Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Hazırlayan l. Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar  Radyofarmasötik Ürünler  Radyoaktivite  Tarihçe  Çekirdek  Çekirdeğin temel taşları.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Hazırlayan l. Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar  Radyofarmasötik Ürünler  Radyoaktivite  Tarihçe  Çekirdek  Çekirdeğin temel taşları."— Sunum transkripti:

1 Hazırlayan l

2 Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar  Radyofarmasötik Ürünler  Radyoaktivite  Tarihçe  Çekirdek  Çekirdeğin temel taşları  İzotop, izobar ve izoton  Çekirdeğin özellikleri  Çekirdek kararlılığı Konular Radyoaktivite     Yukarıdaki sembol radyoaktif maddeleri belirlemek için kullanılır

3 Radyofarmasötik Ürünler Fizyolojik sistemleri veya patolojik durumları alanın yararı için değiştirmek veya incelemek amacıyla kullanılabilen maddeler World Health Organization Giriş Hastalıkların teşhisi, tedavisi, önlenmesi veya hafifletilmesi için kullanılan, insan ya da hayvanların vücut yapı/işlevlerini etkileyen (gıda dışındaki) maddeler Food and Drug Administration Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar

4 Radyofarmasötik Ürünler İlaçlar, vücutta farmakolojik etki meydana getiren kimyasal ajanlar şeklinde tanımlanabilir. Radyofarmasötikler ise, büyük çoğunluğu tanı amacıyla kullanılan; ancak, farmakolojik etkisi olmayan ilaçlardır. Giriş Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar

5 Radyofarmasötik Ürünler Tedavi edici etkisi olan radyofarmasötikler ise vücut üzerindeki etkilerini, radiation (ışıma) denen fiziksel özellikleriyle gösterirler. Ayrıca, radyofarmasötikler gerektiğinde nadiren kullanılan, kronik olarak asla kullanılmayan, daima doktor tarafından ve doktor gözetiminde uygun ekipmanla uygulanan ilaçlardır. Dolayısıyla geleneksel ilaçlardan farklıdırlar. Giriş Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar

6 Radyofarmasötik Ürünler Nükeer Tıpta kullanılan ve radyoaktif özellik taşıyan farmasötik dozaj şekillerine radyofarmasötik, radyofarmasötiklerin formülasyonu, hazırlanması, kalite kontrolü, dozlara bölünmesi, farmakokinetiği ve toksisitesinden hastaya uygulanmasına kadar geçen süreçten sorumlu eczacıya radyofarmasist ve bu faaliyetlerle uğraşan bilim dalına da radyofarmasi ya da nükleer eczacılık adı verilir. Tanım Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar

7 Radyoaktivite Tarihçe Wilhelm Conrad Roentgen 1895 yılında x-ışınlarının bulması Henry Becquerel 1896 yılında uranyum üzerindeki çalışmalar Wilhelm C Roentgen Henry Becquerel Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar

8 Radyoaktivite Tarihçe Marie ve Pierre Curie Polonyum (Po) ve Radyumun (Ra) izolasyonu Becquerel ve Curie 1903 yılında Nobel Fizik ödülü Ernest Rutherfort Radyoaktif maddeler tarafından yayılan ışınların özellikleri Pierre Curie Ernest Rutherfort Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar

9 Çekirdek Çekirdeğin Temel Taşları Atom çekirdeğinin temel taşları: proton (p) ve nötron (n) Çekirdeğin etrafında proton sayısına eşit sayıda elektron bulunur. Pozitif yüklü proton ile yüksüz nötron tanecikleri yaklaşık eşit kütlededir. Negatif yüklü elektron ise, diğer ikisine kıyasla çok daha küçük bir kütleye sahiptir. Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar

10 Çekirdek Çekirdeğin Temel Taşları proton nötron elektron 6 proton + 6 nötron 12 nükleon 6 elektron Karbon Atomu Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar

11 Çekirdek Çekirdeğin Temel Taşları proton nötron elektron 3 proton + 4 nötron 7 nükleon 3 elektron Lityum Atomu Enerji seviyeleri (orbitaller) Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar

12 Atom çekirdeğinde yer alan proton ve nötron tanecikleri "nükleon" olarak adlandırılırlar. Bir çekirdekte yer alan nötron ve protonların toplam sayısı (n+p) veya nükleonların toplam sayısı, o çekirdeğe ilişkin "kütle numarasını" belirtir ve "A" harfi ile sembolize edilir. Çekirdeğin Temel Taşları Çekirdek Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar

13 Atom çekirdeğinde yer alan protonların toplam sayısı ise, (nötr yapıdaki atomlar için elektron sayısı da olabilir) o çekirdeğe ilişkin "atom numarasını" belirtir ve "Z" harfi ile sembolize edilir. Çekirdek Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar Çekirdeğin Temel Taşları

14 Bir çekirdeğin atom numarası ve kütle numarası şeklinde ifade edilir. Çekirdek Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar Çekirdeğin Temel Taşları

15 İzotop Çekirdek Atom numarası (Z) aynı ancak kütle numarası (A) farklı olan çekirdekler Elementlerin birçoğu için birden fazla kararlı izotopun bulunmasına karşın, kararsız radyoaktif izotoplar da vardır. Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar

16 İzotop Çekirdek Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar

17 İzobar Çekirdek Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar

18 İzoton Çekirdek Hem atom kütle numaraları (A) hem de atom numaraları (Z) farklı olmalarına karşın, aynı sayıda nötron içeren çekirdekler A = Z + n Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar

19 Tüm atom çekirdekleri için çekirdek yoğunluğunun sabit olduğu kabul edilir. Bu değer 2.44 x gr/cm 3 olarak hesaplanmıştır. Görüldüğü gibi atom çekirdeklerindeki yoğunluk çok yüksektir. Örneğin; 1 cm 3 çekirdek maddesinin ağırlığı yaklaşık ton civarındadır. Çekirdek Çekirdeğin Özellikleri Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar

20 Çekirdeği bir arada tutan kuvvetlerin niteliği tam kesinlik kazanmamasına karşın, bu kuvvetlerin nükleonları bir arada tutmaktan sorumlu oldukları ve protonlar arasındaki itme kuvvetlerinin üstesinden gelebilecek güçte oldukları açıktır. Çekirdek Çekirdeğin Özellikleri Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar

21 Atom çekirdeklerinin, parçalanmaya ve nükleer bozunmaya karşı dayanıklılığı çekirdek kararlılığı olarak tanımlanır. Çekirdek Çekirdek Kararlılığı Çekirdek kararlılığında en büyük etken, atom çekirdeklerinin bünyesinde yer alan nötron ve protonların birbirlerine oranıdır. Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar

22 Çekirdek Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar Çekirdek Kararlılığı

23 Çekirdek Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar Çekirdek Kararlılığı

24 Çekirdek Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar Çekirdek Kararlılığı

25 Şekil 1. Çekirdek kararlığının nötron proton oranına bağlılığı Çekirdek Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar Çekirdek Kararlılığı

26 Çekirdek Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar Çekirdek Kararlılığı

27 Doğal olarak atomların atom numarası arttıkça, proton sayıları artmakta ve protonlar arası itme etkileşimi de buna paralel artmaktadır. Yani çekirdeği birarada tutan çekme kuvvetlerine kıyasla, itme kuvvetleri gittikçe daha belirgin olmakta ve bir noktadan sonra ön plana geçebilmektedir. Bu durum ise çekirdeklerin kararlılığının azalmasına neden olur. Çekirdek Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar Çekirdek Kararlılığı

28 Çekirdek Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar Çekirdek Kararlılığı

29 Çekirdek Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar Çekirdek Kararlılığı

30 Radyoaktif çekirdekler, kararlı bir nötron/proton oranına ulaşıncaya kadar "radyoaktif çekirdek bozunması" olarak adlandırılan bir süreçle "radyasyon" yayarlar. Çekirdek kararlılığını etkileyen etkenlerden bir diğeri de nötron ve proton sayılarının tek veya çift oluşudur. Çekirdek Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar Çekirdek Kararlılığı

31 Tek - çift kuralı olarak bilinen kurala göre, nötron ve/veya proton sayıları çift olan çekirdeklerin kararlı oldukları saptanmıştır. Örneğin bilinen 264 kararlı çekirdekten 102 tanesinde nötron veya proton sayılarının çift olduğu, 157 tanesinde hem nötron hem de proton sayılarının çift olduğu ve sadece 5 tanesinde nötron ve proton sayılarının tek olduğu anlaşılmıştır. Çekirdek Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar Çekirdek Kararlılığı

32 Çekirdek kararlığına ilişkin bir diğer ilginç durum ise "sihirli sayılar" olgusudur. Sihirli sayılar kuralına göre nötron ve/veya proton sayıları 2, 8, 20, 50, 82, 126 olan çekirdekler çok kararlıdırlar. Bu sebeple söz konusu sayılara "sihirli sayılar" adı verilmektedir. Çekirdek Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar Çekirdek Kararlılığı

33 Çekirdek Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar Çekirdek Kararlılığı

34  Radyofarmasötik Ürünler  Radyoaktivite  Tarihçe  Çekirdek  Çekirdeğin temel taşları  İzotop, izobar ve izoton  Çekirdeğin özellikleri  Çekirdek kararlılığı Konular Radyoaktivite      Radyoaktivite  Alfa (  ) bozunması  Beta (  ) bozunması  Gamma (  ) bozunması Ünite 2 Radyoaktivite

35 Radyofarmasötik Ürünler Radyoaktivite Doğada kararlı bir çekirdeğe sahip atom sayısı oldukça azdır. Bir çekirdeğin kararlı olması, belli sayıda nötrona ve protona sahip olmasına bağlıdır. Bu sayıların dışına çıkıldığı zaman, çekirdekler kararsız bir yapı kazanırlar. Ünite 2 Radyoaktivite

36 Radyofarmasötik Ürünler Kararlı hale gelebilmek için parçalanan bu tür çekirdekler, "radyoaktif çekirdek" ler olarak bilinirler. Ağır elementlerin çoğu radyoaktif özelliklere sahiptir. Ünite 2 Radyoaktivite Radyoaktivite

37 Radyofarmasötik Ürünler Radyoaktif çekirdekler kararlı bir nötron/proton oranına ulaşana kadar, bozunmaya uğrarlar. İlk bozunmaya uğrayan radyoaktif çekirdek "ana çekirdek" ve ana çekirdeğin radyoaktif bozunmaya uğraması sonucu oluşan çekirdek ise "yavru çekirdek" adını alırlar. Ünite 2 Radyoaktivite Radyoaktivite

38 Radyofarmasötik Ürünler Bozunma sürecindeki radyoaktif çekirdekler, alfa (  ), beta (  ) ve gamma (  ) radyasyonlarından birini veya birkaçını yayınlayarak, rahatlama yolunu seçerler. Kararsız bir radyoaktif çekirdekten kararlı bir çekirdek oluşumu Ünite 2 Radyoaktivite Radyoaktivite

39 Radyofarmasötik Ürünler Bir radyoaktif ana çekirdekten alfa (  ), beta (  ) ve gamma (  ) bozunmaları sonucu yavru çekirdekler oluşturan seriler "radyoaktif seriler" olarak tanımlanır. Radyoaktif serilerden uranyum, toryum, aktinyum ve neptinyum serisi şeklinde dört grup oluşturulmuştur. Her seri, bozunma zincirini tamamladıktan sonra kararlı bir çekirdek haline dönüşür. Ünite 2 Radyoaktivite Radyoaktivite

40 Radyofarmasötik Ürünler Uranyum-238 radyoaktif serisi Ünite 2 Radyoaktivite Radyoaktivite

41 Radyofarmasötik Ürünler Alfa (  ) Bozunması Radyoaktif çekirdeklerin kararlı bir çekirdek yapısına ulaşmak için izlediği yollardan biri "  -bozunmasıdır." Alfa (  ) bozunması, radyoaktif çekirdekten kütle numarası 4, atom numarası 2 olan bir taneciğin ayrılması sonucu gerçekleşir. Ünite 2 Radyoaktivite

42 Radyofarmasötik Ürünler Alfa (  ) Bozunması Ayrılan tanecik aslında bir helyum çekirdeğidir. Demek ki bir atom çekirdeği α-bozunmasına uğradığı zaman kütle numarasında 4 ve atom numarasında 2 eksilme olur. Ünite 2 Radyoaktivite

43 Radyofarmasötik Ürünler Alfa (  ) Bozunması Örneğin uranyum'un en bol bulunan izotopu uranyum-238 α-bozunmasına uğradığı zaman toryum-234'e dönüşür. Ünite 2 Radyoaktivite

44 Radyofarmasötik Ürünler Alfa (  ) Bozunması Bu tür bozunmalarda okun sol tarafı başlangıçtaki radyoaktif çekirdeği, sağ taraf ise bu çekirdeğin radyoaktif bozunması sonucu oluşan ürünü gösterir. İfadenin doğruluğu ise her iki tarafta bulunan nötron ve proton eşitliğinin sağlanmasıyla kontrol edilir. Ünite 2 Radyoaktivite

45 Radyofarmasötik Ürünler Alfa (  ) Bozunması Okun solu Okun sağı Kütle numarası Atom numarası olduğundan doğru yazıldığı görülür. Bu ifade de oluşan toryum-234 (yavru çekirdek) de kararsız bir radyoaktif çekirdektir. Ünite 2 Radyoaktivite

46 Radyofarmasötik Ürünler Alfa (  ) Bozunması Alfa (  ) taneciklerinin giricilikleri (nufuz etme gücü) düşüktür. Bu tanecikler ince bir kağıt yardımıyla durdurulabilirler. İnsan derisi alfa (  ) taneciklerini hücrelere ulaşmadan durdurabilir. Ünite 2 Radyoaktivite

47 Radyofarmasötik Ürünler Alfa (  ) Bozunması ,  ve  Işınlarının insan üzerine etkileri Ünite 2 Radyoaktivite

48 Radyofarmasötik Ürünler Beta (  ) Bozunması Ünite 2 Radyoaktivite

49 Radyofarmasötik Ürünler Beta (  ) Bozunması Nötron/proton oranı çok yüksek radyoaktif çekirdeklerde, beta bozunması n/p oranının azalmasına ve bu azalma nedeniyle kararlılık artışına neden olur. Oluşan elektron çekirdekten ani olarak fırlar bu fırlama sonucu, radyoaktif çekirdek ardında kütle numarası aynı fakat atom numarası farklı bir yavru çekirdek bırakır. Ünite 2 Radyoaktivite

50 Radyofarmasötik Ürünler Beta (  ) Bozunması Örneğin uranyum-238 in  -ışıması sonucu oluşturduğu toryum-234 bir  taneciği fırlatıcısıdır. Örnekte görüldüğü gibi ana ve yavru çekirdeklerin atom kütle numarasının değişmemesine karşın, yavru çekirdeğin atom numarasında bir artış olur. Ünite 2 Radyoaktivite

51 Radyofarmasötik Ürünler Beta (  ) Bozunması Beta (  ) tanecikleri, alfa (  ) taneciklerinden çok daha küçüktür. Bu nedenle de  taneciğine göre daha etkilidir ve giricilikleri (nufuz etme özellikleri) de daha fazladır. Ünite 2 Radyoaktivite

52 Radyofarmasötik Ürünler Beta (  ) Bozunması Beta tanecikleri kağıttan geçer fakat birkaç metre hava tabakası ve birkaç milimetrelik aluminyum levha bu ışınları durdurur. Beta ışınları, dış derideki ölü seviyeye nüfus eder, derinin iç kısmında durduğu için sadece dış derideki dokulara yakarak zarar verir. Ünite 2 Radyoaktivite

53 Radyofarmasötik Ürünler Gamma (  ) Bozunması Gamma (  ) ışınları tanecik değildir. Bunlar kısa dalga boylu ve yüksek enerjili (x-ışınları benzeri) ışınlardır. Alfa (  ) ve beta (  ) bozunması sırasında birçok atom çekirdeği, uyarılmış birer yapıya (yüksek enerjili hale) ulaşırlar. Bu tür yüksek enerjili çekirdekler, gamma (  ) ışıması yardımı ile rahatlama yolunu seçerler. Ünite 2 Radyoaktivite

54 Radyofarmasötik Ürünler Gamma (  ) Bozunması Özetle birçok alfa ve beta bozunmalarının, gamma ışımasını da birlikte sürdürdüklerini belirtebiliriz. Gamma ışıması sürdüren bir çekirdekte atom kütle numarası ve atom numarası değişikliğe uğramaz. Ünite 2 Radyoaktivite

55 Radyofarmasötik Ürünler Gamma (  ) Bozunması Gamma (  ) ışımasının mekanizmasını aşağıdaki basamaktada özetleyebiliriz. Ünite 2 Radyoaktivite


"Hazırlayan l. Ünite 1 Atomun Yapısı, Çekirdek ve Elektronlar  Radyofarmasötik Ürünler  Radyoaktivite  Tarihçe  Çekirdek  Çekirdeğin temel taşları." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları