile Hasta veya ölmüş hayvanların burun, boğaz akıntısı, göz yaşı ve dışkısıyla temas ile Bu tür salgılarla veya dışkıyla kirlenmiş yüzeylere ve eşyalara temas ile Doğada ölmüş kuşlarla temas ile Enfekte kuşların avlanması, kesilmesi, tüylerinin yolunması ile Enfekte hayvanların yumurta ve etlerine temas ile bulaşabilir

67 İNSANLARA HANGİ YOLLARLA BULAŞMAZ ? Pişirilmiş tavuk etleri ve yumurtalarla bulaşmaz Çiğ tavuk ya da çiğ yumurta ile temastan sonra ellerin bol sabunlu ya da deterjanlı su ile yıkanması Tavuk ambalajının etrafı kirletmeden derhal çöpe atılması Çiğ tavukla temas eden mutfak malzemelerinin derhal bol deterjanlı su ile yıkanması Dış ortamla teması olmayan evde beslenen kuşlarla bulaşmaz Bu tür hayvanların yem ve sularına dikkat edilmesi gerekir Dışarıdan bulaşmayı sağlayacak mekanik taşıyıcılığın engellenmesi

68 İNSANDAN İNSANA BULAŞIM İnsandan insana bulaşım oldukça nadirdir Bazı aile içi bulaşımların olduğu bildirilmektedir Bir olguda çocuktan anneye bulaşım olmuştur Bu olguların koruyucu önlem almadan aile içi sıkı temasla geçtiği düşünülmektedir Normal toplumda kişiden kişiye bulaşması mümkün görülmemektedir Salgın olan yörelerde yapılan serolojik araştırmalar asemptomatik enfeksiyonların çok yaygın olmadığını göstermektedir Sağlık çalışanlarına bulaşım riskinin düşük olduğu görülmüştür Şimdiye kadar hasta kişilerden yalnızca bir hemşireye bulaşım söz konusudur

69 İNSANLARDA KLİNİK BULGULAR Kuluçka süresi grip hastalı ğ ına göre daha uzundur Ortalama gündür, güne kadar uzayabilir Hastalık 38 0 C’yi a ş an ate ş, bo ğ az a ğ rısı, yaygın kas a ğ rıları, öksürük ve alt solunum yolu bulguları ile ba ş lar Üst solunum yolu bulguları nadir görülür İ shal, kusma, abdominal a ğ rı, konjuktivit ve pnömoni tablosu görülür

70 İNSANLARDA KLİNİK BULGULAR Hastalarda bir süre sonra akut sıkıntılı solunum tablosu geli ş ir Bu yüzden solunum cihazına ba ğ lanması gerekir Lenfopeni, trombositopeni ve karaci ğ er enzimlerinde yükselme olu ş ur Pıhtıla ş ma bozuklu ğ u ve buna ba ğ lı kanamalar ortaya çıkar Özellikle burun ve di ş eti kanamaları sık görülür Ço ğ ul organ yetmezli ğ i olu ş ur

71 Grip, Soğuk Algınlığı ve Kuş Gribi (Ayırt edici bulgular) Semptom Grip Soğuk algınlığı Kuş Gribi BaşlangıçAniTedriciAni Ateş, üşümeSıkSeyrekSık ÖksürükOlağan,ciddiDaha az Olağan, ciddi Baş ağrısıDevamlıSeyrekDevamlı Kas ağrısı, sızısıOlağan, ciddiHafif, silik Olağan, ciddi Yorgunluk,güçsüzlükOlağan Çok hafifOlağan DiyareSık PnömoniSık ASSSSık Mortalite Risk gruplarındaYüksek

72 İNSANLARDA SALGIN TEHLİKESİ Ba ş langıçta fazla bir tehlike yok Mortalite oranı yüksek Sınırlı sayıda enfeksiyon olu ş umu Zaman içerisinde tehlike söz konusu Daha çok insan enfeksiyonu olu ş umu Hem insan hem ku ş gribi ile e ş zamanlı enfeksiyon Yeni bir alt tip olu ş umu en büyük tehlike İ nsan hamur teknesi vazifesi görebilir Aynı anda enfeksiyon sırasında genetik de ğ i ş im söz konusu İ nsana adapte yeni alt tip olu ş umu pandemiye neden olur

73 YENİ VİRÜSÜN OLUŞUMU ANTİJENİK SHİFT İLE OLUR Aynı konakta koinfeksiyon sonucu olu ş ur İ nsan ve ku ş virüsleri kona ğ ı tek tek infekte ettiklerinde ciddi sorun yok İ nsan virüsü H3N7 + Ku ş virüsü H7N3 Domuzda ya da insanda aynı anda enfeksiyon olu ş turursa Yeni olu ş an virüs H3N3 veya H7N7 olur Mevcut antikorlardan hiç etkilenmezler Özellikle damlacık enfeksiyonu ile bula ş ma yetene ğ i kazanması enfeksiyonun kısa sürede yayılmasını kolayla ş tırır Tüm insanlık duyarlı oldu ğ u için hızla pandemi olu ş ur

74 20.Yüzyılda yayılım yapan Influenza virüsleri ve oluşturdukları pandemiler H1N1 1918: “İspanya Gribi” milyon ölüm WHO H2N2 1957: “Asya Gribi” 1 milyon ölüm H3N2 1968: “Hong Kong Gribi” 1 milyon ölüm

75 Günümüzde enfeksiyon oluşturan virüs tipleri H1N1 pandemisi Günümüzde H3N1 ve H1N1 birlikte

76 TEDAVİ Hastaneye yatırılarak takip Antiviral ilaç uygulaması Destek tedavisi Yatak istirahati Sıvı ve elektrolit replasmanı Mekanik ventilasyon

77 Gripal Enfeksiyonların Tedavi ve Korunmasında Kullanılan Antiviral İlaçlar İlaç Tip Tedavi Korunma Yan etki AmantadinA2x100 mg AynıMSS RimantadinA2x100 mg AynıMSS Zanamivir A, B2x10 mg 1x10mg Bronşial OseltamivirA,B2x75 mg1x75 mgGİS

78 Amantadin ve Rimantadin Etki Mekanizması İnfluenza A virusunun M2 proteinini inhibe ederek etkili olurlar Virüsün hücre içine girişini ve hücre içine giren virüsün protein kılıftan soyunmasını engellerler Bu sayede viral replikasyonu önlerler Hem koruyucu hem de tedavi edici amaçla kullanılır Influenza A H5N1 genelde her iki antivirale karşı dirençli bulunmuştur

79 Oseltamivir ve Zanamivir Etki Mekanizması İnfluenza A ve B virüsünün nöraminidaz enzimini inhibe ederek etki gösterirler Sialik asit analoglarıdır Hücre dışındaki virüs müsin tabakayı eritemeyeceği için solunum sistemi hücrelerine adsorbe olamaz Nöroaminidazın bloke olması hücre içinde çoğalan virüsün konak hücreden salınımını engeller Yeni oluşan ve hücre dışına salınan virusların aggregasyonuna neden olurlar

80 Oseltamivir (Tamiflu) Kuş gribinde genellikle bu antiviral kullanılır İlk 48 saat içinde tedaviye başlanması başarı şansını artırır Tablet halinde olup oral yolla kullanılan bir ilaçtır Günde 2 defa 75 mg dozunda uygulanır Tedaviye 7-10 gün süreyle devam edilir

81 Korunma amaçlı oseltamivir kullanımı Korunmada virüsün baskılanarak mutasyon geçirmesinin engellenmesi, morbidite ve mortalitenin azaltılması amaçlanır Günde 1x75 mg dozunda kullanılır Risk gruplarına temas sonrası uygulanır Enfekte veya ölmüş hayvanların yetiştiricileri Hastalık görülen çiftliklere ziyarette bulunanlar Ölen hayvanları koruyucu önlem almadan itlaf edenler Enfekte hayvanlara ait etleri pişirmeden tüketenler

82 Zanamivir (Relenza) İnhalasyon yoluyla kullanılan bir ilaçtır Tedavi amacıyla günde 2x10 mg dozunda kullanılır Tedaviye 7-10 gün devam edilir Koruma amacıyla 1x10 mg dozunda kullanılır Bronşial spazm oluşturma riski bulunmaktadır

83 PROGNOZ Hastaneye yatırılan olgularda mortalite oldukça yüksektir Mortalite oranı % 50’nin üzerindedir Özellikle 15 yaş altı çocuklarda mortalite % 80-90’lara ulaşır Ölümler genellikle günlerde olur Bazen bu süre 6-30 gün arasıda değişebilir Ölüm solunum güçlüğü ve çoğul organ yetmezliğine bağlı gelişir

84 KONTROL VE KORUNMA Hastalıklı ya da hastalarla temaslı ku ş ve kümes hayvanları imha edilmelidir Kanatlı imha ekipleri özel koruyucu kıyafet giymelidir İ mha edilen hayvanlar derin çukurlara üzerine sönmemi ş kireç dökülerek gömülmelidir Çiftlikler karantinaya alınarak dezenfekte edilmelidir Dikkatli ve sık el yıkanmalıdır Kümes hayvanları, ku ş lar ve yumurtaları iyice pi ş irildikten sonra yenilmelidir Çi ğ et ve yumurta üzerinde bulunabilecek etkenle temas edilmemelidir Çi ğ et ve yumurta ile temas ettikten sonra eller bol sabunlu su ile yıkanmalıdır

85 KİMLER RİSK ALTINDA ?  Virüs insanlar arasında yayılmaya ba ş lamadan kimin en fazla risk altında oldu ğ u tam olarak bilinmemektedir  Tüm insanlar risk altında  Bazı ki ş iler daha büyük risk altında olabilirler  Kanatlı hayvanların imhasında çalı ş anlar  Kanatlı hayvanlarla iç içe ya ş ayanlar  Meslekleri gere ğ i kanatlı hayvanlarla teması olanlar

86 RİSK GRUPLARINDA KORUNMA Özellikle enfekte ku ş lar ve kanatlıları imha eden görevliler büyük risk altındadır Koruyucu giysi, eldiven, gözlük ve maske giymeleri Profilaktik olarak antiviral almaları Grip a ş ısı ile a ş ılanmaları gerekir

87 AŞI ÇALIŞMALARI Günümüzde henüz uygulamaya konulan bir ku ş gribi a ş ısı bulunmamaktadır Bu konuda yapılan çalı ş malar devam etmektedir A ş ı üretilebilmesi için önce prototip a ş ı virüsünün geli ş tirilmesi gerekir H5N1 çok öldürücü oldu ğ undan virüsün tersine genetik yöntemlerle de ğ i ş ikli ğ e u ğ ratılması gerekir Do ğ al virüse ait genetik bilgiler bir laboratuvar virüsüyle birle ş tirilir Öldürücü olmayan, laboratuvar ko ş ullarında kolay üretilen bir virüs tipi elde edilir Embriyonlu yumurtada üretilerek a ş ı hazırlanır Optimum dozaj ve ş ema belirlenerek piyasaya verilir

88 LABORATUVAR TANISI 1 – Direkt antijen tayini 2 – Virüs izolasyonu ve identifikasyonu 3 – Moleküler tanı 4 – Serolojik tanı

89 LABORATUVAR TANISI İnceleme örneği olarak genellikle farenks sürüntüsü alınır Viral izolasyon şansı daha fazladır Virüs üretildikten sonra tip tayini yapılması gerekir Elde edilen pozitif bulguların Dünya Sağlık Örgütü’nün referans laboratuvarlarında doğrulanması gerekir

90 Rutin Laboratuvar Bulguları Lökopeni-özellikle lenfopeni Hafif- orta trombositopeni Hafif-orta düzeyde artmış ALT, AST Artmış kreatin düzeyi Hiperglisemi

91 KİMLERE INFLUENZA A H5N1 YÖNÜNDEN TEST YAPILMASI GEREKİR ? Radyolojik olarak kanıtlanmış pnömoni, akut solunum sıkıntısı sendromu veya ağır solunum yolu rahatsızlığı varsa Belirtilerin başlamasından önceki 10 gün içerisinde bilinen ya da kuşkulu kuş gribi olgusu veya kümes hayvanları ile temas varsa Vücut ısısı 38 0 C’nin üzerinde ise Öksürük, boğaz ağrısı, nefes darlığı yakınmalarından bir ya da birkaçı varsa Bu tür kişilerin hastaneye yatırılarak tanı ve tedavisinin yapılması gerekir

92 KANATLI HAYVANLARDA KUŞ GRİBİ GÖRÜLEN ÜLKELER Çin, Endonezya, Güney Kore, Hong Kong, Japonya, Kamboçya, Tayland, Vietnam, Moğolistan, Kazakistan, Rusya, Romanya, Türkiye, Çek Cumhuriyeti, İngiltere, Hollanda, İtalya


"ORTHOMYXOVİRUS’LAR VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI Prof.Dr. Ömer POYRAZ." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları