Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Prof. Dr. Doğan Bor 1 Şubat 2015 Ankara Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fizik Mühendisliği Nükleer Fizik Anabilim Dalı İSAG İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Prof. Dr. Doğan Bor 1 Şubat 2015 Ankara Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fizik Mühendisliği Nükleer Fizik Anabilim Dalı İSAG İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ."— Sunum transkripti:

1 Prof. Dr. Doğan Bor 1 Şubat 2015 Ankara Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fizik Mühendisliği Nükleer Fizik Anabilim Dalı İSAG İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ SEMİNERİ

2 RADYASYON

3 İYONLAŞTIRICI RADYASYON NEDİR? Alfa Salınımı + yüklü Gama salınımı Yüksüz Beta Salınımı - Yüklü X-Işınları Yüksüz Bir kaynaktan salınan enerjidir Nötron salınımı Yüksüz

4 RADYASYONUN ÖZELLİKLERİ ? Radyasyonun tipi Radyasyonun şiddeti Radyasyonun enerjisi γ α β Işınları Düşük Yüksek Düşük Yüksek

5 RADYASYONUN ETKİSİ Radyasyon ışınlaması Radyasyonun havada iyonlaştırma (elektronları atomdan koparma) gücü

6 RADYASYONUN ETKİSİ Radyasyon dozu Madde de (insan dokusu veya organında) soğurulan enerji miktarı

7 α γ,x Vücut dışı Işınlamalar γ Vücut içi Işınlamalar α β β FARKLI RADYASYON IŞINLANMALARI Radyasyon bulaşıklığı (Kontaminasyon)

8 KİŞİLERİN RADYASYONDAN ETKİLENMESİ Doğal kaynaklar İnsan yapımı kaynaklar Radyasyon kazaları

9 7000 Radyoaktif atom 10 adet muz Kol röntgen incelemesi

10 YAPAY RADYASYON Nükleer santraller ve silahlar Medikal ve endüstride kullanılan kaynaklar (X-ışın tüpleri, yapay radyoaktif maddeler vs.) Yapay radyasyon kaynaklarından maruz kalınan yıllık ortalama dozun oransal değerleri

11 TIP VE ENDÜSTRİDE KULLANILAN KAYNAKLAR Radyoaktif madde içeren kaynaklar (Cs-137, Am-241, vs ) X-ışını üreten cihazlar

12 Kanser Genetik Etkiler Lens ve Deri Hasarları, kısırlık vs. Radyasyonun düşük doz etkileri : RADYASYONUN ETKİLERİ Deterministik Etkiler Stokastik Etkiler Radyasyon Dozu Etki Radyasyonun yüksek doz etkileri :

13 RADYASYONUN DETERMİNİSTİK ETKİLERİ Gözde opasite kaybı ve katarak Geçici ya da kalıcı kısırlık Deride yaralanmalar Kan tablosunda değişim Saç dökülmesi …………………… Merkezi sinir sisteminin çökmesi Ölüm DozDoz Etkinin Şiddeti Eşik

14 DNA Mutasyonu HÜCRE IŞINLANMASI SONRASI Mutasyon onarılabilir Hücre ölümü Canlı ama mutasyon var KANSER!!

15 Kulucka devri (1-30 yıl) Kanserin gözlenme ihtimali dozla doğrusal orantılı olarak artacak Eşik değeri yok Dozun sınırlanması zararı azaltmak Hücre ile etkileşen tek bir radyasyon bile kanseri başlatabilir !! Kanser oluşumu DÜŞÜK SEVİYEDE RADYASYONUN ETKİLERİ STOKASTİK ETKİLER

16 KANSER RİSKLERİ Hayat sürecinde radyasyon dışındaki nedenlerle kanser teşhisi konulma riski: % 40 Hayat sürecinde radyasyon dışındaki nedenlerle ölümle sonuçlanan kanser riski: % Hayat sürecinde radyasyona bağlı ölümcül kanser riski: % % / 1Sv Lösemi : % / 1 Sv

17 Tek film göğüs incelemesi (0.05 mSv)2.5 Beyin BT incelemesi (2 mSv)100 Pelvis Tomografisi (10 mSv) 500 Girişimsel İnceleme (50 mSv) 2500 Doğal Background (3mSv) 150 Diğer nedenler MİLYON KİŞİDE KANSERE YAKALANMA RİSKLERİ

18 YAŞAMIN DİĞER RİSKLERİ (Milyonda bir ölüm) 40 Yemek kaşığı tereyağı 100 adet kömürde pişmiş biftek 1.5 tane sigara içmek Araba ile 500 km yapmak Uçak ile 2000 km seyahat etmek 0.02 mSv radyasyon dozuna maruz kalmak

19 IŞINLAMALAR Doğal ve planlı ışınlamalar Toplum Mesleki ışınlamalar Medikal ışınlamalar Tehlike durum ışınlamaları Toplum Acil durum çalışanları

20 IŞILAMA KATEGORİLERİ VE TOPLAM ETKİN DOZ ORANLARI NCRP 2006

21 Medikal ışınlama: 0,54 mSv/Kişi Toplam ışınlamalar 3,6 mSv/Kişi Medikal ışınlama: 3.0 mSv/Kişi Toplam ışınlamalar 6.2 mSv/Kişi RADYASYON KULLANIMI ARTIYOR ! Tüm kaynaklar nedeni ile toplum ışınlaması NCRP 2006

22 RADYOLOJİK İNCELEMELER Girişimsel İncelemeler Tomografi Mamografi Radyolojik Floroskopi Hekim Dozu Hasta Dozu Hekim Dozu Hasta Dozu Radyasyon DozuRisk

23 RADYASYONUN DETERMİNİSTİK ETKİLERİ Gironet et al, 1998, Ann Dermatol Venerol, 125, Wagner et al, 1999, Radiology, 213,

24 RADYASYON KAZALARI ! İstenmeyen ışınlamalar

25 Kaza nedeni KazalarÖlümlerYaralılar Nükleer reaktör kazaları11031 Askeri reaktör kazaları Güç reaktörlerinde ki kazalar Kritik reaktör kazaları Araştırma reaktörlerindeki kritik kazalar245 Hızlandırıcı kazaları14016 Radyoaktif maddelerin kaza sonucu yayılması100 Radyoaktif maddelerin kazara vücuda girmesi Işınlayıcı kazaları24833 Tıpta radyoterapi kazaları Tıpta X-ışın kazaları7019 Robert Johnston 2011 RADYASYON KAZALARI

26 Sahipsiz kaynak kazası Sahipsiz kaynakların yayılma kazaları2624 Radyografi kazası64179 Kaynakdan ışınlanma kazası42565 X-ışın kazası51062 Radyasyon kazası (belirlenemeyen neden)44393 Kişilerin saldırı amacı ile ışınlanması9481 Suça bağlı eylem (nedeni belirlenemeyen)5012 Kişileri kendi kendini bilere ışınlaması532 Çalınmış kaynaklar nedeni ile ışınlama8717 Nükleer silah testlerindeki kazalar41193 TOPLAM Nükleer silahların saldırı amacı ile kullanılması RADYASYON KAZALARI Kaza nedeni Kazalar Ölümler Yaralılar

27 HİROŞİMA ve NAGASAKİ BOMBALARI HİROŞİMA Nüfus: sonunda, patlama, ısı, ölümcül doz alarak ölen insan sayısı: NAGASAKİ Nüfus: sonunda, patlama, ısı, ölümcül doz alarak ölen insan sayısı :

28 Toplam insan sayısı Takibe alınan)86611 Toplam ölümler (Doğal nedenlerle)47685 Kanser ölümleri Radyasyona bağlı kanser ölümleri 479 Toplam lösemi 296 Radyasyona bağlı Lösemi 93 RADYASYONA BAĞLI KANSER ÖLÜMLERİ ( )

29 ÇERNOBİL KAZASI

30 ÇERNOBİL KAZASININ SONUÇLARI Toplam 237 reaktör işçisi hastanelik oldu 50 kişi radyasyonun akut etkileri sonunda öldü 134 akut radyasyon sendromu gözlendi Taranan 18 milyon dan 5000 kişide tiroit kanseri tespit edildi (en fazla çocuklarda) Tiroit kanserini neden olduğu ölü sayısı 15 (2011), tedavide %98 başarı Lösemi de artış yok ANCAK: 350 bin kişi göçe maruz kaldı Depresyon,akıl hastalıkları,artış var den fazla gereksiz kürtaj Sadece yüksek doz alan bazı temizlik işçilerinde lösemide artış var Geleceğe dönük tahmin: Taranan insan / 4000 kişi radyasyonun neden olduğu kanserden ölecek ANCAK : Doğal nedenlerle kanser den ölecek insan sayısı UNSCEAR 2005

31 Bir hızlandırıcı tesisinde ki kaza sonucu yaralanma Radyoaktif kaynak ışınlaması soncu deri yanıkları RADYASYON KAZALARI Endüstriyel uygulamalar

32 3 hafta sonra6.5 ay sonra Cerrahi tedavi RADYASYON KAZALARI Medikal uygulamalar

33 Uygulamaların haklı bir gerekçesinin olması – Justification Uygulamaların optimizasyonu (ALARA) Stokastik etki olasılıklarının minimuma indirilmesi Deterministik sınırların altında kalınması Uygulamalar için etkin ve eşdeğer doz sınırları Radyasyon çalışanlarının ışınlanması Toplumun ışınlanması Stajyer ve öğrencilerin ışınlanmaları Hamilelerin ışınlanması RADYASYONDAN KORUNMANIN TEMEL FELSEFESİ

34 Toplumun ışınlaması Mesleki ışınlamalar Tanı amaçlın medikal ışınlamalar Doz sınırlamaları RADYASYONDAN KORUNMANIN TEMEL FELSEFESİ Uygulamaların : Gerekçesi Optimizasyonu Referans doz seviyeleri IŞINLAMALAR

35 RADYASYONDAN KORUNMA Toplum Çevre Medikal incelemelerde ışınlanan hastalar Radyasyonla çalışanlar ve kullanıcılar Radyasyondan Korunanlar

36 RADYASYONDAN KORUNMA Korunmadan Sorumlular Resmi kurumlar Radyasyondan korunma uzmanları Yasal düzenlemelerin yapılması Lisanslama ve akreditasyon Rutin uygulamalar İş sağlığı ve güvenli uzmanları

37 RADYASYON KORUNMASINDA TEMEL PRATİK UYGULAMALAR 1- Radyasyon kaynağından mümkün olduğu kadar uzakta durunuz Mesafenin 2 kat artması durumunda ışınlama şiddeti 4 kat azalacaktır

38 RADYASYON KORUNMASINDA TEMEL PRATİK UYGULAMALAR 2- Radyasyondan ışınlama süresini minimum yapınız Dakika Dakika 1 Dakika

39 RADYASYON KORUNMASINDA TEMEL PRATİK UYGULAMALAR 3- Koruyucu zırhlama kullanınız Kurşun ya da beton paravan kullanınız Koruyucu donanımları kullanınız

40 RADYASYON KORUNMASINDA TEMEL PRATİK UYGULAMALAR 3- Koruyucu zırhlama kullanınız Radyasyon demetinin boyutlarını ışınlama alanına uygun olarak ayarlayınız

41 RADYASYON KORUNMASINDA TEMEL PRATİK UYGULAMALAR Açık radyoaktif kaynaklarla çalışırken ; Bu maddeleri solumayınız Vücudunuza ve yiyecek ve içeceklerinize bulaştırmayınız Diğer korunma kurallarına uyunuz

42 RADYASYON KORUNMASINDA TEMEL UNSURLAR Lisanslama Personel ve alan radyasyon ölçümleri

43

44 Teşekkürler


"Prof. Dr. Doğan Bor 1 Şubat 2015 Ankara Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fizik Mühendisliği Nükleer Fizik Anabilim Dalı İSAG İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları