Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

TCTC Erciyes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Öğretmenliği 2.Sınıf 1.Öğretim 1090310293 Mehmet Beratbay Çetin.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "TCTC Erciyes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Öğretmenliği 2.Sınıf 1.Öğretim 1090310293 Mehmet Beratbay Çetin."— Sunum transkripti:

1 TCTC Erciyes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Öğretmenliği 2.Sınıf 1.Öğretim Mehmet Beratbay Çetin

2 İsim Tamlamaları ad Varlıkları ya da kavramları karşılayan, onları tanımamızı sağlayan sözcüklere “ad” denir. isim tamlamaları İsimler bir araya gelerek anlamlı kelime grupları yani tamlamaları oluştururlar. Bunlara “isim tamlamaları” denir

3 İsim Tamlamaları Dörde Ayrılır 1.) Belirtili İsim Tamlaması 2.) Belirtisiz İsim Tamlaması 3.) Zincirleme İsim Tamlaması 4.) Takısız İsim Tamlaması

4 1.) Belirtili İsim Tamlaması Belirtili isim tamlaması : Belirtili isim tamlamalarında birinci isim, ikinci ismin ( varlığın adı ) kime, neye ait olduğunu olduğunu gösterir. -in, -ın, -ün, -un -i, -ı, -ü, -u Tamlayan isim : " -in, -ın, -ün, -un " eklerinden birini alır. Tamlanan isim : " -i, -ı, -ü, -u " eklerinden birini alır. Not: Tamlayan ve tamlanan ekleri eğer sonu ünlü harfle biten isimlere getirilirse araya kaynaştırma harflerinden uygun olan getirilir.

5 Örnek: ini Gözlerinin rengine boyanmış gibi, Solgunlaşan yüzünde kendimi gördüm... -in -in > tamlayan eki -i -i > tamlanan eki ınu Aşkın hudûdunu aştı muradım, Maksûda varıştır senden sonrası; Erenler katına belki bir adım Belki bir karıştır senden sonrası. Cemal Safi -ın -ın > tamlayan eki -u -u > tamlanan eki

6 Belirtili İsim Tamlamasının Özellikleri Tamlayanla tamlanan arasına başka sözcük ya da sözcük gurupları girebilir. ünü Örnek: > Kapattın gönlümün sevinç yönünü. nıni > Rabb'im isterse, sular büklüm büklüm burulur. Sırtına Sakarya'nın, Türk tarihi vurulur. Bu örneklerde tamlayan ile tamlanan arasına başka bir kelime girdiğini görüyoruz.

7 Belirtili İsim Tamlamasının Özellikleri Tamlayan ile tamlanan yer değiştirebilir. ü in Örnek: > Sırtımda, taşınmaz yükü göklerin; Herkes koşar, zıplar, ben yürüyemem! inü Bu örnekte gökler-in yük-ü tamlamasındaki tamlayan ile tamlanan yer değiştirmiştir.

8 Belirtili İsim Tamlamasının Özellikleri Tamlama gurubunda tamlayan ya da tamlanan birden fazla olabilir. ünı Örnek: > Sensin bu gönlümün yönü mekanı Bende ar olmazdı sen olmasaydın Düşünün, ben ne büyük rütbeye tutkuluyum ! ununinu Çünkü O`nun kulunun kölesinin kuluyum ! ■ O’n-un kulun-un kölesin-in (tamlayan) kul-u-yum (tamlanan) Bu örneklerde görüldüğü gibi tamlama gurubunda tamlanan ve tamlayan birden fazla kullanılmıştır.

9 Belirtili İsim Tamlamasının Özellikleri Tamlayan ya da tamlanana bağlı bir sıfat kullanılabilir. Örnek: Her gece periler uyur odamda, Derinlerden gelir uzun nefesler, Yanan mum bir rüya seyreder camda, ını Bir ağır hastanın nabzıdır sesler.. Necip Fazıl Kısakürek ■ “hastan-ın nabz-ı-dır” tamlayan gurubu hem niteleme(ağır) hem belirtme(bir) sıfatı almıştır.

10 Belirtili İsim Tamlamasının Özellikleri Kişi ve işaret zamirleri belirtili ad tamlamalarında yalnızca tamlayan sözcük olarak kullanılır. iniuni Örnek: > S enin gölgeni içmiş, onun gözbebekleri; ıinı Onun taşı erimiş, senin kafatasında. ■ Necip Fazıl’ın bu mısralarında kişi zamirinin tamlama gurubu oluşturduğunu açık bir şekilde görüyoruz.

11 Belirtili İsim Tamlamasının Özellikleri Bazı durumlarda tamlayan ekinin yerini “-den, (- dan)” durum eki tutar. Örnek: danı Çocuklar-dan birkaç-ı deni Aşağıdakiler-den hangis-i İsim fiiller (mastarlar) hem tamlayan hem de tamlanan olur. Örnek: ma Oku-ma-nın yararları üş Çocuğun yürüy-üş-ü

12 Belirtili İsim Tamlamasının Özellikleri Bazı durumlarda tamlayan ya da tamlanan sözcük düşer. Bu durumlarda ad tamlaması özelliği ortadan kalkar. Örnek: Umutları suya düştü. Onun umutları Ev, onlarınmış. Onların eviymiş.

13 Belirtili İsim Tamlamasının Özellikleri Bir belirtili ad tamlaması bir başka adı niteleyecek şekilde kullanılırsa, bir sıfat tamlamasının tamlayanı olur. Örnek:> Anasının gözü adam Sıfat İsim > Diz çök ey zorlu nefs, önümde diz çök! Heybem hayat dolu, deste ve yumak. ın Sen, bütün dalların birleştiği kök; Biricik meselem, Sonsuza varmak... Necip Fazıl Kısakürek ıni dallar-ın birleştiğ-i kök sıfat isim

14 2.) Belirtisiz İsim Tamlaması Tamlayan sözcüğün ek almadığı tamlamalardır. Tamlayan, ek almadığı için belirsizlik ve genelleme anlamı taşır. Tamlayan Tamlanan Ek almaz “-ı, -i, -u, -ü” eklerini alır ı hasret rüzgarlar-ı i Türk Asker-i u deniz yol-u ü Diyarbakır Türküs-ü

15 Belirtisiz Ad Tamlamasının Özellikleri Tamlayan, tamlananın niteliğini gösterir. Örnek: kan kırmızıs-ı anne şefkat-i baba yüreğ-i umut dünyas-ı Bu örneklerde de görüldüğü gibi tamlanan, tamlayanın niteliğini kısmen de olsa belirtmiştir.

16 Belirtisiz Ad Tamlamasının Özellikleri Tamlayan, tamlananın neden yapıldığını gösterir. Örnek: portakal suy-u, tütün kolonyas-ı Tamlayan tamlananın neye benzediğini gösterir. Örnek: parmak üzüm-ü, sigara böreğ-i

17 Belirtisiz Ad Tamlamasının Özellikleri Tamlayan, tamlananın ortaya çıktığı yeri belirtir. Örnek: Amaysa elmas-ı, Maraş dondurmas-ı Tamlayan tamlananın yapıldığı aracı belirtir. Örnek: Söz sanat-ı makine örgüs-ü

18 3.) Takısız Ad Tamlaması Hem tamlayanın hem de tamlananın takı almadığı bir ad tamlamasıdır. Örnek: Tamlayan Tamlanan yün ceket beton duvar cam kavanoz altın hızma

19 Takısız Ad Tamlamasının Özellikleri Takısız ad tamlamasının kuruluşunda, en önemli özellik, birinci adın ikincisinin neyden yapıldığını göstermesidir. Örnek: > toprak ev : Evin topraktan yapıldığını belirtir. > demir kapı : Kapının yapımında demirin kullanıldığını belirtir.

20 Takısız Ad Tamlamasının Özellikleri Birinci ad, mecaz anlamda kullanılıp, ikincinin neye benzediğini gösteriyorsa, yine takısız ad tamlaması oluşur. Örnekler > tel kadayıf : Kadayıfın ham maddesi değil neye benzediği belirtilmiştir. > yufka yürek: Bu tamlama gurubunda da mecaz yoluyla benzetme yapılmıştır.

21 Takısız Ad Tamlamasının Özellikleri Takısız ad tamlamalarında tamlayana “-den / -dan, - tan/-ten” eki gelebilir. Örnek: Gözler parlayınca karanlıklarda, Kemikten parmaklar terimi siler, Yan yana oturmuş, bekler dışarıda, Sarışın kediler, siyah kediler... Necip Fazıl Kısakürek Üstadın bu şiirinde “kemik-ten parmak-lar” tamlama gurubunda takısız isim tmlamasının bu özelliğini görüyoruz.

22 4.) Zincirleme Ad Tamlaması İki ya da daha çok ad tamlamasının iç içe kullanıldığı bir tamlama çeşididir. Zincirleme ad tamlamasında, tamlayan ya da tamlanan kendi içinde bir ad tamlaması oluşturur.

23 Zincirleme İsim Tamlamasına Örnekler Karanlık gecede el uzattık hilale Vurgun yedik seher rüzgarlarının buz ayazında Gurbet türküleriyle selam ettik yar diyarına Aşık Sefai seher rüzgarlarının buz ayazında zincirleme isim tamlaması Bu örnekte iki farklı tamlama iç içe kullanılarak zincirleme isim tamlamasını oluşturmuştur. seher rüzgarlar-ı-nın buz ayaz-ı-nda belirtisiz ad tamlaması belirtisiz ad tamlaması

24 Zincirleme İsim Tamlamasına Örnekler Her ağızda her telde fanilik dırıltısı Sonunda tek bir şarkı tabutun gıcırtısının sesi. Necip Fazıl Kısakürek Bu mısralarda da zincirleme isim tamlamasını görüyoruz. “Tabutun sesi” ve “tabutun gıcırtısı”olmak üzere iki farklı tamlama iç içedir.

25 Kaynakça Güvender Yayınları Türkçe Konu Anlatımlı Kitabı


"TCTC Erciyes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Öğretmenliği 2.Sınıf 1.Öğretim 1090310293 Mehmet Beratbay Çetin." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları