Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, 21-25.10.2002 Ankara 1 OLFAKTOMETRE GENEL İLKELER Hazırlayan: Çevre Müh. Meltem GÜVENER Orta Doğu Teknik Üniversitesi.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, 21-25.10.2002 Ankara 1 OLFAKTOMETRE GENEL İLKELER Hazırlayan: Çevre Müh. Meltem GÜVENER Orta Doğu Teknik Üniversitesi."— Sunum transkripti:

1

2 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara 1 OLFAKTOMETRE GENEL İLKELER Hazırlayan: Çevre Müh. Meltem GÜVENER Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü

3 2 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara İÇERİK Koku Analizinde Kullanılan Yöntemler Koku Analizinde Kullanılan Yöntemler Elektronik sensörler Elektronik sensörler GC/MS + Koku Maskesi GC/MS + Koku Maskesi Olfaktometre Olfaktometre Özellikleri Özellikleri Çalışma Prensibi Çalışma Prensibi

4 3 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Elektronik sensörler Elektronik sensörler GC/MS (Gaz Kromatografisi/Kütle Spektrometresi) + Koku Maskesi GC/MS (Gaz Kromatografisi/Kütle Spektrometresi) + Koku Maskesi Olfaktometre Olfaktometre Koku analizi için kullanılan yötemlerdendir KOKU ÖLÇME TEKNİKLERİ

5 4 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara ELEKTRONİK SENSÖRLER Dünyanın değişik araştırma-geliştirme merkezlerinde, insandaki harika koku alma sisteminin kopyaları üretilmeye çalışılmaktadır. Burun örnek alınarak geliştirilen bu modellere "elektronik burun" adı verilmektedir. Dünyanın değişik araştırma-geliştirme merkezlerinde, insandaki harika koku alma sisteminin kopyaları üretilmeye çalışılmaktadır. Burun örnek alınarak geliştirilen bu modellere "elektronik burun" adı verilmektedir. İnsan burnundaki proteinlerden oluşan reseptörlerin yerine, elektronik benzerlerinde bir dizi kimyasal alıcı kullanılır. İnsan burnundaki proteinlerden oluşan reseptörlerin yerine, elektronik benzerlerinde bir dizi kimyasal alıcı kullanılır. Bu alıcıların her biri değişik kokuları algılayacak şekilde dizayn edilir; seçicilik kapasiteleri arttıkça üretimleri zorlaşır ve fiyatları yükselir. Bu alıcıların her biri değişik kokuları algılayacak şekilde dizayn edilir; seçicilik kapasiteleri arttıkça üretimleri zorlaşır ve fiyatları yükselir.

6 5 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Çalışma Mekanizması Sensörlerin çevreden topladıkları sinyaller, elektronik sistemler yoluyla ikili kodlara dönüştürülür ve bir bilgisayara gönderilir. Sensörlerin çevreden topladıkları sinyaller, elektronik sistemler yoluyla ikili kodlara dönüştürülür ve bir bilgisayara gönderilir. Elektronik sistemler, koku alma duyusunda görevli sinir hücrelerinin, bilgisayar da insan beyninin bir taklidi olarak düşünülebilir. Elektronik sistemler, koku alma duyusunda görevli sinir hücrelerinin, bilgisayar da insan beyninin bir taklidi olarak düşünülebilir. Bilgisayar, kendisine gelen bilgileri değerlendirmek için programlanır ve bu sayede aldığı ikili kodlamadan oluşan sinyalleri yorumlar. Bilgisayar, kendisine gelen bilgileri değerlendirmek için programlanır ve bu sayede aldığı ikili kodlamadan oluşan sinyalleri yorumlar.

7 6 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Elektronik sensörlerle doğru koku yoğunluğunu belirlemek oldukça zordur: Elektronik sensörlerle doğru koku yoğunluğunu belirlemek oldukça zordur: Koku kaynaklarının çeşitli olması Koku kaynaklarının çeşitli olması Çevresel faktörlerin etkin olması Çevresel faktörlerin etkin olması Kişisel tepkilerin değişken olması Kişisel tepkilerin değişken olması Etkenler arasındadır. Ölçülen koku yoğunluğu koku içindeki kimyasal düzeyine bağlıdır. Ölçülen koku yoğunluğu koku içindeki kimyasal düzeyine bağlıdır. ELEKTRONİK SENSÖRLER .

8 7 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Elektronik Sensörler Tekrarlanabilir ölçüm yapabilir Tekrarlanabilir ölçüm yapabilir Ucuzdur Ucuzdur Belli kokular için hassasiyeti yüksektir Belli kokular için hassasiyeti yüksektir Sürekli ölçüm yapılabilir. Sürekli ölçüm yapılabilir. AVANTAJLARI:

9 8 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Zamanla sensörler kirlenebilir. Zamanla sensörler kirlenebilir. Neme karşı hassastır. Neme karşı hassastır. Zamanla kalibrasyon hassasiyeti azalır. Zamanla kalibrasyon hassasiyeti azalır. Elektronik Sensörler DEZAVANTAJLARI:

10 9 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara GC/MS (Gaz Kromatografisi/Kütle Spektrometresi) Gaz kromatografisi birbirine çok benzeyen karışımların ayrılmasında kullanılan bir yöntemdir. Gaz karışımının bileşimi bu yöntemle bulunabilir.Gaz karışımının bileşimi bu yöntemle bulunabilir. Çok kesin nitel ve nicel analizlerin istendiği durumlarda gaz kromatografının ardına bir kütle spektrometresi eklenir (GC+MS).Çok kesin nitel ve nicel analizlerin istendiği durumlarda gaz kromatografının ardına bir kütle spektrometresi eklenir (GC+MS).

11 10 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Enjektör Enjektör Ayırma Kolonu Ayırma Kolonu Detektörler Detektörler FID FID FPD FPD MS MS GC/MS +Koku Maskesi

12 11 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara GC/MS Birbirine çok benzeyen karışımların dahi ayrımı yapılabilir Birbirine çok benzeyen karışımların dahi ayrımı yapılabilir Kesin nitel ve nicel analiz mümkündür. Kesin nitel ve nicel analiz mümkündür. Avantajları:

13 12 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Dezavantajları: Masraflıdır. Masraflıdır. Pratik değildir. Pratik değildir. Uzun zaman gerektirir. Uzun zaman gerektirir. GC/MS

14 13 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara GC/MS + Koku Maskesi kullanımı hem zordur, hem de pratik değildir. GC/MS + Koku Maskesi kullanımı hem zordur, hem de pratik değildir. Kokunun hoş/nahoş olarak nitelendirilmesinde elektronik sensörlerin kullanımı her zaman uygun değildir. Kokunun hoş/nahoş olarak nitelendirilmesinde elektronik sensörlerin kullanımı her zaman uygun değildir. İnsan burnu koku ölçümünde kullanılabilecek en etkin sensördür O halde...

15 14 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara OLFAKTOMETRE Kelime anlamı: Olfactory: Koklama Olfactory: Koklama Olfaction: Koku duyusuna ait Olfaction: Koku duyusuna ait kelime köklerinden türemiştir. Koku konsantrasyonunun ölçümünde kullanılan cihaz “olfaktometre” olarak isimlendirilmektedir. Koku konsantrasyonunun ölçümünde kullanılan cihaz “olfaktometre” olarak isimlendirilmektedir.

16 15 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Olfaktometre Ölçüm Prensibi: İnsanın koku alma duyusunu kullanarak bilinen koku konsantrasyonlarının aralıklarını belirlemek İnsanın koku alma duyusunu kullanarak bilinen koku konsantrasyonlarının aralıklarını belirlemek Koku alma duyusunu detektör olarak kullanıp bilinmeyen koku konsantrasyonlarını tayin etmek Koku alma duyusunu detektör olarak kullanıp bilinmeyen koku konsantrasyonlarını tayin etmek

17 16 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Olfaktometre GENEL İLKELER: Etkileşim esasına dayanan bir ölçme yöntemidir. Etkileşim esasına dayanan bir ölçme yöntemidir. Kokunun koku alma duyusu üzerine yaptığı etki ölçülür. Kokunun koku alma duyusu üzerine yaptığı etki ölçülür. Fiziksel veya kimyasal sensörler ile bu etkinin ölçümü mümkün değildir Fiziksel veya kimyasal sensörler ile bu etkinin ölçümü mümkün değildir

18 17 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Olfaktometre TO7

19 18 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Olfaktometre Çalışma Prensibi Kokulu gaz örneği 2.Pompa 3.Akış ölçer 4.Karıştırıcı 5.Koku maskesi 6.Aktif karbon 7.Nötr hava

20 19 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Olfaktometre ÖLÇÜM: Bu yöntem ile bir emisyon kaynağının karakterini belirlemek için gerekli olan 3 parametre ölçülebilir: Bu yöntem ile bir emisyon kaynağının karakterini belirlemek için gerekli olan 3 parametre ölçülebilir: Koku konsantrasyonu Koku konsantrasyonu Koku yoğunluğu (farkedilmeyen/oldukça şiddetli-7 kademe) Koku yoğunluğu (farkedilmeyen/oldukça şiddetli-7 kademe) Koku kalitesi (hoş/nahoş - 9 kademe) Koku kalitesi (hoş/nahoş - 9 kademe)

21 20 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara ÖLÇÜM PROSEDÜRÜ: Ölçümü yapacak ekip 4 panelist ve bir ölçüm liderinden oluşur. Ölçümü yapacak ekip 4 panelist ve bir ölçüm liderinden oluşur. Ölçüm lideri panelistlere verilecek kokulu gazın seyreltme kademesini belirler. Ölçüm lideri panelistlere verilecek kokulu gazın seyreltme kademesini belirler. Lider, her paneliste ait koku maskesine şaşırtmalı olarak seyreltilmiş gazdan gönderir. Lider, her paneliste ait koku maskesine şaşırtmalı olarak seyreltilmiş gazdan gönderir. Panelistler kokuyu aldıkları anda bir düğmeye basarak lidere cevap verirler. Panelistler kokuyu aldıkları anda bir düğmeye basarak lidere cevap verirler. Ölçme işlemi bilgisayar kontrollü olarak gerçekleştirilir Ölçme işlemi bilgisayar kontrollü olarak gerçekleştirilir Panelistlerin algılama düzeylerine göre koku seviyeleri belirlenir Panelistlerin algılama düzeylerine göre koku seviyeleri belirlenir Sonuçlar istatistiksel olarak bilgisayar programınca değerlendirilir ve sonuç yazıcıda basılabilir. Sonuçlar istatistiksel olarak bilgisayar programınca değerlendirilir ve sonuç yazıcıda basılabilir.

22 21 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Panelistlerin Seçimi: Panelistler test prosedürüne alışık olmalıdırlar Panelistler test prosedürüne alışık olmalıdırlar Panelistler kokuya karşı duyarlı olmalıdırlar Panelistler kokuya karşı duyarlı olmalıdırlar Kokuya “normal” sayılabilecek derecede duyarlı kişiler panelist olabilirler Kokuya “normal” sayılabilecek derecede duyarlı kişiler panelist olabilirler Panelistlerin koku alma duyarlılığı n-butanolle yapılan bir dizi test sonucu belirlenir Panelistlerin koku alma duyarlılığı n-butanolle yapılan bir dizi test sonucu belirlenir Panelist sayısı arttıkça ölçümün doğruluğu artar Panelist sayısı arttıkça ölçümün doğruluğu artar Normal olarak 4 adet panelist yeterlidir. Normal olarak 4 adet panelist yeterlidir.

23 22 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Kokulu gazı seyreltme oranları 1:640 1:320 1:160 1:80 1:40 1:20 1:10 1:5 1:2.5 1:640 1:320 1:160 1:80 1:40 1:20 1:10 1:5 1:2.5 Seyreltme oranı = kokulu hava kokulu+nötr hava Z K = V K + V N VKVK Seyreltme Faktörü

24 23 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Kokulu gazı ön seyreltme oranları Ön seyreltme oranları : 1:100, 1:50, 1:25 Ön seyreltme oranları : 1:100, 1:50, 1:25 ToplamSeyreltmeOranı: = SeyreltmeOranı Ön Seyreltme Oranı  Örnek:(1:640)  (1:100) = 1:64000  Olfaktometre ile gerçekleştirilebilen maximum seyreltme oranı 1:64000 dir

25 24 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Olfaktometre Tam kalibrasyonu mümkün Tam kalibrasyonu mümkün Elde edilen sonuç kimyasal bileşenlere bağlı değil Elde edilen sonuç kimyasal bileşenlere bağlı değil Güvenilir bir belirleyici Güvenilir bir belirleyici AVANTAJLAR:

26 25 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Olfaktometre Sürekli bir metot değildir. Sürekli bir metot değildir. Bir çok çalışana ihtiyaç vardır. Bir çok çalışana ihtiyaç vardır. Öznel bir metottur (Kişiye özgü) Öznel bir metottur (Kişiye özgü) DEZAVANTAJLAR:

27 26 LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, Ankara Olfaktometre TO 7 Diğer ölçüm sistemleriyle karşılaştırıldığında en pratik ve en etkin ölçüm sistemidir. Diğer ölçüm sistemleriyle karşılaştırıldığında en pratik ve en etkin ölçüm sistemidir. Koku emisyonlarının ölçümü ve değerlendirilmesinde en çok kullanılan yöntemdir. Koku emisyonlarının ölçümü ve değerlendirilmesinde en çok kullanılan yöntemdir. Sensör olarak insan burnu kullanılmaktadır. Sensör olarak insan burnu kullanılmaktadır. Panelistlerin seçimi, sonuçların güvenilirliği açısından büyük önem taşır. Panelistlerin seçimi, sonuçların güvenilirliği açısından büyük önem taşır. Ölçümler bilgisayar kontrollü olarak yapılır ve sonuçlar bilgisayarda bulunan program yardımıyla istatistiksel olarak değerlendirilir. Ölçümler bilgisayar kontrollü olarak yapılır ve sonuçlar bilgisayarda bulunan program yardımıyla istatistiksel olarak değerlendirilir. ÖZET:


"LIFE Projesi-Eğitim Semineri ODTÜ, 21-25.10.2002 Ankara 1 OLFAKTOMETRE GENEL İLKELER Hazırlayan: Çevre Müh. Meltem GÜVENER Orta Doğu Teknik Üniversitesi." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları