Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Hacettepe Üniversitesi Kütüphanecilik Bölümü

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Hacettepe Üniversitesi Kütüphanecilik Bölümü"— Sunum transkripti:

1 Hacettepe Üniversitesi Kütüphanecilik Bölümü
Elektronik Yayıncılık ve Bilimsel İletişim: Teknoloji, Ekonomi ve Arşivleme ile İlgili Sorunlar Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi Kütüphanecilik Bölümü

2 Plan Tanımlar Elektronik yayıncılık ve bilimsel iletişimle ilgili genel sorunlar Teknolojik sorunlar Ekonomik sorunlar Arşivleme sorunları

3 Tanımlar Elektronik Yayıncılık: “Belgeleri” elektronik ortamlar ve/ya da ağlar aracılığıyla erişilebilir hale getirmek

4 Bilimsel İletişim Amaç:
1. Araştırma, öğretim ve yayın yoluyla yaşayan dahilerin desteklenmesi; 2. Kütüphaneler, müzeler, arşivler yoluyla ölmüş dahilerin bilgilerinin korunması ("endowment and embalming of genius" -- John Pelikan).

5 Kısa Tarihçe 1964: İlk elektronik posta (MIT veya Cambridge)
1970’lerin başı: E-postanın bilim insanları tarafından kullanılması 1983: Hem basılı hem de elektronik dergilerin paralel yayımlanması (Amerikan Kimya Kurumu) 1989: “soğuk füzyon” olayı 1992: Bilim insanlarının sadece %7’si bilgi edinmek ya da yayın yapmak için ağları kullanıyor Elektronik dergiler arasında 15 kat arttı (110  1700)

6 Genel Sorunlar-I Yayın sayısındaki artış
Kütüphane dermeleri her 14 yılda bir ikiye katlanıyor (227=134 milyon kitap) Internet üzerinde 100 milyon belge var; bu sayı önümüzdeki 10 yılda 800 milyona çıkacak Dergi fiyatları hızla artıyor (Tetrahedron Letters: 1974 = $200, 1997 = $7176) Bir cildin depolanması yılda $24-$41 maloluyor Bilgi/bilgisayar/ağ okur-yazarlığı sınırlı Yayıncılar müşterilerini sadece teknoloji sahibi kişilerle/ülkelerle sınırlamak konusunda isteksiz Paralel yayıncılık

7 Basılı Kitap Sayısındaki Artış (1453-1993)

8 Genel Sorunlar-II Elektronik yayıncılık “ciddi bilim” için uygun görülmüyor toplu bilgi tabanı oluşturulması (kritik yoğunluk) bilgiyi iletme araştırma kalitesinin doğrulanması ödül dağıtımı bilimsel cemaatler oluşturulması Çeşitli format ve standartlar

9 Standartlar - I Belge format türleri (ASCII, TIFF, GIF, PNG, ODA, RTF, TeX, SGML, LaTeX, CGM vd.) Sayfa tanımlama formatları (PostScript, Portable Document Format, vd.) Sayfa düzeni ve içerik formatları (ODA, RTF, LaTeX, SGML, XML, TEI, HTML) Grafiklerin depolanması (CGM) Hareketli görüntüler (JPEG, MPEG) Üç boyutlu veriler (VRML)

10 Standartlar - II “Metadata” (URI, URL, URN, URC, Dublin Core Metadata ögeleri) Bibliyografik tanımlama (ISBN, SICI, USBC, MARC, SISAC) Ağ üzerindeki kaynakların tanımlanması (TEI, MARC, ROADS) Arama ve erişim (Z39.50) Belge sağlama hizmetleri (ISO 10160/1 ILL protokolü) Rehber hizmetleri (WHOIS++, finger, SOLO)

11 Teknoloji-I “Bilgi üretmek ve yaymak için kullanılan teknoloji; bu bilgiyi bulmak, süzmek, düzenlemek ve özetlemek için bir yöntem yoksa, yararsızdır.” Hal Varian, “The information economy” Scientific American 273: , Sep

12 Teknoloji-II “…her teknolojik yeniliğin tek taraflı etkisi olduğunu varsaymak bir hatadır. Her teknoloji hem bir yük hem de nimettir…” (N. Postman, Technopoly: the surrender of culture to technology. Knopf, 1992.)

13 Teknolojik Sorunlar-I
Yeni teknoloji - Eski teknoloji Paralel yayıncılık “Bohçalama” İçerik - teknoloji bütünleşmesi

14 Teknolojik Sorunlar-II
Veri tabanı/depolama teknolojisi Dizinleme teknolojisi Erişim teknolojisi Gösterim teknolojisi Basım teknolojisi

15 Tıbbi Görüntülerdeki Veri Miktarı

16 Farklı Türdeki Bilgiler İçin Ağ Gereksinimleri (Singleton 1993: 30)

17 Teknik Standartlar Veri iletişim standartları (TCP-IP, telnet, FTP, SMTP/MIME) Terminal erişim/dosya aktarımı (telnet, ftp, SMTP, X400) Kullanıcı arabirimi ve belge iletim mekanizmaları (Web) Veri değişim standartları (ASCII, CGM, SGML, TeX, ISO Latin 1) Faks standartları (Group IV) IETF -RFC 1314 (Internet aracılığıyla görüntü iletme, çözünürlük, sıkıştırma, vd.) GEDI: Group on Electronic Document Interchange (Fransa, Almanya, Hollanda, ABD, İngiltere bu grubun üyeleri) Güvenlik, otantisite, ödeme hizmetleri (PGP, PEM, MIME object Security Services, SHTTP, kriptoloji, kullanıcı adları, Kerberos, sayısal imzalar, sertifikalar, ağ çekleri …)

18 Ekonomik Sorunlar-I Fiyatlandırma zorluğu
İlk kopya giderleri (derleme, dizme, üretim ve dağıtım giderleri) elektronik dergilerin bir sayfasının maliyeti $40-$4 basılı dergilerin bir sayfasının maliyeti $23 Matematikte bir makale yayımlamanın maliyeti $4000; %70’i editoryal/basım giderleri Okuyucu başına bir makalenin maliyeti $200 Dönüştürüm maliyeti (JSTOR’da sayfası $1)

19 Ekonomik Sorunlar-II Tekel gücü Talebin esnek olmaması
Ekstra maliyetler: basılı yayınlar için yaptıklarınızı aynen yapıyor, üstüne daha fazlasını ekliyorsunuz Basılı dergilerde basım ve dağıtım maliyetleri toplam maliyetin %25-%30’u

20 Ekonomik Modeller Aboneliğe dayalı modeller (sabit fiyatlar)
İşleme dayalı (transaction-based) fiyatlandırma Erişim başına ücret ödeme Kişisel ve kurumsal lisanslar

21 Elektronik Bilgilerin Lisans Ücretleri: ISI
ISI ( : site başına en fazla 15 eşzamanlı kullanıcı) SCI $ SSCI $ AHCI $ Current Contents (1997) $60.000

22 Elektronik Bilgilerin Lisans Ücretleri : OhioLINK
OhioLINK-Elsevier Anlaşması 1150 dergi (tam metin) 40 üniversite ( öğrenci ve öğretim üyesi) 3 yıllık bir anlaşma $23 milyon OhioLINK-Academic Press Anlaşması 175 Academic Press dergisi Yılda $3 milyon

23 Elektronik Bilgilerin Lisans Ücretleri: Elsevier
Elsevier-U. of Madison-Wisconsin Anlaşması Basılı kopyalara abonelik zorunlu Basılı dergilere ödenen ücretlerin üzerine ilk yıl %7.5, 2. Ve 3. Yıllarda %9.5 eklenecek 600 dergi için $ Elsevier üç yılda $ daha fazla kazanacak Kütüphane ayrıca yılda $ veri tabanı yükleme ve işletme giderleri için ödeyecek

24 Koruma ve Arşivleme Sürekli erişim -arşivleme ilişkisi Elektronik bilgilerin saklanması Eski formatta saklanan bilgilerin bir süre sonra erişilemez hale gelmesi

25 Arşivlemeden Kim Sorumlu?
Kütüphaneler? Yayıncılar? Abone firmaları/Kitap satıcıları/Eski sayı satan firmalar/Toplayıcılar? Sayısal kütüphaneler tarafından ortaklaşa arşivleme? (“sayısal arşivler ulusal sistemi”) Diğer?

26 Arşivleme Sorunları-I
Arşivleme=Kopyalama Kalıcı - geçici arşivleme (arşivler, yansılar, bağlantılar, vd.) Erişim (donanım/yazılım/ağa bağlı) Sayısal bilginin yenilenmesi (refreshment) / başka bir ortama aktarılması (migration) Depolama ortamının geçerliliğini yitirmesi, erişim ve gösterim teknolojilerinin yenilenmesi, “konserve açacakları”

27 Arşivleme Sorunları-II
Dinamik veri nesnelerinin korunması Yasal ve örgütsel sorunlar (telif hakkı vd.) Otantikasyon Bütünlük

28 Arşivleme İle İlgili Görevler
Elektronik bilimsel materyaller arşivinin kurulması Yedekleme mekanizmaları Yenileme mekanizmaları Erişim mekanizmaları Uzun dönemli yatırımlar

29 “Şimdiki kağıda dayalı sistemler terkedilmeden önce, elektronik yayınlara erişim ve özellikle bu tür yayınların arşivlenmesi için olgun ve standart çözümler bulunmalıdır.” Uta Grothkopf, “Bits and bytes and still a lot of paper: astronomy libraries and librarians in the age of electronic publishing,” Astrophysics and Space Science 247: , (http://www.eso.org/libraries/bits-and-bytes/

30 Hacettepe Üniversitesi Kütüphanecilik Bölümü
Elektronik Yayıncılık ve Bilimsel İletişim: Teknoloji, Ekonomi ve Arşivleme ile İlgili Sorunlar Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi Kütüphanecilik Bölümü


"Hacettepe Üniversitesi Kütüphanecilik Bölümü" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları