Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

DİKKAT! DİKKAT! Arkadaşlar BU FORMAT sunuyu slayt formatında inceledikten sonra SİZDEN İSTENİLEN SUNUYU HAZIRLAYIN. Aksi taktirde istenilen özelliklerde.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "DİKKAT! DİKKAT! Arkadaşlar BU FORMAT sunuyu slayt formatında inceledikten sonra SİZDEN İSTENİLEN SUNUYU HAZIRLAYIN. Aksi taktirde istenilen özelliklerde."— Sunum transkripti:

1 DİKKAT! DİKKAT! Arkadaşlar BU FORMAT sunuyu slayt formatında inceledikten sonra SİZDEN İSTENİLEN SUNUYU HAZIRLAYIN. Aksi taktirde istenilen özelliklerde bir sunu hazırlamakta güçlük yaşarsınız!!! Ayrıca adınızı soyadınızı, öğrenci numaralarınızı göndereceğiniz de ve slaytta kesinlikle

2  Giriş Giriş  Mantıkçılık Mantıkçılık  Mantıkçılık-Eleştiri Mantıkçılık-Eleştiri  Formalizm Formalizm  Gödel darbesi Gödel darbesi  Formalizm-Sonuç Formalizm-Sonuç  Sezgicilik Sezgicilik  Sezgicilik-Eleştiri Sezgicilik-Eleştiri  Sezgicilik-Sonuç Sezgicilik-Sonuç

3  Filozofların matematikle ilgilenmeleri Antik Yunan döneminden beri sürüp gelen bir olaydır. Platon “Geometri bilmeyeni Akademi’sine almıyordu”. Modern felsefenin kurucusu Descartes aynı zamanda seçkin bir matematikçiydi.  Analitik geometriyi en başta ona borçluyuz. Sonsuz küçükler teorisine yönetilen ilk ciddi eleştirinin bir filozof olan Berkley’den gelmiş olması da bir rastlandı değildir.  Felsefe ile matematiğin ilişkisi, bu örneklerden görüleceği gibi, Pragmatist felsefenin kurucusu C.S. Peirce’ın, “ Metafizik sürgit matematiğin taklitçisi olmuştur” yargısının tersine, salt özenti olmaktan ileri bir şeydir.  Kaldı ki, matematiğin bunalıma girdiği kimi dönemlerde matematikçilerin de az çok felsefeye başvurduklarını biliyoruz. Özellikle son yıllarda yoğun bir yöneliş var. İÇERİĞE GERİ DÖN

4  Geçen yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkan kimi gelişmeler, matematiğin temellerine ilişkin felsefeyi ilgiyi geniş ölçüde artırır. O dönemin sonunda matematiğin içine düştüğü bunalıma yol açan gelişmeleri iki başlık altında toplayabiliriz:  1. Euclides-dışı geometrilerin ortaya çıkışı. Bu olay matematiğin  doğruluğu zorunlu ya da apaçık aksiyomlara dayandığı görüşünü çökeltir.  2. Kümeler teorisinden kaynaklanan paradokslar ve bunlara doyurucu bir çözümün bulunamaması. Matematiğin tutarlığına ilişkin genel bir ispatın yokluğuyla birleşen bu olay matematiğe duyulan geleneksel güveni temelden sarsar. İÇERİĞE GERİ DÖN

5  Her iki gelişme de, klasik matematik etkinliği dışında yeni bir arayışa, “felsefi çözümleme” diyebileceğimiz bir yaklaşıma yol açacak nitelikteydi. Bunların sonucunda seçkin matematikçiler arasında yoğun tartışmalar olmaya başladı. Bu tartışmalar 3 temel öğretinin çatışmasına dönüştü.  Bunlar:  Mantıkçılık(Logicism)  Biçimcilik(Formalism)  Sezgicilik(Intuitionism) İÇERİĞE GERİ DÖN

6  Matematiğe sağlam bir temel oluşturma yolunda en göz alıcı felsefi girişimin mantıkçılık olduğu söylenebilir.  Frege’nin ( ) öncülüğünde belirgin bir kimlik kazanan mantıkçılık, kökeni daha ilerlere dayanan bir görüştür.  XVII. Yüzyılda Leibniz mantıkçılık tezini andıran düşünceler ileri sürmüştü. Ona göre mantığın kavram ve ilkeleri tüm diğer bilimlerin temelinde yer alan düşünceleri oluşturuyordu. İÇERİĞE GERİ DÖN

7  Frege’nin yaklaşımı daha kesindi: Aritmetik mantığa indirgenerek temellendirilmeliydi.  Frege’nin mantıkçılık diye bilinen bu tezi çarpıcı olduğu kadar özünde basittir: Matematik temelde mantıkla özdeştir.  Frege aritmetiği, Russell ise tümüyle matematiği mantığa indirgeme (ya da mantığın bir uzantısı olarak gösterme) yolundan mantıkçılık tezini ispatlamaya koyulurlar.  Girişim gerçeklik kazanması şu iki koşulun yerine getirilmesine bağlı görülmüştür: 1. Tüm matematiksel kavramların (daha doğrusu bu kavramları belirleyen terimlerin) salt mantıksal terimlerle belirtik tanımlarını vermek 2. Matematiğin tüm aksiyom ve teoremlerini mantığın temel ilkelerinden çıkarsamak. İÇERİĞE GERİ DÖN

8  Bir tanımlama sorunu olan ilk koşul, her şeyden önce, tanımlayıcı olarak kullanılacak mantık terimlerinin belirlenmesini gerektirmekteydi. Bunlar örneğin “mantıksal değişmezler” denen “değil”, “ve”, “veya”, “ise”, “tüm”, “bazı” gibi hiçbir bağlamda vazgeçilemeyen sözcüklerdir.  Frege’den önce kimi matematikçiler matematiksel kavramlar arasındaki ilişkilerle ilgilenmiş, aritmetiğin tüm kavramlarının doğal sayılara (1,2,3,..9 indirgenebileceğini göstermişlerdir.. mantıkçılığa kalan iş doğal sayıları mantık terimleriyle dile getirmekti. Frege sayı kavramın küme kavramının yanı sıra eşdeğerlik ilişkine başvurarak tanımlama yoluna gider. Örneğin, bir pardesüdeki düğmelerin kümesiyle iliklerin kümesi eşdeğer kümelerdir. “bir kümenin sayısı” kendisine eşdeğer olan tüm kümelerin kümesi demektir. İÇERİĞE GERİ DÖN

9  Frege’nin yanı sıra G.Peano’nun ( ) bir yandan aritmetiği aksiyometik bir sistem olarak kurması, öte yandan bu sistemin önermelerini postulat ve teoremlerini son derece işlek bir notasyonla dile getirmesi ki başarısı mantıkçılığa önemli bir güç katar. Peano’ya gelinceye dek aritmetik, geometrideki iki bin yıl önce gerçekleşmiş olan mantıksal düzenlemeye uzak kalmıştır. İlk kez Peano tüm aritmetiği 3 temel terime ve bu terimelerin ilişkilerini dile getiren beş postulata dayanan bir sistem kurar. İÇERİĞE GERİ DÖN

10 Üç temel terimi söyle ifade edelim:  1.Sayı  2. Sıfır  3….ni izleyen Beş postulatı ise;  Sıfır bir sayıdır.  Herhangi bir sayıyı izleyende bir sayıdır.  Aynı sayı farklı iki sayı izlemez.  Sıfır hiçbir sayıyı izlemez.  Sıfıra ait bir özellik, herhangi bir sayıya ait olduğunda onu izleyen sayıya da aitse, tüm sayılara aittir. İÇERİĞE GERİ DÖN

11  Yakından bakıldığında Peano postulatlarının birlikte doğal sayılar türünden dizileri tanımlamakta olduğu görülür. Seçilen dizi bir sayı olan, ama hiçbir sayıyı izlemeyen “sıfır”la başlamaktadır. Dizide her sayıdan sonra gelen de bir sayıdır, ancak farklı iki sayıyı aynı sayı izlemez. Postulatlardan sonuncusu dizideki tüm elemanlara ait özellikleri saptayan “matematiksel indüksiyon” ilkesini savunmaktadır.  Frege ile Peano’nun çalışmaları mantıkçılığın ilk aşamasını oluşturur. İkinci aşama Bertrand Russell( ) ile başlar. Russell, matematiğin mantığa indirgenmesi ötesinde iki disiplinin özdeş olduğu tezinin tüm kapsamıyla Principia Mathematica ( )’da kanıtladığı savındadır. Frege’de olduğu gibi Russell’ın çalışmasında da hareket noktasının Peano postulatları oluşturur. Bu ise gerçel sayıların doğal sayılara, doğal sayıların küme kavramına indirgenmesi demekti. Ne var ki, kümler teorisin yol açtığı parodokslar mantıkçılık için beklenmedik bir sorun yaratmıştı. İÇERİĞE GERİ DÖN

12  Russell bu soruna çözüm getiren “Tipler Teorisi”ni oluşturur. Tipler teorisi, kısaca demek gerekirse, kümeler teorisin konusu nesnelerin hiyerarşik bir düzende işlem görmesini öngörmektedir. Buna göre çoklukları oluşturan asal nesneler 0(sıfır)-tipini, asal elemanları içeren kümeler 1(bir)-tipini, 1-tipindeki nesneleri içeren kümeler 2-tipini, vb. oluşturur. Kümeler teorisi uygulanmasında tiplerin karıştırılmaması, işlem gören kümenin tüm elemanlarının aynı tipten olması kuralına bağlı kalınması gereği vardır.  Mantıkçılığın yadsınamaz önemli bir başarısı, formel mantıkla matematiğin ilişkisini kanıtlamanın yanı sıra, tüm klasik matematiğin tek bir formel sisteme indirgenme olanağını göstermiş olmasıdır. Bu sonuç, Hilbert gibi mantıkçılık tezinin benimseyen matematikçi düşünürlerin de gözünden kaçmamıştır. Çünkü öyle formel bir sistem, her şeyden önce, matematikte aranan tutarlılığı göstermesi bakımından önemliydi. İÇERİĞE GERİ DÖN

13 ELEŞTİRİ  Mantıkçılığı değerlendirirken eleştirel nitelikte birkaç noktaya değinmeden geçmemeliyiz. Bu noktalardan biri matematiksel kesinliğin doğasına ilişkindir.  Mantıkçılar, Kant’ın tam tersine, matematiğin bir konusu olmadığı, yalnızca analitik nitelikte kavramsal ilişkilerle uğraştığı sayıltısından hareket ediyorlardı.  Onlara göre matematiksel doğruluğun kesinliği, matematiğin tümüyle dedüktif olan mantıksal temelinden kaynaklanan totolojik bir kesinliktir .Matematiksel kesinliği insan aklının yapısal özelliğine ya da sezgi yetisine bağlayan matematikçi düşünürlerin (örneğin Poincare) matematiği totolojik bir dizge sayan mantıkçılık tezini benimsemeleri beklenemezdi kuşkusuz.  Nitekim Poincare, matematiksel kesinliği matematiğin dedüktif olduğu savıyla değil, “matematiksel indüksiyon” ilkesiyle açıklamaktadır. Onun gözünde bu ilke, “akıl” denen zihinsel yetenek yada sezginin bir ürünüdür. İÇERİĞE GERİ DÖN

14  Matematiği verimli ve yaratıcı bir çalışma kimliği kazandıran şey mantık değil, akıl ya da sezgimizin temel özelliğini yansıtan matematiksel indüksiyon türünden düşünme biçimleridir. Böyle bir ilkeye başvurmaksızın matematiği mantığa indirgemeye olanak yoktur. Sezgiye yer vermeyen matematikte yeni buluşlara gitme şöyle dursun, ispat bile yapılamaz. Başvurulduğunda ise ortaya konan indirgeme döngülü bir çıkarım olmaktan ileri geçmez.  Mantıkçılığın eleştirisi günümüzde de sürmektedir. Örneğin, Steiner, aritmetiğin indirgendiği teoriyi aritmetikten daha az kesin saymaktadır. Gerçekten sayıları küme kavramına indirgemenin matematiğe daha sağlam bir temel oluşturduğu pek çok kimsenin gözünde kuşku konusudur. Kaldı ki, her şeyden önce kümeler teorisinin, matematiğin değil mantığın bir parçası olduğu ortaya konmalıdır. Bu nokta bugün bile açıklığa kavuşturulmuş değildir. İÇERİĞE GERİ DÖN

15  Tüm eleştirilere karşı çıkmalara karşın, matematiğin temelde mantıktan başka bir şey olmadığı öğretisinin etkinliğini yitirdiği söylenemez.  Russell iki disiplinin özdeş olduğu savını kendine özgü açık ve çarpıcı diliyle şöyle ortaya koymaktadır:  Matematik ve mantık, tarihsel gelişimleri bakımından tümüyle farklı konular olmuştur. Matematik bilimle, mantık ise Grekçe ile birlikte yürümüştür. Ama ikisininde modern çağlarda büyük atılım içine girdiğini görmekteyiz. Mantık daha çok matematikleşmiş, matematik mantıksal nitelik kazanmıştır. Öyle ki, ikisi arasında bir çizgi çizmeye artık olanak yoktur. Çünkü ikisi özdeştir. Aralarındaki fark gençle yetişkin arasındaki farka benzer: mantık matematiğin gençliği, matematik mantığın olgunluk çağını temsil etmektedir. Bu görüşü hem matematikçiler hem de mantıkçılar tepkiyle karşılamakta. İÇERİĞE GERİ DÖN

16  Mantıkçıların tepkisi, tüm zamanlarını klasik metinleri incelemeye vermiş olmaları nedeniyle simgesel terimlerle dile getirilmiş herhangi bir çıkarsamayı anlama yetersizliğinden, matematikçilerin tepkisi ise, öğrenmiş oldukları bir tekniğin anlam ve rasyoneline eğilme çabasını göze alamamaktan doğmaktadır.  Ne var ki tepkiyi gösterenler her iki alanda da azalmaktadır. İki disiplin çeşitli yönleriyle öylesine kesişmektedir ki, aralarındaki sıkı ilişki konuyu bilen hiçbir öğrencinin gözünden kaçmayacak kadar açıktır.  Özdeşlik savımızın ispatı teknik ayrıntılara inmeyi gerektiren bir sorundur. Mantığa ait olduğu kuşku götürmez öncüllerden başlayıp, dedüktif çıkarımla matematiğe ait olduğu sonuçlara ulaştığımızda, iki alan arasında hiçbir noktada kesin bir ayırım yapılamayacağını kolayca görürüz.  Ama gene de sözünü ettiğimiz özdeşliği içine sindiremeyenler çıkarsa, onları, Principia Mathematica’nın zincirleme giden tanım ve çıkarımlarının hangi noktasında mantığın bitip matematiğin başladığını göstermeye çağırırız. Görülecektir ki, verecekleri yanıt keyfi olmaktan ileri geçmeyecektir. İÇERİĞE GERİ DÖN

17  Mantıkçılık, matematiği kendi dışında bir alana, mantığa giderek temellendirmeyi öngörüyordu.  Formalizm ise temellendirmeyi matematiğin kendi içinde bir yeniden düzenleme ya da arındırmayla gerçekleştirmeyi öngörmüştür.  David hilbert ( )’in öncülüğünde oluşan formalist öğreti bir reform programı niteliğindedir. Program, kümeler teorisinden kaynaklanan paradokslar ile sezgicilerin klasik matematiğe yönelttikleri eleştiriler karşısında matematiğin tutarlılığını güvence altına almayı amaçlıyordu.  Formalist öğreti açısından matematik soyut nesne ve ilişkileri konu alan simgesel bir sistemdir; öyle ki, sistemi oluşturan terimler anlamsız birer simge, ilişkileri dile getiren tümceler içerikten yoksun birer önerme kalıbıdır.model olarak dizi ister sayılardan, ister bir doğru üzerindeki noktalardan, isterse bir zaman parçasının içerdiği anlardan oluşsun, sonuç değişmez. İÇERİĞE GERİ DÖN

18  Hilbert ve onu izleyenlere göre matematik, mantığa indirgenerek değil, simgesel aksiyomatik bir yapıya dönüştürülerek temellendirmeliydi. Onarlın gözünde klasik matematikte uygulanan tutarlılık ispat yöntemi de yetersizdi.  Hilbertin euclides geometrisini soyut aksiyomatik bir dizge olarak mantıksal yetkinliğe ulaştırma çalışması ona, matematiğin tümünde aynı yetkinliği gerçekleştirme umudunu vermişti.  Hilbert bu deneyim ine dayanarak, tutarlılık ispatı için matematiğin mantıksal bir dizge ya da kuralları belli satranç türünden bir oyun olarak alınması görüşündeydi. Örneğin, 1+1=2 tümcesinde eşitliğin iki yanındaki sayılara, 1+1 ile 2’nin, birbirinin yerine kullanabileceğimiz simgeler olmaktan başka bir anlam taşımadıkları gözüyle bakılmalıydı. Kurduğumuz dizgenin tutarlılığı, dizgenin kendi kuralları içinde bizi 2 ≠2 gibi bir sonuca götürme olasılığı taşımadığı gösterilerek sağlanmalıydı. İÇERİĞE GERİ DÖN

19 GÖDEL DARBESİ Hilbert programının başlıca amaçlarını, 1. Matematiğin aritmetik geometri, analiz ve kümeler teorisi gibi dallarını aksiyomatikleştirmek ; 2. Her dalda aksiyomatik dizgenin çelişki içermeyen tutarlı bir teori olduğunu ispatlamak; 3. Tutarlılığı ispatlanan teorinin aynı zamanda tam (yani, dizgenin kurallarına göre oluşturulan P yada P-değil gibi her tümcenin,dizgenin öncülleri aksiyomlardan çıkarsanabilir) olduğunu göstermek; 4. Tutarlılığı ve tamlığı ispatlanan teorinin kategorik (yani, teorinin tüm yorum yada modellerinin izomorfik) olduğunu belirlemek. İÇERİĞE GERİ DÖN

20  Diye dört noktada özetleyebiliriz. Gödel teoremleri, formalist programın can alıcı iki amacına (tutarlılık ve tamlık), son derece basit dizgeler dışında, gerçekleşme olanağı tanımamaktadır.  Başka bir deyişle, aritmetik dahil matematiğin hiçbir dalında tutarlılığın, o dizgenin elverdiği yöntemle ispatlanamayacağı ortaya konmuştur.  Tutarlılığa ilişkin bu olumsuz sonuç, Gödel ‘in daha temel nitelikteki ikinci teoremiyle birleştiğinde Hilbert programı gerçekleşme olanağını büsbütün yitirmektedir.  Bu teoreme göre aritmetik ölçüsünde kapsamlı her alanda kurulacak her dizge eksik kalmaktan kurtulamaz. Yani o çapta kurulacak her dizge de, dizgenin kendi olanakları içinde ispatı verilemeyen önermeler, tanımı verilemeyen kavram yada terimler olacaktır. İÇERİĞE GERİ DÖN

21  Gödel’in çalışması karşısında Hilbert ‘in içine düştüğü hayal kırıklığı, bir bakıma, Russell paradoksunu öğrendiğinde Frege’ nin kapıldığı umutsuzluğunu andırmaktaydı.  Unutmamak gerekir ki, formalizm, Gödel’den önce de matematikçilerin kolayca benimsedikleri bir öğreti değildi. Matematiğe, tutarlılığın ispatı yada başka nedenle de olsa içeriksiz, formel bir oyun gözüyle bakmak pek çok matematikçinin içine sindiremediği bir tutumdu. Matematikçi normal çalışmasında uğraş konusu nesne ve ilişkileri anlamsız saymak şöyle dursun, onlara en azından kavramsal düzeyde bir gerçeklik kimliği tanıma eğilimindedir. İÇERİĞE GERİ DÖN

22 SONUÇ Hilbert programının gerekçesini şöyle belirtmişti:  Teoremin amacı matematiksel yöntemlerin güvenirliğini bir daha tartışılmayacak bir kesinlikle ortaya koymaktı… Kanımca bizi paradokslarla karşı karşıya bırakan şu saradaki gelişmelere göz yumup geçemeyiz. Doğruluk ve kesinliğin kalesi bilinen matematikte herkesin öğrendiği, öğrettiği ve kullandığı tanımlarla dedüktif yöntemlerin yol açtığı saçmalıklara bir bakın! Peki, matematiksel düşünme böylesine kusurluysa doğruluk ve kesinliği nerede bulacağız?  Aranan matematiğin salt kendi içinde bir kesinlikse, bunu bulamayacağımızı Gödel teoremleri göstermiştir. Artık matematiğin tutarlılığını ispatlama en azından kuşku konusudur. Ne var ki,bu durum Hilbert programının iki temel amacının (tutarlılık ve tamlık) erişilemez olduğu demek değildir. Sorunun bir ölçüde de olsa başlangıçta konan aritmetik ve mantık aksiyomlarıyla sınırlamadan kaynaklandığı söylenebilir. Gentzen ‘in bu yöndeki çalışması oldukça umut vericidir. Gentzen, sonsuz indüksiyonu içeren yöntemiyle tüm aritmetiğin tutarlı bir dizge olarak kurulabileceğini göstermiştir. İÇERİĞE GERİ DÖN

23  Matematiksel nesne ve kuruluşların varlık sorununu ön plana çıkarır. Sezgicilik kavram ve çıkarımlara somut içerik sağlayan bir sezgiyi matematiğin tek geçerli yöntemi sayan bir görüşü temsil etmektedir. Kısaca demek gerekirse, sezgicilik sonlu adımda inşa yöntemiyle matematiğin, sezgisel olarak bildiğimiz doğal sayılar üzerine kurabileceği tezini içermektedir. Bu görüşte kavram ve çıkarımların tam bir belirginlikle ortaya konması gereği üzerinde durulur. Oysa, sezgicilere göre, matematik başlıca dallarında (analiz, kümeler teorisi,hatta sayılar teorisi, vb)bu gereği karşılamaktan uzak kalmıştır.  Yüzyılımızın ilk yarısında felsefi bir görüş olarak etkinlik kazanan sezgiciliğin( kimi kez “inşacılık “da denmektedir) iki tanınmış lideri L.E.J Brouwer ile A. Heyting’dir. Brouwer’in 1907 ‘de yayımlanan çalışması bu yolda ilk önemli adım olmakla birlikte, sezgici düşüncenin kökeni Kant ‘a, hatta antik yunan dönemine uzatanlar da vardır. İÇERİĞE GERİ DÖN

24  Matematikte tanım ve ispatlarda, ancak sonlu adım da inşa edilebilir nitelikte ise geçerli sayılmalıydı. Kronecker, matematikte işlenen her nesne yada kavramın doğal sayılardan kalkarak kurulabilir olduğunun gösterilmesini istiyordu. Kurulabilirlik matematiksel varlık için vazgeçilmez bir koşuldu. Geçersiz bir işleme örnek olarak, Kronecker,”olmayana ergi” yöntemini göstermişti. Bilindiği gibi bu yöntem bir nesnenin varlık ispatını, o nesnenin yok sayıldığında ortaya çıkan çelişkiye dayanmakta, bu ise söz konusu nesne nesne yada teoremin inşa edilebilirliğine bir kanıt sağlamamaktadır. Gerçekten, geçerli her mantıksal çıkarımın mutlaka matematiksel bir ispat sağladığı söylenemez.  Kimi düşünceleriyle sezgiciliğe katkıda bulunan bir başka matematikçide Poincare dir. Poincare matematiksel her kavramın belirtik bir tanımlamaya elverişli olmasını ister.bu ölçüte vurulduğunda Cantor un kümeler teorisinin bazı kavram teorem ve yöntemleri onun için geçersizdi. İÇERİĞE GERİ DÖN

25  Matematik felsefesindeki üç akım arasında tartışma konusu olan bir başka önemli nokta da, sonsuz sayı küme yada koleksiyon kavramıydı. Cauchy ile Weierstrass’ın daha önce kalkülüsü “sonsuz nicelikler” kavramından arındırmadaki başarıları Hilbert gibi Brouwer ‘i de tüm matematiği aynı kavramdan arındırmaya sevk etmiştir. Hilbert matematikte sonsuza yollamayı anlamsız buluyordu. Ona göre, sonsuz koleksiyon yada yapımları var kabul etmemiz için hiçbir kanıt yoktur. Hilbert fiziksel birimlerin bile o türden karanlık kavramlara artık yer vermediği savındaydı.  Sezgicilerin sonsuz sorununa yaklaşımı benzer görünse de farklıdır. Onlar için tanımı belli olmayan çokluklara ilişkin önermelerin doğruluk değeri, bu çokluklar ispatlanmadıkça yoktur. Sezgiciler sonsuz kümelerin inşa edilebilir belirgin tanımlarının verilemeyeceği düşüncesiyle, klasik matematikte geçerli sayılan pek çok ispatı reddetmişlerdir. Kuşkusuz belli adımlarla giderek genişleyen bir küme yada çokluğu sezgisel olarak kavrayabiliriz. Ancak “sonsuz” denen bir küme yada çokluk için buna olanak yoktur. İÇERİĞE GERİ DÖN

26  Matematiğin ayırıcı özelliği felsefede sürgit tartışma konusu olmuştur. Formalizm bu özelliği matematiğin tutarlı simgesel bir dizge olarak kurulabilirliğinde mantıkçılık matematiğin mantığa indirgenebilirliğinde aramıştır. Sezgiciler için ise matematiğin ayırıcı özelliği matematiğin zihinsel bir etkinlik oluşunda, matematiksel kavramların sezgisel verilerle inşa edilebilirlik yönteminde aranmalıdır. Buna göre, sayı, küme gibi matematiksel nesneler zihinde inşa edilebildiği ölçüde varlık kimliği kazanır. Varlık olmayana ergi türünden mantıksal çıkarımlarla yaratılamaz. İÇERİĞE GERİ DÖN

27  Varlık ispatı gibi tanımlamanın da etkili etkili bir işlem yada yöntemle inşa edilebilir olması gerekir. Bir tamsayı onu hesaplamaya olanak veren bir yöntem varsa, iyi tanımlanmış demektir. Örneğin,T1 ve T2 diye iki tanım alalım: T1: n-1 asal sayı olduğunda n’ nin en büyük asal sayı olduğunu varsayalım; ancak böyle bir sayı yoksa n=1 olsun. Şimdi bu tanım çerçevesinde n sayısını 3 olarak hesaplayabiliriz. Çünkü (3-1)=2 asal olan biricik çift sayıdır. Oysa aşağıdaki tanımda (T2) m sayısını hesaplamak için elimizde hiçbir yöntem yoktur. T2: m-2 asal sayı olduğunda m’nin en büyük asal sayı olduğunu varsayalım; ancak böyle bir sayı yoksa m=1 olsun. ( Nitekim İ ve İ+2 gibi ikiz asal sayılar dizisinin sonlu yada sonsuz olduğu bilinmemektedir.) Sezgicilik açısında birinci tanım (T1) geçerli, ikinci tanım (T2) geçersizdir. İÇERİĞE GERİ DÖN

28  Oysa klasik matematikte bu iki tanım arasındaki fark yeterince kavranmamıştır.  Sezgicilerin gözünde matematiksel inşalar, matematiğin güvenilirliğini temellendirmede açık sağlam ve doğrudan kanıtlardır.  Matematik, Brouwer’e göre, bir teori olmaktan çok insan zekasının bir etkinliği, yaşamın bir parçası, “doğal” diyebileceğimiz bir olaydır. Formel yada informel hiçbir dil matematiksel etkinliği gerçek canlılık ve zenginliğiyle verecek yeterlikte değildir. İÇERİĞE GERİ DÖN

29 ELEŞTİRİ  Ne var ki sezgiciliğin varlık ispatını inşa yöntemine bağlı tutması önemli ölçüde sınırlayıcıdır. Öyle ki, klasik matematikte geçerli sayılan pek çok ispatın bu ölçüte uymaması nedeniyle geçersiz sayılması gerekmektedir.  Sezgicilere göre iki değerli mantık insan dilinin sonlu kümeler çerçevesindeki evriminin bir ürünüdür; sonsuz kümeler uygulandığında paradoksların ortaya çıkması kaçınılmaz olur. İspatı sonlu adımda inşa edilmeyen hiçbir önerme için” doğru” yada “yanlış” demek yersizdir. Heyting, sezgiciliğin mantığa bakışını kısaca şöyle dile getirmektedir:  Mantık benim dayandığım zemin değildir. Nasıl olabilir ki? Mantık temel alındığında, onun da, ilkeleri matematiksel ilkelerden daha karmaşık olan temele ihtiyacı olacaktır. Oysa matematiksel bir inşa öylesine doğrudan, öylesine açık olmalıdır ki, ona herhangi bir temel arama gereğini duymayalım. Bir çıkarım geçerli olup olmadığını mantık kullanmaksızın da bilebiliriz; bunun için açık, bilimsel bir kavrayış yeterlidir. İÇERİĞE GERİ DÖN

30  Kronecker gibi Heyting için de matematiğin temeli doğal sayılardır. Doğal sayılar az çok eğitim görmüş herkesin, hatta çocukların yadırgamaksızın kolayca anladıkları, sayma sürecinde evrensel uygulama bulan kavramlardır.  Bu soru sezgiciliğin içinde taşıdığı bir sakıncayı, bir yetersizliği ortaya koymaktadır. Bir başka yetersizliği, bir çözümleme yöntemi olarak sezgiciliğin istenilen saydamlıkta olmayışı dolayısıyla değişik yorumlara yol açan bir bulanıklık içinde olmasıdır. İÇERİĞE GERİ DÖN

31 Matematiğin temellerine ilişkin gözden geçirdiğimiz görüşler başlangıç dönemlerindeki canlılıklarını artık korumamakla birlikte tartışmalar bugünde sürmektedir. Sözü fazla uzatmadan sunduğumuz tartışmaları, ilki bir felsefecinin, ikincisi bir matematikçinin kaleminden iki alıntıyla kapatmak istiyoruz:  Filozoflar ile mantıkçılar son elli yıl boyunca matematiğe bir temel bulma yolunda öylesine yoğun bir çaba içine girmişlerdir ki yalnızca birkaç cılız ses matematiğin bir temele gereksinmesi olmadığını söyleme cesaretini gösterebilmiştir. Ben bu cılız seslere katılmak istiyorum. Kanımca matematik açıklık getiren bir konu değildir; temellendirilmesine ilişkin bir bunalımı da yoktur. Dahası matematiğin temeli olmadığı gibi, bir temele ihtiyacı olduğuna da inanmıyorum. İÇERİĞE GERİ DÖN

32  Tüm sağlamlaştırma çabalarına karşın matematiğin temelleri sallantılı durumdan çıkmış değildir. Belki de matematiği çökertecek yeni güçlüklerle karşılaşacağız. İÇERİĞE GERİ DÖN

33


"DİKKAT! DİKKAT! Arkadaşlar BU FORMAT sunuyu slayt formatında inceledikten sonra SİZDEN İSTENİLEN SUNUYU HAZIRLAYIN. Aksi taktirde istenilen özelliklerde." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları