Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

KÜRESEL KRİZ,TÜRKİYE ve SOSYAL DAYANIŞMA PROGRAMI MUSTAFA SÖNMEZ EKİM, 2008.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "KÜRESEL KRİZ,TÜRKİYE ve SOSYAL DAYANIŞMA PROGRAMI MUSTAFA SÖNMEZ EKİM, 2008."— Sunum transkripti:

1 KÜRESEL KRİZ,TÜRKİYE ve SOSYAL DAYANIŞMA PROGRAMI MUSTAFA SÖNMEZ EKİM, 2008

2 2008 DÜNYA KRİZİ ÖNCESİ TÜRKİYE KAPİTALİZMİ ZATEN TIKANMIŞTI.. ABD’DE BAŞ GÖSTEREN, TÜM DÜNYAYA YAYILAN VE DEPRESYONA GİREN KÜRESEL KRİZDEN ÖNCE, TÜRKİYE KAPİTALİZMİ DÖNEMİNİN UCUZ EMEĞE DAYALI BÜYÜMESİNİN ARDINDAN, 2007’DE ZATEN İNİŞE GEÇMİŞTİ. 2007’NİN BAŞINDAN İTİBAREN BÜYÜME YAVAŞLADI, ENFLASYON İKİ HANEYE SIÇRADI, İŞSİZLİK KEMİKLEŞTİ, CARİ AÇIK HIZLA TIRMANDI. KIRILGANLIKLAR ARTTI. DOLAYISIYLA BUGÜNKÜ KRİZİ SADECE DIŞARIYA BAĞLAMAK DOĞRU DEĞİL.

3 DIŞ KAYNAKLA BÜYÜME ÇIKMAZI.. Türkiye, son yıllardaki büyümesini ağırlıkla dış kaynak girişi ile gerçekleştirdi. Dış kaynak girişinin azalması küçülmeyi getirecek. İlk yıllarda sıcak para lokomotif güçtü. Dış kaynak girişinde son yıllarda sıcak paranın ağırlığı azaldı, doğrudan yabancı sermaye girişleri önem kazandı. Türk bankalarının yabancılar tarafından satın alınması, sigorta şirketlerinin yine yabancılara satılması, Telekom’un özelleştirilmesi, bazı Türk firmalarına yabancı ortak gelmesi ile dış kaynak girişi 2005’te 44 milyar dolara, 2006’da 46 milyar dolara, 2007’de ise 50 milyar dolara yaklaştı. Buyüme ve Sermaye Girişi ve Kaynak Kaybı YATIRIM GİDERLERİ GSMH Sermaye Girişi(Net Milyon $) Faiz Kar Transferi ve Diğer Yatırım Giderleri TOPLAM (Büyüme(Milyon $) yüzde ) 20007, , , , , , , ,

4 DÖNEMİNİN DIŞ KAYNAK GİRİŞİNE DAYALI BÜYÜME MODELİ TIKANMIŞTIR 2007’den itibaren dış kaynak girişinin artık büyümeye yeterli bir tempo kazandırmadığı anlaşıldı. Kaba Emek Sömürüsü de Yetmiyor Gayri Safi Sabit Sermaye birikiminin GSMH'ye oranı 1990'lardaki düzeyinin gerisine düşmüştür krizi sonrasında Türkiye’deki sermayedarlar, dışarıya karşı bütün rekabet güçlerini, işsiz ve örgütsüz düşmüş emeğin kaba sömürüsünden almıştır. Bu yıllarda da ciddi bir teknolojik dönüşüm gerçekleştirilememiş ve bu kaba emek sömürüsü ile artık ileriye gidilemeyeceği görülmeye başlanmıştır.

5 2001 KRİZİNDEN YENİ BİR KRİZE: Türkiye 2001 krizinin travmasını aşamadan 2008’de yeni bir krize girdi krizi sonrası girilen patikada, Türkiye kapitalizmi, ihracatçı Asya ülkeleri ile yarışmaya çalışan, ucuz emeğe dayalı bir büyümeyi denedi. Ancak bu Asyalaşmada da kısa sürede nefes tıkandı. Sıra dışı ve şanslı bir dünya konjonktürü ile iktidarı çakışan AKP'nin, Kemal Derviş’in altyapısını hazırladığı bu Asyalaşma’nın 2006 da sonuna gelindi ve ekonominin büyüme temposu düştü, patinaj başladı ikinci çeyreği büyüme oranı yüzde 2’nin altına indi.

6 SANAYİDE TIKANMA: 2007 yılının ilk çeyreği sonrası sanayi sektörü üretimi yavaşlamaya başladı. 2007’nin ikinci yarısında sanayinin büyüme temposu yüzde 4 bandına indi. 2008’in ilk çeyreğinde yüzde 7 olan büyüme ise ikinci çeyrekte yüzde 2,5’a geriledi. Gerileme, izleyen aylarda da sürdü. 2006’da sanayi kesimi yüzde 5.8 büyürken, milli gelirde artış, inşaat kesiminin katkısıyla yüzde 6 olarak gerçekleşti. 2007’de sanay kesiminin büyümesi, yılın tamamında yüzde 5.4'e düştü. 2008’de ikinci çeyrekten başlayarak iç ve dış talebin azalmasıyla sanayi tempo kaybetti.

7 TARIMDA ÇÖKÜŞ. Tarım ve hayvancılık 2006’da yüzde 1.3 büyüme gösterirken 2007’nin tamamında yüzde 7,3 küçüldü. Kuraklığın yanısıra tarım girdilerindeki fiyat artışları ile baş edemeyen tarımdaki çözülme, küçülmede önemli bir etken oldu. Durum 2008’de de parlak değil. Tarımdan çözülen işgücü kentlerdeki yedek sanayi ordusunu büyüttü. Yıllar Tarım Ortalama Büyüme,% 1,2

8 İNŞAATA PAYDOS…2006’nın lokomotif sektörü inşaat da 2007’de yavaşladı. İnşaat, 2006’da yüzde 18,5 büyümüştü, 2007’nin büyümesi yüzde 5’e düştü. İnşaattaki tempo düşüşü 2008’de de sürdü ve ikinci çeyrekte yüzde 1’in altına indi. Özellikle dünya krizinin getireceği daralmanın öncelikle bu sektörü daha çok vurması bekleniyor.

9 2001 KRİZİNİ AŞMA VE YENİDEN BÜYÜME UCUZ EMEKLE OLDU krizinden sonra daha az işçi çalıştırıp onlardan daha çok üretmeleri, ama daha az ücreti kabul etmeleri dayatıldı. Bu insafsız sömürü sayesinde kriz geçiştirildi. Ancak, çalışanların krizi hiç azalmadı arasında verimlilik, yani çalışan başına üretim yüzde 45 artarken reel ücretler yüzde 10 geriledi. Yine aynı dönemde çalışan sayısı ancak yüzde 5 artarken kişi başına üretim yüzde 45 yükseldi sonrasında bu “Asyalaşma-Çinlileşme” bile yeterli gelmemeye başladı ve “mikro politikalar” adı altında taleplerde bulunmaya başladılar krizi ile birlikte ayakta kalmak için bunu yeniden dayatmak isteyecekler.

10 İSTİHDAMSIZ BÜYÜME 2007’ye kadar süren büyüme, istihdam yaratmadığı gibi, tersine biraz daha işsiz kitlesini büyüttü. 2008’in ilk çeyreğinden geriye 6 çeyrek ya da 1,5 yıl gidildiğinde, ekonomi ortalama yüzde 5-6 büyümesine karşılık, istihdam sürekli geriledi.

11 MÜLKSÜZLEŞME HIZLANDI, KADINLAR DIŞLANDI: İstihdamın 368 bin azaldığı 2007’de 610 bini bulan kendi hesabına çalışanlar ve ücretsiz aile işçilerinden 368 bini, işsizler ordusuna katılırken, 142 bini ücretli sınıfına, 100 bine yakını da işveren sınıfına dahil oldular verileri, işsizlikte yine okkanın altına kadınların gittiğini bir kez daha gösteriyor. Kadınların işgücüne katılma oranı ancak yüzde 23. Erkekler dünyasında iş bulmayan kadın hızla evine çekildi. Ev kadınlarının sayısı 2007’de 237 bin arttı..

12 BEKLENTİLERDE KÖTÜLEŞME: Merkez Bankası’nın aylık beklentileri ölçtüğü beklenti anketleri 2007’den itibaren iyi sinyaller vermiyor, beklentilerin kötüleştiğini ortaya koyuyordu. Buna göre, reel kesim güven endeksi 2007 ortalarında aşağı seyrettikten sonra yeniden iyileşmedi, 2008’in ikinci yarısından sonra daha da kötüleşti.. Tüketicilerin geleceğe dair güvenleri ise azalıyor.

13 YENİ BİR BÜYÜK KRİZ… Dünya kapitalizmi son 30 yıldır tekliyor petrol krizini, ’deki daralma izlemişti. 1984’teki Latin Amerika borç krizinin arkasından 1987’deki New York borsasının çöküşü gelmişti. Ardından, ’de yeniden bir ekonomik daralma yaşanmış, bunu 1994 Meksika “tekila krizi” izlemişti Asya ve 1998 Rusya krizlerinden sonra Marmara depreminin etkisiyle 1999’da Türkiye ekonomisi negatif büyüme yaşamış, ardından da 2000 sonu ile 2001’de tarihinin en derin krizlerini yaşamıştı. Aynı yıl Arjantin’de de mali çöküş ve kriz yaşanmış, ABD’de de“yeni ekonomi” çökmüştü. Şimdi, daha büyük ve global bir kriz yaşanmaya başlandı

14 2008 DÜNYA EKONOMİSİNDE ÇÖKÜŞ VE TÜRKİYE: DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ İNİŞ ÖNCESİNDE GÖSTERGELERİ BOZULMAYA BAŞLAYAN TÜRKİYE KAPİTALİZMİNİN, GLOBAL KRİZ İLE BUNALIMI DERİNLEŞİYOR. Kapitalizmin bütün derin krizleri bir depresyonu getirir. Sermaye büyük ölçüde atıl kalır, üretim ve yeniden üretim daralır, birkaç çeyrek üstüste negatif büyümeler yaşanır. Haliyle işsizlik artar ve reel gelirler düşer. K.Marks’ın Kapital’de, “kapitalistlerin kapitalistler tarafından mülksüzleştirilmesi” adını verdiği, eldeğiştirmeler, satınalmalar ; büyük balığın küçüğü yutması böyle dönemlerde hızlanır. Devlet, krize müdahaleye çağrılır, maliye politikaları ile krizin etkisini hafifletmeye çalışır, kamusal kaynaklar sosyal harcamalardan kriz giderici alanlara kaydırıldığı için toplum ikinci bir yoksullaşmaya maruz kalır. Nitekim, ilk elde 12 ülkenin devleti 3,5 trilyon dolarlık kurtarma paketleri hazırlayarak zararı toplumsallaştırmaya giriştiler. Bu operasyonlar, toplumsal dalgaları derinden sarsmaya ve dip dalgaları üretmeye aday..

15 ABD RESESYONA GİRDİ ABD ekonomisi 2007 yılının ilk üç çeyreğinde sırasıyla yüzde 1,5, yüzde 1,9 ve yüzde 2,8 oranlarında büyümüştü. Son çeyrek büyümesi, yıllık bazda yüzde 2,5 olarak açıklandı. Enflasyon yükselişte, 2007 için yüzde 4’ü işsizlik yüzde 5’i geçti. ABD,2008’e cari açık ve bütçe açığı büyümüş olarak girdi.

16 AB’Yİ DE ETKİLEDİ : ABD ekonomisindeki mali kriz, mortgage kağıtlarına bulaşmış AB mali sistemini de hemen etkisi altına aldı ve 2008’de ardarda çöküşler yaşandı. Avro bölgesi büyümesi üzerinde bölge dışı etkenlerin yarattığı risk algılaması arttı. Enflasyon AB de de çıkışta. Durgunluk başladı. Bazı ülkelerde negatif büyüme kaçınılmaz..

17 JAPONYA’YA DA BULAŞTI. Japonya mali sistemi de, ABD’deki mali sarsıntıdan payını aldı. “Dandik bono”ları alan Japon bankalarında da yaprak dökümü başladı. Japonya ekonomisi 2007’de üçüncü çeyrekte yüzde 2 oranında büyüdükten sonra son çeyreği 1,8 ile biraz geride kapadı. enerji fiyatları artışının süreceğine yönelik beklentiler, tüketici enflasyonunun artmaya devam edeceği beklentisini güçlendiriyor.

18 DÜNYA EKONOMİSİNDE TOPTAN KÜÇÜLME: Başlangıçta kötümser olmayan IMF, kriz karşısında, 2008’de üç kez büyüme tahminlerini değiştirdi. IMF’ye göre, 2009’da Türkiye’de büyüme, dünya ekonomisi ortalaması olan yüzde 3’e düşecek. IMF, 2009’da büyüme oranının, ABD’de yüzde 0,1, AB’de yüzde 0,6’ya,Japonya’da yüzde 0,5’e düşeceğini, Çin’in dahil olduğu yükselen pazarlarda ise büyümenin yüzde 7,7 olacağını öngörüyor IMF’nin kapısına gelişmekte olan ülkeler sıraya girdi bile. Izlanda, Ukrayna, Macaristan IMF ile stand-by anlaşmasına hazırlanıp kaynak isteyen ilk ülkeler oldu. AKP iktidarı yerel seçim öncesi IMF freni istemezken TÜSİAD, IMF için diretiyor. AKP, IMF ile stand-by anlaşması yapmaya mecbur kalacak görünüyor. Batı’daki kredi krizi, düşük faiz ortamından yararlanıp dış açığını finanse etmiş Türkiye gibi, “yükselen (emerging)” azgelişmiş ülkeleri bir hayli sarsacak Kısa adı IIF olan Uluslararası Finans Kurumu’na göre, arlarında Türkiye’nin de olduğu 30 “yükselen pazar”a dış kaynak akışı 2007’de yaklaşık 900 milyar dolar iken 2008’de 619 milyar dolara düşecek ve 2009’da da 562 milyar dolara inecek. Bu, yükselen pazarlarda büyümenin aşağı inmesi demek.

19 TÜRKİYE’NİN RİSKLERİ İHRACATTA YÜZDE 60 PAYI OLAN AB’NİN ÖNEMLİ BİR DARALMAYA YÖNELMESİ, TALEBİ AZALTMASI, YOKSULLAŞTIRICI İHRACATA DAYALI BÜYÜMENİN TIKANMASI DÜNYA KRİZİ İLE BÜYÜMENİN İHTİYACI DIŞ KAYNAĞIN GİRİŞİNİN AZALMASI, DIŞ BORÇLARIN ÖDEME GÜÇLÜĞÜ, SIKINTILARI TÜRKİYE MALİ SEKTÖRÜNÜN KRİZDEKİ AB’Lİ BANKALARIN KONTROLÜNE GİRMİŞ OLMALARININ TAŞIDIĞI RİSK. AKP’NİN TÜSİAD İLE VE TOPLUMUN DİĞER KESİMLERİ İLE GERİLEME GİRMESİ,GÜVEN KAYBETMESİ GÜNEYDOĞU-KÜRT SORUNUNA BARIŞÇI ÇÖZÜMLER ÜRETİLEMEMESİNİN GETİRDİĞİ GERGİNLİK

20 TÜRKİYE’DE DIŞA AÇILMA, RİSKE AÇILMA Türkiye’nin dış krizden etkilenme riski, son yıllarda artan ekonomik entegrasyon nedeniyle daha da arttı. Dünya ekonomisiyle bütünleşme dış ticaret, dış yatırım yoluyla katlandı arası ihracatın milli gelire oranı yüzde 10’dan yüzde 16’ya çıkarken ithalatın payı da yüzde 20’den yüzde 25’e çıktı. İhracatın ithalatı karşılama oranı da yüzde 51’den yüzde 63’e çıktı. Bütünleşmenin bir diğer ayağı olan dış borç stokunun, milli gelire oranı da yüzde 50’ye yaklaşıyor.

21 EN ZAYIF HALKA, CARİ AÇIK: Dünya krizi karşısında Türkiye ekonomisinin olası hasarının büyüklüğünü belirleyecek en önemli unsur, en zayıf halka durumuna gelen cari açık. Döviz açığı 2002’de 1 milyar dolar bile değilken, dış kaynağa dayalı büyüme sonucu 2007 sonunda 39 milyar dolara çıktı Ağustos’una gelindiğinde ise döviz açığı 49 milyar dolara yaklaştı.

22 CARİ AÇIK/ MİLLİ GELİR ORANI YÜKSEK: Yeni milli gelir serisi ile makyajlansa da Türkiye, cari açık/milli gelir oranı yüksek birkaç ülkeden biri. 2006’da büyüme yüzde 6,1, cari açık/milli gelir oranı yüzde 6,1 olarak açıklandı. 2007’de büyüme oranı yüzde 4,5’a düşmesine karşın, cari açığın milli gelire oranının yüzde 5,7’de kalması dikkat çekici. Bu, daha düşük büyümeye karşın döviz ihtiyacı azalmamış anlamına gelmektedir. 2008’de büyüme oranının düşmesi. Cari açığın ise 50 milyar dolara yaklaşması ile cari açık-GSMH oranı dolayısıyla risklilik de arttı. Durum 2009’da daha zorlaşacak.

23 DIŞ BORÇLANMADA TEHLİKE : 2001’de 110 milyar dolar dolayında olan dış borçlarda ağırlıklı borçlanan kamu kesimi idi sonunda kamu, toplam dış borç stokunda yüzde 50 pay sahibiydi ve Merkez Bankası ile birlikte dış borçların yüzde 67’si “resmi” nitelikteydi, özel sektörün dış borç yükü ise yüzde 33 idi. Devlete yatırım yaptırılmayarak dış borç ihtiyacı da azaltıldı ama dünyadaki likidite bolluğunun ve düşük tutulan kurun kışkırtmasıyla özel sektör hızla borçlandı ve milli gelirin yüzde 37,5’u oranında dış borç yükü oluştu.

24 DIŞ BORÇ RİSKİ: Döviz kurunda yukarı doğru bir ani sıçrama olmayacağına güvenen ve dış piyasalardaki faizlerin içeriye göre düşüklüğünü fırsat sayan sanayi ve hizmet kesimi, dışarıdan hızla borçlandı ortasında 284 milyar doları bulan dış borç stokunda banka ve özel firmaların payı yüzde 67’ye ulaştı. 140 milyar doları bulan borçlu reel sektörün, artan kurla birlikte yaşayabilecekleri ödeme güçlükleri, hızla banka sistemini de etkisine alabilecek.

25 YABANCI HAKİMİYETİ: Yabancıların Türkiye içindeki kontrol güçleri pekişti. Üç kanaldan kurulan yabancı hakimiyetinin Türkiye üstünde yarattığı “dış yükümlülük” tutarı Merkez Bankası hesaplarına göre, 2002 yılında 179 milyar dolar iken 2008 ortasında de 487 milyar dolara ulaştı. Böylece, 2004’te Türkiye milli gelirinin yüzde 71,5’i tutarında görünen yabancılara ait yatırım ve kredilerin tutarının 2008 ortasında yüzde 74’e kadar çıkmış olduğu tahmin ediliyor. Global krizde bu hakimiyet artabilir ve el değiştirmeler hızlanabilir

26 AB’DE OLACAKLAR ÖNEMLİ: Türkiye ekonomisinin daha çok AB ile bütünleşmiş olması, global krizden AB’nin nasıl etkileneceğini daha önemli kılıyor. Türkiye’nin ihracatının yarısından fazlası Avro bölgesine yapılıyor, buna karşılık ithalatın yüzde 36’sı ile Avro ile. Dış borçlanmanın da yüzde 35’i Avro üstünden. AB, ihracat talebini daha çok azaltıkça, AB mali kurumlarından dış borçlanma azaldıkça ve turist girişi düştükçe Türkiye daha çok olumsuz etkilenecek. İhracatın Döviz Bileşimi YıllarToplam(Milyar$)Avro,%Dolar;%Diğer ,349,3242,558, ,249,3142,967, ,548,3343,658, ,548,4644,087, ,4742,527,01 İthalatın Döviz Bileşimi(Milyar $) YıllarToplamAvro$Diğer ,339,755,15, ,540,3554, ,838,557,44, ,637,658,83, ,860,14,1 Dış Borç Stoku, Milyar $ Topla m Avro %$,% SDR(IM F) Diğer, % ,333,345,516,64, ,833,848,613,34, ,48, ,732,455,35,27, ,335,255,93,35,6

27 IMF İLE YENİDEN: 1998’den bu yana IMF destekli bir program uygulayan Türkiye kapitalizminin, 2008’de biten program uygulamasını yenilemek için, başta TÜSİAD olmak üzere sermaye çevreleri yoğun bir kampanya başlattılar. IMF’ye olan borçlarını azaltan Türkiye, yeniden kaynak temini söz konusu olması halinde bildik emek düşmanı kemer sıkıcı IMF reçetelerine tekrar dönmenin hazırlığı içinde. Krizde panikleyen iş dünyası IMF ile anlaşmanın, bir çapa olarak kullanılmasında işe yarayacağını ve dış borç yükünün Devletçe garanti edilmesini hedefliyor.

28 BATIK KREDİLERDE TIRMANMA: Bankaların takipteki alacakları düzenli olarak artıyor Haziran sonunda bu rakam 10,8 milyar YTL’ye çıktı. Batık kredilerin yüzde 31’i ailelerin kullandığı tüketici kredisi ve kredi kartı borçlarından oluşuyor. Tekstil yüzde 14 payla ikinci sırada, gıda ve inşaat da yüzde 5’er paya sahipler.

29 YAPRAK DÖKÜMÜ HIZLANIYOR – Kriz Türkiye’yi vurdu-vurmadı tartışması yapıladursun, 2008 Ocak- Ağustos döneminde, 2007’nin aynı dönemine göre, kapanan şirket sayısı yüzde 48, protestolu senet tutarı yüzde 205 artarak 4 milyar YTL’yi aştı ve karşılıksız çek meblağı yüzde 38 artarak 2,5 milyar YTL’ye yaklaştı.

30 KAYNAK ÇIKIŞI BAŞLADI,HIZLANACAK - Büyümenin lokomotif olan yabancı kaynak, Ekim 2008’den itibaren Türkiye’yi terketmeye başladı. Artık, batma riski altındaki türlü-çeşitli fonlar, finansal kuruluşlar, gerekirse kazançlarından vazgeçerek çıkmaya başladılar. Özellikle büyük cari açık, astronomik dış borç yüküyle kırılganlaşmış olan Türkiye kapitalizminde borsaya yaptıkları yatırımları kapatıp, açtıkları kredileri, faizi- anaparası ile birlikte toparlamaya, geri çağırmaya başladılar. Bu çıkışla birlikte döviz kuru büyük artış gösterdi. Türkiye’de Eylül sonunu izleyen üç hafta içinde döviz sepeti, yüzde 16,3 oranında arttı. Yabancıların YTL'li araçlardan çıkışları hızlandı; yerliler bunu telâfi edecek boyutlarda döviz bozdurmadı ve dış kredi kanalları tıkanmaya başladı.. Derecelendirme kuruluşu Fitch, 2008 içinde Türkiye'nin gayri safi dış finansman gereksinimini (cari açık, vadesi gelen orta-uzun vadeli borç anaparaları ve kısa vadeli krediler olmak üzere) 133 milyar dolar olarak tahmin etmişti. Oysa işlerin yolunda gittiği Ağustos sonuna kadar dış kaynak girişi 53 milyar dolar olarak gerçekleşti. Yıl sonuna kadar 80 milyar dolarlık dış kaynak bulunamayacağına göre, sıkıntı yılın son iki ayında daha da artacaktır. Institute of International Finance (IIF)’ye göre, otuz çevre ekonomisine dönük sermaye girişleri 2008'de yüzde 32 oranında (yaklaşık 300 milyar kadar) gerileyecekti. IIF'ye göre sermaye hareketleri "son haftalara kadar" canlı seyretmekte olduğuna göre 300 milyar dolarlık gerileme, 2008'in son üç ayında gerçekleşecekti. Borsadaki Satışlarla Başlayan Hızlı Düşüş 3 Ekim - 23 Ekim...

31 SICAK PARA “MERKEZ”E, ÇEVRE ÜLKELER KRİZE - IIF verilerine göre 2006’da 30 çevre ülkesine 566 milyar dolar olan sermaye akışı, 2007’de 900 milyar dolara çıkmış. Ancak 2008 için IIF’nın tahmini 630 milyar dolar, yani 270 milyar dolarlık fire... Ve bu fire 2009’da da 60 milyar dolar eklenerek 562 milyar dolara inecek döneminde 30 ülke arasında en çok kaynağı yüzde 45 pay ile 9 çevre Avrupa (Türkiye ve Rusya dahil) ülkesi kullanmış. İkinci sırada G.Kore, Çin ve Hindistan’ın bulunduğu Asya YP’leri var ve payları yüzde 34. Latin Amerikalılara yüzde 16, Afrika ve Orta Doğululara da yüzde 4 pay düşmüş. Çevreden merkeze geri çekilecek kaynağa en çok Türkiye ve Rusya’nın içinde yer aldığı “çevre Avrupa” bağımlı. 2008’deki yaklaşık 260 milyar dolarlık çekilmenin yüzde 57’sinin Asya’dan (özellikle G.Kore’den), dörtte birinin Avrupa’daki çevrelerden, kalanının da L.Amerika ‘dan (özellikle, Brezilya, Arjantin, Meksika) olduğu anlaşılıyor. 2009’daki geri çekilmenin ise yüzde 88’i, Avrupa çevre ülkelerinden gerçekleşecek. Dolayısıyla, ne acıdır ki, bu çekilme ile en çok boşluğa düşüp bunu ekonomik küçülme ve derin bir kriz olarak yaşamaya aday ülkeler yine Türkiye ve Rusya olacak.

32 EMEKÇİ SINIFLARI BEKLEYEN TEHLİKELER Etnik ve mezhepsel çatışmaların kışkırtılması Neoliberal-gerici AKP iktidarının faşizan bir çizgiye meyli Yeni bir pahalılık dalgası Tensikatlar, yeni bir işsizlik dalgası IMF reçeteleri ile kentlerde ve kırda yeni yoksullaşmalar Devletin asker-polis bütçelerini artırıp sosyal harcamaları iyice kısması Daha fazla özelleştirme, kamusal yoksullaştırma Batık banka ve firmaları kurtarmanın faturası Borçlu ailelere icra-iflas davaları Anti-sendikal saldırılar, anti-demokratikleşme

33 YENİ PAHALILIK DALGASI için yüzde 4 olarak belirlenen tüketici enflasyonu, yıl sonunda yüzde 8,7 olarak gerçekleşti. Bu fiyaskodan sonra 2008 için belirlenen yine yüzde 4’lük enflasyon hedefi revize edildi ve iki haneli enflasyon kesinleşti. Özellikle kurun artışı, enflasyonda artış eğilimleri besleyecek nitelikte. Ancak resmi enflasyon hedefine göre ayarlanan ücret ve maaşlar, bu durumda reel olarak geriledi. Ücretlilerin alım gücü düşecek, yoksullaşacaklar. Sıcak para çıkışı ve TL’den dövize yönelişin yaşandığı her durumda kurlar tırmanacak ve ithal mal ve hizmetin fiyatı artarak fiyatlara yansıyacaktır. Aynı şey borçlanma maliyetlerinin yansıtılmasıyla da yaşanacak. Elektrik ve doğalgaz fiyatlarına yapılan zamları yenileri izleyecek. Kira, eğitim gibi kalemlerde katılık sürüyor.. Tarımdaki üretim düşüşleri, gıda fiyatlarını hızla artırıyor, spekülatörlere de gün doğuyor. Kaotik bir durumda devletin para politikaları ve maliye politikalarıyla sermaye lehine yapacağı her müdahale de enflasyonist etkiler yaratacak. Dolayısıyla bu etkenlerin tümü, umulduğu gibi, enflasyonda aşağı doğru değil, yukarı doğru etkiler yaratmaya daha yatkın durumdadır.

34 YENİ İŞSİZLİK DALGASI 2008 global krizinin etkileri hissedilmeye başladıkça işsizlik de hızlandı. Tarım dışında resmen yüzde 12, gerçekte yüzde 20 olan işsizliğin daha ileri boyutlara çıkıp hiperleşmesi çok mümkün. Tarımdaki çözülme devam edecek. 2009’da tahmin edilen yüzde 3 büyüme gerçekleşse bile yeni istihdam bir yana, mevcut istihdamda bile düşüşleri gündeme taşıyabilecek.

35 GELİR BÖLÜŞÜMÜNDE KÖTÜLEŞME: 2000 sonrası bölüşüm kötüleşti. Gelire göre GSMH serileri, tarıma giden gelirin 2000’de yüzde 14,4 iken 2006’da yüzde 9,5’e gerilediğini ortaya koyuyor. Bu, köylülükteki hızlı çözülmenin bir başka göstergesi. Aynı seri, kamu çalışanlarının gelir pastasından aldıkları payın da 5 yılda 1 puan kadar azaldığını, özel sektörde artan ücretli sayısına rağmen, bu kesimin payının artmadığını ve 2000’deki düzeyde kaldığını ortaya koyuyor. Aynı kaynağa göre, kar-rant-faiz gelirlerinden oluşan tarım dışı kesim sermaye gelirleri 2000’de yüzde 49 iken 2006 yılında yüzde 56’ya ulaşarak dengeyi iyice kendi lehine çevirmiş bulunuyor. Krizde, bu bölüşüm dengelerinin çalışanlar aleyhine bozulması çok muhtemel.

36 KRİZDE BÜTÇE ÜSTÜNDEN EŞİTSİZLİK ARTACAK: Vergide eşitsizlik değişmiyor. Dolaylı vergilerin payı 2007 yılında yüzde 66 olarak gerçekleşti. Dolaylı vergilerden geriye kalan yüzde 34’lük dolaysız vergi payının yüzde 23’ü gelir vergisi. Ancak bu vergi türünde de ağırlığı ücretlilerden, kaynaktan kesilen vergiler oluşturuyor. Bütçeden faize 2007’de bütçenin yüzde 24.4’ü harcandı. Maaşlar ise yüzde 19,5 pay aldı. Yani 2007’de de bankalara, rantiyelere giden para, bordro mahkumu memurların maaşlarını geride bıraktı. TOPLAM VERGİ GELİRLERİ VE KAYNAKLARI,Milyon YTL Gelir ve Kazanç Üzerinden AlınanVergiler Gelir Vergisi Kurumlar Vergisi Mülkiyet Üzerinden Alınan Vergiler Veraset ve İntikal Vergisi Motorlu Taşıtlar Vergisi Dolaylı Vergiler Dolaylı Vergilerin Payı (%) 69,169,468,466

37 ÖZELLEŞTİRMELERLE YENİ KAMUSAL MÜLKSÜZLEŞTİRME: 1985’ten 2008’in ilk 9 ayı sonuna kadar özelleştirmede ulaşılan gelir rakamı yaklaşık 36,3 milyar doları bulurken bunun yaklaşık 20 milyar doları AKP iktidarında gerçekleşti. Yüzlerce KİT ve iştiraki, kamu varlığı satılmasına karşılık, özelleştirmeye katkının yüzde 78,8’i, 13 projeden gelmiştir Özelleştirme gelirleri, bütçe açıklarını kapamada da kullanılıyor. Özelleştirmeden bütçeye aktarılan miktar, toplam devlet gelirlerinin 2004’te yüzde 1’i iken, 2005’te yüzde 2’sine, 2006’da yüzde 4,5’una, 2007’de yüzde 4’üne ulaştı. Krizle birlikte küçülme yaşanacak ve kamu gelirleri azalacağı için özelleştirmeler daha önem kazanacak, Hazine malı arsa satışları, B2 adı verilen orman vasfını yitirmiş arsalar, Haydarpaşa, Galata, İstanbul’un diğer değerli kamu mülkleri satılmak istenecek, böylece yeni bir kamusal mülksüzleştirme dalgası sözkonusu. IMF dayatmasıyla da yeni özelleştirmelerle kamu bankaları, enerji kurumları, rantı yüksek araziler satılarak yeni kamusal mülksüzleştirmeler hedeflenecek. YILLARA GÖRE ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ; ( 9 ay), Milyon $

38 AİLELERDE İCRA-İFLAS KORKUSU : Tüketici kredisi ve kredi kartı harcaması kışkırtmalarıyla özel tüketim artışlarına dayalı talep genişletilmiş, aileler, akıl çelici reklamlarla daha çok borçlandırılmış ve tüketime yönlendirilmiştir. 2008’in 8’nci ayında ailelerin borç yükü 112 milyar YTL’yi geçerken, krize haneler ağır bir borç yükü altında girmiştir. Borçların ödenmesinde yaşanacak güçlükler, bir dizi icra-iflas, beraberinde aile içi faciaların yaşanmasını getirecektir.

39 VERGİDE BÜYÜK ADALETSİZLİK- Büyük gelir eşitsizliği olan Türkiye’de, gelir uçurumunu bütçe üzerinden daraltmak mümkünken, tersine vergi ve harcamalarla eşitsizlik büyütülüyor. Vergilerin ağırlığı, gelir vergisi yoluyla “doğrudan”; tüketim harcaması yaparken de,”dolaylı” olarak çalışan sınıftan alınıyor, şirketler,bankalar, varlıklı sınıf gücünün çok altında vergi ödüyor. 2008’in ilk 9 ayında vergilerin üçte ikisi yine dolaylı vergi olarak toplandı. Alt ve orta sınıflar benzin,doğalgaz, telefon kullanırken, tüketim malı içki, sigara alırken dolaylı vergi ödedikleri gibi, ücret ve maaşlarıyla da en önemli vergi mükellefleri oldular. Vergide yüzde 22 olan gelir vergisinin ağırlıklı kısmı 10 milyonu aşkın işçi-memur tarafından ödeniyor. Banka ve şirketlerden alınan kurumlar vergisinin payı ise yüzde 10’un altında. Varlıklı sınıfın mülkiyetinden alınan vergiler ise yüzde 3’ün altında.

40 KAMU BORÇLARI RANTİYE BESLİYOR Kamunun iç ve dış borçları azalmak bilmiyor ve bu borçları çevirmek için, çoğu halktan toplanan vergilerin önemli bir kısmı borç faizlerine gidiyor. IMF’nin bütün mali disiplin uygulatmalarına rağmen, kamu borçlanmaları son 1 yılda, 2007’nin Temmuz’undan 2008’in Temmuz’una kadar dolar bazında yüzde 10 arttı ve 292 milyar dolara çıktı. Kamu borçlarının dörtte biri dış borçlardan oluşuyor. Devlet borçlarının faizleri bütçenin dörtte birini götürüyor.

41 DOLAYLI VERGİ ADALETSİZLİĞİ- Vergilerdeki payı üçte ikilik büyüklüğe ulaşan dolaylı vergilerin çoğunu, gelirlerinin tümünü harcamak zorunda olan ve harcarken vergilendirilen, alt ve orta sınıflar ödüyor. Dolaylı vergilerin yüzde 31’i ithal malları üstünden alınırken akaryakıt ve doğalgaz tüketimi üstünden de yüzde 22’si sağlandı. İçki –sigara-kola tüketicileri dolaylı vergilerin yüzde 12’sini öderken, telefon faturalarından da yüzde 4’ü alınıyor.

42 VERGİNİN YÜKÜ ÇALIŞANLARDA- Dolaylı vergi, bir yana, doğrudan vergilerin yükü de çalışanların üstünde. Çalışanların üstünden alınan vergi ve sosyal güvenlik primlerinin oranı yüzde 82, bazı sektörlerde yüzde arası.

43 BÜTÇE HARCAMALARINDA ADALETSİZLİK Bütçe, rantiyelere, baskıcı devlet aygıtlarına öncelikle ayrılırken eğitim, sağlık, yoksulluğu azaltma hizmetlerinde devlet harcamaları hep geride kalıyor. İhtiyaç duyduğu kaynakları hakça bir vergileme sistemi ile toplayamadığı, dolayısıyla devasa boyutlu borçlanmalara gittiği için bütçesinde faizin en önemli yerin yıllardır hiç azalmadığı. Türkiye’de, bütçe tam bir adaletsizlik tablosu MERKEZİ BÜTÇEDE İLK 8 AY Ocak- Ağustos. % 2008 Bütçe Ödeneği% Gerç. (Bin YTL) Bütçe Giderleri Faiz Giderleri , ,2 Eğitim Harcamaları , ,9 Savunma- Güvenlik(Asker+Polis) , Tarımsal Kesime Destek , ,4 Yoksullara yeşil kart ve diğer , ,2 KOBİ'lere destek , ,3 Çocuk Esirgeme'ye Kaynak , ,1 Kaynak;Maliye Bakanlığı verilerinden hesaplandı

44 BÜTÇE, RANTİYEYE, SİLAHA..Bütçede öncelik, rantiyelere, baskıcı devlet aygıtlarına verilirken, eğitim, sağlık, yoksulluğu azaltma hizmetlerinin kaynak talebi hep geride kalıyor. İhtiyaç duyulan kaynaklar, hakça bir vergileme sistemi ile toplaynamıyor. Dolayısıyla devasa boyutlu borçlanmalara gidiliyor. Bütçede faiz en önemli yeri tutuyor. Hem vergi hem harcama ayağı ile bütçe adaletsiz ve emekten sermayeye kaynak aktarmanın bir başka aracı. 2008’in ilk 8 ayında yıllık bütçe ödeneğinin yüzde 64’e yakınına yakını, harcanırken bütçeden en büyük payı faiz harcamaları aldı. Bütçenin yüzde 13 dolayındaki bölümü eğitime harcanmış görünüyor. İlk ve orta öğrenim öğrenci sayısının 15 milyonu, yüksek okul öğrenci sayısının 3 milyonu aştığı Türkiye’de böylece bütçeden öğrenci başına ayda ancak 134 YTL, yıllık 29 milyar YTL’ye yakın kaynak ayrılmış görünüyor. 2008’de Bütçede “savunma ve güvenlik” yani ordu-emniyet harcamaları için yüzde 12’lik tutarda 26,7 milyar YTL ayrıldı ve bunun 15,5 milyar YTL’si 8 ayda harcandı. Ordu-emniyetin bütçeden aldığı 27 milyar YL’ye yakın ödeneğin 8,5 milyarı silah- teçhizata, kalanı personele maaş olarak ödeniyor. Ancak, başta AB olmak üzere çeşitli kuruluşlar, Türkiye’nin ordu-emniyet harcamalarının sadece bütçe kaynaklı olmadığını, diğer kaynaklardan da bu harcamaların artırıldıklarını her fırsatta ifade ediyorlar. Böylece eğitim ile “savunma-güvenlik” için bütçeden ayrılan kaynağın biri birine çok yakınlaştığı anlaşılıyor.

45 BÜTÇEDEN EN ALTTAKİLERE YÜZDE 6- Faizin bütçenin dörtte birini yuttuğu 2008’in ilk 8 ayında, tarıma, yoksullara, küçük esnafa, sahipsiz çocuklara ayrılan pay toplamda bütçenin yüzde 6’sının altında kaldı. Tarıma, doğrudan gelir desteği, destekleme ödemeleri ağırlıklı verilen bütçe desteği, bütçenin yüzde 3,6’sında kaldı. Yılın tamamında tarım için ayrılan 5,4 milyar YTL’nin yüzde 95’inin ilk 8 ayda harcandığı görülüyor. Öngörülen ödeneğin, özellikle yerel seçimler dikkate alınarak aşılması muhtemel görünüyor. Bütçeden, milyonlarca küçük sanayici için, KOBİ’ler için 8 ayda ancak 362 milyon YTL’lik bir destek çıkabildi Sayıları 12 milyona ulaşan yoksullara yeşil kart ile verilen sağlık harcamaları 2,6 milyar YTL ve diğer eğitim,giyecek- yiyecek, konut yardımları ilk 8 ayda 600 milyon YTL’de kaldı. Böylece yoksullara bütçeden ayrılan pay 3,2 milyar YTL ile toplamın yüzde 2,2’ sini ancak buldu. Bir başka deyişle, yoksullara ayrılan bütçe payı, faiz bütçesinin yüzde 8’inden ibaret kalırken, ordu-emniyet bütçesinin de ancak beşte birine ulaşabildi. Bütçeden Çocuk Esirgeme Kurumu’na yapılan transferler ise sadece 228 milyon YTL’de kaldı..

46 KRİZE KARŞI SOSYAL DAYANIŞMA PROGRAMI Emekçi sınıflar için nihai kurtuluş, herkesin yeteneğine göre emek koyduğu ve o ölçüde pay aldığı toplumsal bir dönüşümdedir. Bu amaca dönük, bu hedefe ulaşmayı kolaylaştıracak araç önlemleri ise makro politikalar ve sosyal önlemler olarak şöyle sıralıyoruz; MAKRO POLİTİKALAR IMF’DEN UZAK DURULMALI, ÇALIŞANLARIN KATILIMIYLA YENİDEN BEŞ YILLIK VE YILLIK PLANLAR YAPILMALI, PLANLAR KAMUYA EMREDİCİ, ÖZEL SEKTÖRE YOL GÖSTERİCİ OLMALIDIR. YENİ PLANLAMA DÖNEMİNDE KAMUYA ENERJİ, İLERİ SANAYİLEŞME VE BÖLGESEL ADALET SAĞLAMA GÖREVLERİ VERİLMELİDİR.ÖZELLEŞTİRMELER DURDURULMALIDIR. ZORDAKİ FİRMA VE BANKALAR KAMULAŞTIRILIRSA YÖNETİMLERİ ÇALIŞANLARIN ÖZYÖNETİMİNE BIRAKILMALIDIR. GÜMRÜK BİRLİĞİ ASKIYA ALINMALI, YIKICI İTHALAT ÖNLENEREK YERLİ ÜRETİM VE İSTİHDAM DESTEKLENMELİDİR. SERMAYE HAREKETLERİNE KISITLAMA GETİRİLMELİ, DIŞ YATIRIM YERİNE İÇ YATIRIM ÖZENDİRİLMELİ, SICAK PARA GİRİŞ VE ÇIKIŞINA KONTROL GETİRİLMELİDİR. YEREL YÖNETİMLERE DAHA ÇOK YETKİ VE KAYNAK SAĞLANMALI : VERGİ REFORMU YAPILMALI, İÇ BORÇLAR YENİDEN YAPILANDIRILMALIDIR. GÜNEYDOĞU –KÜRT SORUNUNA BARIŞÇI ÇÖZÜM PAKETİ GELİŞTİRİLMELİ VE UYGULANMALIDIR SOSYAL ÖNLEMLER 2009 BÜTÇESİNDEN HANEHALKINA, TARIMA, KÜÇÜK İŞLETMELERE DAHA ÇOK ÖDENEK AYRILMALIDIR. YEŞİL KARTLI YOKSULLARA BÜTÇEDEN DOĞRUDAN GELİR DESTEĞİ ÖDENEĞİ AYRILMALIDIR. SAVUNMA-GÜVENLİK HARCAMALARI AZALTILIP, EĞİTİM-SAĞLIK BÜTÇESİ ARTIRILMALIDIR. İSTİHDAMI KORUMA-ARTIRMA POLİTİKALARI GELİŞTİRİLMELİDİR. HANEHALKI BORÇ ÖDEMELERİNE KOLAYLIK GETİRİLMELİDİR. NÜFUSUN YÜZDE 1’İNİ OLUŞTURAN SÜPER VARLIKLI SINIFTAN SERVET VERGİSİ ALINMALIDIR. ÜCRETTEN ALINAN GELİR VERGİSİ ORANI DÜŞÜRÜLMELİ, ŞİRKETLERDEN, SERBEST MESLEK SAHİPLERİNDEN GÜÇLERİNE GÖRE DAHA ÇOK VERGİ ALINMALIDIR. VERGİ KAÇAKÇILIĞININ, YOLSUZLUKLARIN YAPTIRIMI AĞIRLAŞTIRILMALIDIR.

47 IMF’DEN UZAK DURULMALI,PLANLI BÜYÜMEYE DÖNÜLMELİ, KAMU YENİDEN YATIRIMCI OLMALIDIR Global kriz derinleşirken, çözümü IMF’de aramak hem beyhude, hem de aynı acı reçeteleri kabullenmek demektir. IMF’den uzak durulmalı, tüm toplum kesimlerini,DEMOKRATİKLEŞME sürecine katan bir planlamaya geçilmelidir. Özelleştirmeler durdurulmalı, planda kamuya başta enerji,sulama yatırımcısı rolü verilmeli, kamu kuruluşları eliyle, bölgesel eşitsizliği azaltıcı, istihdamı artırıcı projeler geliştirilmelidir. Yeni KİT’ler kurularak, sermaye-yoğun ileri teknoloji kullanan sanayi yatırımlarına yönelinmelidir. Mevcut KİT’lerde, yönetimde seçilmiş işçi temsilcileri bulunmalı, tüm kamuda taşeron uygulamaları iptal edilmelidir.

48 ZORDAKİ BANKA VE FİRMALAR KAMULAŞTIRILIP ÇALIŞANLARIN ÖZYÖNETİMİNE VERİLMELİDİR Kriz sırasında iflasın eşiğine gelen firmalar, eski sahiplerinden alınıp işyerinde çalışanların seçimle oluşturdukları özyönetim komitelerine verilmeli, üretim ve istihdam bu yolla korunmalı, yeniden özelleştirilmeleri engellenmelidir. Halkbank, Vakıflar Bankası, Ziraat Bankası birleştirilerek daha güçlü bir kamu bankacılığına geçilmeli, yönetim, çalışanlarca seçilmelidir. İş Bankası ve iştiraklerinde çalışanların katılımı artırılmalı, yönetimi demokratikleştirilmeli, daha özgür bir sendikal örgütlenmeye gidilmelidir. Yabancı banka ve sigorta şirketleri yakından denetlenmelidir.

49 GÜMRÜK BİRLİĞİ ASKIYA, YIKICI İTHALATA ÖNLEM 1996’dan bu yana Gümrük Birliği (GB), özellikle son yıllarda Türkiye'nin aleyhine işliyor. Türkiye, AB dışı ülkelerle, Çin, Hindistan ve diğer Asya ülkeleri ile olan dış ticaretinde, onların yıkıcı rekabetine karşı bir şey yapamıyor. Çünkü GB'ye göre, AB, bu ülkelere ne tarife uyguluyorsa, Türkiye de ona uyuyor. AB, Asya girişli ithalata dayanıklı ve toleranslı. Oysa Türkiye, aynı ücret malı ürünleri üreten bu ucuz emek ülkelerine karşı rekabet edemiyor ama önlemini de alamıyor, çünkü GB, elini kolunu bağlıyor. Türkiye gardını alamadığı gibi, bu ülkeler, AB üyesi olmayan Türkiye'ye karşı çok daha yüksek koruma oranları da uygulayabiliyorlar. Aşırı değerli kur, birçok ürünü içeride üretmek yerine dış ülkelerden ithalini cazip kıldığı için, yerli üretim büyük zarar görmüş, istihdam artmak bir yana düşmüştür. AB'nin dayattığı gümrük tarifelerini uygulamak zorunda bırakan GB'yi masaya yatırmak, özellikle 2008 dünya krizi koşullarında daha büyük sorun haline gelecek cari açık sorununu aşmak açısından kaçınılmaz.

50 SERMAYE HAREKETLERİNE KISITLAMA, GERÇEKÇİ KUR POLİTİKASI Sermaye giriş çıkışlarına kontrol getirilmesi “alternatif politika”demetinde atılması gereken ilk adım. 1989’da sıcak para gelsin, diye getirilen 32 sayılı kararın mutlaka gözden geçirilmesi gerekli. Sermaye giriş çıkışı belli kurallara bağlanmalı. Tobin vergisi konularak sıcak para hareketinin yarattığı sarsıntılar caydırılmalıdır. Borsa’da spekülasyona meydan vermemek için kağıt alana, o kağıdı belli bir süre tutma mecburiyeti getirilmeli. Borsa kazançları, gelir vergisi kapsamına alınmalı. Son yıllarda, içerideki ücretler ve diğer şartlar gerekçe gösterilerek yurt dışına taşınan yatırımlar, içerideki olası istihdam imkanlarını kısıtlıyor ve ülkede yaratılmış değerin dışarıya transferini getiriyor. Toplamda 13 milyar doları aşan bu sermaye ihraçlarına kontrol getirmek, yerli yatırıma dönüşmesini sağlamak gerekir. Döviz kurunun, dezenflasyon programı gereği, yıllardır düşük tutulması, fiyatları dizginlese de ithalatı kamçıladı,cari açığı büyüttü, borçlanmayı cesaretlendirdi.Bu politikadan vazgeçilmeli, kur, ÜFE’ye endekslenmeli, bu da zamana yayarak yapılmalı. Burada ana fikir, sermaye kaçışları ile ekonominin kan kaybına uğramasını önlemektir... Özellikle yabancı bankaların, ana firmalarına Türkiye’den fon aktarması kontrol edilmelidir.

51 ÖZEL SEKTÖR VE YABANCI YATIRIMLARA YENİ BİR VİZYON Özel sektörün rantiyeci kimliğinden sıyrılıp üretici kimliğine dönmesi için de bir dizi önlem geliştirilebilir. İstihdama, bölgesel dengeye ve yerli kaynakları kullanarak döviz kazandırmaya katkıda bulunan, doğaya,çevreye saygılı üretim yapmayı taahhüt eden firmalara selektif krediler, enerji desteği, gibi teşvikler verilerek makro plan hedeflerine uyumlu katkıları sağlanabilir. Yabancı sermaye projelerine, makro plan hedeflerine uyumlu olduğu sürece onay verilmeli, ancak anlamlı büyüklükte kaynak getiren, istihdam yaratmayı, döviz kazandırmayı, teknoloji transfer etmeyi taahhüt eden yabancı sermaye ile kontrollü işbirlikleri, karşılıklı çıkar temeli üstünde kurulmaldır.

52 KÜRT SORUNUNA BARIŞÇI ÇÖZÜM PAKETİ Öncelikle en geri bölgeler olan Doğu-Güneydoğu’dan başlamak üzere bölge halkına dönük sosyal politika uygulamalarına gidilmeli, Kürt kimliği hakkıyla tanınmalıdır. Kürtlerin kültürel haklarına saygı gösterilmeli, Türkiye’nin metropollerinde Kürt Enstitüleri kurulmalı, bütçesi Kültür Bakanlığı’nca sağlanmalı, anadilde eğitime imkan tanınmalı, doğrudan gelir desteğinin yanı sıra bölge için eğitim ve sağlık yatırımları artırılmalı, kadın-erkek fırsat eşitsizliğini azaltıcı sosyal programlar uygulanmalıdır. Bölgelerin özelliklerine göre, sınır ticaretini, kültür turizmini, yerli kaynakları kullanan sanayileri teşvik politikaları geliştirilmelidir. Kamu, Bölgeye daha çok altyapı yatırımları yapmalıdır. Yerel yönetimlere daha çok yetki ve kaynak sağlanmalıdır. Ekonomik gelişme için kamu öncülüğünde Doğu Anadolu ve, Doğu Karadeniz için de gelişme planları uygulamaya sokulmalıdır.

53 YEREL YÖNETİMLERE YETKİ VE KAYNAK:VERGİ REFORMU, KAMU BORÇLARINA ERTELEME Yüzde 70’i aşan kentleşme, kent yatırımlarını, sağlıklı konut ihtiyaçlarını artırmıştır. Yerel yönetimlere merkezden daha çok kaynak aktarılmalıdır. Yerel yönetimlere yetki devri yapılmalı, katılımcı yerel yönetimcilik özendirilmelidir. Kent meclisleri ile demokratik katılım artırılmalıdır. Bunun için gerekli kaynakları yaratmada daha adil bir vergi reformuna gidilmeli, iç ve dış borçlardaki kamusal yükümlülüklerde de yeni bir takvimlemeye gidilmelidir. TOKİ’nin yönetimi, meslek odaları temsilcilerinin katılımı ile demokratikleştirilmeli, TOKİ daha çok alt ve orta sınıfların barınma ihtiyaçlarına yoğunlaşmalıdır.

54 ANADOLU’YA YÖNELEREK, İSTANBUL RAHATLATILMALIDIR İstanbul’u bir rant kaynağı olarak gören, yerli-yabancı sermayenin yağmasına açan neoliberal anlayışın “küresel kent” yaklaşımı terkedilmelidir. Türkiye’nin tüm bölgelerinin dengeli kalkınmasını temel alan bir vizyonla gelişme Anadolu’ya yayılmalı, yeni çekim kutupları yaratılarak, İstanbul üstündeki göç baskısı azaltılmalıdır. İstanbul’un üzerindeki çarpık inşaat yoğunluğu azaltılmalı, deprem hazırlıkları daha ciddiye alınmalı, kuzeye doğru yoğunlaşma önlenip, gelişme güneye çekilmelidir. Deniz ve raylı taşımacılık geliştirilerek trafik sorunu çözülmeli, kent yoksulları için özel programlar geliştirilmelidir.

55 İSTİHDAMI KORUMA-ARTIRMA POLİTİKALARI Kriz şartlarında istihdam azaltmayı caydırıcı önlemler geliştirilmeli, keyfi tensikatlar sendikalarla işbirliği içinde önlenmelidir. Ücretten alınan vergi ve sigorta kesintileri azaltılarak istihdam özendirilmelidir. Planlı büyümeye geçilmeli ve kamu, başta enerji, ileri sanayi sektörlerinde yeniden yatırımcı rol üstlenmelidir. Yeni yatırımlarda istihdam ağırlıklı projeler teşvik edilmelidir. Özelleştirmeler durdurulmalıdır. İstihdama olumlu katkıları olacak sektörler,projeler desteklenmelidir.

56 YOKSUL ANNELERE BÜTÇEDEN MUTFAK DESTEĞİ Kriz karşısında en çok savunmasız olan kesimi kent ve kır yoksulları oluşturuyor. Öncelik Doğu ve Güneydoğudakilere olmak üzere yoksul ailelerin annelerine, merkezi bütçeden, her ay net asgari ücretin yarısı kadar bir mutfak maaşı bağlanmalıdır. Bu doğrudan gelir desteği, 2009 bütçesinde “hanehalkı bütçe transferi “ kaleminde gösterilmeli, finansmanı da lüks tüketime konulacak ÖTV ve varlıklı kesimlerden alınacak servet vergisinden karşılanmalıdır.

57 TARIMSAL ÜRETİME, KÖYLÜYE DESTEK Bitkisel üretim ve hayvancılık yeniden canlandırılarak gıda fiyatlarında üretim eksikliğinden kaynaklanan fiyat artışının önüne geçilmelidir. GAP’taki sulama yatırımları tamamlanmalı, damla sulamaya geçilmeli, toprak reformu yapılarak bölgenin üretim gücü artırılmalıdır. Doğu Anadolu’da hayvancılığa başta yem olmak üzere devlet destekleri sağlanmalıdır. Tarım kesimine, kullandıkları girdiler yönünden destekler sağlanmalıdır.

58 YÜZDE 1’LİK MUTLU AZINLIĞA SERVET VERGİSİ BDDK verilerine göre, Türkiye'de mevduat cüzdanı sahiplerinin yüzde 1’i, mevduatın yüzde 62'sine sahipler. Cüzdan sahiplerinin yüzde 2.3'ü ise, toplam mevduatın yüzde 83'ünün sahibidirler. Kredi işlemlerinin binde 3'ünü gerçekleştirenler ise kredilerin yüzde 72'sini kullanıyor. Borsada 10 bin yatırımcı, borsa portföyünün yüzde 77'sine sahip. Yatırımcıların binde 1'i ise borsa portföyünün yüzde 64'ünü ellerinde tutuyor. İlk 10 yatırımcı portföyün yüzde 21'ini, ilk 100 yatırımcı da portföyün yüzde 44'ünü kontrol ediyor. Mevduatta, kredide, borsadaki yüzde 1'in hakimiyeti, 80 milyar dolarlık altın stokunun sahipliğinde ve Türkiye'nin gayrimenkul sahipliğinde de farklı değil... Ailelerin yüzde 1'i, Türkiye gelirinin yüzde 17'sini kullanıyor, takip eden yüzde 5 de dahil edildiğinde nüfusta ilk yüzde 6, milli gelirin yüzde 33'ünü yani üçte birini kullanıyor. Öncelikle bu azınlığa etkin bir servet vergisi uygulanarak, planlı büyümenin ve sosyal dayanışma programının finansmanına önemli bir katkı sağlanmalıdır.

59 SERVET VERGİSİ İÇİN EN ZENGİN YÜZ İSİM Ekonomist dergisinde yayımlanan ‘En Zengin 100 Türk’ araştırması kriz döneminde varlık vergisi alınacakların başında gelen isimlerin listesi aynı zamanda. Merrill Lynch-Cap Gemini araştırmasının ‘oturduğu ev dışında 1 milyon dolarlık nakit veya menkul kıymet sahibi kişi’ olarak sınıflandırılan zenginlik ölçüsünden hareketle Türkiye’de 70 bin zengin kişi olduğu bildiriliyor.

60 DAHA ADİL, HERKESTEN GÜCÜNE GÖRE “GELİR VERGİSİ” YAKLAŞIMI Vergide ana ilke, herkesten gücüne almak olmalı, dolayısıyla dolaylı verginin üçte ikilik ağırlığa sahip olduğu mevcut çarpık yapı dönüştürülmeli, doğrudan verginin ağırlığı artırılmalıdır. Bunun için de gelir vergisinde çalışanların yükü azaltılıp banka ve şirketlerin vergisi yani kurumlar vergisinin ve serbest meslek sahiplerinin vergiye katkısı artırılmalıdır. Varlıklı müteahhit, kuyumcu, doktor,avukat, eczacı gibi serbest meslek sahiplerinin, ücretlilerden az vergi ödediği çarpıklık hemen düzeltilmelidir. Mülkiyet üzerinden, yani veraset ve intikalden, motorlu taşıt sahipliğinden alınan verginin payı yüzde 3. Bu verginin oranı artırılmalıdır.. Vergiden kaçan ve kaçınanlar sıkı bir denetime tabi tutulmalı, yaptırımlar, etkili caydırıcı ögeler içermelidir.

61 SAĞLIK VE EĞİTİME DAHA ÇOK BÜTÇE İlk ve orta öğrenim öğrenci sayısı 15 milyon, yüksek okul öğrenci sayısı 3 milyonu aşarken bu 18 milyon öğrenci için, bütçenin ancak yüzde 13’ü harcanıyor. Yani, öğrenci başına ayda ancak 134 YTL bütçe ayrılıyor. 70 milyonluk nüfusun sağlık bütçesi, toplam bütçenin ancak yüzde 6’sı. Buna karşılık emniyete ya da polis harcamalarına ayrılan bütçe de yüzde 6.. Silahlı Kuvvetlere ayrılan bütçe de polisinkinden 1 puan aşağıda. Dolayısıyla asker-polis harcaması yüzde 11 ve sağlığa yapılanın neredeyse 2 katı. Sağlık ve eğitimin bütçesi, “savunma-güvenlik” bütçesi daraltılarak, biraz daha artırılmalı

62 HANEHALKI BORÇ ÖDEMELERİNE KOLAYLIK Toplamı 112 milyar YTL’yi bulan tüketici kredisi ve kredi kartı harcamalarının, kriz koşullarında faiz ve kur artışından kaynaklanan yük ağırlığı birçok ailede ciddi yoksulluklara ve aile içi felakete de neden oluyor ve olacak. Bu tür ek yükleri borçluya yıkmayacak düzenlemelere gidilmeli, özellikle küçük meblağlı borçlarda vade uzatımına gidilmelidir. Bankaların istismarcı, aşırı tüketimi kışkırtıcı, akıl çelici tüketici kredisi ve kart harcaması kampanyalarına kontrol getirilmeli, tüketiciye finansman bilinci kazandırılmalıdır.


"KÜRESEL KRİZ,TÜRKİYE ve SOSYAL DAYANIŞMA PROGRAMI MUSTAFA SÖNMEZ EKİM, 2008." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları