Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

GENETİK ŞİFRE VE TRANSKRİPSİYON. G ENEL B AKıŞ Genetik Bilgi Akışı.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "GENETİK ŞİFRE VE TRANSKRİPSİYON. G ENEL B AKıŞ Genetik Bilgi Akışı."— Sunum transkripti:

1 GENETİK ŞİFRE VE TRANSKRİPSİYON

2 G ENEL B AKıŞ Genetik Bilgi Akışı

3 TRANSKRİPSİYON (DNA’ DAN RNA SENTEZI ) DNA kalıbından RNA sentezlenmesine transkripsiyon denir. Transkripsiyon, hücre içi genetik bilgi akışının ilk basamağı olduğu için önemlidir. Transkripsiyon sonucunda, ikili sarmal DNA’nın bir dizisinin eşleniği olan mRNA molekülü sentezlenir. mRNA’daki her üçlü kodon, ayrıca peptit zincirine girecek olan aminoasiti taşıyan tRNA’nın antikodonuna da eşleniktir.

4 RNA’ NıN DNA VE PROTEIN ARASıNDAKI ARACı MOLEKÜL OLDUĞUNA DAIR DÜŞÜNCELERIN ORTAYA ÇıKMASı Ökaryotik hücrelerde DNA’nın çoğu çekirdekte bulunurken proteinler sitoplazmada sentezlenir. RNA ökaryotik hücrenin çekirdeğinde sentezlenir ve kimyasal olarak DNA’ya benzer. RNA’nın çoğu sitoplazmaya taşınır. Genellikle hücredeki RNA miktarı, protein miktarı ile orantılıdır.

5 R EPLIKASYON -T RANSKRIPSIYON : F ARKLAR Replikasyon sırasında tüm kromozom kopyalanır fakat transkripsiyon daha selektiftir. Aynı anda sadece bir gen grubu kopyalanabilir. Genetik bilginin ekspresyonu o andaki ihtiyaca bağlıdır. DNA segmentinin başı ve sonunu belirleyen spesifik düzenleyici dizeler hangi DNA segmentinin şablon olarak kullanılacağını gösterir. Transkripsiyon bir primer’e ihtiyaç duymaz. Transkripsiyon için sadece bir DNA zinciri kalıp olarak iş görür.

6 RNA’ NıN DNA’ YA B AĞıMLı S ENTEZI RNA polimerazlar RNA’yı sentezler. Sentez için DNA-bağımlı RNA polimeraz, bir DNA şablonu, nükleozid 5´ trifosfatlar (ATP, GTP, UTP ve CTP) veya Mg 2+ gereklidir. Sentez ribonükleotidlerin 3´-hidroksil ucuna eklenmesi ile 5´  3´ yönünde ilerler. RNA polimerazın en aktif formu çift sarmal DNA’ya bağlı formudur. Başlama, RNA polimerazın promotor olarak adlandırılan spesifik bölgelere bağlanması ile başlar, primer’e gereksinim yoktur. Transkripsiyon için bir “bubble” gereklidir. Bu E. coli’de 17 baz çifti uzunluğundadır. E. coli ’de zincir uzama hızı nükleotid/saniye’dir.

7 RNA P OLIMERAZ VE RNA S ENTEZI DNA kalıbı üzerinden RNA sentezi, RNA polimeraz enzimi tarafından gerçekleştirilir. RNA polimeraz, DNA polimerazla aynı genel substratlara ihtiyaç duyar. Ancak dNTP yerine NTP kullanır. Ve primere ihtiyaç duymaz.

8 RNA P OLIMERAZ E NZIMI Enzim,  ’ ve  alt birimlerinden oluşur. Enzimin aktif formuna holoenzim denir.  ve  ’ katalitik bölgelerdir ve transkripsiyon için aktif merkezi oluştururlar.  alt birimi, transkripsiyonun başlamasında görevlidir ve düzenleyici işlevi vardır. E.coli’ de enzim tek formdadır, ancak birkaç değişik sigma faktörü vardır. Ökaryotlarda RNA polimeraz üç değişik formda bulunur.

9 P ROMOTORLAR, K ALıBA B AĞLANMA VE S IGMA A LT B IRIMI DNA’nın transkripsiyona uğrayan zinciri kalıp, eşleniği olan zincir de eş zincir adını alır. Transkripsiyon, kalıba bağlanma, başlangıç, zincir uzaması ve sonlanma aşamaları halinde gerçekleşir. Kalıba bağlanma, RNA polimerazın sigma alt birimi ile DNA’nın özgül promotor dizisine bağlanması ile gerçekleşir. Promotor, genin transkripsiyon başlangıç noktasının gerisinde 5’ ucundadır.

10 P ROMOTOR Promotor, RNA polimerazın transkripsiyonu başlatmak üzere DNA’ya bağlandığı özel bölgelerdir. Promotor mutasyonları gen ifadesini önemli biçimde azaltır. Promotorlarda, türler arasında korunmuş konsensüs diziler vardır. Bakteriyel promotorlarda -10 ve -35 olmak üzere iki konsensüs dizi bulunmuştur. Ökaryotik promotorlarda da -10 dizisine benzer konsensüs diziler bulunmuştur (TATA kutusu) Farklı sigma alt birimleri, farklı promotorlara bağlanarak transkripsiyon özgüllüğü sağlar.

11 E. COLI RNA POLIMERAZ ILE TRANSKRIPSIYON UN BAŞLAMA BASAMAKLARı

12 T RANSKRIPSIYONUN B ASAMAKLARı

13 Ö KARYOTLARDA T RANSKRIPSIYON Ökaryotlarda transkripsiyon, prokaryotlardakinden bazı belirgin farklılıklarla ayrılır. Ancak, yine de temel aynıdır.

14 Ö KARYOTIK H ÜCRELERDE 3 TIP N ÜKLEER RNA P OLIMERAZ B ULUNUR RNA polimeraz I (Pol I) sadece tek tip RNA sentezinden (preribozomal RNA) sorumludur. Bu RNA 18 S, 5.8 S ve 28 S rRNA’lar için prekürsördür. Pol I promotorlar bir türden diğerine sekansta farklılık gösterir. RNA polimeraz II (Pol II)’nin temel fonksiyonu mRNA ve bazı spesifik RNA’ların sentezidir.Bu enzim binlerce farklı RNA bölgesini tanıyabilir RNA polimeraz III (Pol III) tRNA, 5 S rRNA ve bazı küçük özel RNA’ları sentezler. Pol III’ün promotorları iyi karakterize edilmiştir.

15 Ö KARYOTLARDA T RANSKRIPSIYONUN F ARKLARı Ökaryotlarda transkripsiyon çekirdekte, translasyon sitoplazmada birbirinden tamamen ayrılmış olarak gerçekleşir. Transkripsiyon başlamasının regülasyonu için özgül DNA dizileri ve protein faktörlerin etkileşimi daha komplekstir. Promotorlara ek olarak genin 5’ kontrol bölgesinin dışında genin içinde ve 3’ aşağı bölgesinde de yer alabilen enhensır diziler bulunur. Sentezlenen ilk RNA kopyası, olgun ökaryotik mRNA ya dönüşmek için bir dizi işlenme basamağından geçer.

16 MRNA İŞLENME BASAMAKLARI mRNA’nın 5’ ucuna şapka (cap) yapısı takılır. mRNA’nın 3’ ucuna poli A kuyruğu eklenir. Öncül mRNA yapısındaki proteine dönüşmeyecek bölgeler (intronlar) çıkartılarak proteine dönüşecek bölgeler (eksonlar) birleştirilir. Bu işleme sıplaysing (splycing) denir.

17 ÖKARYOTİK MRNA EK İŞLEMLERE TUTULUR 5´cap (baş bölgesi) ve 3´poli(A) kuyruğu 5´cap (baş bölgesi)’da 7-metilguanozin 5´terminal ucunda 5´5´ trifosfat bağı ile zincire eklenir. Poli (A), adenilat rezidüzüdür ve 3´ ucunda bulunur. Poliadenilat polimeraz poli (A) kuyruğunu uzatır.

18 ÖKARYOTLARDA RNA’NIN TRANSKRİPSİYO N SONRASI İŞLENMESİ

19 Ö KARYOTIK PRIMER RNA TRANSKRIPTINE POLI (A) KUYRUĞUNUN EKLENMESI

20 T AVUK OVALBÜMIN M RNA Sı ILE BU GENE AIT DNA’ NıN HIBRIDIZASYONU

21 Ö KARYOTLARDA P ARÇALı G ENLER -E KSON VE İ NTRONLAR -

22 Ö KARYOTIK M RNA OLUŞUMUNA GENEL BAKıŞ

23 H ÜCRESEL M RNA’ LAR FARKLı HıZLARDA YıKıLıRLAR Vertebralı hücresinde ortalama mRNA yarı ömrü yaklaşık 3 saattir. Bakteriyel mRNA’nın yarı ömrü ise yaklaşık 1.5 dakika’dır. RNA ribonükleazlar ile yıkılır (genellikle 5´  3´ yönünde). Ökaryotik hücrelerde poli (A) birçok mRNA’nın stabilitesi için önemlidir. Laboratuvarda polinükleotid fosforilaz enzimi sentetik RNA polimerleri yapımında kullanılır.

24 T RANSKRIPSIYONUN ELEKTRON MIKROSKOBU ILE GÖRÜNTÜLENMESI E.coli ve Notophthalmus viridescens genlerin eş zamanlı transkripsiyonu

25

26 GENETİK ŞİFRENİN KARAKTERİSTİ K ÖZELLİKLERİ

27 mRNA, ribonükleotitlerin doğrusal diziliminden oluşur. Her üç ribonükleotit, bir kodon oluşturur. Her bir kodon bir aminoasit belirler. Genetik şifre özgündür. Genetik şifre dejeneredir. Şifrede “Başla” ve “Dur” kodonları vardır. Şifrede duraksama yoktur. Şifre üst üste çakışmaz. Şifre hemen hemen evrenseldir.

28 B AŞLANGıÇTAKI Ç ALıŞMALAR Önceleri, DNA’nın protein sentezine doğrudan katıldığı düşünülüyordu. Daha sonra ribozomal RNA’nın protein sentezinde kalıp olduğu düşünüldü. Daha sonra bir aracı molekül olan mRNA’nın varlığı ortaya çıkarıldı. Ve dört harfin nasıl 20 aminoasiti belirlediği bulundu.

29 ŞİFRENİN TEMEL İŞLEYİŞ DÜZENİ Şifrenin üçlü doğası 20 aminoasit için en az 64 kodonun gerekli olduğu matematiksel olarak hesaplandı. Baz giriş ve çıkışı deneyleri ile kodonların üçlü olduğu ispatlandı. Şifrenin üst üste çakışmayan doğası Şifrenin Duraksamaz ve dejenere doğası

30 ŞİFRENİN ÇÖZÜLME Sİ

31 N IRENBERG, M ATTHAEI VE DIĞER ARAŞTıRMACıLARıN ÇALıŞMALARı Hücresiz sistemde polipeptit sentezi Homopolimer şifreler Karışık kopolimerler Üçlü (triplet) bağlama deneyleri Tekrarlanan kopolimerler

32 HOMOPOLİMER ŞİFRELER

33 K ARıŞıK K OPOLIMERLER 1A:5C oranındaki (1/6A:5/6C) karışık kopolimer deneyinin sonuçları ve yorumları.

34 Ü ÇLÜ BAĞLAMA DENEYINE BIR ÖRNEK. UUU ÜÇLÜSÜ KODON GIBI DAVRANARAK ANTIKODONU AAA OLAN T RNA PHE ‘ YI BAĞLAR.

35 D I -, TRI VE TETRANÜKLEOTITLERIN TEKRARLAYAN KOPOLIMERLERE DÖNÜŞÜMÜ. H ER TEKRAR DURUMUNDA OLUŞAN ÜÇLÜ KODONLAR GÖRÜLMEKTEDIR.

36 GENETİK ŞİFREDEKİ 64 TRİPLET Genetik şifrede, 61 kodon, aminoasitleri belirler. Geri kalan 3 kodon hiçbir aminoasit belirlemez (“Dur” kodonları).

37 GENETİK ŞİFRELEME SÖZLÜĞÜ Başlama kodonu: AUG Dur Kodonları: UAG UGA UAA

38 DEJENERE ŞİFRE VE WOBBLE HİPOTEZİ Genetik şifre dejeneredir. Sadece Triptofan ve Metionin bir kodonla belirlenir. Geri kalan tüm aminoasitlerin birden fazla kodonu vardır. Aynı aminoasiti belirleyen kodonların ilk iki bazı aynıdır. 3. bazın değişkenliği, Wobble hipotezi ile açıklanır.

39 . K ODON -A NTIKODON B AZ E ŞLEŞME K URALLARı Wobble sayesinde tRNA’daki bir antikodon, mRNA’da birden fazla kodonla eşleşebilir.

40 B AŞLAMA, SONLANDıRMA VE BASKıLAMA Protein sentezinin başlaması özgül bir işlemdir. Bakterilerde protein sentezinde zincirdeki ilk aminoasit N-formil metionindir. Bu aminoasit, AUG ile kodlanır. Ökaryotlarda ilk amino asit metionindir. mRNA üzerindeki “dur” kodonları, protein sentezinin sonlanmasını sağlar.

41 GENETİK ŞİFRENİN EVRENSELLİĞİ GENETİK ŞİFRE HEMEN HEMEN EVRENSELDİR. Genetik şifre, farklı canlı gruplarında büyük oranda benzerlik gösterir. Bakterilerden elde edilen hücreden arı protein sentez sisteminde de translasyon yapabilmektedir. Tavşan ve fare mRNA’ları kurbağa yumurtalarında etkin biçimde transle edilmektedir. Bununla birlikte evrensel genetik şifreden sapma gösteren bazı istisnalar da vardır.


"GENETİK ŞİFRE VE TRANSKRİPSİYON. G ENEL B AKıŞ Genetik Bilgi Akışı." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları